Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
LỜI MỞ ĐẦU
Công nghiệp là ngành quan trọng trong nền kinh tế quốc dân, nó tạo ra
cơ sở vật chất kỹ thuật cho đất nước. Hiện nay trên thế giới, tuỳ thuộc trình độ
phát triển công nghiệp của mỗi một quốc gia mà mức độ đóng góp của nó
trong nền kinh tế quốc dân là khác nhau và thường chiếm tỷ lệ từ khoảng 20 –
30% GDP,. Riêng tại Việt Nam hiện nay thì công nghiệp đóng vai trò quan
trọng trong công cuộc xây dựng đất nước sau chiến tranh và tham gia hội nhập
kinh tế quốc tế hay trong bối cảnh toàn cầu hoá ngành kinh tế.
Sau hơn 15 năm đổi mới cho đến nay hầu hết các lĩnh vực kinh tế đều
đạt được những tiến bộ khả quan, trong đó phải kể đến như: ngành dệt may,
ngành công nghiệp cà phê, công nghiệp phần mềm… Tham gia vào một số tổ
chức kinh tế chung của khu vực Đông Nam Á, Châu Á và trên toàn thế giới
như : ASEAN, diễn đàn kinh tế Châu á Thái Bình Dương (APEC), Hiệp định
thương mại Việt – Mĩ,… và đang hoàn chỉnh các thủ tục để có thể tham gia
khu vực mậu dịch tự do thương mại (AFTA), tổ chức thương mại thế giới
(WTO). Khi tham gia vào các tổ chức này đòi hỏi các cam kết và lộ trình mở
cửa của Việt Nam phải được thực hiện rõ ràng. Quá trình hội nhập và mở cửa
mở ra nhiều cơ hội cho nền kinh tế Việt Nam song bên cạnh đó thì chúng ta
cũng sẽ phải đối diện với rất nhiều vấn đề khó khăn khi mà phần lớn các
ngành công nghiệp của chúng ta vẫn còn non trẻ, chưa có đủ khả năng cạnh
tranh với các nước có nền kinh tế phát triển sớm hơn trong khu vực như: Thái
Lan, Indonesia, Malaysia…Do đó trong quá trình hội nhập ngành kinh tế đòi
hỏi sự chủ động nhiều hơn nữa của các đơn vị kinh doanh, chúng ta không thể
chỉ dựa vào nhà nước thông qua chính sách bảo hộ kéo dài.
Nhìn lại sau hơn 10 năm tiến hành sản xuất, lắp ráp, kinh doanh của các
Liên doanh ô tô Mê Kông cho đến nay ngành công nghiệp ô tô Việt Nam dần
được hình thành và có những thành tích nhất định trong toàn ngành công
1
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
nghiệp nặng. Theo thống kê nhu cầu tiêu dùng xe năm 2003 là 40.000, tăng

III. Thực trạng ngành công nghiệp ô tô Việt Nam hiện nay.
IV. Nhân tố ảnh hưởng đến ngành công nghiệp ôtô Việt Nam
PHẦN II
Sự phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam trong thời gian tới.
I. Xu thế phát triển ngành công nghiệp ôtô.
II. Yêu cầu của hội nhập đối với ngành công nghiệp ôtô.
III. Định hướng phát triển ngành công nghiệp ôtô Việt Nam.
IV. Giải pháp cho phát triển ngành công nghiệp ôtô.
3
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
PHẦN I
Quá trình hình thành và phát triển ngành công nghiêp ôtô Việt
Nam
I. Sự hình thành và phát triển ngành công nghiệp ô tô Việt
Nam.
1. Sự hình thành ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.
- Xuất phát từ việc sửa chữa, phục hồi và bảo dưỡng các loại ô tô tồn
đọng của một số nước như: Trung Quốc, Nhật Bản, Mỹ từ chiến tranh để lại
thành ngành công nghiệp sửa chữa ô tô. Các nhà máy, xí nghiệp có công đầu
trong lĩnh vực này llà: Ôtô Hoà Binh, Ngô Gia Tự, 3/2, 1/5, Công ty cơ khí Đà
Nẵng… Những chiếc ô tô đầu tiên của chúng ta như Trường Sơn, Điên Biên
đã mang lại nhiều kỳ tích trong công tác sản xuất cũng như trong đấu tranh
chống quân xâm lược. Những chiếc ôtô khách phục vụ nhiều lượt người đi lại
trên khắp đất nước như: Ô tô Ba Đình, ô tô Hoà Bình được đóng trên hệ
khung gầm được nhập từ CHDC Đức và Liên Xô…Đánh giá sơ bộ cho rằng
mới chỉ cách đây chục năm chúng ta đang trong giai đoạn khai thác và sử
dụng ô tô thì cho đến nay chúng ta đã có những thành công, bước nhẩy vọt
trong ngành công nghiệp ô tô với nhiều Liên doanh xuât hiện.
- Liên doanh ô tô đầu tiên được thành lập tại Việt Nam từ năm 1991 với
tổng số vốn đầu tư ban đầu là 30 triêụ USD với các công ty của Nhật Bản,

từ năm 1996-2000
1996 1997 1998 1999 2000
Kế hoạch 25000 30000 36000 41000 45000
Thực tế 20000 20000 26000 21000 30000
Nguồn: Fukui, K, T, Aiba, Hashimoto
Bảng 2. Sản lượng của các liên doanh từ năm 1996 -2002
(Xem phần phụ lục)
Mỗi năm các thành viên của VAMA sản xuất khoảng 30.000 chiếc xe
và hầu hết tiêu thụ nội địa. Ngành công nghiệp ô tô Việt Nam phát triển với
5
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
tốc độ rất nhanh, 7 tháng đầu năm 2003 các liên doanh đã sản xuất và bán
được 18.646 xe, tăng 42% cùng kỳ năm 2002, đìều này đã chứng tỏ sự lớn
mạnh dẩn của thị trường tiều thụ trong nước. Tuy nhiên, hiện nay giá xe của
các hãng ô tô sản xuất tại Việt Nam thường xuyên có sự biến động và cao hơn
rất nhiều so với các hãng ô tô nước ngoài.
So sánh số lượng các loại xe tiêu thụ tại các nước trong năm 2002:
Indonesia là 318.000 xe,Thái lan là 409.000 xe, Philippines là 86.000 xe,
Malaysia là 443.000 xe, Việt Nam là 40.000 xe. Cho thấy tốc độ phát triển
nhanh chóng của công nghiệp ô tô các nước trong khu vực ASEAN đặc biệt là
Thái lan và Malaysia. Đòi hỏi chúng ta phải có những chiến lược, sách lược
hợp lý trong việc củng cô và mở rộng thị trường tiêu thụ hiện nay của tất cả
các doanh nghiệp sản xuất và lắp ráp ô tô. Số liệu trên cho thấy mặc dù dân số
Việt Nam vào khoảng 80 triệu dân nhưng các doanh nghiệp lại chưa thực sự
khai thác được hết thị trường tiềm năng này.
II. Đặc trưng của ngành công nghiệp ô tô Việt Nam.
Nhìn chung ngoài những đặc điểm chung của một ngành công nghiệp
nặng như đặc trưng về kinh tế và kỹ thuật thì công nghiệp ô tô còn có những
đặc trưng sau:
+ Nền công nghiệp ôtô Việt Nam ra đời trong thời kỳ ngành công

của mỗi doanh nghiệp và vị thế của nó trên thương trường. Theo tính toàn
hiện nay cho thấy thông thường để sản xuất một chiếc ô tô thông dụng ở các
nước phát triển thì tốn khoảng gần 10. 000 USD và ở Việt Nam thì con số đó
còn lớn hơn rất nhiều, để sản xuất một chiếc xe ô tô thì cần khoảng gần 30
nghìn linh kiện, như vậy chi phí cho việc sản xuất đó là rất tốn kém và đòi hỏi
phải có nguồn đầu tư lớn đảm bảo đủ khả năng cho sự phát triển.
Cho đến nay nguồn vốn đầu tư vào sản xuất lắp ráp ô tô của các liên
doanh khoảng 419.85 triệu USD chiếm khoảng 80% theo đăng ký kinh doanh.
Bên cạnh đó theo Bộ công nghiệp thì tính từ nay cho đến năm 2020 Chính
7
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
phủ Việt Nam sẽ đầu tư khoảng 18.000 – 20.000 tỷ VNĐ vào việc phát triển
và nâng cao tỷ lệ nội địa hoá ngành công nghiệp ô tô Việt Nam. Ngoài ra còn
nhiều công ty sản xuất, lắp ráp ôtô trong nước đầu tư hàng vài trăm tỷ tham
gia vào sản xuất, lắp ráp ôtô. Không chỉ vậy để phát trỉển ngành công nghiệp
ô tô đòi hỏi phải có hàng nghìn nhà máy sản xuât linh kiện, phụ tùng và mỗi
nhà máy đó lại cần hàng vài trục tỷ đồng để đầu tư đổi mới thiết bị công nghệ
và thuê đội ngũ cán bộ cao cấp của các quốc gia có nền công nghiệp ô tô phát
triển.
2. Nguồn nhân lực.
Đặc tính của ngành công nghiệp ô tô là cần có đội ngũ lao động có trình
độ chuyên môn kỹ thuật cao, lành nghề, không chỉ vậy với một quốc gia đang
phát triển và ngành công nghiệp ôtô chưa phát triển thì yêu cầu đặt ra đòi hỏi
phải có đội ngũ chuyên gia nước ngoài hỗ trợ trong việc chuyển giao công
nghệ và kế hoạch sản xuất phù hợp với nhu cầu người tiêu dùng trong nước,
đồng thời để học hỏi kinh nghiệm sản xuất ôtô của các nước có trình độ phát
triển công nghiệp ôtô đó.
Hiện nay đánh giá được vai trò và tầm quan trọng của nguồn nhân lực
Liên doanh TOYOTA thường xuyên tổ chức các buổi đào tạo cho công nhân
viên trong công ty với mục đích không ngừng hoàn thiện và nâng cao tay

chính sách về đầu tư, chính sách nội địa hoá ngành công nghiệp ôtô.
4.1. Chính sách về thuế
Chính sách thuế sẽ tạo ra hai chiều đối với sự phát triển công nghiệp
ôtô: Một là thúc đẩy sự phát triển của các doanh nghiệp hiện đang kinh doanh,
sản xuất, lắp ráp hoặc là kìm hãm sự phát triển của nó. Nhưng nhìn chung
chính sách thuế thông thường thúc đẩy sự cạnh tranh mạnh mẽ hơn giữa các
hãng sản xuất kinh doanh, buộc các hàng kinh doanh phải tìm mọi biện pháp
giảm các chi phi trung gian trong quá trình sản xuất, các chi phí không cần
9
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
thiết, đồng thời sẽ buộc các doanh nghiệp phải phát huy hết công suất hiện có
của doanh nghiệp để cạnh tranh cùng các đổi thủ khác. Hiện nay nhà nước
đang tạo điều kiện thuận lợi cho ngành sản xuất phụ tùng, linh kiện do vậy khi
đầu tư vào sản xuất linh kiện doanh nghiệp sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi
như: được ưu đãi về thuế, được vay vốn đầu tư với lãi suất ưu đãi, được tạo
mọi đỉều kiện cho việc sản xuất linh kiện.
Ngược lại nếu chính sách thuế có thể là kìm hãm sự phát triển của
ngành như hiện nay tại Việt Nam: Chính sách thuế áp dụng đối với việc nhập
khẩu linh kiện được áp dụng từ ngày 1/1/2004 đã làm cho giá xe của các hàng
thông thường tăng lên từ 10 – 30 %.
Bảng 3 Mức thuế áp dụng đối với
(Xem phần phụ lục)
Điều này đã làm cho thị trường trong nước bị đóng băng lại bởi giá quá
cao, người tiêu dùng còn phải xem xét kĩ trước khi ra quyết định mua xe. Hiện
nay khi các doanh nghiệp ôtô của nhà nước chưa thực sự phát triển, hay phát
triển thì không đồng đều, các nhà máy sản xuất linh kiện còn quá ít, đã làm
cho thị trường tiêu thụ xe hơi của chúng ta vốn đã nhỏ bé nay thì lại càng nhỏ
bé hơn và nếu như không có những chính sách phù hợp thì có thể dẫn đến
những cơn sốt về xe hoặc là lượng tiêu thụ xe sẽ lâm vào tình trạng khủng
hoảng. Theo như dự báo của Hiệp hội ôtô xe máy thì lượng xe tiêu thụ năm

chỉ sử dụng được khoảng gần 30% công suất thiết kế, Toyota là công ty có thị
phần cao nhất cũng mới chỉ bán được gần 12.000 xe các loại. Câu hỏi đặt ra là
tại sao lại có tình trạng này? và qua nghiên cứu và điều tra cho thấy nguyên
nhân chủ yếu là do thị trường tiêu thụ xe hiện nay tại nước ta còn nhỏ bé giá
thành quá cao, chính sách thuế thường xuyên biến đổi gây trở ngại cho các
doanh nghiệp trong quá trình sản xuất, tạo ra tâm lý thấp thỏm đối với cac nhà
đầu tư, chưa có chính sách thích hợp khuyến khích các doanh nghiệp liên
11
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
doanh phát huy hết công suất, và chính sách thích hợp thu hút vốn đầu tư
nước ngoài vào trong ngành suất xuất ôtô trong nước.
- Theo một chuyên gia cho rằng: Để một quốc gia có ngành công
nghiệp ô tô phát triển thì tính trung bình thu nhập đầu người là 1000
USD/năm, còn nếu muốn ngành công nghiệp ô tô thu được lợi nhuận thì đòi
hỏi thu nhập trung bình của người dân hàng năm phải là: 24.000 USD/ năm
trở lên. Song thực tế này cho chúng ta thấy hiện nay thu nhập bình quân đầu
người tại Việt Nam hiện nay vào khoảng 480 USD /1người/ năm do đó việc
phát triển ngành công nghiệp ô tô không phải là vấn đề giản đơn, nó đặt ra
một gánh nặng đối với các nhà sản xuất ô tô trong nước ta hiện nay là làm
cách nào có thể phát triển thị trường ôtô khi thu nhập của người dân còn thấp
và quá trình hội nhập đang dần được hoàn thành.
- Bên cạnh một số doanh nghiệp liên doanh nước ngoài thì vẫn có rất
nhiều doanh nghiệp nhà nước đang tiến hành sản xuất, lắp ráp một số loại xe
thông dụng như xe Buýt, xe chuyên dụng từ khung, gầm hay toàn bộ cả xe
cũng đang được đánh giá là có hiệu quả, gía cả vừa phải song chưa thực sự là
đã mạnh. Những doanh nghiệp này chủ yếu là các công ty cơ khí chuyển sang
nền trình độ khoa học công nghệ, kỹ thuật đối với ngành công nghiệp ô tô còn
lạc hậu hay mới chỉ dừng lại ở khâu lắp ráp, đặc bịêt là đối với loại ôtô sang
trọng thì các doanh nghiệp nhà nước không thể cạnh tranh được với các liên
doanh cũng như xe nhập khẩu. Các ngành sản xuất phù trợ phát triển không

riêng chỉ tính năm 2002 nhu cầu thị trường tại Việt Nam là gần 50.000
xe/năm.
2. Thực trạng về môi trường kinh doanh.
- Môi trường kinh doanh ở nước ta hiện nay chưa có tính cạnh tranh
quyết liệt bởi tính chất bảo hộ của nhà nước đối với công nghiệp ô tô nhằm
nâng cao tỷ lệ nội điạ hoá. Sự thiếu cạnh tranh giữa các hãng, doanh nghiệp
13
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
sản xuất, lắp ráp đã gây ra tình trạng trì trệ, trông chờ và ỉ lại và không phát
huy hết năng lực sản xuất của mình.
- Nhu cầu về ô tô trong nước so với khu vực và thế giới còn quá nhỏ bé,
thu nhập bình quân đầu người vào khoảng gần 500 USD/một người/năm thì
còn có nhiều khó khăn trong việc mở rộng thị trường tiêu thụ, từ đó gây cản
trở và khó khăn trong công tác sản xuất.
- Chính sách về ngành công nghiệp ô tô cũng thường xuyên thay đổi
nên đã dồn những nhà sản xuất vào thế bị động, họ luôn luôn phải quan tâm
xem tình hình chính phủ Việt Nam có đưa ra điều luật mới gì không, từ đó đã
tạo ra tâm lý không an tâm trong sản xuất.
Tình trạng nhập lậu xe vào trong nước không giảm xuống mà lại còn có
chiều hướng ra tăng nhanh. Đây là một trong những vấn đề ảnh hưởng lớn đến
vấn đề nâng cao và kiểm soát tỷ lệ nội địa hoá.
Một số chính sách về thuế được ban hành đặc biệt là quy định của thủ
tướng chính phủ về mức thuế nhập khẩu 1/9/2003 quy định: đối với loại xe từ
16 – 24 chỗ ngồi là 15%; xe 24 chỗ ngồi là 10%; thay vì mức thuế 10% và 5%
trước đây… đã làm cho giá ô tô trong nước tăng cao gây khó khăn trong việc
kinh doanh và sản xuất của các hãng ô tô. Phân tích theo một khía cạnh của
việc bảo hộ ngành công nghiệp ô tô thì đây là một yếu tố thuận lợi cho việc
các hãng sản xuất ô tô trong nước nâng dần tỷ lệ nội điạ hoá, ra tăng doanh
thu cho các liên doanh nhưng lại tạo ra hàng rào cản trở trong việc tăng lượng
tiêu thụ xe.

xe cao như hiện nay chắc chắn có một số doanh nghiệp suất xuất trong tình
trạng cầm chừng vì nhu cầu thị trường đang bị ứ đọng, tâm lý nghe ngóng và
chờ đợi vào sự thay đổi của thị trường.
Bảng 6
Giá của một số loại xe tiêu thụ tháng 10 năm 2002 và tháng 4 năm
2004
(Xem phần phụ lục)
4. Thực trạng về giải pháp xây dựng ngành công nghiệp ô tô.
15
Vấn đề phát triển công nghiệp ôtô Việt Nam trong bối cảnh hội nhập
Quan điểm của Viện nghiên cứu chiến lược thì Việt Nam chỉ nền sản
xuất những loại ô tô hiện nay các cường quốc về ô tô chưa làm hay là hoàn
toàn không làm đó là các loại xe dân dụng rẻ tiền phù hợp với đại bộ phận dân
chúng, đồng thời sản xuất các loại xe đặc chủng chuyên dụng mà ta có thể
cạnh tranh với các cường quốc trên thế giới. Nhưng vấn đề đặt ra ở đây là làm
thế nào để làm được điều đó trong khi chúng ta đang chuẩn bị ra nhập AFTA
và WTO khi đó mức thuế suất đối với hầu hết tất cả các loại hàng hoá đều
phải giảm xuống dưới mức tử 0-5%,
Vấn đề đặt ra cho ngành công nghiệp ô tô Việt Nam hiện nay rất khó
giải quyết, bởi sự phát triển ngành công nghiệp ô tô chậm hơn so với thế giơi
khá nhiều năm, trình độ khoa học kỹ thuật chưa cao, trình độ tổ chức quản lý
chưa hiệu quả, trình độ đội ngũ lao động mới chỉ dừng lại ở khâu lắp ráp và
sửa chữa. Việc hoạch định chính sách cho ngành công nghiệp ô tô gặp nhiều
khó khăn bởi: Việt Nam để phát triển được ngành công nghiệp ô tô đòi hỏi
nhà nước cần phải bảo hộ cho ngành trong một khoảng thời gian đủ để có thể
phát triển được, song thời gian đó lại không xác định là bao nhiêu, theo dự
kiến là đến năm 2014 nhưng liệu thời gian này có đủ đê xây dựng được một
ngành công nghiệp ôtô hay không, trong khi chúng ta đang cố gắng hoàn
thành các thủ tục để cuối năm 2005 có thể tham gia WTO và tiếp theo đó là
AFTA khi đó việc bảo hộ ngành công nghiệp ôtô có vẻ là không hợp lý do