Ảnh hưởng của vùng sinh thái đối với sự phát triển cây ăn quả
Trong những điều kiện khí hậu khác nhau, hầu hết các loại cây ăn quả đều có thể
sinh trưởng và phát triển nhưng tính ổn định về năng suất, tuổi thọ, chất lượng quả,
khả năng chống chịu với thời tiết bất thuận thì không giống nhau. Vì vậy, điều
kiện sinh thái là yếu tố cần phải quan tâm khi đưa một cây trồng mới vào sản xuất.
Đất nước ta trải dài trên nhiều vĩ độ địa lý khác nhau với những đặc điểm khí
hậu (có nhiệt đới điển hình, á nhiệt đới), chế độ mưa khác nhau. Miền Bắc có
mùa đông lạnh, nhiệt độ thấp và mưa phùn kéo dài nên không thể có một tập
đoàn cây ăn quả phong phú đa dạng với nhiều giống đặc sản như ở miền Nam.
Các cây như sầu riêng, măng cụt, chôm chôm, xoài… ưa khí hậu nhiệt đới nóng
ẩm của Nam Bộ trong khi cây vải thiều yêu cầu một thời kỳ nhiệt độ thấp để
phân hóa mầm hoa và đậu quả là khoảng 4, 5 tháng ở nhiệt độ dưới 20
o
C chỉ phát
triển tốt, có hiệu quả kinh tế ở một số tỉnh phía Bắc.
Các loại cây ăn quả đặc sản thường có yêu cầu rất khắt khe về điều kiện sinh
thái. Giống bưởi Phúc Trạch đưa đi trồng ở vùng khác không hoàn toàn giữ được
hương vị như tại xã Hương Khê, Hà Tĩnh. Giống bưởi Thanh Trà - đặc sản của
vùng Nguyệt Biểu, Thừa Thiên Huế - đưa ra trồng ở Phủ Quỳ, Nghệ An quả nhỏ
và chất lượng kém. Quýt Hương Cần nổi tiếng lâu đời chỉ tồn tại ở một xã ven
sông Bồ của huyện Hương Trà (Thừa Thiên Huế), người dân ở đây cho rằng
không thể đưa ra được khỏi xã. Cam Xã Đoài chỉ bảo tồn được các đặc tính di
truyền quý của nó tại Xã Đoài. Chanh trái của Nam Đàn đưa lên Nghĩa Đàn, Quỳ
Hợp chỉ sau vài vụ quả đã mai một dần tính chất trái vụ vốn có. Giống vải chín
sớm Hùng Long - một giống địa phương lâu đời tại Đoan Hùng, Phú Thọ trên
vùng đất phù sa cổ nội đê sông Lô - có thời gian chín ổn định từ khoảng ngày 20-
25/5, được nhân giống từ một cá thể tuyển chọn công phu, qua 3 năm trồng khảo
nghiệm tại Trung tâm Cây ăn quả Phú Hộ (Viện Nghiên cứu rau quả), đã được
kết luận là một giống tốt, năng suất cao, có nhiều đặc điểm tốt hơn giống vải
Thanh Hà. Năm 1998, tại Phú Hộ, giống vải này đã cho năng suất cao hơn ở năm
thứ 2 trong khi vải Thanh Hà không có quả. Nhưng khi đưa vào Phủ Quỳ, giống

chỉ dẫn địa lý cho một loại nông sản hàng hóa chất lượng cao, có thương hiệu là ở
đó.
Mấy năm gần đây, nhiều loại cây ăn quả có tên tuổi chủ yếu là của Nam Bộ và ở
nước ngoài đổ vào các chợ giống trong tỉnh ta như bưởi da xanh Bến Tre, Vĩnh
Long, vú sữa Lò Rèn, nhãn tiêu da bò, bơ sáp Thái, chanh, ổi không hạt, táo Thái,
mít Thái, nhãn Thái… Hội nhập kinh tế nên sẽ còn nhiều loại cây ăn quả mới lạ nữa
được du nhập làm phong phú thêm nguồn gen cây ăn quả. Cũng có thể có những
giống sẽ được khu vực hóa trong điều kiện khí hậu của ta nhưng cần được kiểm
chứng về khả năng thích nghi với điều kiện mới của địa phương. Một loại cây trồng
mới được đưa vào vùng sinh thái khác hẳn nơi nguyên sản, do bản năng phát dục
vốn có của thực vật mà trong một vài vụ đầu có thể vẫn tiếp tục ra hoa kết quả, được
coi như là “sức rướn” của cây theo tập tính di truyền, nhưng với điều kiện mới khác
biệt với nơi quê cha đất tổ cứ lặp đi lặp lại qua nhiều chu kỳ sống sẽ loại dần các tập
tính cũ dần dà trở thành bị lung lay, khó bền vững.
Để phát triển các loại cây ăn quả mới chưa có tại địa phương, cần nắm chắc đặc
điểm của giống, tính thích ứng và khả năng thị trường. Có thể có giống sinh trưởng
tốt, năng suất cao nhưng để thành sản phẩm hàng hóa đúng nghĩa về thu nhập thì lại
không dễ. Ví dụ một số giống chanh không hạt có cả ở miền Nam và nguồn gốc từ
nước ngoài như Eureka, Persa vào những năm 80 của thế kỷ trước đã được trồng
tại Phủ Quỳ nhưng do ít giá trị trong sử dụng ăn tươi mà ở các nước chủ yếu là dùng
cho chế biến nước chanh hay chanh Tahiti cũng là giống không hạt nhưng hàm
lượng axit citric lại rất thấp nên đã không tiếp tục tồn tại ở Phủ Quỳ.
Có thể nói, điều kiện sinh thái là yếu tố cần phải quan tâm khi đưa một giống cây
trồng mới vào sản xuất. Nếu không sẽ là một sự lãng phí lớn về tiền bạc, thời gian
và công sức./.