S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH
––––––––––––––––––––––
BÙI MINH TRUNG
NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ,
CÔNG CHỨC CỤC HẢI QUAN TỈNH QUẢNG NINH
GIAI ĐOẠN 2013 - 2020 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế

S

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

THÁI NGUYÊN - 2013

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

i
LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan rằng, đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi; số
liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực và chưa hề được sử
dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi cũng xin cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận
văn này đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ
rõ nguồn gốc./.

TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Bùi Minh Trung



TÁC GIẢ LUẬN VĂN
Bùi Minh Trung S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

iii
MỤC LỤC
Lời cam đoan i
Lời cảm ơn ii
Mục lục iii
Danh sách các từ viết tắt viii
Danh mục các bảng ix
Danh mục các hình x
1
1. Tính cấp thiết của đề tài 1
2. Mục tiêu nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
2.1. Mục tiêu nghiên cứu 2
2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 2
3. Tính mới và đóng góp của đề tài 2
4. Bố cục của Luận văn 3
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NÂNG CAO CHẤT

1.2.4.1. Chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước về hải quan 31
1.2.4.2. Trình độ phát triển kinh tế - xã hội và ngoại thương Việt Nam 32
1.2.4.3. Trình độ phát triển y tế, giáo dục và đào tạo 33
1.2.4.4. Chính sách tuyển dụng, sử dụng, đãi ngộ của ngành hải quan 35
1.2.4.5. Trình độ hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 36
1.3. Kinh nghiệm về nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của một số quốc gia
trên thế giới 37
1.3.1. Kinh nghiệm của hải quan Nhật Bản 37
1.3.2. Kinh nghiệm của Pháp 39
1.3.3. Kinh nghiệm của Malayxia 40
1.3.4. Bài học kinh nghiệm rút ra trong việc nâng cao chất lượng nguồn nhân
lực trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế 41
Chƣơng 2: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 42
2.1. 42

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

v
2.2. Phương pháp thu thập tài liệu 42
2.3. Phương pháp xử lý số liệu thống kê 43
2.3.1. Phân tổ thống kê 43
2.3.2. Bảng thống kê 43
2.3.3. Đồ thị thống kê 44
2.4. Phương pháp phân tích thông tin 44
2.4.1. Phương pháp phân tích dãy số thời gian 45
2.4.2. Phương pháp so sánh 46
2.5. Hệ thống các chỉ tiêu phân tích 466
Chƣơng 3: THỰC TRẠNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC VÀ
CÔNG TÁC NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CÔNG

công chức còn yếu kém 65
3.3.3. Nguyên nhân của tồn tại, hạn chế 65
3.3.3.1. Nguyên nhân chủ quan 65
3.3.3.2. Nguyên nhân khách quan 66
Chƣơng 4: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG ĐỘI
NGŨ CÁN BỘ CÔNG CHỨC CỤC HẢI QUAN TỈNH QUẢNG NINH
GIAI ĐOẠN 2013 – 2020 68
4.1. Phương hướng nâng cao chất lượng nhân lực Cục Hải quan Quảng Ninh 68
4.1.1. Cơ sở để xác định phương hướng nâng cao chất lượng nhân lực Cục
Hải quan Quảng Ninh trong thời gian tới 68
4.1.1.1. Hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam 68
4.1.1.2. Chiến lược phát triển Hải quan và nhân lực Hải quan đến năm 2020 70
4.1.2. Phương hướng, mục tiêu, yêu cầu nâng cao chất lượng nhân lực của
Cục Hải quan Quảng Ninh 73
4.1.2.1. Phương hướng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực Cục Hải quan
Quảng Ninh 73
4.1.2.2. Mục tiêu nâng cao chất lượng nhân lực Cục Hải quan Quảng Ninh 77
4.1.2.3. Yêu cầu nâng cao chất lượng nhân lực Cục Hải quan Quảng Ninh 78

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

vii
4.2. Những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng nhân lực Cục Hải
quan Quảng Ninh trong thời gian tới 78
4.2.1. Tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách của Nhà nước liên quan đến
nguồn nhân lực Hải quan 78
4.2.2. Hoàn thiện quy hoạch phát triển nhân lực 80
4.2.3. Cơ chế khuyến khích cán bộ, công chức nâng cao trình độ chuyên môn,
nghiệp vụ của bản thân 83

XNC
Xuất nhập cảnh
XNK
Xuất nhập khẩu
WCO
Tổ chức Hải quan thế giới
WTO
Tổ chức thương mại thế giới
S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

ix
DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1: Kết quả một số mặt chủ yếu của công tác giám sát quản lý về Hải
quan giai đoạn 2008 - 2012 49
Bảng 3.2: Số liệu thu thuế XNK giai đoạn 2008 – 2012 50
Bảng 3.3: Kết quả công tác CBL, GLTM và tội phạm về ma tuý giai đoạn
2008 - 2012 51
Bảng 3.4: So sánh số lượng cán bộ quy hoạch năm 2008 và 2012 60

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu


ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

1

1. Tính cấp thiết của đề tài
Với xu hướng phát triển thương mại hoá toàn cầu và hợp tác quốc tế,
cùng sự kiện Việt Nam trở thành thành viên chính thức của WTO, trong
những năm qua, nền kinh tế nước ta đang có những bước hội nhập ngày càng
sâu rộng vào nền kinh tế khu vực và thế giới. Trước hết, đây là thời cơ và vận
hội mới để đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế - xã hội, đưa nền kinh tế Việt
Nam nhanh chóng bắt kịp với các nước phát triển trong khu vực và thế giới.
Nhưng bên cạnh đó, mặt trái của việc mở cửa và hội nhập cũng đặt ra những
yêu cầu cấp bách về đảm bảo an ninh xã hội, kinh tế, bảo vệ lợi ích quốc gia
và cộng đồng trước các mối nguy cơ gắn liền với quá trình hội nhập như
khủng bố, ma tuý, buôn lậu, gian lận thương mại, rửa tiền…
Xuất phát từ thực tiễn trên, trong những năm qua, ngành hải quan đã
không ngừng nâng cao hiệu quả của công tác quản lý Nhà nước về hải quan
đối với các hoạt động xuất nhập khẩu, xuất nhập cảnh…, nhằm thực hiện tốt
các cam kết và thông lệ quốc tế, tạo thuận lợi cho các hoạt động thương mại.
Bên cạnh đó vẫn đảm bảo quản lý chặt chẽ theo đúng qui định của pháp luật, góp
phần bảo hộ nền sản xuất trong nước, giữ gìn an ninh và trật tự an toàn xã hội.
Là một đơn vị trực thuộc Tổng cục Hải quan, được giao thực hiện
nhiệm vụ quản lý nhà nước về hải quan trên địa bàn tỉnh Quảng Ninh, địa bàn
có vị trí chiến lược cả về lĩnh vực kinh tế và an ninh quốc phòng vùng Đông
Bắc, trong những năm qua, cùng với toàn ngành, Cục Hải quan Quảng Ninh
đã tập trung và ưu tiên hàng đầu cho công tác cải cách, phát triển và hiện đại
hoá với mục tiêu liên tục nâng cao năng lực quản lý cả về chất lượng và hiệu
quả các mặt công tác, nhằm giải quyết được sự mâu thuẫn giữa sự tăng nhanh
hàng năm của khối lượng hàng hoá XNK, phương tiện, hành khách XNC với


- Phân tích làm rõ về lý luận, thực tiễn của nhân lực và việc nâng cao
chất lượng nhân lực ngành Hải quan trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

3
- Đánh giá hiện trạng chất lượng đội ngũ CBCC của Cục Hải quan
Quảng Ninh, từ đó chỉ ra những điểm mạnh, điểm hạn chế và nguyên nhân
của các hạn chế.
- Đề xuất một số giải pháp tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ CBCC
của Cục Hải quan Quảng Ninh, nhằm đáp ứng được nhiệm vụ trong điều kiện
hội nhập kinh tế quốc tế.
- Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là tài liệu tham khảo cho các nhà
hoạch định chính sách, lãnh đạo Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh trong sự đổi
mới công tác quản lý đội ngũ CBCC đáp ứng sự phát triển hội nhập kinh tế
quốc tế.
4. Bố cục của Luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, Luận văn gồm 04 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về nâng cao chất lượng nhân lực
hải quan trong điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế.
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng đội ngũ cán bộ công chức và công tác nâng cao
chất lượng đội ngũ cán bộ công chức tại Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh.
Chương 4: Một số giải pháp nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công
chức ở Cục Hải quan tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2013 - 2020.


mình để phù hợp với tình hình mới. Nhưng nói chung mô hình tổ chức hoạt
động của hải quan Việt Nam được thực hiện theo nguyên tắc tập trung, thống
nhất. Tổng Cục trưởng Tổng cục hải quan thống nhất quản lý toàn ngành (bên
cạnh đó có các Phó Tổng cục trưởng tham mưu, giúp việc), điều hành hoạt

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

5
động của hải quan các cấp, hải quan cấp dưới phải phục tùng, chịu sự quản lý
và chỉ đạo của hải quan cấp trên.
Trong tổng cục hải quan có các cơ quan giúp việc bao gồm: các Cục,
vụ, viện, thanh tra, văn phòng. Khối các đơn vị hành chính sự nghiệp trực
thuộc hoạt động theo cơ chế đơn vị hành chính sự nghiệp có thu. Tại các địa
phương (các tỉnh, thành phố) có các Cục hải quan Tỉnh, Thành phố.
Tổng cục hải quan Việt Nam có chức năng giúp Bộ trưởng Bộ tài chính
thực hiện quản lý Nhà nước về lĩnh vực hải quan. Như vậy, về mặt tổ chức thì
tổ chức hải quan là một đơn vị trực thuộc Bộ tài chính. Do đó, mọi hoạt động,
giám sát về hải quan toàn bộ đều do Bộ tài chính quy định.
1.1.1.1. Chức năng của ngành hải quan
Chức năng chính của ngành hải quan là thực hiện quản lý Nhà nước về
hải quan và thực thi pháp luật về hải quan.
- Cục hải quan tỉnh, liên tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi tắt
là Cục hải quan) là tổ chức trực thuộc Tổng cục hải quan, có chức năng giúp
Tổng cục trưởng Tổng cục hải quan quản lý nhà nước về hải quan và tổ chức
thực thi pháp luật về hải quan, các quy định khác của pháp luật có liên quan
trên địa bàn hoạt động của Cục hải quan theo quy định của pháp luật.
- Cục hải quan có tư cách pháp nhân, con dấu riêng, được mở tài khoản
tại Kho bạc Nhà nước theo quy định của pháp luật.
1.1.1.2. Nhiệm vụ của hải quan

xã hội khác. Thông qua nhiệm vụ này, các chính sách, các quy định của pháp
luật của Nhà nước, của Bộ tài chính về hải quan được hải quan vừa triển khai
thực hiện, vừa kiểm tra giám sát theo đúng luật của hải quan. Đặc biệt trong
điều kiện hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam ngày càng phát triển mở
rộng cả về chiều rộng lẫn chiều sâu, thì nhiệm vụ này ngày càng trở nên quan
trọng hơn bao giờ hết trong ngành hải quan.
Hai là, áp dụng các biện pháp nghiệp vụ cần thiết để chủ động phòng,
chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua biên giới, phòng, chống

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

7
ma túy trong phạm vi địa bàn hoạt động. Phối hợp thực hiện các biện pháp
ngoài địa bàn hoạt động của Cục hải quan theo quy định của pháp luật.
Do đặc điểm về kinh tế, chính trị, xã hội đặc thù của mỗi quốc gia khác
nhau. Do đó, trong nền kinh tế thị trường vì mục đích lợi ích cá nhân, trước
mắt dù ở quốc gia nào cũng đều có bọn buôn bán trái phép (buôn lậu) nhằm
trốn lậu thuế, hàng hoá xuất nhập khẩu qua biên giới. Nếu không thực hiện
được nhiệm vụ này thì sẽ ảnh hưởng đến sản xuất hàng hoá trong nước làm
mất ổn định nền kinh tế dẫn đến bất ổn về chính trị, xã hội.
Ba là, tổ chức thực hiện pháp luật về thuế và các khoản thu khác đối
với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu và kiểm tra sau thông quan đối với hàng
hóa xuất khẩu, nhập khẩu theo quy định của pháp luật.
Đây là nhiệm vụ quan trọng của hải quan, nhiệm vụ này được quy định
tài chương V của luật hải quan hiện hành. Nhiệm vụ này làm cho các sắc
thuế, luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá được thực hiện một cách
nghiêm minh. Đây không chỉ là luật thuế riêng của Việt Nam mà là luật thuế
xuất khẩu, nhập khẩu của mọi quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hội nhập
kinh tế quốc tế ngày càng mở rộng như hiện nay thì thuế xuất khẩu, nhập khẩu

hải quan và góp phần thúc đẩy phát triển nền kinh tế quốc dân.
Bảy là, kiến nghị những vấn đề cần sửa đổi, bổ sung các quy định của
Nhà nước về hải quan đối với hoạt động xuất khẩu, nhập khẩu, xuất nhập
cảnh, quá cảnh và chính sách thuế đối với hàng hóa xuất nhập khẩu.
Các quy định, các chính sách (kể cả luật về hải quan) luôn cần có sự
đổi mới, bổ sung cho phù hợp với những điều kiện mới, và chỉ có như vậy thì
các quy định, chính sách về hải quan mới phù hợp, mới có tác dụng thúc đẩy
xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá, thúc tăng trưởng, phát triển kinh tế xã hội.
Chính nhiệm vụ này đã thực hiện mục tiêu đó.
1.1.1.3. Vai trò của hải quan đối với phát triển kinh tế - xã hội

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

9
Thứ nhất là, góp phần tạo lập môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa
các doanh nghiệp trong nước và nước ngoài.
Như đã phân tích ở phần nhiệm vụ của ngành hải quan, chúng ta có thể
thấy rõ nhiệm vụ chủ yếu của ngành hải quan là kiểm tra, giám sát và thực
hiện các thủ tục hải quan đối với các hàng hoá xuất khẩu, nhập khẩu. Hải
quan thực hiện quản lý Nhà nước đối với hàng hoá xuất nhập khẩu theo đúng
các quy định, chính sách của Nhà nước về hải quan. Nhiệm vụ này làm cho
mọi hiện tượng tiêu cực liên quan đến xuất khẩu, nhập khẩu hàng hoá sẽ bị
triệt tiêu, làm các chi phí về sản xuất hàng hoá sẽ được tính đúng, tính đủ,
bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Vì vậy, hải quan sẽ tạo điều kiện cho cạnh tranh giữa các doanh nghiệp
nước ta với nhau ở trong nước cũng như giữa các doanh nghiệp nước ta với
các doanh nghiệp ngoài nước có cơ hội cạnh tranh bình đẳng, nhưng có sự hỗ
trợ để giảm chi phí thông qua buôn bán qua biên giới giữa các quốc gia.
Chính sự cạnh tranh bình đẳng này đã góp phần tạo động lực thúc đẩy các

trình hội nhập đó, phải tuân thủ các chuẩn mực pháp lý và thông lệ quốc tế.
Chính sự tương đồng về hoạt động nghiệp vụ, tính hội nhập cao đã nâng cao
vai trò của hải quan Việt Nam lên tầm quốc tế và có tiếng nói trên diễn đàn
của tổ chức hải quan thế giới. Một phần pháp luật hải quan được xây dựng bởi
tổ chức hải quan thế giới WCO dưới dạng Công ước quốc tế.
Trong những năm qua thực hiện Chiến lược phát triển kinh tế-xã hội
của đất nước, ngành hải quan đã tranh thủ thời cơ, thuận lợi, vượt qua nhiều
khó khăn, thách thức, nhất là những tác động tiêu cực của hai cuộc khủng hoảng
tài chính - kinh tế khu vực và toàn cầu để góp phần giúp đất nước đạt được
những thành tựu to lớn và rất quan trọng, đưa Việt Nam ra khỏi tình trạng kém
phát triển, bước vào nhóm nước đang phát triển có thu nhập trung bình.
Để một nền kinh tế phát triển trên cơ sở minh bạch, cơ chế hành chính
công khai, rõ ràng sẽ tạo niềm tin cho các nhà đầu tư quốc tế, thu hút được

S
ố hóa bởi Trung tâm Học liệu

11
các doanh nghiệp trong nước cũng như nước ngoài thúc đẩy phát triển kinh tế
và hội nhập quốc tế nhanh chóng. Hải quan hiện nay phải đối mặt và xử lý
lượng hàng hóa xuất nhập khẩu ngày càng gia tăng và đa dạng trong khi
nguồn lực lại hạn chế. Thách thức đặt ra đối với cơ quan hải quan là vừa phải
tạo điều kiện thuận lợi cho hành khách và hàng hóa hợp pháp vừa phải đảm
bảo kiểm soát, phát hiện các trường hợp gian lận và vi phạm hải quan, do đó
góp phần thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta ngày càng
sâu rộng.
1.1.2. Một số khái niệm liên quan đến nguồn nhân lực
1.1.2.1. Nguồn nhân lực
Nguồn nhân lực là một quan niệm rộng, phong phú và đa dạng được
hiểu bằng nhiều nghĩa khác nhau tùy thuộc vào góc độ và mục tiêu của người