31
TẠP CHÍ KHOA HỌC, ðại học Huế, Số 66, 2011

VÀI NHẬN XÉT VỀ TỔ CHỨC CỘNG ðỒNG NGƯỜI HOA
Ở NAM TRUNG BỘ (CÁC TỈNH QUẢNG NGÃI, BÌNH ðỊNH, PHÚ YÊN)
Nguyễn Văn ðăng
Trường ðại học Khoa học, ðại học Huế
TÓM TẮT
Do những yếu tố ñặc thù của quá trình di cư, của các tổ chức cộng ñồng, của các hoạt
ñộng kinh tế và văn hóa so với vùng khác (Bắc Trung Bộ và Nam Bộ) nên việc nghiên cứu về
người Hoa ở vùng ñất Nam Trung Bộ chưa ñạt ñược kết quả như mong muốn.
Trên cơ sở kết quả nghiên cứu của các tác giả ñi trước, ñặc biệt là các tác giả tại các
ñịa phương Quảng Ngãi, Bình ðịnh, Phú Yên và kết quả ñiều tra ñiền dã của bản thân; chúng
tôi muốn bước ñầu nêu lên vài nhận ñịnh chung về người Hoa trên một số nét chính yếu về quá
trình ñịnh cư, về tổ chức cộng ñồng ở vùng ñất mới trong quá trình cộng cư, hòa nhập vào cộng
ñồng quốc gia, dân tộc Việt Nam trước năm 1945. Từ ñó góp phần ñịnh hướng cho công cuộc
nghiên cứu và phát huy bản lĩnh kinh tế và bản sắc văn hóa của cộng ñồng người Hoa trong
tương lai.

1. ðặt vấn ñề
Người Hoa với tư cách là một tộc người thiểu số ñặc biệt ñã ñược nhiều người
nghiên cứu. Vai trò của họ trong các hoạt ñộng kinh tế văn hóa ở một số ñô thị miền
Trung ñã ñược nhiều người quan tâm như ở Thanh Hà (Huế), Hội An (Quảng Nam),
Biên Hòa, Bến Nghé (thành phố Hồ Chí Minh), Mỹ Tho (Tiền Giang)… Tuy nhiên, do
những yếu tố ñặc thù của quá trình di cư, của các tổ chức cộng ñồng, của các hoạt ñộng
kinh tế và văn hóa so với vùng khác (Bắc Trung Bộ và Nam Bộ) nên việc nghiên cứu về
người Hoa với tư cách là một cộng ñồng công dân Việt Nam
1
nói chung ở vùng ñất

[9] viết năm Chính Hòa thứ 12 (1691) ñể suy ñoán người Minh Hương tụ cư khá ñông ở
Thu Xà trước năm 1691.
Ở Bình ðịnh, các tác giả ñều gần như khẳng ñịnh người Hoa ñến ñịnh cư ở ñây
vào ñầu thế kỷ XVII. Tuy nhiên, thời ñiểm chính xác vẫn chưa thống nhất, phần lớn các
nhà nghiên cứu cho ñó là năm 1610, năm mà thuyên buôn Trung Hoa ñã vào cửa Thị
Nại theo sông Kôn vào khu vực cảng thị Nước Mặn ñể kinh doanh góp phần làm cho
cảng thị này phồn vinh
ðối với tỉnh Phú Yên, không có cứ liệu ñể xác minh nhưng theo các vị cao niên,
người Hoa bắt ñầu ñến ñịnh cư trên ñất Phú Yên là vào khoảng cuối thế kỷ XVIII. Họ ñi
bằng thuyền buồm, cập bến và ñịnh cư ở vùng ven biển và hạ lưu các sông Mĩ Á (thôn
An Phú, huyện Tuy An), Vũng Lấm (xã Xuân Thọ 2, huyện Sông Cầu) rồi sau ñó di
chuyển dần ñến thành phố Tuy Hòa và hầu hết các ñịa phương trong tỉnh. Trong thời kì
phát xít Nhật xâm lược Trung Quốc (1937-1945), có một số người Hoa ở Hải Nam,
Triều Châu, Phúc Kiến ñến cư ngụ bằng nhiều con ñường khác nhau.
2.2. Về nguyên nhân di cư, có hai nguyên nhân cơ bản ñể người Hoa ở miền
ðông Nam Trung Quốc (các ñịa phương Phúc Kiến, Triều Châu, Quảng ðông, Hải
Nam ) di cư ñến xứ ðàng Trong là lý do chính trị và lý do kinh tế. Phần lớn những
người Hoa di cư là ñể tránh nạn binh ñao, do bất mãn không chịu hợp tác với chính
quyền mới; Bên cạnh ñó, do ñời sống kinh tế, nên người Hoa thường tìm ñến những nơi
ñã có sẵn kinh tế hàng hóa phát triển trước ñó ñể ñịnh cư và tìm kế sinh nhai. Có thể nói,
người Hoa ñến ñịnh cư ở vùng Nam Trung Bộ chủ yếu bắt nguồn từ lý do kinh tế, có
nguyên nhân trực tiếp từ việc tự mình ñi tìm kế sinh nhai ở nước ngoài sau những biến
ñộng chính trị lớn ở Trung Quốc.
2.3. Về phương cách di cư ñến xứ ðàng Trong nói chung, người Hoa thường di 33
cư tập thể, mang tính tập ñoàn có tổ chức như ở Nam Bộ (Trần Thượng Xuyên và
Dương Ngạn ðịch năm 1679, Mạc Cửu ), ở Thanh Hà hoặc Hội An. Tuy nhiên, khi di
cư ñến vùng Nam Trung Bộ, tính tổ chức trong di cư của người Hoa không mạnh; họ ít

Gi (Phù Cát) lập Trà Quang phố, vào cửa Kim Bồng (Bồng Sơn) lập Hòa Quang phố
Cũng thời kỳ ñó, còn có những nhóm vài ba chục hoặc một vài trăm người ñến buôn
bán làm ăn rải rác khắp trong tỉnh, ở lại lập nghiệp, sinh con ñẻ cháu và lập thành những
làng Minh Hương. Quá trình tụ cư ñó càng ñược ñẩy mạnh, tăng cường khi vua Minh
Mạng có chỉ dụ cho phép người Hoa ñịnh cư một cách hợp pháp ở Bình ðịnh vào năm
1832.
2
ðược công nhận Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia theo Quyết ñịnh số 43VH/Qð ngày 7/1/1993.
3
Theo các hồ sơ khảo sát thực ñịa và Báo cáo thực tập Tốt nghiệp của sinh viên khoa Sử, trường ðại học
Tổng hợp Hà Nội năm 1991 còn lưu tại các thị tứ, thị trấn này. 34
Cũng như các ñịa phương khác, người Hoa ở Phú Yên phần lớn là người Hải
Nam, Phúc Kiến, Triều Châu và một số người Quảng ðông, người Hẹ (Gia Ứng) và sau
này có một số người Thượng Hải. Khoảng cuối thế kỉ XIX ñầu thế kỉ XX, thì cộng ñồng
người Hoa hình thành trên ñất Phú Yên, cư trú ở hầu khắp các huyện trong tỉnh nhưng
mật ñộ khác nhau:
Người Hoa cư trú ở 6 xã ở huyện Tuy Hòa, 7 xã và thị trấn Chí Thạnh ở huyện
Tuy Hòa, 4 xã và thị trấn La Hai ở huyện ðồng Xuân, 4 xã và thị trấn Sông Cầu ở
huyện Sông Cầu. Ở thành phố Tuy Hòa: người Hoa cư trú ở các phường nội thị và các
xã Bình Kiến, Hòa Kiến. Một ít người Hoa cư trú ở 2 huyện Sơn Hòa và Phú Hòa.
Theo số liệu thống kê tháng 11 năm 1975, Phú Yên có khoảng 3500 người Hoa;
riêng ở thành phố Tuy Hòa có 2.300 người. Năm 2000 thống kê ñược 536 người. Nhìn
chung, dân số người Hoa ở Phú Yên ñang có xu thế giảm dần do sự di cư ñến nơi khác.
Mặc khác, do quá trình ñồng hóa tự nhiên, những người Hoa sống ở vùng nông thôn khi

Hương là người Trung Quốc di cư vào Việt Nam cuối thời Minh ñầu thời Thanh. Nhưng
theo ðào Trinh Nhất thì làng Minh Hương chủ yếu là người Trung Quốc lấy vợ Việt
Nam và con cháu họ. ðể tiện việc quản lý, chúa Nguyễn ñã cho lập làng của người
Minh Hương, lập bộ hộ tịch riêng của người Hoa kiều. Từ ñó làng của người Hoa ñược
chính thức thừa nhận gọi là Minh Hương hoặc Minh Hương xã. Lúc ñầu những quần thể
tụ cư này còn nằm trong phạm vi hẹp, tự phát, sau ñó lan rộng ra thành làng và ñược
vua Gia Long thể chế hóa năm 1814 [6].
Về sau, vào giữa thế kỷ XIX, có thêm một số người Hoa ñến lập nghiệp, vua
Nguyễn cũng cho lập làng cho nhóm người mới ñến này là Minh Hương xã Tân thuộc.
Thêm hai chữ Tân thuộc ñể phân biệt người Minh Hương mới nhập cư với người Minh
Hương ñã cư trú lâu ñời (Cựu thuộc). Riêng người Hoa ñến Việt Nam lập nghiệp từ cuối
thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX thì xưng là Hoa kiều chứ không gọi Minh Hương bởi vì họ
giữ quốc tịch Trung Hoa. Có lẽ lúc này chuyện nhà Thanh hay nhà Minh cũng ñã nhạt
dần trong tâm thức của họ. Mối bận tâm của người Hoa bây giờ là ñịnh cư, giữ quan hệ
tốt với người Việt, buôn bán thuận lợi.
Trong quá trình ñiền dã, có thể nhận thấy rằng ở Quảng Ngãi và Bình ðịnh có
hai loại tổ chức Minh Hương là Minh Hương cựu xã và Minh Hương tân thuộc. Ông
Quách Thế Hải, người Bình ðịnh, trong một ñặc san riêng của người Hoa ñã phân biệt:
“Chỉ những người Trung Hoa cuối ñời Minh hoặc ñầu ñời Thanh ñến lập nghiệp ở Việt
Nam dưới thời các Chúa Nguyễn (1558 – 1802) mới gọi là Minh Hương. Những người
ñến lập nghiệp thế kỷ XIX vào ñời các vua Nguyễn (từ 1802) cũng gọi là Minh Hương
nhưng là “Minh Hương tân thuộc”. Những người Trung Hoa ñến Việt Nam lập nghiệp
cuối thế kỷ XIX ñầu thế kỷ XX thì gọi là Hoa Kiều, không gọi là người Minh Hương”[7].
Ở Quảng Ngãi, sách ðại Nam nhất thống chí ñời Tự ðức ñã nhắc ñến Minh
Hương xã, ðồng Khánh ñịa dư chí có ñề cập ñến hai làng: xã Minh Hương tân thuộc và
Minh Hương Cựu thuộc, tổng Nghĩa Hà, huyện Chương Mỹ. Trong sách Danh sách xã
thôn Trung Kỳ
4
có ghi: Minh Hương xã, Tân Thanh (tên gọi mới của Minh Hương Tân
thuộc) bên cạnh các ñịa danh Thu Xà phố, Tiên Xà xã, Hà Khê thôn thuộc tổng Nghĩa

ñời chúa Nguyễn Phúc Chu (1698), làng của người Minh Hương gọi là trang, trưởng
làng người Minh Hương gọi là Trang trưởng (tương ñương Lý trưởng của người Việt).
Do vậy, Minh Hương xã Nước Mặn phố có tên làng gọi là Minh Hương xã Vĩnh An
trang, Minh Hương xã An Thái phố có tên làng là Minh Hương xã An Hòa trang, Minh
Hương xã Trà Quang phố có tên làng là Minh Hương xã Trà Quang trang và Minh
Hương xã Hòa Quang phố có tên làng là Minh Hương xã Hòa Quang trang. Ngoài ra,
người Minh Hương còn ở ñịnh cư rải rác ở Phú Phong, Vĩnh Thạnh, An Khê (nay thuộc
tỉnh Gia Lai)…[15]. Khác với làng người Việt, làng người Minh Hương có số dân nhất
ñịnh nhưng không có không gian nhất ñịnh, nói cách khác là làng Minh Hương có dân
mà không có ñất. Người Minh Hương thuộc trang Vĩnh An ở Nước Mặn nhưng có
người cư trú ở Gò Bồi, Cảnh Hàng, Phú ða hay ðập ðá.
Làng Minh Hương ở Nước Mặn (Minh Hương xã Nước Mặn phố) là Minh
Hương cựu thuộc ñược thành lập sớm nhất ở Bình ðịnh. ða phần người Hoa ñến Bình
ðịnh làm nghề buôn bán, bốc thuốc bắc, làm một số nghề thủ công… Họ nhanh chóng
trở nên giàu có và cung nạp các thứ thuế rất nặng. Bù lại họ ñược miễn thuế thân, miễn
trừ quân dịch, sưu dịch, tạp dịch. ðến năm Thành Thái thứ 10 năm (1898), thuế lệ của
người Minh Hương mới giống người Việt. Tuy nhiên, việc thu thuế thân và cấp bài chỉ
(biên nhận) vẫn do Trang trưởng thu rồi nộp cho phủ vì huyện không quản lý người
Minh Hương.
Trường hợp của tỉnh Phú Yên thì tổ chức Minh Hương tương ñối muộn do cư
dân người Hoa ñến ñây muộn hơn các tỉnh khác. Trong Danh sách xã thôn Trung kỳ
giữa thế kỷ XX có ghi lại thôn Minh Hương tổng Xuân Bình, huyện ðồng Xuân. Còn 37
trong các tài liệu của tỉnh Phú Yên thì ghi nhận rằng: tại Vũng Lấm người Hoa ñã phát
triển thành thương cảng khá sầm uất, thuyền buôn trong và ngoài nước thường cập bến
ñể thu mua và trao ñổi hàng hóa; và cũng tại nơi ñây ngày xưa người Hoa ñã xây dựng
thành một làng Minh Hương khá phát triển (nay thuộc xã Xuân Thọ 2 huyện sông Cầu).
Những người cầm ñầu làng Minh Hương ñược tuyển chọn qua các kỳ thi và

truyền thống của người Việt. Ở ñình làng Việt Nam có ñền thờ các ông khai canh nhưng
Tiên hiền làng Việt cũng ñóng vai trò như làng Minh Hương. Những nghi lễ trong làng
Minh Hương lúc ñầu do chính người Minh Hương tổ chức và thực hiện, sau ñó do quá 38
trình giao lưu văn hóa với người Việt nên những nghi lễ của họ nhạt dần theo thời gian.
Sau này, khi dân Việt ñịnh cư tại làng Minh Hương, tuy là dân ngụ cư, nhưng ñược
hưởng mọi quyền lợi như dân Minh Hương. Thực tế ñiền dã cho thấy yếu tố Việt hóa tỏ
ra rất mạnh mẽ ở vùng Nam Trung Bộ mà ñặc biệt là ở tỉnh Bình ðịnh.
3.2. Tổ chức Bang
Trong khi Minh Hương ñược tiếp tục hưởng quy chế cũ như thời chúa Nguyễn,
ñược mang quốc tịch Việt Nam, người Hoa nhập cư làm ăn buôn bán nhưng không nhập
tịch Việt Nam thì triều Nguyễn quản lý họ theo tổ chức Bang; cơ chế này ñược ban hành
từ ñầu triều Gia Long (1802). Những người trong Bang ñược hưởng chế ñộ tự trị cao
hơn - kiều dân nhưng phải ñóng thuế nặng hơn. Khác với Minh Hương xã, hình thức
liên kết Bang của người Hoa ñược tổ chức khá chặt chẽ; họ liên kết lại với nhau thành
những nhóm theo phương ngữ hay cùng nguồn gốc huyết thống. Tên gọi của Bang
mang tên các ñịa phương như bang Triều Châu, Phúc Kiến, Quảng ðông, Hải Nam….
Nhưng cũng có những trường hợp ñặc biệt, thành viên của Bang có thể bao gồm nhiều
nhóm phương ngữ khác nhau. Trong trường hợp này, thường có thêm một Bang phó ñại
diện cho những thành viên thuộc nhóm phương ngữ khác nhau ñó. Cũng khác với một
số nước, ở Việt Nam, Bang mở rộng cho tất cả những người cùng quê quán không kể họ
là thương nhân hay không. Có thể nói rằng, Bang vừa là tổ chức xã hội (hội ñồng hương,
tương tế) vừa là hiệp hội thương mại (hội họp, kho hàng), vừa là trung tâm tín ngưỡng
của Hoa kiều. Trụ sở của các Bang là các hội quán.
Thực tế ñiền dã tại hai tỉnh Quảng Ngãi và Bình ðịnh cho thấy, tổ chức bang ra
ñời vào ñầu thế kỷ XIX mà biểu hiện cụ thể là các hội quán của các bang sớm nhất ñược
xây dựng trong giai ñoạn này. Ở Nam Trung Bộ, người Hoa chủ yếu có 4 bang là Phúc
Kiến (ñông nhất), Triều châu, Quảng ðông và Hải Nam, không có bang Hẹ (hay Gia

dựng năm 1843, ở làng Cẩm Thượng. Triều Châu hội quán ñược xây cất từ trước năm
1850, những năm này là năm trùng tu với quy mô bề thế như ñã có hiện nay. Hội quán
nằm bên ñầm Thị Nại. Phúc Kiến hội quán xây dựng sau năm 1843, trên ñất làng Cẩm
Thượng và Quảng ðông hội quán ra ñời khoảng năm 1874 – 1877, ở về phía Nam của
làng Chánh Thành, thờ Quan Thánh ðế Quân (Quan Công).
Ngoài ra có Ngũ Bang hội quán ở làng Cẩm Thượng ra ñời vào khoảng giữa thế
kỷ XIX, rộng khoảng 1600 m
2
. Ngoài sinh hoạt chung, hội quán còn thờ Thiên Hậu
Thánh Mẫu, ngôi ñền chung ở Quy Nhơn của cư dân 4 Bang và Minh Hương.
Ở các thị tứ, thị trấn Bình ðịnh, các hội quán cũng ñược xây dựng; tuy nhiên
không có qui mô lớn như ở cảng thị Quy Nhơn. Ở ñây cư dân chủ yếu lập ngũ bang hội
quán ñể sinh hoạt và thờ cúng chung như trường hợp thị trấn An Thái.
Trên ñất Phú Yên, hoạt ñộng của các Bang nổi bật hơn xã Minh Hương. Dấu tích
sinh hoạt của các Bang còn lại khá nguyên vẹn. Người Hải Nam ñã xây dựng ñền thờ
Thiên Hậu Thánh Mẫu ở Vũng Lấm, Sông Cầu năm 1862. Năm 1868, họ lập Chiêu Ứng
Từ ở Mỹ Á, thôn Long Thủy (xã An Phú, huyện Tuy An) thờ 108 người Hoa bị nạn
Năm 1943, ñền Quan Thánh ở ñường Chu Mạnh Trinh, phường 1 ñược xây lại vừa thờ
Quan Thánh, Thiên Hậu Thánh Mẫu, thờ 108 người Hải Nam tử nạn vừa dùng làm hội
quán Hải Nam.
Người Hoa Phúc Kiến xây dựng một ñền thờ Thiên Hậu Thánh Mẫu ở thị trấn
sông Cầu (chùa Bà). Năm 1882, bà con người Hoa gốc Phúc Kiến, Triều Châu và
Quảng ðông cùng chung một ngôi ñền tại ñường Phan ðình Phùng, phường 1, thành
phố Tuy Hòa thường gọi là chùa Ông Quảng Phúc Triều (hoặc chùa Ngũ Bang) vừa thờ
tự vừa làm hội quán Quảng Phúc Triều (ba bang người Hoa)…
Về cơ cấu tổ chức, ñứng ñầu mỗi Bang là Bang trưởng, theo chế ñộ tuyển chọn 40
và ñược vua phê chuẩn mới ñược lên nắm quyền. Năm 1825, Minh Mạng quy ñịnh: các

ñồng.
4. Kết luận
4.1. Về thời ñiểm di cư, nhìn chung, cư dân người Hoa ñến Nam Trung Bộ muộn
hơn so với vùng Bắc Trung Bộ và rất khó xác ñịnh một cách chính xác thời ñiểm họ
nhập cư. Trong ñó, có thể ñoán ñịnh người Hoa ñịnh cư ở Bình ðịnh sớm hơn (ñầu thế
kỷ XVII) so với Quảng Ngãi (cuối thế kỷ XVII) và Phú Yên (vào thế kỷ XVIII).
4.2. Về nguyên nhân di cư, người Hoa ñến ñịnh cư ở vùng Nam Trung Bộ chủ 41
yếu bắt nguồn từ lý do kinh tế; họ ñi tìm kế sinh nhai ở sau những biến ñộng chính trị
lớn ở Trung Quốc. Về ñặc ñiểm di cư, dựa trên ñiều kiện thuận lợi về cửa cảng nhiều
của vùng ven biển Nam Trung Bộ, người Hoa tụ cư theo từng nhóm, từng gia ñình lẻ tẻ
so với việc di cư mang tính tập ñoàn như các vùng khác. Lúc ñầu, người Hoa có thể qui
tụ ở một vài ñiểm thuận lợi cho sinh kế của họ nhưng sau ñó, họ dần dần lan tỏa ra các
thị tứ, thị trấn khắp các tỉnh.
4.3. Về tổ chức Minh Hương, có thể nhận thấy rằng ở Quảng Ngãi và Bình ðịnh
có hai loại tổ chức Minh Hương là Minh Hương Cựu xã và Minh Hương tân thuộc. Tuy
có xã hiệu nhưng không có ñịa giới rõ ràng, họ phân tán thành từng nhóm cư trú xen lẫn
với người Việt. Tổ chức Minh Hương xã chủ yếu phát triển trước thế kỷ XIX. Từ thế kỷ
XIX, Minh Hương xã bị Việt hoá nhanh chóng, nhất là ở tỉnh Bình ðịnh; thay vào ñó,
bởi tổ chức Bang của người Hoa mới nhập cư với sự tổ chức chặt chẽ hơn.
4.4. Về tổ chức Bang, ở Nam Trung Bộ, người Hoa chủ yếu có 4 bang là Phúc
Kiến (ñông nhất), Triều Châu, Quảng ðông và Hải Nam, không có bang Hẹ (hay Gia
Ứng) như ở Nam Bộ hay Hội An. Dấu tích của các bang chính là các hội quán còn lại
khá nguyên vẹn. Ở 3 tỉnh khảo sát, ngoài hội quán riêng, luôn có hội quán chung cho cả
các Bang. “Ngũ bang hội quán” ở Quy Nhơn, ở Thu Xà, “hội quán Quảng Phúc Triều” ở
Tuy Hòa. Hiện nay, tổ chức Bang ñã ñược bãi bỏ, song trên thực tế hình thức tổ chức
cộng ñồng này vẫn tồn tại trong tâm thức của mọi người Hoa trong Bang, và hiện hữu
qua hình ảnh các hội quán của các Bang.

Nhà xuất bản Thuận Hóa, Huế, 1999.
[9]. ðoàn Ngọc Khôi, Vai trò của thương cảng cổ Thu Xà trong phát triển kinh tế nông
thôn Quảng Ngãi, ðặc san Tư nghĩa 35 năm xây dựng và phát triển, (2010), 43 - 45.
[10]. Trần Tử Minh, Người Hoa 55 năm ñấu tranh cách mạng và xây dựng tỉnh Phú Yên,
UBMTTQVN tỉnh Phú Yên, Tuy Hòa, 1999.
[11]. Nguyễn Xuân Nhân, Sưu tầm và nghiên cứu về cảng thị Nước Mặn thuở phồn vinh,
Báo cáo kết quả nghiên cứu khoa học, Hội văn học nghệ thuật Bình ðịnh, Qui Nhơn,
2002.
[12]. Quốc sử quán triều Nguyễn, ðại Nam nhất thống chí, Bản dịch của Viện Sử học, Nxb
Thuận Hóa, Huế, tập 2, 1992.
[13]. Quốc sử quán triều Nguyễn, ðại Nam nhất thống chí, tỉnh Quảng Ngãi, Tu Trai
Nguyễn Tạo dịch, Bộ Quốc gia Giáo dục xb, Sài Gòn, 1964.
[14]. Nguyễn Văn ðăng, Người Hoa ở Thừa Thiên Huế - lịch sử di dân và tổ chức sinh
hoạt cộng ñồng, Thông tin Khoa học và Công nghệ, Sở Khoa học Công nghệ và Môi
trường Thừa Thiên Huế, số 4, (1995).
[15]. ðinh Bá Hòa, Di tích lịch sử chùa Bà, ðặc san Bảo tàng tỉnh Bình ðịnh, (2009), trang
6.
[16]. Nguyễn Văn ðăng, Tìm hiểu một số tụ ñiểm kinh tế - xã hội người Hoa ở miền Trung
thế kỷ XIX, Báo cáo tổng kết ñề tài nghiên cứu khoa học cấp cơ sở, trường ðại học
Khoa học, ðại học Huế, (2007), trang 27.
43
SOME COMMENTS ON CHINESE COMMUNITY ORGANISATIONS
IN SOUTH CENTRAL VIETNAM (QUANG NGAI, BINH DINH, PHU YEN)
Nguyen Van Dang
College of Sciences, Hue Univesity
SUMMARY
Due to typical traits of the migration process of communite organizations, of economic