nghiên cứu - trao đổi
tạp chí luật học số 11/2006 19

TS. Bùi Đăng Hiếu *
ớnh cht n bự li ớch c coi l mt
trong nhng c trng c bn ca quan
h phỏp lut dõn s. Tớnh cht n bự ú
c th hin mt cỏch rừ nột nht trong ch
nh hp ng dõn s. Hp ng mang tớnh
n bự l nhng hp ng m trong ú mt
bờn sau khi thc hin ngha v cho bờn i
tỏc s nhn c nhng li ớch vt cht
ngc li t phớa bờn kia. Vic phõn tớch tớnh
cht n bự giỳp xỏc nh bn cht phỏp lớ
ca tng hp ng, t ú ỏp dng cỏc quy
nh phỏp lut gii quyt tranh chp phỏt
sinh mt cỏch chun xỏc.
Da vo tớnh cht n bự m hp ng
dõn s c chia thnh ba nhúm: 1) Nhúm
cỏc hp ng luụn khụng n bự; 2) Nhúm
cỏc hp ng cú th n bự hoc khụng n
bự; 3) Nhúm cỏc hp ng luụn n bự. Vic
xp mi hp ng thuc nhúm no da trờn
cỏc quy phm nh ngha c quy nh
trong B lut dõn s.
Nhúm th nht - Cỏc hp ng luụn

s trc hoc sau khi tng cho. Cú th
khng nh rng hp ng tng cho cú iu
kin cng phi mang tớnh cht khụng n bự.
iu kin trong hp ng tng cho cú iu
kin phi l nhng cụng vic khụng mang li
li ớch (c vt cht ln tinh thn) cho bờn tng
cho. Vớ d: A tng cho B con bũ vi iu kin
rng trc khi nhn B phi sa li chung bũ
ca mỡnh cho chc chn, C tng cho D chic
xe mỏy vi iu kin sau ú D khụng c
T

*
Trung t
õ
m


m b

o ch
t
l

ng



o t
o

đồng mặc dù có tên gọi là “Hợp đồng mượn
tài sản” nhưng trong đó các bên lại thỏa
thuận về khoản tiền mà bên mượn phải trả
cho việc sử dụng tài sản (Ví dụ: A cho B
mượn xe máy và B phải trả 200 ngàn đồng/1
tháng cho việc sử dụng xe máy đó) thì hợp
đồng đó phải được coi là hợp đồng thuê tài
sản và khi phát sinh tranh chấp cần phải áp
dụng các quy định pháp luật về hợp đồng
thuê tài sản để giải quyết.
Nhóm thứ hai - Các hợp đồng có thể đền
bù hoặc không đền bù. Đó là: hợp đồng vay
tài sản, hợp đồng ủy quyền và hợp đồng gửi
giữ tài sản.
Đối với hợp đồng vay tài sản, Điều 471
BLDS 2005 quy định: “Hợp đồng vay tài
sản là sự thỏa thuận giữa các bên, theo đó
bên cho vay giao tài sản cho bên vay; khi
đến hạn trả, bên vay phải hoàn trả cho bên
cho vay tài sản cùng loại theo đúng số
lượng, chất lượng và chỉ phải trả lãi nếu có
thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định”.
Tính chất đền bù của hợp đồng vay tài sản
thể hiện ở việc trả lãi. Theo tinh thần của
Điều 471 BLDS năm 2005 thì hợp đồng vay
tài sản sẽ không đền bù nếu như các bên
không có thỏa thuận gì về việc trả lãi. Việc
trả lãi được coi là ngoại lệ và chỉ được áp
dụng nếu như trong hợp đồng có thỏa thuận
hoặc pháp luật có quy định. Trong trường

nhúm th hai - nhúm cỏc hp ng cú th
n bự hoc khụng n bự. Nhng ngc li
vi hp ng vay ti sn v hp ng y
quyn, trong hp ng gi gi ti sn thỡ
nguyờn tc chung l cú n bự. Tớnh cht n
bự ca hp ng gi gi c th hin thụng
qua tin cụng cho bờn gi ti sn. Trng hp
hp ng gi gi khụng n bự c coi l
ngoi l. iu 559 BLDS nm 2005 quy
nh: Hp ng gi gi ti sn l s tha
thun gia cỏc bờn, theo ú bờn gi nhn ti
sn ca bờn gi bo qun v tr li chớnh
ti sn ú cho bờn gi khi ht thi hn hp
ng, cũn bờn gi phi tr tin cụng cho bờn
gi, tr trng hp gi gi khụng phi tr
tin cụng. Nu cỏc bờn khụng cú tha thun
trong hp ng v vic tr tin cụng thỡ khi
phỏt sinh tranh chp, bờn gi phi tr tin
cụng cho bờn gi v khi ú mc tin cụng
c xỏc nh theo mc tin cụng trung bỡnh
ti a im v thi im tr tin cụng
(khon 2 iu 566 BLDS nm 2005).
Ti sao trong cỏc quy nh ca BLDS
nm 2005 li cú s khỏc bit nh vy gia
hp ng gi gi vi hp ng vay ti sn
v hp ng y quyn?
Theo phỏp lut ca nh nc La Mó thỡ
c ba loi hp ng ny (hp ng vay ti
sn, hp ng y quyn v hp ng gi gi
ti sn) u mang tớnh cht khụng n bự.

Phi chng phỏp lut Vit Nam quy nh
hp ng gi gi, theo nguyờn tc chung l
cú n bự (ngc hn vi hp ng vay ti
sn v hp ng y quyn), tr trng hp
cú tha thun khỏc hoc phỏp lut cú quy
nh khỏc, l bi vỡ trong xó hi Vit Nam
ngy nay hp ng gi gi chuyờn nghip
(vi mc ớch li nhun) chim a s, vỡ
rng trong hp ng gi gi bờn gi luụn
phi b chi phớ ra bo qun, gi gỡn ti
sn trong sut thi gian gi gi. Cỏch gii
thớch ny cú th cha c trn vn v cn
s nghiờn cu b sung thờm. Cng khụng
loi tr trng hp s khỏc bit ú c to
nờn mt cỏch tỡnh c trong quỏ trỡnh son
vn bn phỏp lut.
Nhúm th ba v cng l nhúm ph bin
nht - Cỏc hp ng luụn n bự. ú l: hp nghiên cứu - trao đổi
22
tạp chí luật học số 11/2006
ng mua bỏn ti sn, hp ng trao i ti
sn, hp ng thuờ ti sn, hp ng dch
v, hp ng gia cụng, hp ng bo him,
hp ng vn chuyn.
Tớnh cht n bự ca hp ng mua bỏn
th hin ch: Sau khi bn giao ti sn mua
bỏn thỡ bờn bỏn s nhn c li ớch ngc

518 BLDS nm 2005 quy nh: , cũn bờn
thuờ dch v phi tr tin dch v cho bờn
cung ng dch v. i vi hp ng gia
cụng thỡ iu 547 BLDS nm 2005 quy nh:
cũn bờn t gia cụng nhn sn phm v
tr tin. i vi hp ng vn chuyn hnh
khỏch thỡ iu 527 BLDS nm 2005 quy
nh: , cũn hnh khỏch phi thanh toỏn
cc phớ vn chuyn. i vi hp ng vn
chuyn ti sn thỡ iu 535 BLDS nm 2005
quy nh: , cũn bờn thuờ vn chuyn cú
ngha v tr cc phớ vn chuyn.. i vi
hp ng bo him thỡ iu 567 BLDS nm
2005 quy nh: Hp ng bo him l s
tha thun gia cỏc bờn, theo ú bờn mua
bo him phi úng phớ bo him, .
Vi cỏc quy nh bt buc v tớnh n bự
ca bn loi hp ng nờu trờn thỡ s phỏt
sinh vn cn gii quyt: Vy trong nhng
trng hp khi cỏc bờn tha thun vi nhau
v tớnh cht khụng n bự (tha thun rng
bờn thuờ dch v hay bờn thuờ gia cụng
khụng phi tr tin cụng, rng bờn mua bo
him khụng phi úng phớ bo him, hnh
khỏch hoc bờn thuờ vn chuyn ti sn
khụng phi tr cc phớ vn chuyn) thỡ sao?
Cú ba phng ỏn gii quyt vn ny:
1) Khụng chp nhn chỳng l hp ng dõn
s; 2) Coi ú l loi hp ng khỏc (s cú tờn
gi khỏc) vi bn loi hp ng nờu trờn; 3)

nguyên tính chất luôn đền bù của hợp đồng
gia công thì khi các bên thỏa thuận rằng bên
đặt gia công không phải trả tiền công thì sẽ
dẫn tới hậu quả pháp lí gì khác biệt so với
hợp đồng gia công thông thường? Hơn thế
nữa, những sự khác biệt (có thể tìm thấy đó)
đã đủ để định hình nên một loại hợp đồng
mới hoàn toàn hay chưa?
Phương án thứ ba (chấp nhận bốn loại
hợp đồng này có thể cả đền bù lẫn không đền
bù) được coi là phương án giản tiện và hợp lí
hơn cả. Theo đó các hợp đồng dịch vụ, hợp
đồng gia công, hợp đồng vận chuyển (vận
chuyển tài sản và vận chuyển hành khách) và
hợp đồng bảo hiểm sẽ được chuyển sang
nhóm thứ hai - Nhóm các hợp đồng có thể
đền bù hoặc không đền bù. Nếu chấp nhận
phương án này thì cần chỉnh sửa lại các quy
định tại các Điều 518, Điều 527, Điều 535,
Điều 547, Điều 567 BLDS năm 2005 theo
hướng bổ sung thêm cụm từ “trừ trường hợp
các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có
quy định khác” về việc không phải trả tiền
công (cước phí vận chuyển, phí bảo hiểm).
Tính chất đền bù có ảnh hưởng trực tiếp
tới việc xác định quyền và nghĩa vụ của các
bên trong hợp đồng. Theo quy định của pháp
luật thời La Mã, nếu như hợp đồng gửi giữ
không đền bù (không phải trả tiền công gửi
giữ) thì bên giữ không phải chịu trách nhiệm