Số hóa bởi trung tâm học liệu
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
NGUYỄN THỊ BẮC
BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRUNG HỌC CƠ SỞ THÀNH PHỐ CẨM PHẢ,
TỈNH QUẢNG NINH GIAI ĐOẠN 2013-2020
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. HOÀNG HOA CƢƠNG
Thái Nguyên - 2013
Số hóa bởi trung tâm học liệu
i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng:
Số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là hoàn toàn trung thực
và chƣa từng đƣợc sử dụng hoặc công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã đƣợc cám ơn và các
thông tin trích dẫn trong luận văn đều đƣợc ghi rõ nguồn gốc.
Tác giả luận văn
Nguyễn Thị Bắc
Số hóa bởi trung tâm học liệu
ii
LỜI CẢM ƠN
Đề tài “Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS thành phố
Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2013-2020” là một nội dung của
khoa học quản lý giáo dục nhƣng là kết quả của quá tình nghiên cứu công
MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN iv
DANH MỤC CÁC BẢNG v
DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ vi
MỞ ĐẦU 1
1. Lý do chọn đề tài 1
2. Mục đích nghiên cứu 3
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu 3
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu 4
5. Giả thuyết khoa học 4
6. Nhiệm vụ nghiên cứu 4
7. Phƣơng pháp nghiên cứu 4
8. Cấu trúc luận văn 5
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRUNG HỌC CƠ SỞ 6
1.1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu 6
1.2. Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu 10
1.2.1. Phát triển 10
1.2.2. Giáo viên và đội ngũ giáo viên 11
1.2.2.1. Giáo viên 11
1.2.2.2. Đội ngũ giáo viên 11
1.2.3. Giáo dục trung học cơ sở 13
1.2.3.1. Vị trí vai trò của giáo dục trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục
quốc dân 13
1.2.3.2. Mục tiêu và nội dung của giáo dục trung học cơ sở 14
Số hóa bởi trung tâm học liệu
Số hóa bởi trung tâm học liệu
v
2.2. Thực trạng giáo dục THCS ở thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 37
2.2.1. Thực trạng trƣờng, lớp, học sinh THCS 37
2.2.2. Thực trạng đội ngũ giáo viên THCS thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 37
2.2.2.1. Số lƣợng và cơ cấu đội ngũ giáo viên 37
2.2.2.2. Trình độ và chất lƣợng đội ngũ giáo viên 39
2.2.3. Thực trạng công tác phát triển đội ngũ giáo viên THCS ở thành phố
Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh 47
2.2.3.1. Nghiên cứu dự báo và xây dựng kế hoạch 47
2.2.3.2 Công tác tuyển dụng 49
2.2.3.3. Việc bố trí sử dụng 50
2.2.3.4. Việc đào tạo bồi dƣỡng 50
2.2.3.5. Việc kiểm tra đánh giá 52
2.2.3.6. Việc thực hiện các chính sách đối với giáo viên THCS 53
2.3. Những ƣu điểm và tồn tại của công tác phát triển đội ngũ giáo viên
THCS ở thành phố Cẩm Phả 54
2.4. Dự báo quy mô học sinh và quy mô giáo viên trung học cơ sở ở thành
phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2013-2020 58
2.4.1. Dự báo quy mô học sinh trung học cơ sở ở thành phố Cẩm Phả giai
đoạn 2013-2020 58
2.4.1.1. Dự báo số dân trong độ tuổi 11-14 58
2.4.1.2 Dự báo kế hoạch phát triển về số lƣợng học sinh trung học cơ sở 59
2.4.2. Dự báo tình hình phát triển đội ngũ giáo viên THCS ở thành phố
Cẩm Phả 63
2.4.2.1. Về số lƣợng 63
2.4.2.2. Về cơ cấu bộ môn 67
Tiểu kết chƣơng 2 69
Chƣơng 3: CÁC BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN THCS
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN
STT
CÁC TỪ VIẾT TẮT
NGHĨA CỦA CÁC TỪ
1.
CB
Cán bộ
2.
CBQL
Cán bộ quản lý
3.
CNTT
Công nghệ thông tin
4.
CNXH
Chủ nghĩa xã hội
5.
CNH-HĐH
Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa
6.
CSVC
Cơ sở vật chất
7.
GD& ĐT
Giáo dục và Đào tạo
8.
GV
Giáo viên
9.
38
Bảng 2.3. Trình độ đào tạo của giáo viên THCS thành phố Cẩm Phả
2008-2013 39
Bảng 2.4. Trình độ tin học, ngoại ngữ của giáo viên THCS thành phố Cẩm Phả
năm học 2011-2012 40
Bảng 2.5. Trình độ Chính trị của giáo viên THCS thành phố Cẩm Phả năm
học 2011-2012 40
Bảng 2.6. Kết quả khảo sát đánh giá thực trạng năng lực đội ngũ GV THCS
thành phố Cẩm Phả 41
Bảng 2.7. Kết quả khảo sát các yếu tố liên quan đến năng lực giáo viên THCS 42
Bảng 2.8. Kết quả khảo sát khả năng thực hiện nhiệm vụ giáo viên 43
Bảng 2.9. Kết quả khảo sát các yếu tố liên quan đến phẩm chất giáo viên 45
Bảng 2.10. Kết quả khảo sát về hiệu quả các hình thức bồi dƣỡng giáo viên 51
Bảng 2.11: Dự báo số dân trong độ tuổi 11-14 59
Bảng 2.12: Dân số độ tuổi, số lƣợng học sinh và tỉ lệ học sinh THCS thành
phố Cẩm Phả giai đoạn 2008-2013 60
Bảng 2.13. Dự báo dân số thành phố Cẩm Phả độ tuổi từ 11 - 14 tuổi 61
Bảng 2.14. Dự báo quy mô học sinh THCS của thành phố Cẩm Phả theo
phƣơng pháp ngoại suy xu thế 62
Bảng 2.15. Kết quả dự báo số lƣợng GV THCS ở thành phố Cẩm Phả giai
đoạn 2013-2020 (phƣơng án 1) 64
Bảng 2.16. Kết quả dự báo số lƣợng GV THCS ở thành phố Cẩm Phả giai
đoạn 2013-2020 (phƣơng án 2) 64
Số hóa bởi trung tâm học liệu
vi
Bảng 2.17: Kết quả dự báo số lƣợng GV THCS ở thành phố Cẩm Phả giai
đoạn 2013-2020 (phƣơng án 3) 65
Bảng 2.18: Kết quả dự báo số lƣợng GV THCS thành phố Cẩm Phả (theo 3
phƣơng án) 66
những thành tựu đáng tự hào của đất nƣớc, sự nghiệp giáo dục và đào tạo ở
Việt Nam đã đạt đƣợc những thành tựu quan trọng. Việt Nam hiện nay có một
nền giáo dục và đào tạo rộng khắp, hoàn chỉnh, thống nhất về mục tiêu, tính
chất, nguyên lý giáo dục. Giáo dục và đào tạo phát triển mạnh so với điều kiện
kinh tế, không ngừng tăng về số lƣợng và chất lƣợng. Đổi mới giáo dục đang
đƣợc triển khai ở tất cả các cấp học, bậc học từ giáo dục mầm non, phổ thông,
dạy nghề đến cao đẳng, đại học.
Tuy nhiên bên cạnh những tiến bộ đã đạt đƣợc, giáo dục nƣớc ta vẫn
còn nhiều yếu kém, bất cập nhƣ chƣa đáp ứng đƣợc nguồn nhân lực cho phát
triển, cơ cấu quy mô chƣa hợp lý, còn mất cân đối, tính kế hoạch còn yếu; chất
lƣợng và hiệu quả còn thấp, tiêu cực còn nhiều, chƣa thực hiện tốt công bằng
trong giáo dục, đội ngũ giáo viên còn thiếu và yếu, v.v…
Hội nghị lần thứ sáu Ban Chấp hành Trung ƣơng Đảng Cộng sản Việt
Nam khoá XI đã thông qua kết luận về Đề án "Đổi mới căn bản, toàn diện giáo
dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá trong điều kiện
kinh tế thị trƣờng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế" (Kết luận số 51-
KL/TW ngày 29/10/2012). Một trong những vấn đề đƣợc nêu ra trong Kết luận
Số hóa bởi trung tâm học liệu
2
là: Công tác qui hoạch phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục
chƣa đƣợc quan tâm. Đồng thời Kết luận cũng đã chỉ rõ phƣơng hƣớng đổi mới
giáo dục và đào tạo, trong đó có xây dựng phát triển đội ngũ giáo viên. Đội ngũ
giáo viên là nhân tố quyết định đến chất lƣợng giáo dục. Thực hiện thành công
giải pháp là điều kiện tiên quyết để nâng cao chất lƣợng giáo dục và đào tạo.
-
.
Trong hệ thống giáo dục nƣớc ta, giáo dục phổ thông đƣợc chia thành ba
bậc học: Tiểu học, THCS và THPT. Giáo dục THCS là cấp cơ sở của giáo dục
bậc trung học và là cầu nối giữa bậc tiểu học với bậc THPT, trung học chuyên
Phả, tỉnh Quảng Ninh.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất đƣợc một số biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS ở
thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh đáp ứng yêu cầu nâng cao chất lƣợng dạy
và học trong giai đoạn 2013-2020.
3. Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên THCS thành phố Cẩm Phả, tỉnh
Quảng Ninh.
Số hóa bởi trung tâm học liệu
4
3.2. Khách thể nghiên cứu
Công tác phát triển đội ngũ giáo viên THCS ở thành phố Cẩm Phả, tỉnh
Quảng Ninh.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
4.1.Giới hạn về đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu đề xuất các biện pháp phát triển đội ngũ
giáo viên THCS ở thành phố Cẩm Phả giai đoạn 2013-2020 về quy mô, cơ cấu
và chất lƣợng.
4.2. Giới hạn về địa bàn nghiên cứu: Phạm vi nghiên cứu là 17 trƣờng THCS
trên địa bàn thành phố Cẩm Phả.
4.3. Giới hạn về khách thể khảo sát
- Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên Phòng GD&ĐT: 8 ngƣời.
- Cán bộ quản lý cấp THCS: 30 ngƣời
- Đại diện giáo viên các trƣờng khảo sát: 200 ngƣời.
5. Giả thuyết khoa học
Hiện trạng đội ngũ giáo viên THCS tỉnh Quảng Ninh nói chung và đội
ngũ giáo viên THCS thành phố Cẩm Phả nói riêng không đồng đều về chất
lƣợng, thiếu đồng bộ về cơ cấu. Vận dụng một cách đồng bộ các biện pháp sẽ
thành phố Cẩm Phả, tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2013 - 2020.
Kết luận và khuyến nghị
Tài liệu tham khảo
Phụ lục
Số hóa bởi trung tâm học liệu
6
Chƣơng 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN
ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ
1.1. Vài nét về lịch sử vấn đề nghiên cứu
Lịch sử nghiên cứu các vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên gắn liền với
lịch sử phát triển của nền giáo dục Việt Nam. Hơn 60 năm xây dựng và phát
triển, nền giáo dục nƣớc ta đã xây dựng đƣợc một hệ thống giáo dục toàn diện,
hoàn chỉnh từ giáo dục mầm non đến giáo dục đại học, đáp ứng nhu cầu nâng
cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dƣỡng nhân tài.
Vấn đề bồi dƣỡng đội ngũ giáo viên đã đƣợc Chủ tịch Hồ Chí minh,
Đảng và Nhà nƣớc ta rất quan tâm và khẳng định: "Nếu không có thầy cô giáo
thì không có giáo dục". Chủ tịch Hồ Chí Minh còn chỉ rõ vai trò và ý nghĩa của
nghề dạy học "Có gì là vẻ vang hơn là đào tạo những thế hệ sau này tích cực
góp phần xây dựng CNXH và CNCS; các thầy cô giáo có nhiệm vụ nặng nề và
vẻ vang là đào tạo cán bộ cho dân tộc ".
Một trong những nhiệm vụ quan trọng để phát triển giáo dục là phát triển
nguồn nhân lực, trong đó đặc biệt quan trọng là phát triển đội ngũ giáo viên. Đã
có nhiều công trình nghiên cứu về đội ngũ giáo viên đƣợc triển khai dƣới sự chỉ
đạo của Bộ GD&ĐT. Nhiều hội thảo khoa học về chủ đề đội ngũ giáo viên
dƣới góc độ quản lý theo ngành học, bậc học đã đƣợc thực hiện. Có thể kể đến
một số tác giả đã đóng góp nhiều công trình nghiên cứu nhƣ Đặng Quốc Bảo,
Nguyễn Thanh Bình, Trần Bá Hoành,
Đảng và Nhà nƣớc ta coi là một trong những giải pháp cho việc phát triển
GD&ĐT; để giáo dục trở thành "quốc sách hàng đầu" trong sự nghiệp đổi mới
đất nƣớc; vừa đáp ứng yêu cầu đổi mới vừa nâng cao chất lƣợng và hiệu quả
giáo dục. Chiến lƣợc phát triển giáo dục giai đoạn 2010-2020 đã xác định một
trong những giải pháp quan trọng để phát triển giáo dục Quốc gia đó là "phát
triển đội ngũ nhà giáo đủ về số lƣợng, hợp lý về cơ cấu, chuẩn về chất lƣợng".
Về xây dựng chiến lƣợc phát triển giáo dục trong thời kì đẩy mạnh công
nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nƣớc. Ban khoa giáo trung ƣơng đã đề ra mục tiêu
Số hóa bởi trung tâm học liệu
8
phát triển đội ngũ (thầy giáo có phẩm chất đạo đức, phẩm chất nghề nghiệp,
giỏi về chuyên môn, phải là ngƣời hƣớng dẫn gợi mở các hoạt động sáng tạo).
Vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên đƣợc rất nhiều nhà nghiên cứu đi sâu vào
tìm hiểu nhƣ quản lý chuyên môn, bồi dƣỡng giáo viên, công tác thi đua khen
thƣởng, thanh kiểm tra…. đƣợc nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nƣớc đề
cập. Đặc biệt trong những năm gần đây nhiều luận văn Thạc sĩ, Tiến sĩ đã
nghiên cứu vấn đề phát triển đội ngũ giáo viên từ những khía cạnh khác nhau,
nghiên cứu những vấn đề vƣớng mắc trong thực tiễn công tác phát triển đội ngũ
giáo viên ở các ngành học, cấp học và các địa phƣơng khác nhau.
Có thể nêu một số công trình nghiên cứu liên quan nhƣ sau:
- Luận văn Thạc sĩ: “Những biện pháp cơ bản xây dựng đội ngũ giáo
viên trƣờng chuẩn Quốc gia THPT Xuân Đỉnh - Hà Nội” của tác giả
Nguyễn Viết Cẩn.
- Dự án nghiên cứu tổng thể về giáo dục và đào tạo và phân tích nguồn
nhân lực, mã số VIE/89/022, năm 1991 - 1992 (gọi tắt là dự án tổng thể về giáo
dục). Mục đích của dự án là:
+ Đánh giá hệ thống giáo dục về hiệu quả trong và hiệu quả ngoài.
+ Đề xuất chiến lƣợc dài hạn thích nghi với yêu cầu đang thay đổi của xã
hội và sự hạn chế về tài chính.
triển đội ngũ giáo viên. Trong những năm đầu của thế kỷ XX, do quy mô học
sinh tăng nhanh, dẫn đến mất cân đối về nhiều mặt trong đó có đội ngũ giáo
viên. Hầu hết các địa phƣơng phải đối mặt với việc tăng nhanh đội ngũ giáo
viên bằng nhiều giải pháp tình thế nhƣ: Đào tạo giáo viên cấp tốc, đào tạo lại
giáo viên những môn thừa để chuyển sang dạy nhƣng môn còn thiếu. Tuyển
dụng những giáo viên trái chuyên môn hoặc những ngƣời không tốt nghiệp ở
trƣờng sƣ phạm…. đã làm cho chất lƣợng đội ngũ giáo viên bị giảm sút nghiêm
trọng. Nhiều loại hình đào tạo, hình thức bồi dƣỡng đã đƣợc mở rộng, thiếu
tính quy hoạch, kế hoạch đã làm sai lệch cơ cấu đội ngũ giáo viên. Điều này
không chỉ là trách nhiệm thuộc các địa phƣơng mà còn ở tầm vĩ mô là cơ quan
quản lí nhà nƣớc về giáo dục ở trung ƣơng.
Số hóa bởi trung tâm học liệu
10
Ở tỉnh Quảng Ninh, những năm gần đây đã có một số đề tài nghiên cứu
cấp ngành về đội ngũ giáo viên phổ thông nhằm nâng cao chất lƣợng giáo viên
để đáp ứng đƣợc những nhiệm vụ mới của ngành giáo dục Quảng Ninh trong
thời kì hiện nay. Các nghiên cứu trên đã đề cập nhiều vấn đề về thực trạng đội
ngũ giáo viên là cơ sở cho việc xây dựng quy hoạch, kế hoạch đào tạo bồi dƣỡng
giáo viên. Tuy nhiên việc nghiên cứu phát triển đội ngũ GV THCS ở thành phố
Cẩm Phả thì chƣa có tác giả nào nghiên cứu. Do vậy trong đề tài, chúng tôi
mong muốn đƣa ra hệ thống các biện pháp phù hợp với đặc điểm tình hình thành
phố Cẩm Phả trong công tác phát triển đội ngũ GV THCS trƣớc yêu cầu và
nhiệm vụ mới.
1.2. Một số khái niệm liên quan đến vấn đề nghiên cứu
1.2.1. Phát triển
Ở góc độ triết học, về từ vựng "phát triển" là một động từ chỉ quá trình
biến đổi hoặc làm biến đổi từ ít đến nhiều, từ hẹp đến rộng, từ thấp đến cao, từ
đơn giản đến phức tạp; là quá trình tăng trƣởng, lớn lên về số lƣợng và biến đổi
về chất của một sự vật hiện tƣợng. Phát triển nói lên xu thế đi lên của sự vật hiện
quản lý giáo dục và các giáo viên phụ trách công tác đoàn thể hoặc công tác
khác trong mọi hoạt động của nhà trƣờng. Trong phạm vi nghiên cứu của đề
tài, khi đề cập khái niệm giáo viên THCS là chủ yếu chỉ nói đến các đối tƣợng
nhà giáo là giáo viên trực tiếp làm công tác giảng dạy các bộ môn (giáo viên bộ
môn) và giáo dục học sinh cấp THCS.
Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn sau đây:
- Phẩm chất, tƣ cách đạo đức tốt.
- Đạt trình độ chuẩn về chuyên môn nghiệp vụ.
- Đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp.
- Lý lịch bản thân rõ ràng.
1.2.2.2. Đội ngũ giáo viên
Có nhiều quan niệm và cách hiểu khác nhau về đội ngũ. Ngày nay, khái
niệm đội ngũ đƣợc dùng cho các tổ chức trong xã hội một cách rộng rãi nhƣ: Đội
Số hóa bởi trung tâm học liệu
12
ngũ cán bộ, công chức, đội ngũ trí thức, đội ngũ y, bác sỹ… đều xuất phát theo
cách hiểu của thuật ngữ quân sự và đội ngũ, đó là: “Khối đông ngƣời đƣợc tập
hợp lại một cách chỉnh tề và đƣợc tổ chức thành lực lƣợng chiến đấu”. Theo một
nghĩa khác: “Đó là một tập hợp gồm số đông ngƣời cùng chức năng hoặc nghề
nghiệp thành một lực lƣợng”.
Khái niệm đội ngũ tuy có các cách hiểu khác nhau, nhƣng đều có chung
một điểm, đó là: Một nhóm ngƣời đƣợc tổ chức và tập hợp thành một lực
lƣợng, để thực hiện một hay nhiều chức năng, có thể cùng hay không cùng
nghề nghiệp, nhƣng đều có chung một mục đích nhất định.
Tổng hoà các cách hiểu trên, có thể nêu chung: Đội ngũ là một tập thể
gồm số đông ngƣời, có cùng lí tƣởng, cùng mục đích, làm việc theo sự chỉ huy,
thống nhất, có kế hoạch, gắn bó với nhau về quyền lợi vật chất cũng nhƣ về
tinh thần.
Thế nào là đội ngũ giáo viên? Khi đề cập đến đội ngũ giáo viên, một số
định và ngƣời tổ chức chỉ huy chung đó là cơ quan quản lý nhà nƣớc về giáo
dục của một quốc gia, ở Việt Nam ta là Bộ Giáo dục và Đào tạo, ở các tỉnh là
Sở Giáo dục và Đào tạo…
Đội ngũ giáo viên là nhân tố quan trọng của phát triển giáo dục và đào
tạo, thông qua hoạt động giảng dạy, giáo dục và các hoạt động khác trong và
ngoài trƣờng, đội ngũ giáo viên là ngƣời hàng ngày trực tiếp thực hiện các mục
tiêu chiến lƣợc phát triển giáo dục và đào tạo của hệ thống giáo dục quốc dân.
1.2.3. Giáo dục trung học cơ sở
1.2.3.1. Vị trí vai trò của giáo dục trung học cơ sở trong hệ thống giáo dục
quốc dân
Điều 26 Luật Giáo dục năm 2005 quy định: “Giáo dục THCS đƣợc thực
hiện trong 4 năm học, từ lớp 6 đến lớp 9. Học sinh vào lớp 6 phải hoàn thành
chƣơng trình tiểu học, có độ tuổi là 11 tuổi”.
Có thể nói, trong hệ thống giáo dục quốc dân, cấp THCS có vị trí, vai trò
đặc biệt quan trọng vì đây là cấp học nối tiếp bậc tiểu học với độ tuổi từ 11 đến
Copyright: Tài liệu đại học ©