BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
VIỆN KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO

PHẠM VĂN DIỆN NGHIÊN CỨU BÀI TẬP PHÁT TRIỂN SỨC BỀN
CHUYÊN MÔN CHO NAM VẬN ĐỘNG VIÊN
BẮN CUNG CẤP CAO

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2013.
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ VĂN HOÁ, THỂ THAO VÀ DU LỊCH
VIỆN KHOA HỌC THỂ DỤC THỂ THAO


Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên
cứu của riêng tôi. Các số liệu, kết quả trình bày
trong luận án là trung thực và chưa từng được ai
công bố trong bất kỳ công trình nghiên cứu nào. Tác giả luận án. Phạm Văn Diện MỤC LỤC Trang
Trang bìa.

Trang phụ bìa.

Lời cam đoan.

Mục lục.

Danh mục ký hiệu viết tắt trong luận án.

Danh mục các đơn vị đo lường được sử dụng trong luận án.

29
1.3.1. Bài tập thể chất trong huấn luyện thể lực chuyên môn.
29
1.3.2. Bài tập thể chất trong huấn luyện sức bền chuyên môn
cho VĐV bắn cung cấp cao.
32
1.4. Khái quát hiện trạng về công tác huấn luyện thể lực chuyên môn
cho VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
34
1.4.1. Hiện trạng về nội dung huấn luyện thể lực cho VĐV bắn
cung cấp cao Việt Nam.
34
1.4.2. Hiện trạng về kế hoạch huấn luyện thể lực chuyên môn
cho VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
35
1.5. Nhận xét.
38
Chương 2. Đối tượng, phương pháp và tổ chức nghiên cứu.
40
2.1. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
40
2.1.1. Đối tượng nghiên cứu.
40
2.1.2. Khách thể nghiên cứu.
40
2.2. Phương pháp nghiên cứu.
40
2.2.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu.
41
2.2.2. Phương pháp phỏng vấn tọa đàm.

3.1.3. Bước đầu ứng dụng tiêu chuẩn đánh giá sức bền chuyên
môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
73
3.1.4. Bàn luận về hệ thống test và xây dựng tiêu chuẩn đánh giá
sức bền chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt
Nam.
75
3.2. Nghiên cứu thực trạng công tác huấn luyện sức bền chuyên môn
cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
82
3.2.1. Thực trạng chương trình huấn luyện tố chất sức bền
chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
82
3.2.2. Thực trạng huấn luyện tố chất sức bền chuyên môn cho
nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
86
3.2.3. Thực trạng việc ứng dụng hệ thống các bài tập phát triển
tố chất sức bền chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp
cao Việt Nam.
87
3.2.4. Thực trạng tố chất sức bền chuyên môn của nam VĐV bắn
cung cấp cao Việt Nam.
89
3.2.5. Bàn luận về thực trạng công tác huấn luyện sức bền
chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
94
3.3. Lựa chọn, ứng dụng và xác định hiệu quả hệ thống bài tập phát
triển sức bền chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam.
97
3.3.1. Lựa chọn hệ thống bài tập phát triển sức bền chuyên môn

HCB - Huy chương bạc
HCĐ - Huy chương đồng.
HLV - Huấn luyện viên.
HLTT - Huấn luyện thể thao.
LVĐ - Lượng vận động.
TB - Trung bình.
TDTT - Thể dục thể thao.
TĐC - Tốc độ cao.
TN - Thực nghiệm.
TP - Thành phố.
VĐV - Vận động viên.
XHCN - Xã hội chủ nghĩa.
DANH MỤC CÁC ĐƠN VỊ ĐO LƯỜNG ĐƯỢC SỬ DỤNG
TRONG LUẬN ÁN

cm - Centimét.
kG - Kilogam lực
l - Lần.
m - Mét.
ms - Mini giây.
s - Giây.
DANH MỤC CÁC BIỂU BẢNG, BIỂU ĐỒ TRONG LUẬN ÁN
Thể loại
Số
Nội dung
Trang
Các bảng

Diễn biến các test đánh giá tố chất sức bền chuyên
môn của nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam
qua các giai đoạn kiểm tra (n = 15).
Sau 70
3.6
Tiêu chuẩn xếp loại sức bền chuyên môn theo từng
nội dung của nam VĐV bắn cung cấp cao Việt
Nam - thời điểm ban đầu.
Sau 72
3.7
Tiêu chuẩn xếp loại sức bền chuyên môn theo từng
nội dung của nam VĐV bắn cung cấp cao Việt
Nam - thời điểm sau 12 tháng tập luyện.
Sau 72
3.8
Bảng điểm tổng hợp đánh giá sức bền chuyên môn
theo từng nội dung của nam VĐV bắn cung cấp
cao Việt Nam - thời điểm ban đầu.
Sau 72
3.9
Bảng điểm tổng hợp đánh giá sức bền chuyên môn
theo từng nội dung của nam VĐV bắn cung cấp
cao Việt Nam - thời điểm sau 12 tháng tập luyện.
Sau 72
3.10
Tiêu chuẩn tổng hợp điểm xếp loại đánh giá sức bền
chuyên môn cho nam VĐV bắn cung cấp cao Việt
Nam.
73
3.11

88
3.16
Thực trạng sức bền chuyên môn của nam VĐV bắn
cung cấp cao Việt Nam (n = 18).
Sau 89
3.17
So sánh kết quả kiểm tra của nhóm theo dõi ngang
và nhóm quan sát sư phạm - thời điểm ban đầu.
91
3.18
So sánh kết quả kiểm tra của nhóm theo dõi ngang
và nhóm quan sát sư phạm - thời điểm sau 12
tháng.
92
3.19
Thực trạng kết quả xếp loại sức bền chuyên môn
của nam VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam (n =
18).
93
3.20
Kết quả phỏng vấn lựa chọn hệ thống các bài tập
huấn luyện phát triển sức bền chuyên môn cho nam
VĐV bắn cung cấp cao Việt Nam (n = 24).
Sau 99
3.21
Lượng vận động huấn luyện.
109
3.22
Phân chia giai đoạn huấn luyện trong chu kỳ năm.
109

Kết quả kiểm tra các test đánh giá sức bền chuyên
môn của đổi tượng nghiên cứu sau 18 tháng thực
nghiệm.
119
3.29
Kết quả kiểm tra các test đánh giá sức bền chuyên
môn của đổi tượng nghiên cứu sau 24 tháng thực
nghiệm.
120
3.30
So sánh kết quả kiểm tra các test đánh giá sức bền
chuyên môn sau 24 tháng thực nghiệm so với trước
thực nghiệm.
121
3.31
Nhịp độ tăng trưởng của các test đánh giá trình độ
sức bền chuyên môn của nhóm thực nghiệm qua
các giai đoạn của quá trình thực nghiệm (n = 05).
Sau 121
3.32
So sánh sự khác biệt giữa phương tiện huấn luyện
nâng cao tố chất sức bền chuyên môn của 2 nhóm
thực nghiệm và nhóm quan sát sư phạm sau 24
tháng thực nghiệm.
122
3.33
So sánh kết quả kiểm tra các test đánh giá sức bền
chuyên môn nhóm thực nghiệm sau 24 tháng so
với nhóm theo dõi ngang.
124

Số
Nội dung
Trang
Biểu đồ
3.6
Diễn biến thành tích vớt tạ sau 1 phút của nhóm
thực nghiệm qua các giai đoạn của quá trình thực
nghiệm.
Sau 121
3.7
Diễn biến thành tích nâng, giữ tạ tĩnh 10kg của
nhóm thực nghiệm qua các giai đoạn của quá trình
thực nghiệm.
Sau 121
3.8
Diễn biến thành tích giữ cung lâu trên tay của
nhóm thực nghiệm qua các giai đoạn của quá trình
thực nghiệm.
Sau 121
3.9
Diễn biến thành tích giương cung liên tục tối đa
của nhóm thực nghiệm qua các giai đoạn của quá
trình thực nghiệm.
Sau 121
3.10
Diễn biến thành tích kéo dây cung tối đa của nhóm
thực nghiệm qua các giai đoạn của quá trình thực
nghiệm.
Sau 121
3.11

Thâm niên làm công tác giảng dạy - huấn luyện bắn cung
Câu hỏi 1. Theo đồng chí, các chỉ tiêu, các test nào sau đây được đ/c (hoặc
đơn vị đ/c) sử dụng hoặc cho rằng cần thiết phải sử dụng trong
kiểm tra, đánh giá sức bền chuyên môn của nam VĐV bắn cung
cấp cao Việt Nam, (gạch chân dòng thích hợp) và mức độ ưu tiên
quan trọng trong đánh giá (đánh dấu vào ô thích hợp).
Ghi chú: - Mức ưu tiên 1: Rất quan trọng.
- Mức ưu tiên 2: Quan trọng
- Mức ưu tiên 3: Cần
- Mức ưu tiên 4: Không quan trọng
Nhảy dây 2 phút (lần).

Cooper test (m)

Co tay xà đơn (lần).

Nằm ngửa trên ghế đẩy tạ 30 kg 1 phút (lần)

Cúi kéo tạ 1 phút (lần)

Giữ tạ tay trước (s)

Vớt tạ trước 1 phút (lần)

Vớt tạ sau 1 phút (lần)

Nâng, giữ tạ tĩnh 10 kg (s)

Giữ cung lâu trên tay (s)


Bài tập 4. Bài tập vớt tạ trước.

Bài tập 5. Bài tập vớt tạ sau.

Bài tập 6. Bài tập giữ tạ tĩnh.

Bài tập 7. Bài tập với dây lò xo (trước và sau).

Bài tập 8. Bài tập nằm ngửa trên ghế đẩy tạ.

Bài tập 9. Bài tập trương lực cơ.

Bài tập 10. Tập tạ tay Gante.

Bài tập 11. Nằm sấp chống đẩy.

Bài tập 12. Kéo giữ cung lâu trên tay.

Bài tập 13. Kéo cung liên tục nhiều lần trong một tổ.

Bài tập 14. Kéo cung đồng đội.

Bài tập 15. Kéo cung với tấm kêu.

Bài tập 16. Kéo cung bậc thang.

Bài tập 17. Bài tập đẩy xe cút kít.

Bài tập 18. Nhóm bài tập trò chơi vận động.


cao Việt Nam. Xin chân trọng cảm ơn! Xin đ/c cho biết sơ lược về bản thân.
Họ và tên: Tuổi:
Trình độ chuyên môn:
Chức vụ: Đơn vị công tác:
Thâm niên làm công tác giảng dạy - huấn luyện bắn cung
Câu hỏi 1: Theo đồng chí, vai trò của tố chất sức bền chuyên môn trong công
tác huấn luyện VĐV bắn cung cấp cao như thế nào?
 Rất quan trọng.  Quan trọng.  Không quan trọng.
Câu hỏi 2: Hiện nay, tại đơn vị đồng chí, công tác huấn luyện tố chất sức bền
chuyên môn cho VĐV bắn cung cấp cao có được quan tâm hay
không?
 Có.  Có nhưng chưa nhiều.  Chưa có.
Xin trân trọng cảm ơn sự cộng tác của đồng chí./.
Ngày tháng năm 20
Người phỏng vấn Người được phỏng vấn
PHẠM VĂN DIỆN (Ký tên)

1
ĐẶT VẤN ĐỀ
Bắn cung là một trong những môn thể thao kỹ năng nằm trong hệ thống
thi đấu chính thức của Thế vận hội Olimpic, mới được du nhập vào Việt Nam
từ năm 1997. Lúc đó trên phạm vi toàn quốc mới chỉ có 3 tỉnh, thành đầu tư
phát triển môn thể thao này là Hà Nội, Hà Tây (cũ) và Vĩnh Phúc. Trong
những năm đầu này tất cả các tỉnh đầu tư phát triển môn bắn cung đều gửi các
VĐV tập huấn tại Câu lạc bộ bắn cung Hà Nội, và qua một số giải thi đấu các
VĐV cũng đã giành được những thành tích nhất định [67], [68].
Với mục tiêu tham dự các Đại hội thể thao châu lục và Thế vận hội
Olimpic của thể thao Việt Nam, sau hơn 10 năm du nhập cho đến nay. Ngành
Thể dục thể thao đã tập trung đầu tư, phát triển môn bắn cung rộng khắp các
tỉnh thành trên phạm vi toàn quốc. Đến nay đã có trên 17 tỉnh, thành, ngành

điểm. Sức bền chuyên môn là một yếu tố quyết định đến sự phát triển toàn
diện thể lực cho VĐV.
Thực tiễn công tác huấn luyện VĐV bắn cung hiện nay cho thấy, chất
lượng đào tạo VĐV các môn thể thao của nước ta đã đạt được những thành
tựu đáng kể. Tuy nhiên, bên cạnh những mặt mạnh mà VĐV bắn cung Việt
Nam đã đạt được như kỹ, chiến thuật còn một nhược điểm rất lớn cần phải
khắc phục đó là: Trình độ thể lực, đặc biệt là sức bền chuyên môn của một số
môn thể thao Olympic, trong đó có môn bắn cung còn rất hạn chế. Điều này
được bộc lộ qua khả năng thi đấu của các VĐV Việt Nam còn kém đặc biệt
vào những thời điểm cần phát huy nỗ lực tối đa trong trận đấu.
Trong thể thao nói chung và bắn cung nói riêng, đòi hỏi phải có sự kết
hợp nhuần nhuyễn các yếu lĩnh kỹ thuật, chiến thuật, trạng thái tâm lý, môi
trường và phương tiện tập luyện với phát triển tố chất thể lực, đặc biệt là tố
chất sức bền chuyên môn. Một VĐV có thể lực tuyệt vời nhưng nếu thiếu kỹ

3
thuật, chiến thuật, yếu tố tâm lý thì không thể chiến thắng được đối phương.
Ngược lại, nếu một VĐV có các yếu tố kỹ thuật, chiến thuật, yếu tố tâm lý
tốt mà thiếu thể lực thì cũng khó có thể chiến thắng được đối phương. Hai
VĐV có trình độ kỹ thuật, chiến thuật, trạng thái tâm lý và các điều kiện khác
như nhau, song VĐV nào có sức bền chuyên môn tốt hơn thì VĐV đó sẽ đạt
thành tích cao hơn, ổn định hơn trong các lần bắn về sau. Phát bắn hay chu kỳ
bắn phải được ổn định một khoảng thời gian nhất định, khoảng thời gian này
đòi hỏi phải có độ chuẩn xác tinh vi và muốn làm được những điều đó thì
VĐV phải được trang bị thật tốt về yếu tố sức bền chuyên môn. Cho nên có
thể khẳng định, sức bền chuyên môn là tố chất thể lực chuyên môn đặc trưng
của VĐV bắn cung, là nền tảng và chỗ dựa để phát huy kỹ, chiến thuật
Huấn luyện sức bền chuyên môn còn đảm bảo phát triển mối quan hệ
chặt chẽ giữa nâng cao năng lực tố chất của cơ thể VĐV với việc nâng cao
năng lực tâm lý, có tác dụng tích cực đến việc giáo dục các phẩm chất, nhân

Song song với các công trình này là các công trình nghiên cứu nhằm
phát triển các tố chất thể lực riêng lẻ cho VĐV các môn thể thao như: Nguyễn
Đương Bắc (2007) [7]; Phạm Đông Đức (1998) [24]; Trần Tuấn Hiếu (2004)
[29]; Ngô Ích Quân (2007) [55]; Lê Hồng Sơn (2006) [56]; Vũ Xuân Thành
(2012) [60]; Nguyễn Hữu Thắng (1998) [61]; Lê Trí Trường (2012) [75],
Nguyễn Danh Hoàng Việt (2004) [83] Kết quả nghiên cứu của các công
trình này đã xác định hệ thống các chỉ tiêu, tiêu chuẩn và hệ thống các bài tập
phát triển các tố chất sức bền chuyên môn, sức mạnh, sức mạnh tốc độ cho
VĐV các môn thể thao. Với môn bắn cung do môn này đang trong giai đoạn
phát triển ở Việt Nam hiện tại mới có 17 tỉnh thành đầu tư, nên cho đến nay
chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập đến vấn đề phát triển thể lực
chuyên môn cho VĐV một cách đầy đủ.

5
Có thể thấy, các công trình nghiên cứu của các tác giả trên, dù ở lĩnh
vực này hay lĩnh vực khác, song các kết quả nghiên cứu đó cũng đã xác định
được cơ sở lý luận, thực tiễn, cơ sở khoa học đưa ra được những luận điểm
trong lĩnh vực huấn luyện phát triển tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV các
môn thể thao. Có thể nói, đây là nguồn tư liệu tham khảo chuyên môn hết sức
đáng quý trong lĩnh vực đào tạo - huấn luyện nâng cao tố chất thể lực chuyên
môn cho VĐV các môn thể thao.
Qua tìm hiểu thực tế công tác huấn luyện VĐV bắn cung cấp cao ở Việt
Nam hiện nay thấy công tác huấn luyện tố chất thể lực chuyên môn, đặc biệt là
sức bền chuyên môn cho VĐV chủ yếu theo kinh nghiệm của các nhà chuyên
môn, cụ thể là sau khi cho VĐV tập luyện thường xuyên trong thời gian từ 3 - 6
tháng, nếu tăng trưởng về các tố chất thể lực, kỹ thuật, ý thức chiến thuật thì
tiếp tục giữ lại để đào tạo, hoặc VĐV yếu tố chất thể lực nào thì HLV sẽ tăng
cường huấn luyện các tố chất thể lực đó. Cách thức huấn luyện theo kinh
nghiệm truyền thống này có tác dụng nhất định nhưng chưa đủ cơ sở khoa học.
Vì thế, nghiên cứu khoa học lựa chọn được các phương tiện và phương pháp

chưa đảm bảo đầy đủ cơ sở khoa học cần thiết. Vì vậy, kết quả nghiên cứu
khoa học của luận án nếu được áp dụng sẽ đem lại hiệu quả cao hơn trong
huấn luyện phát triển tố chất sức bền chuyên môn, góp phần nâng cao thành
tích thi đấu cho VĐV.

7
Chương 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.
1.1. Một số đặc điểm cơ bản của môn bắn cung.
1.1.1. Đặc điểm kỹ thuật môn bắn cung.
Theo xu thế hiện đại môn bắn cung nó có đặc trưng là nhanh, vững,
liên tục và chuẩn xác. Theo các chuyên gia, các nhµ khoa học thì kỹ thuật
môn bắn cung có những đặc điểm sau:
Tính cá thể: Các kỹ thuật trình bày ở sách vở chỉ là một loại mô thức
động tác kỹ thuật lý tưởng hoá. Với mỗi VĐV mô thức đó chưa chắc đã có
hiệu quả nhất, hợp lý nhất mà chỉ có lấy mô thức thể thao của quần thể làm
chỗ dựa kết hợp với đặc điểm cá thể của VĐV. Trên cơ sở tiến hành điều
chỉnh xác lập kỹ thuật cá nhân mới có thể đạt được sự hợp lý và hiệu quả kỹ
thuật cao nhất.
Tính tương đối: Nghĩa là cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật
thì kỹ thuật của môn bắn cung không ngừng phát triển, tính hợp lý của nó chỉ
là tương đối.
Tính hoàn chỉnh: Kỹ thuật môn bắn cung do các động tác cụ thể tổ hợp
thành, song không chỉ có mối quan hệ với VĐV mà còn có mối quan hệ với
cung, tên, bia và điều kiện môi trường. Bất cứ sự biến đổi nào của động tác kỹ
thuật cũng như sự biến đổi của các nhân tố khác đều ảnh hưởng đến sự phát
huy hiệu quả của kỹ thuật hoàn chỉnh.
Tính không gian - thời gian: Kỹ thuật bắn cung đều được các bộ phận
cơ thể hoàn thành trong một thời gian - không gian nhất định. Tính không
gian - thời gian của các kỹ thuật ở các môn trong bắn cung đều biểu hiện ra
đặc điểm tính lặp lại thời gian ngắn, ở phần lớn các môn còn có đặc tính

khi huấn luyện các tố chất thể lực chuyên môn cho VĐV bắn cung cần chú ý
đặc biệt đến vấn đề này.