1

NHẬN ðỊNH VỀ ðIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TỶ GIÁ
CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM NĂM 2011

Phạm Thị Hoàng Anh
Khoa Ngân hàng - Học viện Ngân hàng

Mặc dù tỷ giá biến ñộng khá mạnh vào thời ñiểm ñầu năm, nhưng năm 2011 vẫn ñược coi là một
thành công bước ñầu của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) trong ñiều hành chính sách tỷ giá nhằm ñạt
ñược các mục tiêu kinh tế vĩ mô cũng như trong việc ổn ñịnh thị trường ngoại tệ. Bài viết ñiểm qua
diễn biến tỷ giá USD/VND trong năm 2011, qua ñó ñưa ra một số nhận ñịnh về các biện pháp ñiều
hành chính sách tỷ giá, và một số khuyến nghị chính sách cho năm 2012.

1. Diễn biến tỷ giá USD/VND và các biện pháp ñiều hành chính sách tỷ giá trong năm 2011
Trong những năm gần ñây, tỷ giá và ñiều hành chính sách tỷ giá luôn là một vấn ñề ñược Chính phủ
cũng như NHNN ñặc biệt quan tâm do những biến ñộng lớn của nó ñã gây ra ảnh hưởng tiêu cực tới
sự ổn ñịnh kinh tế vĩ mô. Thực tế những năm gần ñây cho thấy, trong khi tỷ giá thường có xu hướng
khá ổn ñịnh vào dịp ñầu năm do nguồn cung ngoại tệ dồi dào từ kiều hối, thì nó xu hướng biến ñộng
lớn bất thường bắt ñầu từ tháng 8 và ñặc biệt vào các tháng cuối năm do nhu cầu thanh toán nhập
khẩu, tất toán các khoản vay ngoại tệ ñến hạn, và sự tăng lên của giá vàng thế giới. Tuy nhiên, diễn
biến tỷ giá năm 2011 dường như không theo quy luật ñó khi tỷ giá biến ñộng khá mạnh vào dịp ñầu
năm, ñặc biệt sau khi NHNN ñiều chỉnh tỷ giá bình quân liên ngân hàng vào ngày 11/2. Trong khi ñó
tỷ giá lại dường như không có dấu hiệu quá căng thẳng khi mà chênh lệch tỷ giá giữa thị trường chính
thức và tự do chỉ vào khoảng 300-400VND trong quý 4 năm 2010 (khá thấp so với chênh lệch khoảng
1.500-2.000VND của các năm trước) trong quý 4/2011.
Diễn biến tỷ giá VND trong năm 2011 có thể ñược chia thành 4 giai ñoạn với các sắc thái diễn biến
khác nhau của tỷ giá trên thị trường tự do (Hình 1):
- Giai ñoạn 1- Tháng 1/2011: Tỷ giá tự do ổn ñịnh quanh mốc 21.000, trong khi NHNN cố gắng kiềm
giữ tỷ giá chính thức ở mức 18.932.

bình quân liên ngân hàng thêm 9,3% (tương ñương với việc VND bị phá giá 8,5%) ñồng thời thu hẹp
biên ñộ dao ñộng tỷ giá xuống ±1%. ðộng thái ñiều chỉnh tỷ giá lần này ñược kì vọng sẽ giúp cho
VND xích lại gần hơn với giá trị thực và có thể giúp loại trừ ñược phần nào tình trạng “tồn tại 2 tỷ giá
với mức chênh lệch quá lớn” trong thời gian khá dài, từ ñó giúp khơi thông nguồn cung ngoại tệ cho
các NHTM. Hành ñộng này của NHTW còn giúp làm giảm sức ép tới nguồn dự trữ ngoại hối ñang khá
mỏng trong ngắn hạn. Không những thế, sự ñiều chỉnh tỷ giá khá mạnh tay lần này của NHNN sẽ có
thể ñưa ñến những tác ñộng tích cực ñến xuất khẩu trong khi lại tác ñộng không ñáng kể tới nhập khẩu
bởi các doanh nghiệp ñã phải giao dịch với tỷ giá trong thời gian khá dài nên việc thay ñổi tỷ giá lần
này chỉ là sự “hợp thức hóa” các giao dịch. Thêm vào ñó, việc NHNN ñưa ra một thông ñiệp rõ ràng
hơn về chính sách tỷ giá sẽ khiến cho các nhà ñầu tư nước ngoài mạnh tay giải ngân vốn FDI, FII do
tâm lý trông chờ NHNN phá giá thêm ñã ñược loại trừ.
Một ñiểm thay ñổi khá quan trọng sau ngày 11/2 ñó là NHNN ñã thực hiện linh hoạt trong việc niêm
yết tỷ giá chứ không cố ñịnh tỷ giá trong thời gian dài như trước ñây thông qua việc tăng/giảm tỷ giá
này theo ngày (Hình 1). Tỷ giá niêm yết tại các NHTM cũng biến ñộng cũng chiều với tỷ giá bình

3

quân liên ngân hàng mặc dù luôn ñược niêm yết kịch trần (+1%). Tuy nhiên, ñộng thái ñiều chỉnh tỷ
giá của NHNN lại dường như không có mấy tác ñộng tích cực tới thị trường tự do khi mà giá USD liên
tục tăng kể từ ngày 11/2 cho ñến cuối tháng 2, ñặc biệt biến ñộng khá mạnh trong ngày 17/2 khi giá
bán ñược niêm yết vượt 22.000, ñạt kỉ lục 22.300 vào ngày 19/2. Sự tăng mạnh ñột biến của giá USD
có thể bắt nguồn từ chênh lệch giá vàng thế giới và trong nước vẫn ñang duy trì ở mức khá cao, cộng
thêm với tâm lý ñầu cơ của người dân cũng như sự e ngại về giá trị của VND. Không những thế, thông
tin dự trữ ngoại hối tại thời ñiểm ñó chỉ còn khoảng 10 tỷ USD và những quan ngại về tình hình lạm
phát cao có thể là những nguyên nhân góp phần khiến cho giá USD tự do liên tục tăng mạnh.
Giai ñoạn 3- Trung tuần tháng 3 ñến ñầu tháng 8/2011
Trước những bất ổn của thị trường ngoại hối tự do do tác ñộng của tâm lý và hiện tượng ñầu cơ làm
giá của các ñại lý thu ñổi ngoại tệ, NHNN cho biết sẽ kiểm soát chặt chẽ hoạt ñộng thu ñổi ngoại tệ
với sự phối hợp của công an và quản lý thị trường. ðây là biện pháp ñầu tiên nằm trong gói các biện
pháp mà NHNN ñưa ra nhằm thực hiện tốt Nghị quyết 11 của Chính phủ nhằm bình ổn thị trường

thị trường ngoại hối. Không những thế, NHNN ñã mở rộng ñối tượng phải kết hối ngoại tệ khi ban
hành Thông tư 13 (có hiệu lực từ 1/7/2011). Chính vì vậy, không có gì là khó hiểu khi trong quý 2,
cùng với ñà giảm của tỷ giá bình quân liên ngân hàng, các NHTM liên tiếp giảm tỷ giá mua và bán
xuống dưới mốc trần tỷ giá (+1%) theo quy ñịnh của NHNN, thậm chí có thời ñiểm gần sát với giá
sàn, dao ñộng quanh 20.500-20.700 (Hình 1). ðây là lần ñầu tiên kể từ tháng 5/2010, tỷ giá của các
NHTM rơi khỏi mốc trần của NHNN. Cùng với diễn biến trên thị trường chính thức, tỷ giá trên thị
trường tự do cũng tiếp tục suy giảm, biến ñộng tương ñối cùng chiều với tỷ giá bình quân liên ngân
hàng và tỷ giá niêm yết tại các NHTM. Sự ổn ñịnh trên các thị trường ngoại tệ ñược kéo dài cho ñến

1
Chênh lệch lãi suất huy ñộng USD và VND lên tới 11-15% tùy theo kì hạn và số lượng tiền gửi trong khi tỷ giá USD
ñược dự báo chỉ tăng nhẹ, thậm chí là có thể tương ñối ổn ñịnh vào cuối năm.

4

ñầu tháng 8/2011 khi mà sự tăng giá kỉ lục của giá vàng thế giới ñẩy giá vàng trong nước tăng cao, ñã
khiến cho giá USD tại các ngân hàng cũng như trên thị trường tự do tăng lên sát trần quy ñịnh của
NHNN.
Giai ñoạn 4- từ tháng 8/2011 ñến cuối năm
Trong các năm gần ñây, tỷ giá thường có xu hướng biến ñộng rất mạnh trong quý 4 với chênh lệch
giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá thị trường tự do thường ở mức khá cao, dao ñộng khoảng 1.000-
2.000VND. Mặc dù hiện tượng này vẫn chưa ñược loại trừ hoàn toàn trong quý 4 năm 2011 do các
nguyên nhân vốn từng gây nên những biến ñộng trên thị trường tự do vẫn tiếp tục xảy ra nhưng mức
chênh lệch chỉ còn khoảng 300-400VND có thể coi là “chấp nhận ñược”. Sự ổn ñịnh tạm thời và
những chuyển biến tích cực trên thị trường ngoại tệ tự do tại thời ñiểm cuối năm 2011 ñược cho là bắt
nguồn từ một số nguyên nhân trong ñó phải kể ñến những cam kết của NHNN nhằm bình ổn thị
trường ngoại tệ, theo ñó tỷ giá USD/VND sẽ ñược ñiều chỉnh không quá 1% kể từ ngày 7/9/2011 cho
ñến hết năm. Ngoài ra, diễn biến thuận lợi của cán cân thương mại, cán cân tổng thể trong năm 2011
2
,

ngày 24/3/3011):
+ Áp lãi suất trần huy ñộng USD là 3% (9/4/2011), sau ñó
giảm xuống 2% (2/6/2011);
+ Tăng tỷ lệ dự trữ bắt buộc từ 4% lên 6% (9/4/2011); và 7%
(1/6/2011)
- Mở rộng ñối tượng phải thực hiện kết hối ngoại tệ (Thông tư
13 ban hành 1/6, có hiệu lực 1/7/2011).
- Quy ñịnh về việc mang ngoại tệ tiền mặt, ñồng VN tiền mặt
của cá nhân khi xuất nhập cảnh (5000USD và 15 triệu VND phải
khai báo với Hải quan- có hiệu lực từ 1/9/2011)
- Quy ñịnh về việc mua, bán ngoại tệ tiền mặt của cá nhân với
các TCTD ñược phép mua 100USD/ngày (Thông tư 20 ngày
29/8//2011)
- Cam kết không ñiều chỉnh tỷ giá quá 1% từ ngày 7/9 ñến cuối
năm 2011.
- Quy ñịnh mức xử phạt ñối với các giao dịch ngoại hối trái phép
(Nghị ñịnh 95/2011/ND-CP ngày 20/10/2011) theo hướng tăng
mức phạt
3

Nguồn: www.sbv.gov.vn.
Có thể nói rằng, các biện pháp ñiều hành tỷ giá và thị trường ngoại tệ quyết liệt của NHNN theo tinh
thần của Nghị quyết 11 ñược ñưa ra từ tháng 3 ñã ñem lại một số tác ñộng khá tích cực tới tỷ giá cũng
như thị trường ngoại tệ trong năm 2011. Cụ thể như sau:
Thứ nhất: NHNN ñã thể hiện một vai trò khá chủ ñộng và tự tin trong ñiều hành chính sách tỷ giá: (i)
ñộng thái chủ ñộng phá giá mạnh của NHNN ñể loại trừ tâm lý “chờ ñợi phá giá thêm” của giới ñầu
cơ; (ii) chủ ñộng phát tín hiệu giữ ổn ñịnh tỷ giá trong quý 4 năm 2011 (không ñiều chỉnh tỷ giá quá
1%) và thực hiện thành công.
Thứ hai: Có sự thay ñổi ñáng kể trong cách thức công bố tỷ giá bình quân liên ngân hàng. Cụ thể, nếu
trong các năm trước NHNN thường giữ cố ñịnh tỷ giá trong một thời gian dài, rồi ñột ngột ñiều chỉnh

7

a/ Có CNY (Nhân dân tệ) trong rổ tiền tệ VND

b/ Không có CNY (Nhân dân tệ) trong rổ tiền tệ VND

Nguồn: Phạm Thị Hoàng Anh (2010), Takagi và Pham (2011)
Thứ tư: Chênh lệch giữa tỷ giá chính thức và tỷ giá trên thị trường tự do ñã ñược thu hẹp ñáng kể từ
mức 1.000-2.000VND xuống còn 300-400VND tại thời ñiểm cuối năm 2011, thậm chí có những lúc
chênh lệch rất thấp chỉ ở mức 10-20VND (thời ñiểm giữa năm). ðây có thể coi là thành công bước ñầu
của NHNN trong việc giữ ổn ñịnh tỷ giá, ñặc biệt trong các giai ñoạn cao ñiểm.
Thứ năm: Sau một thời gian dài liên tục giảm, dự trữ ngoại hối của Việt Nam ñã bắt ñầu tăng trở lại.
Tính ñến ngày 20/7, NHNN ñã mua vào khoảng 4,8 tỷ USD ñưa lượng dự trữ ngoại hối của Việt Nam 5
Rổ tiền tệ VND bao gồm tiền tệ của các nước có quan hệ thương mại, ñầu tư chính với Việt Nam, bao gồm: Mĩ (USD),
EU (EUR), Anh (GBP), Úc (AUD), Nhật (JPY), Trung quốc (CNY), Singapore (SGD), Hàn quốc (KRW), Malaysia
(MYR), Thái (THB). Tiền tệ ñịnh giá là SDR (Quyền rút vốn ñặc biệt) của IMF.
6
Xem thêm phụ lục ñể biết thêm chi tiết của phương pháp nghiên cứu này.
7
Do CNY ñược neo cố ñịnh với USD trong một thời gian khá dài từ năm 2008-19/6/2010, nên các tác giả ñã ước lượng tỷ
trọng USD trong rổ tiền tệ của VND trong 2 trường hợp: (i) có CNY; (ii) và không có CNY.

7

tính ñến tháng 7 vào khoảng 17-17,5 tỷ USD, tương ñương khoảng 8,5 -9 tuần nhập khẩu. Như vậy dự
trữ ngoại hối ñã tăng ñáng kể so với con số 10 tỷ USD hồi ñầu năm.
Thứ sáu: NHNN ñã thực hiện khá cương quyết những biện pháp kiểm soát thị trường tự do cũng như

trường ngoại hối) sẽ có thể không dồi dào. ðiều này có thể khiến cho các áp lực tới tỷ giá khó mà
giải tỏa.

8

(iii) Trong năm 2012, mặc dù Chính phủ ñề ra mục tiêu lạm phát dưới 10% nhưng lạm phát vẫn luôn
là con ngựa bất kham ñối với các nhà hoạch ñịnh và quản lý chính sách kinh tế của Việt Nam. Nhiều
năm trước cho thấy dù chỉ tiêu lạm phát ñược ấn ñịnh khá thấp (7-8%) tại thời ñiểm ñầu năm nhưng
thực tế thì các nhà hoạch ñịnh chính sách thường xuyên phải ñiều chỉnh con số này theo hướng tăng
lên trong suốt năm tài chính.
8

(iv) Sự tăng trưởng mạnh của tín dụng ngoại tệ trong các năm trước ñây ñược chứng minh là một trong
những nguyên nhân khiến cho tỷ giá bất ổn vào dịp cuối năm. Mặc dù NHNN ñã có những biện pháp
hạn chế tăng trưởng tín dụng ngoại tệ trong năm 2011, nhưng báo cáo mới nhất của NHNN
9
cho thấy
tăng trưởng tín dụng ngoại tệ là 18,7%, cao hơn nhiều so với tăng trưởng tín dụng nội tệ (10,2%).
Trong bối cảnh lãi suất VND vẫn tiếp tục ở mức khá cao và tỷ giá ñược dự báo sẽ tiếp tục duy trì ổn
ñịnh trong năm 2012 thì các doanh nghiệp vẫn có thiên hướng vay bằng ngoại tệ. Chính vì vậy, vấn ñề
tăng trưởng tín dụng ngoại tệ sẽ vẫn dành ñược sự quan tâm của các nhà hoạch ñịnh chính sách.
Trước những áp lực có thể có về tỷ giá trong năm 2011, chính vì vậy tác giả ñưa ra một số giải pháp
nhằm ñiều hành chính sách tỷ giá năm 2011 ñạt hiệu quả cao hơn.
Thứ nhất, về cơ chế ñiều hành chính sách tỷ giá. NHNN cần tiếp tục ñiều hành tỷ giá theo hướng linh
hoạt, trong ñó tỷ giá VND cần ñược xác ñịnh theo một rổ tiền tệ chủ chốt, không nên chỉ neo VND
theo USD. ðồng thời, trong trường hợp cần phải phá giá thì NHNN cũng cần phải ñiều chỉnh tỷ giá ñủ
mạnh ñể tránh “tâm lý trông chờ phá giá tiếp” và “tâm lý ñầu cơ” của doanh nghiệp, của người dân
cũng như các nhà ñầu tư.
Hình 4. Diễn biến tỷ giá thực song phương (RER) và ña phương (REER)



Tài liệu tham khảo:
1. Phạm Thị Hoàng Anh (2010), Phân tích ñịnh lượng về thành phần rổ tiền tệ và mức ñộ linh hoạt
của tỷ giá VND, giai ñoạn 1999-2009, Tạp chí Khoa học và ðào tạo Ngân hàng, số tháng 1+2/2010.
2. Takagi Shinji and Pham Thi Hoang Anh (2011), Responding to the global financial crisis:
Vietnamese exchange rate policy, 2008-2009. Journal of Asian Economics, Vol. 22, No.6, 507-517,
December 2011.
2. Một số websites:
www.sbv.gov.vn; www.gso.gov.vn; www.imf.org; www.vangsaigon.com