LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Nhật Bản là quốc gia có nền kinh tế phát triển dẫn đầu thế giới về khoa học công
nghệ, và là thị trường có dân số đông, sức mua lớn. Đây là thị trường tiêu thụ hàng hóa
lớn đối với Việt Nam, với kim ngạch xuất khẩu hàng hóa vào thị trường Nhật Bản liên
tục tăng qua các năm. Hàng hóa Việt Nam xuất khẩu vào thị trường Nhật Bản chủ yếu là
hàng may mặc, thủy - hải sản, đồ gỗ,… Số lượng xuất khẩu hàng hóa nhiều nhưng thị
phần Việt Nam mới chỉ chiếm 1,19% tổng kim ngạch xuất khẩu của toàn thị trường Nhật,
(Nguồn: Tổng cục thủy sản năm 2011). Đây được xem là thị trường có nhiều tiềm năng
đối với xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam, đặc biệt từ khi Hiệp định thương mại Việt –
Nhật (Vietnam-Japan Economic Partnership Agreement - VJEPA) có hiệu lực vào ngày
01/10/2009 tạo động lực mạnh mẽ , khoảng 86% sản phẩm thủy sản xuất khẩu của Việt
Nam được hưởng thuế suất ưu đãi, trong đó tôm được giảm thuế nhập khẩu xuống còn 1
– 2% ngay thời điểm VJEPA có hiệu lực. Có thể xem Nhật là thị trường truyền thống của
các mặt hàng thủy sản Việt Nam, vì vậy bên cạnh việc tìm cách nâng cao sản lượng xuất
khẩu thì việc đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng rất khắt khe của Nhật là điều bắt buộc
đối với các sản phẩm thủy sản. Năm 2010, Bộ Y tế , Lao động và An sinh Xã hội nước
này cảnh báo dư lượng kháng sinh trong mặt hàng thủy sản của Việt Nam đã vượt mức
cho phép. Điều đó đòi hỏi chúng ta cần tìm ra phương hướng giải quyết cho vấn đề quản
lý chất lượng sản phẩm xuất khẩu vào thị trường này. Chính vì lý do trên, nhóm chúng tôi
đã lựa chọn đề tài “Lý thuyết về chất lượng sản phẩm – Áp dụng vào mặt hàng thủy
sản của Việt Nam xuất khẩu sang thị trường Nhật Bản” để nghiên cứu nhằm phân
tích thực trạng sản phẩm thủy sản xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian qua, đồng thời
tìm ra hướng đi để nâng cao chất lượng của mặt hàng này.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Đề tài nhằm mục đích phân tích thực trạng xuất khẩu thủy sản Việt Nam vào thị
trường Nhật Bản, chỉ ra các rào cản kỹ thuật yêu cầu của Nhật Bản đối với thủy sản Việt
Nam, từ đó đề xuất giải pháp khắc phục những rủi ro trong việc nuôi trồng và chế biến
1
xuất khẩu nhằm mục tiêu đẩy mạnh việc xuất khẩu sang thị trường Nhật.
3. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
từ “Chất lượng” có ý nghĩa khác nhau. Người sản xuất coi chất lượng là điều họ phải làm
để đáp ứng các quy định và yêu cầu do khách hàng đặt ra, để được khách hàng chấp
nhận. Chất lượng được so sánh với chất lượng của đối thủ cạnh tranh và đi kèm theo các
chi phí, giá cả. Dưới quan điểm của người tiêu dùng, chất lượng sản phẩm phải thể hiện
các khía cạnh sau:
- Chất lượng sản phẩm là tập hợp các chỉ tiêu, các đặc trưng thể hiện tính năng kỹ
thuật hay tính hữu dụng của nó.
- Chất lượng sản phẩm được thể hiện cùng với chi phí. Người tiêu dùng không chấp
nhận mua một sản phẩm với bất kỳ giá nào.
- Chất lượng sản phẩm phải được gắn liền với điều kiện tiêu dùng cụ thể của từng
người, từng địa phương.
Do con người và các nền văn hóa trên thế giới khác nhau nên cách hiểu của họ về
chất lượng và đảm bảo chất lượng của họ cũng khác nhau, và sẽ luôn luôn thay đổi. Tổ
chức Quốc tế và Tiêu chuẩn hóa ISO trong dự thảo DIS 9000:2000 đã đưa ra định nghĩa
sau:
“Chất lượng là khả năng của tập hợp các đặc tính của một sản phẩm, hệ thống hay
quá trình để đáp ứng các yêu cầu của khách hàng và các bên có liên quan”.
Một cách tổng quát, chúng ta có thể hiểu chất lượng là sự phù hợp với yêu cầu. Sự
phù hợp này phải được thể hiện trên cả 3 phương diện, mà ta có thể gọi tóm tắt là 3P, đó
là: Performance/Perfectibility: hiệu năng, khả năng hoàn thiện; Price: giá thỏa mãn nhu
cầu; Punctuallity: đúng thời điểm.
Chất lượng là khái niệm đặc trưng cho khả năng thỏa mãn nhu cầu của khách hàng.
Vì vậy, sản phẩm hay dịch vụ nào không đáp ứng được nhu cầu của khách hàng thì bị coi
là kém chất lượng cho dù trình độ công nghệ sản xuất ra có hiện đại đến đâu đi nữa. Đánh
3
giá chất lượng cao hay thấp phải dựa trên quan điểm người tiêu dùng. Cùng mục đích sử
dụng như nhau, sản phẩm nào thỏa mãn nhu cầu tiêu dùng cao hơn thì có chất lượng cao
hơn.
1.1.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm
1.1.2.1. Các yếu tố bên ngoài
liệu nâng cao năng suất lao động và chất lượng sản phẩm.
Bên cạnh đó, sự phát triển của khoa học kỹ thuật cũng đặt ra những thách thức
không nhỏ cho các doanh nghiệp trong việc quản lý, khai thác và vận hành công nghệ có
hiệu quả cao. Bởi vì, cùng với sự phát triển của khoa học kỹ thuật thì thời gian để chếtạo
công nghệ mới thay thế công nghệ cũ dần dần được rút ngắn lại. Sự ra đời của một công
nghệ mới thường đồng nghĩa với chất lượng sản phẩm cao hơn, hoàn thiện hơn. Bên cạnh
đó, đào tạo nhân lực để thích ứng với sự thay đổi liên tục của khoa học công nghệ không
thể ngày một ngày hai mà phải có thời gian. Đây cũng là những khó khăn của các doanh
nghiệp Việt Nam trong khi nguồn kinh phí cho đào tạo, bồi dưỡng không nhiều.
* Cơ chế chính sách quản lý của Nhà nước
Cơ chế chính sách của Nhà nước có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình thúc đẩy
cải tiến, nâng cao chất lượng sản phẩm của mỗi doanh nghiệp. Việc ban hành các hệ
thống chỉ tiêu chất lượng sản phẩm, các quy định về sản phẩm đạt chất lượng, xử lý
nghiêm việc sản xuất hàng giả, hành kém chất lượng, không bảo đảm an toàn vệ sinh,
thuế quan, các chính sách ưu đãi cho đầu tư đổi mới công nghệ là những nhân tố hết sức
5
quan trọng, tạo động lực phát huy tính tự chủ, sáng tạo trong cải tiến và nâng cao chất
lượng sản phẩm.
Rõ ràng, các doanh nghiệp không thể tồn tại một cách biệt lập mà luôn có mối quan
hệ chặt chẽ và chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của tình hình chính trị, kinh tế, xã hội, đặc biệt
phải kể đến là cơ chế quản lý kinh tế của Nhà nước. Cơ chế quản lý vừa là môi trường,
vừa là điều kiện cần thiết tác động đến phương hướng, tốc độ cải tiến và nâng cao chất
lượng sản phẩm.
* Điều kiện tự nhiên
Điều kiện tự nhiên có tác động mạnh mẽ đến việc bảo quản và nâng cao chất lượng
sản phẩm, đặc biệt là đối với những nước có khí hậu nhiệt dới, nóng ẩm mưa nhiều như
Việt Nam. Nó tác động tới các đặc tính cơ lý hoá của sản phẩm, làm giảm đi chất lượng
của sản phẩm, của hàng hoá trong quá trình sản xuất cũng như trong trao đổi, lưu thông
và tiêu dùng.
Khí hậu, thời tiết, các hiện tượng tự nhiên như: gió, mưa, bão, sét ảnh hưởng trực
xuất và thực hiện đúng kế hoạch chất lượng. Vì vậy, doanh nghiệp cần phải quan tâm đặc
biệt đến khâu dự trữ, bảo quản nguyên vật liệu, tránh không để cho nguyên vật liệu
xuống cấp. Ngoài ra chất lượng sản phẩm của doanh nghiệp còn phụ thuộc rất lớn vào
việc thiết lập được hệ thống cung ứng nguyên vật liệu trên cơ sở tạo dựng mối quan hệ
lâu dài hiểu biết tin tưởng lẫn nhau giữa người sản xuất và người cung ứng.
* Nhóm yếu tố kỹ thuật công nghệ, thiết bị
7
Nếu yếu tố nguyên vật liệu là yếu tố cơ bản quyết định tính chất và chất lượng sản
phẩm thì nhóm yếu tố kỹ thuật công nghệ thiết bị lại có tầm quan trọng đặc biệt quyết
định việc hình thành chất lượng sản phẩm.
Trong sản xuất hàng hoá, người ta sử dụng và phối trộn nhiều loại nguyên vật liệu
khác nhau về thành phẩm, tính chất, công dụng. Nắm vững được đặc tính của nguyên vật
liệu để thiết kế sản phẩm là điều cần thiết song trong quá trình chế tạo, việc theo dõi,
kiểm soát chất lượng sản phẩm theo tỷ lệ phối trộn là điều quan trọng để mở rộng mặt
hàng, thay thế nguyên vật liệu, xác định đúng đắn các chế độ gia công để không ngừng
nâng cao chất lượng sản phẩm.
Quá trình công nghệ là quá trình phức tạp, vừa làm thay đổi ít nhiều hoặc bổ xung,
cải thiện nhiều tính chất ban đầu của nguyên vật liệu theo hướng sao cho phù hợp với
công dụng của sản phẩm. Vì vậy, nó có ảnh hưởng lớn quyết định đến chất lượng sản
phẩm.
Ngoài yếu tố kỹ thuật công nghệ cần phải chú ý đến việc lựa chọn thiết bị, khi kỹ
thuật và công nghệ được đổi mới nhưng thiết bị cũ kỹ thì không thể nào nâng cao được
chất lượng sản phẩm. Hay nói cách khác, nhóm yếu tố kỹ thuật – công nghệ – thiết bị có
mối quan hệ khá chặt chẽ, không chỉ góp phần vào việc nâng cao chất lượng sản phẩm,
mà còn tăng tính cạnh tranh của sản phẩm trên thương trường, đa dạng hoá chủng loại
nhằm thoả mãn nhu cầu tiêu dùng, tạo ra nhiều sản phẩm có chất lượng cao, giá thành hạ.
* Nhóm yếu tố phương pháp tổ chức quản lý
Trình độ quản lý nói chung và trình độ quản lý chất lượng nói riêng là một trong
những nhân tố cơ bản góp phần đẩy nhanh tốc độ cải tiến, chất lượng sản phẩm của
doanh nghiệp. Các chuyên gia quản lý chất lượng đồng tình cho rằng trong thực tế có
theo một trật tự nhất định. Tuy nhiên quá trình hình thành chất lượng sản phẩm xuất phát
từ thị trường, trong một chu trình khép kín, vòng sau của chất lượng sẽ hoàn chỉnh hơn.
Vòng tròn chất lượng (chu trình hình thành chất lượng sản phẩm) của ISO 9004 –
1987 và tiêu chuẩn Việt Nam TCVN 5204 – 90 được chia thành 2 phân hệ : sản xuất và
tiêu dùng, chu trình này được thể hiện trong sơ đồ sau:
Quá trình 1: Nghiên cứu thị trường: nghiên cứu nhu cầu về số lượng, yêu cầu về
chất lượng, mục tiêu kinh tế cần đạt được.
Quá trình 2: Nghiên cứu thiết kế, triển khai thiết kế, xây dựng quy định chất lượng
sản phẩm, xác định nguồn nguyên vật liệu, nơi tiêu thụ sản phẩm.
10
Quá trình 3: Cung cấp vật tư kỹ thuật, xác định nguồn gốc, kiểm tra nguyên vật liệu.
Quá trình 4: Kế hoạch triển khai: Thiết kế dây chuyền công nghệ, sản xuất thử, đầu
tư xây dựng cơ bản, dự toán chi phí sản xuất, giá thành, giá bán.
Quá trình 5: Sản xuất, chế tạo sản phẩm hàng loạt.
Quá trình 6: Thử nghiệm, kiểm tra chất lượng sản phẩm, tìm biện pháp đảm bảo
chất lượng quy định… chuẩn bị xuất xưởng.
Quá trình 7 : Bao gói, dự trữ sản phẩm.
Quá trình 8: Bán và phân phối.
Quá trình 9: Lắp ráp, vận hành và hướng dẫn sử dụng.
Quá trình 10: Dịch vụ bảo dưỡng.
Quá trình 11: Thanh lý sau sử dụng, trưng cầu ý kiến khách hàng về chất lượng, số
lượng của sản phẩm, lập dự án cho các bước sau:
Ở mỗi giai đoạn trên người ta luôn cần phải thực thi công tác quản lý chất lượng
đồng bộ. Trong suốt quá trình người ta không ngừng cải tiến chất lượng, nâng cao chất
lượng sản phẩm, nhằm đạt hiệu quả ngày càng cao. Vậy quản trị chất lượng sản phẩm là
một hệ thống liên tục, đi từ nghiên cứu đến triển khai, tiêu dùng và trở lại về nghiên cứu,
chu kỳ sau hoàn hảo hơn chu kỳ trước.
1.1.3. Phân loại chất lượng sản phẩm
Chất lượng sản phẩm được phân thành các loại sau:
- Chất lượng thiết kế:
1.2.1. Tiến trình phát triển của hoạt động quản lý chất lượng
12
Sự phát triển của hoạt động quản lý chất lượng đã trải qua 4 giai đoạn chính, từ
kiểm tra chất lượng, kiểm soát chất lượng, đảm bảo chất lượng, đến quản lý chất lượng
toàn diện (TQM).
Kiểm tra chất lượng là hoạt động do một đội ngũ nhân viên chuyên trách đảm nhận
nhằm so sánh sản phẩm được sản xuất ra với sản phẩm tiêu chuẩn. Mục đích của hoạt
động này là phát hiện những sản phẩm không đạt các yêu cầu chất lượng đã được xác
định bởi cơ quan, tổ chức hay công ty.
Kiểm soát chất lượng là giai đoạn “tiến hoá” tiếp theo của quản lý chất lượng, phổ
biến trong thời kỳ Chiến tranh thế giới lần II. Việc kiểm soát chất lượng tập trung vào
công đoạn thiết lập các quy trình sản xuất, các thủ tục liên quan cho mỗi quy trình, sử
dụng các phương pháp thống kê, và đo lường chất lượng sản phẩm. Các hoạt động được
thực hiện để kịp thời phát hiện sai sót trong các quy trình sản xuất, đảm bảo sản phẩm
kém chất lượng sẽ không được phân phối ra thị trường.
Đảm bảo chất lượng là hình thức phát triển cao hơn, đi từ chất lượng sản phẩm lên
chất lượng hệ thống. Hệ thống này bao gồm việc xây dựng cẩm nang chất lượng, lập kế
hoạch về chất lượng, áp dụng các tiêu chuẩn chất lượng, và xây dựng quy trình đảm bảo
chất lượng
TQM hiện được coi là hình thức “tiến hoá” cao nhất của quản lý chất lượng, được
định nghĩa như là những hoạt động quản lý có sự tham gia tích cực của tất cả các nhân
viên của một cơ quan hay tổ chức trong các hoạt động của cơ quan, tổ chức đó nhằm đạt
được chất lượng với chi phí thấp nhất. Trong giai đoạn phát triển này, chất lượng cần
được không ngừng cải tiến, nâng cao dựa trên những nguyên tắc cơ bản như định hướng
khách hàng, huấn luyện nhân viên về quản lý chất lượng, khả năng lãnh đạo của người
quản lý, xây dựng kế hoạch chiến lược, quản lý quy trình hoạt động, và đánh giá chất
lượng hoạt động.
1.2.2. Những nguyên tắc chính của quản lý chất lượng
13
Một số nguyên tắc chính trong hoạt động quản lý chất lượng bao gồm: sự lãnh đạo,
phương pháp và công cụ phù hợp để tiến hành đánh giá. Các số liệu và thông tin thu thập
được cần được phân tích để phục vụ cho việc ra quyết định và cải tiến-nâng cao chất
lượng.
1.2.3. Bộ tiêu chuẩn ISO-9000
Bộ tiêu chuẩn ISO-9000, do tổ chức quốc tế về tiêu chuẩn hoá (ISO) ban hành năm
1987, nhằm mục đích đưa ra một số mô hình quản lý chất lượng được chấp thuận ở phạm
vi quốc tế và có thể áp dụng rộng rãi trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh.
ISO-9000 đề cập tới các lĩnh vực chủ yếu trong quản lý chất lượng: Chính sách chất
lượng, thiết kế sản phẩm, cung ứng; kiểm soát quá trình ,phân phối dịch vụ sau bán hàng,
đánh giá nội bộ, đào tạo, huấn luyện. ISO-9000 là tập hợp những kinh nghiệm quản lý
chất lượng đã được thực thi tại nhiều quốc gia có nền kinh tế phát triển.
Bộ tiêu chuẩn ISO-9000 bao gồm các hệ thống tiêu chuẩn sau đây:
* ISO-9001
Đây là hệ thống quản lý chất lượng trong khâu thiết kế, triển khai, sản xuất, lắp đặt
và dịch vụ kỹ thuật, là hệ thống có phạm vi áp dụng lớn nhất. Nó được sử dụng trong các
doanh nghiệp có trách nhiệm thiết kế - triển khai, sản xuất – lắp đạt và dịch vụ cho sản
phẩm.
Tiêu chuẩn này bao gồm một loạt các yêu cầu về hệ thống quản lý chất lượng của
doanh nghiệp, bắt đầu từ trách nhiệm của quản trị cấp cao, chuẩn bị các chỉ tiêu để thẩm
tra các yếu tố chính trong quản lý chất lượng toàn diện cho đến việc thẩm tra chất lượng
nội bộ để xác minh hiệu quả của hệ thống quản lý chất lượng.
* ISO-9002
15
Là hệ thống quản lý chất lượng trong sản xuất, lắp đặt tương tự như ISO-9001, song
nó khác ở chỗ chỉ giới hạn cho triển khai làm dịch vụ cho sản phẩm. Đối với doanh
nghiệp chỉ sản xuất và lắp đặt sản phẩm thì ISO-9002 thoả mãn các yêu cầu cơ bản.
* ISO-9003
Là hệ thống quản lý chất lượng trong khâu kiểm tra và thử nghiệm cuối cùng. ISO-
9003 được áp dụng cho các doanh nghiệp mà sản phẩm ít liên quan tới thiết kế, lắp đặt.
ISO-9003 bảo đảm với khách hàng về mặt kiểm tra và thử nghiệm cuối cùng của
Biểu đồ 3: Cơ cấu giá trị xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Nhật
năm 2010
(Nguồn: Vasep, 2010)
Giai đoạn 2000-2006, sản lượng nhập khẩu của Nhật Bản tăng trưởng về giá trị và
18
khối lượng, trung bình khoảng 10%/năm (Nguồn: VASEP, 2010). Ngược lại, giai đoạn
2007-2010, tình trạng nhập khẩu thủy sản Việt Nam có biến động, nguyên nhân do Nhật
Bản tăng cường các tiêu chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm đối với thủy sản nhập khẩu.
Giai đoạn này khá nhiều lô hàng thủy sản, nhất là tôm đông lạnh và các loại hải sản Việt
Nam bị nhiễm dư lượng Chloramphenicol, Nitrofuran… Mặc dù vậy, Việt Nam vẫn nằm
trong nhóm 10 quốc gia xuất khẩu thủy sản vào thị trường Nhật, với kim ngạch đạt 800
triệu USD năm 2009. Sản phẩm Việt Nam xuất sang thị trường Nhật Bản chủ yếu là tôm
và các loại cá: cá tra, cá basa, cá hồi, cá đuối, cá bò, cá ghim, cá ngừ hun khói, mực, bạch
tuộc, ghẹ . Năm 2010, Việt Nam xuất khẩu 898 triệu USD các sản phẩm, tăng 18,7% so
với năm 2009. Việt Nam cũng là nhà cung cấp tôm đông lạnh lớn với 21% thị phần, cá
phile đông lạnh lớn thứ 8 chiếm 2,77% thị phần của thị trường Nhật Bản (Nguồn:
VASEP, 2010).
Có thể thấy xuất khẩu thủy sản Việt Nam sang thị trường Nhật có sự chuyển biến
khá tốt qua các năm, tương đồng với sự chuyển dịch cơ cấu sản phẩm xuất khẩu ở các thị
trường khác, từ các sản phẩm sơ chế có giá trị thấp, sang các sản phẩm chế biến có giá trị
cao hơn.
2.1.2. Cơ cấu mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường Nhật
Tôm luôn là mặt hàng quan trọng, có giá trị lớn trong các sản phẩn thủy sản Việt
Nam sang thị trường Nhật. Năm 2010, Việt Nam xuất sang Nhật 62.614 tấn tôm, trị giá
trên 581 triệu USD tăng 16% về giá trị. Nhật chiếm 27,6% tổng giá trị xuất khẩu tôm của
Việt Nam trong năm 2009 (Nguồn: JFTA/INFOFISH, 2010). Cũng trong năm này, Việt
Nam đã vươn lên là nhà cung cấp tôm lớn nhất Nhật Bản, tiếp đến là Indonesia, Thái
Lan, Ấn Độ và Trung Quốc. Điều này có ý nghĩa rất quan trọng cho việc chào giá và
thương lượng giá bán cuối cùng của các nhà xuất khẩu Việt Nam, đồng thời cũng phản
ánh những tiến bộ rất lớn về trình độ chế biến và tiếp thị của ngành sản xuất tôm Việt
mẹ bên Nhật có nhu cầu mua hàng, họ sẽ thông báo cho văn phòng đại diệ n ở Việt Nam.
Các văn phòng này đã có sẵn đầy đủ những thông tin về trình độ và khả năng chế biến
của một số các công ty thủy sản Việt Nam, họ sẽ đặt hàng (enquiry) đến các công ty theo
yêu cầu về chủng loại hàng, số lượng, chất lượng. Các công ty Việt Nam sẽ chào hàng
20
hay báo giá. Tại đây các công ty sẽ căn cứ vào uy tín, giá cả, trình độ chế biến để lựa
chọn đối tác Việt Nam và sau đó họ ủy quyền cho các vă n phòng đại diện của các công
ty thủy sản tại Việt Nam để đàm phán ký kết hợp đồng, rồi từ đây hàng hóa mới được
cung cấp đến nhà chế biến hoặc vào các hệ thống bán lẻ ở Nhật. Chúng ta luôn bị động,
phụ thuộc vào các đối tác của Nhật trong iệc tìm kiếm khách hàng, xây dựng hợp đồng,
xác định giá mua bán,…
Tại Nhật có quy định các kênh chuyên biệt cho từng loại hàng hóa. Các mặt hàng
thủy sản nhập khẩu vào nước này được quản lý, điều tiết bởi luật thị trường buôn bán
thủy sản, ít nhất 70% các sản phẩm thủy sản được phân phối thông qua kênh này.
Sơ đồ 1: Kênh phân phối thủy sản đông lạnh nhập khẩu
(Nguồn: Báo cáo tổng cục thủy sản, 2010)
Sản phẩm thủy sản Việt Nam xuất khẩu sang Nhật Bản đều phải thông qua các nhà
thầu nhập khẩu để đến các nhà buôn, nhà phân phối hoặc các nhà máy chế biến lại. Từ
đây sản phẩm thủy sản mới được đưa đến nhà hàng, siêu thị, nhà bán lẻ hoặc người tiêu
dùng. Việc giao dịch, đàm phán và kí kết hợp đồng ngoại thương có thể được diễn ra trực
21
tiếp giữa các nhà cung ứng Việt Nam với những khách hàng Nhật bắt buộc phải thông
qua các nhà thầu nhập khẩu.
2.2. Vấn đề chất lượng của mặt hàng thủy sản xuất khẩu của Việt Nam sang thị
trường Nhật Bản
Nhật Bản có những quy định rấ t khắt khe không chỉ về chất lượng vệ sinh an toàn
thực phẩm mà còn các quy định về bảo vệ môi trường sinh thái, đây là một trong những
rào cản kỹ thuật làm hạn chế khả năng xuất khẩu thủy sản của Việt Nam. Trong những
năm gần đây, hai vấn đề nổi trội về chất lượng thủy sản xuất khẩu vào thị trường Nhật
Bản là nhiễm dư lượng thuốc bảo vệ thực vật Trifluraline và dư lượng kháng sinh nhóm
hạn chế sử dụng thường xuyên được bổ sung vào. Nhật đã bổ sung thêm 100 chất cấm và
hạn chế sử dụng cho các sản phẩm thủy sản làm cho doanh nghiệp xuất khẩu gặp rất
nhiều khó khăn. Việt Nam chưa thật sự gây dựng thương hiệu có uy tín về chất lượng,
thậm chí vẫn còn các sản phẩm “giá rẻ” thường xuyên bị người tiêu dùng đặt dấu hỏi về
chất lượng. Sau nhiều lần bị cảnh báo lô hàng, thủy sản Việt Nam hiện tại đã để lại ấn
tượng không tốt trong lòng người tiêu dùng Nhật mà tại thị trường này chất lượng là tiêu
chí lựa chọn hàng đầu hơn là giá cả.
Rủi ro từ nguyên liệu đầu vào: Phần lớn các nguyên liệu sản xuất là tự phát, khả
năng tự cung cấp nguyên liệu cho chế biến của các doanh nghiệp hiện nay chỉ vào
khoảng 40% công suất chế biến là tương đối thấp. Do không chủ động được nguồn
nguyên liệu đầu vào, nên các doanh nghiệp gặp nhiều rủi ro liên quan đến đảm bảo chất
lượng nguồn nguyên liệu.
23
CHƯƠNG III: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG MẶT
HÀNG THỦY SẢN XUẤT KHẨU CỦA VIỆT NAM SANG THỊ TRƯỜNG NHẬT
BẢN
3.1. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng mặt hàng thủy sản xuất khẩu của
Việt Nam
Trên phương diện lý luận, chất lượng sản phẩm là một trong những nhân tố quan
trọng quyết định lợi thế cạnh tranh, vì vậy nó có vai trò đặc biệt quan trọng đối với hoạt
động sản xuất kinh doanh trong cơ chế thị trường hiện nay.
Đối với ngành công nghiệp xuất khẩu thủy sản nói riêng cũng như nên kinh tế
quốc dân nói chung, đảm bảo và nâng cao chất lượng sản phẩm sẽ nâng cao khả năng
cạnh tranh của quốc gia. Một trong những vấn đề mang tính cấp bách đối với nước ta
hiện nay là phải nâng cao chất lượng sản phẩm để theo kịp với các nước trong khu vực và
trên thế giới. Xét trên góc độ sử dụng sản phẩm, trong những điều kiện nhất định việc
nâng cao chất lượng sẽ tương đương với việc tăng năng suất lao động.
Trong môi trường kinh doanh hiện đại, đối với từng doanh nghiệp nói riêng, việc
đảm bảo và nâng cao chất lượng sản phẩm là điều kiện không thể thiếu để có thể tăng khả
năng cạnh tranh của doanh nghiệp trên thị trường trong nước và quốc tế. Đây cũng là
Thứ nhất, tăng cường công tác kiểm tra chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm đối
với sản phẩm thuỷ sản bằng các biện pháp như: Xây dựng tiêu chuẩn vùng nuôi an toàn
kết hợp tăng cường kiểm soát các cơ sở chế biến; triển khai đồng bộ các tiêu chuẩn quy
định quy trình, quy phạm về quản lý chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, quy định hoá
25
Copyright: Tài liệu đại học ©