CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
o0o
TIỂU LUẬN TRIẾT HỌC
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC
HY LẠP CỔ ĐẠI & NHỮNG GIÁ TRỊ,
HẠN CHẾ CỦA NÓ
Người thực hiện : NGUYỄN VŨ GIANG
Lớp : Cao học QTKD –K21- Đêm 5
Số thứ tự: 42 – nhóm 5
Giảng viên HD : TS. BÙI VĂN MƯA
TP. HCM, năm 2012
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
MỤC LỤC
!" #"
I.1 Vài nét về hoàn cảnh ra đời và sự phát triển của triết học Hy Lạp cổ đại 2
I.2 Các trường phái triết học Duy vật chất phác Hy Lạp cổ đại 2
I.2.1 Trường phái Milet 2
Milet là đô thị ven biển vùng Cận Đông, trung tâm thương mại sầm uất của Hy
Lạp trong thế kỷ VII tr. CN. Nhờ đó những nhà bác học có cơ hội mở rộng hiểu
biết về nền văn minh cổ đại Đông phương 3
Trong thế kỷ VII tr. CN, ở Milet xuất hiện trường phái duy vật đơn nguyên đầu
tiên gọi là phái Milet do Thalès, Anaximandre, Anaximène xây dựng. Đặc điểm
của phái này là đặt vấn đề: thực chất của thế giới là gì? 3
THALÈS (khoảng 624 – 547 tr. CN) 3
Thalès đặt vấn đề thực chất của thế giới là một thứ vật chất: nước. Nước bốc thì
thành hơi, thành lửa và đọng lại thì thành đất. Về phương pháp tư tưởng, Thalès
II.1 Giá trị của triết học duy vật chất phác Hy Lạp cổ đại 10
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG * LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
Giá trị về thế giới quan 10
II.2 Hạn chế của triết học duy vật chất phác Hy Lạp cổ đại 12
+',
&-+./
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG , LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
LỜI MỞ ĐẦU
Trải qua 20 năm đổi mới, một trong những bài học quan trọng mà Đảng ta
rút ra là: “trong quá trình đổi mới phải kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ
nghĩa xã hội trên nền tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh. Đổi
mới không phải từ bỏ mục tiêu chủ nghĩa xã hội mà là làm cho chủ nghĩa xã hội
được nhận thức đúng đắn hơn và được xây dựng có hiệu quả hơn. Đổi mới không
phải xa rời mà là nhận thức đúng, vận dụng sáng tạo và phát triển chủ nghĩa Mác -
Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lấy đó làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho
hành động cách mạng”
1
.
Theo Lênin, sợi chỉ đỏ của toàn bộ chủ nghĩa Mác chính là phép biện chứng
duy vật - khoa học phản ánh đúng đắn biện chứng khách quan của sự vật, hiện
tượng. Mà chủ nghĩa duy vật chất phác Hy lạp cổ đại chính là nguồn gốc của chủ
nghĩa duy vật biện chứng. F.Enghen đã từng khẳng định: “Không có cơ sở văn
minh Hi Lạp và đế quốc La Mã thì cũng không có Châu Âu hiện đại được”
2
Vì vậy việc hiểu rõ chủ nghĩa duy vật chất phác thời Hy Lạp cổ đại là rất
quan trọng, thông qua đó chúng ta hiểu rõ hơn về phép biện chứng duy vật để góp
phần xây dựng đất nước đúng theo định hướng của Đảng và nhà nước CHXH Chủ
Nghĩa Việt Nam.
Sự hình thành triết học Hy Lạp không diễn ra một cách ngẫu nhiên mà là
kết quả tất yếu từ việc kế thừa những di sản tinh tuý của truyền thống trong sáng tác
dân gian, trong thần thoại, trong các mầm mống của tri thức khoa học (khoa học tự
nhiên).
Như vậy, có thể thấy rằng sự ra đời của triết học Hy Lạp cổ đại là một tất
yếu -đó là kết quả nội sinh của cả một dân tộc, một thời đại. C.Mác viết: “Các nhà
triết học không phải những cây nấm mọc trên đất. Họ là sản phẩm của thời đại
mình, dân tộc mình mà những tinh lực tinh tế nhất, quý giá nhất và khó nhìn thấy
nhất đã được suy tư trong các khái niệm triết học”.
4
I.2 Các trường phái triết học Duy vật chất phác Hy Lạp cổ đại
I.2.1 Trường phái Milet
*
0123445556789:;<;=8>4?:@<A76@;@46789B@A>@C;4DE);4F0=A>GH08:A>4207AIJ0<6
,
012344555>=?A4G:@AG7A4;0=5<08@7G202K/LED*B8:@<B0=FBMB72BF=BG7:
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
Milet là đô thị ven biển vùng Cận Đông, trung tâm thương mại sầm uất
của Hy Lạp trong thế kỷ VII tr. CN. Nhờ đó những nhà bác học có cơ hội mở rộng
hiểu biết về nền văn minh cổ đại Đông phương.
Trong thế kỷ VII tr. CN, ở Milet xuất hiện trường phái duy vật đơn
nguyên đầu tiên gọi là phái Milet do Thalès, Anaximandre, Anaximène xây dựng.
Đặc điểm của phái này là đặt vấn đề: thực chất của thế giới là gì?
THALÈS (khoảng 624 – 547 tr. CN)
Thalès đặt vấn đề thực chất của thế giới là một thứ vật chất: nước. Nước
bốc thì thành hơi, thành lửa và đọng lại thì thành đất. Về phương pháp tư tưởng,
Thalès đã quan niệm được sự vật trong cái biến chuyển của nó: nước là yếu tố đầu
tiên, là bản nguyên của vạn vật; vạn vật bắt đầu từ nước và luôn quay về với nước;
không có nước thì không có gì cả. Nước tồn tại vĩnh viễn, còn mọi vật do nó tạo ra
Lửa là khởi nguyên của thế giới, lửa tạo ra từng sự vật cụ thể hàng ngày
gần gũi cho đến những hành tinh xa lắc. “Mọi thứ biến đổi từ lửa và lửa thành mọi
thứ như trao đổi vàng thành hàng hóa và hàng hóa thành vàng”
6
.Thế giới này chỉ
là một đối với mọi cái, không phải do thần thánh hay do con người tạo ra nhưng nó
“mãi mãi đã, đang và sẽ là ngọn lửa vĩnh viễn đang không ngừng bùng cháy và tàn
lụi”
7
.
Lửa là cơ sở làm nên sự thống nhất của thế giới. “Cái chết của lửa là sự
ra đời của không khí, và cái chết của không khí là sự ra đời của nước. Từ cái chết
của nước sinh ra không khí, từ cái chết của không khí sinh ra lửa và ngược lại”
8
.
Linh hồn con người cũng chỉ là một dạng vật chất, một trạng thái quá độ
của lửa
9
Về sự vận động là phổ biến
L
Hội Đồng Trung Ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng
Hồ Chí Minh, Giáo Trình Triết học Mác – Lênin, NXB Chính Trị Quốc Gia, 2005, tr.64
E
Hội Đồng Trung Ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng
Hồ Chí Minh, Giáo Trình Triết học Mác – Lênin, NXB Chính Trị Quốc Gia, 2005, tr.64
D
Các nhà duy vật Hy Lạp cổ đại, NXB Tư tưởng, Mátxcơva,1955, tr. 48 (Tiếng Nga)
J
Học Viện Chính Trị, Đề Cương Bài Giảng Triết học Mác – Lênin, NXB Chính Trị Hành Chánh, 2009, tr.35
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG , LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
Bùi Văn Mưa, Triết học phần I: Đại Cương về lịch sử triết học, NXB Chính Trị Hành Chánh, 2011, tr.95
01234455557127GF=64,ED,*B<8:NONNP<B0NONNDFB20NLN)NLNA>B<N*NMK
2Q*
Hội Đồng Trung Ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng
Hồ Chí Minh, Giáo Trình Triết học Mác – Lênin, NXB Chính Trị Quốc Gia, 2005, tr.77
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG / LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
Về mặt nhận thức, ông chia nhận thức thành hai cấp độ là nhận thức cảm
tính và nhận thức lý tính. Nhận thức cảm tính chỉ là sự tiếp cận với logos nhưng
không chắc chắn. Nhận thức lý tính là con đường đạt tới chân lý nên ông đề cao.
Theo Héraclite, linh hồn con người là sự thống nhất giữa hai mặt đối lập: cái
ẩm ướt và lửa. Chính yếu tố lửa trong tâm hồn con người là logos của nó. Nhưng phần
đông mọi người sống chủ yếu theo những suy nghĩ và quan niệm riêng của mình chứ
chưa hiểu và tuân theo logos, do vậy họ là những người tầm thường. Hạnh phúc không
phải là sự hưởng lạc về mặt thể xác thoả mãn dục vọng mà ở chỗ phải biết vượt lên trên
mình biết nói, biết suy nghĩ, hành động theo logos.
Với những quan điểm duy vật và những yếu tố biện chứng về thế giới,
Héraclite đã góp phần đưa triết học cổ đại tiến thêm một bước mới. Ông được xem
là đại biểu xuất sắc của phép biện chứng Hy Lạp cổ đại. Giá trị mà ông để lại chính
là những vấn đề mà ông đã đặt ra.
I.2.3 Trường phái đa nguyên EMPÉDOCLE – ANAXAGORE
Để lý giải tính đa dạng của vạn vật trên thế giới theo tinh thần duy vật,
Empédocle và Anaxagore cố vượt qua quan niệm đơn nguyên sơ khai của trường
phái Milet và Héraclite, xây dựng quan niệm đa nguyên về bản chất của thế giới vật
chất đa dạng.
ÉMPEDOCLE (khoảng 490 – 430 tr.CN)
Empédocle thừa nhận sự tồn tại của bốn khởi nguyên độc lập là: đất,
nước, không khí, lửa. Bốn khởi nguyên này dưới tác động của tình yêu sẽ kết hợp lại
dựng trường phái nguyên tử luận gồm các bộ phận :
Thuyết nguyên tử
Vũ trụ được cấu thành từ hai thực thể đầu tiên: nguyên tử và chân không.
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG E LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
Nguyên tử là hạt vật chất không thể chia được nữa, hoàn toàn nhỏ bé và
không thể cảm nhận bằng trực quan
13
. Nguyên tử không biến đổi, tồn tại vĩnh viễn
và vận động không ngừng. Nguyên tử không khác nhau về chất, chúng có mùi vị,
âm thanh và màu sắc. Nguyên tử chỉ khác nhau về hình thức, kích thước, vị trí và
trình tự kết hợp của chúng. Mọi vật thể đều do sự kết hợp giữa các nguyên tử nên
nếu tách rời chúng ra thì vật thể bị tiêu diệt. Linh hồn của con người cũng do những
nguyên tử hình cầu, nhẹ, và nóng tạo nên. Khi người ta chết, linh hồn sẽ không còn;
chúng rời thể xác và tồn tại như những nguyên tử khác.
Chân không là khoảng không gian trống rỗng. Với Démocrite, chân
không cũng cần thiết như nguyên tử, nhờ nó nguyên tử mới vận động được. Khác
với nguyên tử có kích thước, hình dáng, chân không thì vô hạn và không có hình
dáng.
Mặc dù Démocrite chưa giải thích được nguyên nhân của vận động,
nhưng ông đã gắn liền vận động với nguyên tử, và nó cũng vô cùng, vô tận như
nguyên tử. Đó là một đóng góp hết sức quan trọng đối với sự phát triển của khoa
học tự nhiên và triết học duy vật.
Lý luận về nhận thức
Démocrite phủ nhận sự tồn tại của thần linh, Thượng đế. Theo Ông, thần
thánh chẳng qua là sản phẩm của sự tưởng tượng của con người
14
. Những cảm giác
này chỉ là chủ quan của con người. Theo ông, muốn nhận thức được nguyên tử và
chân không, tức là muốn nhận thức bản chất của sự vật, con người ta không được
có thể học được bất kỳ cái gì nhờ có tay chân, cảm giác và năng lực trí tuệ trợ giúp.
Démocrite đứng trên lập trường vô thần phủ nhận thượng đế và thần linh;
thần chỉ là sự nhân cách hóa hiện tượng tự nhiên hay thuộc tính của con người.
Quan điểm chính trị - xã hội
Démocrite đứng trên lập trường của chủ nô dân chủ, bảo vệ nền dân chủ
Athen chống lại chế độ chuyên chính. Ông cho rằng “cái nghèo trong chế độ dân
chủ cũng quý hơn cái hạnh phúc của công dân dưới thời quân chủ y như là tự do
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG J LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
quý hơn nô lệ”
15
. Nhưng do xuất thân từ tầng lớp chủ nô nên ông chỉ đề cập đến dân
chủ của chủ nô và công dân tự do; còn nô lệ phải biết tuân theo người chủ.
Ông coi nhà nước là trụ cột của xã hội, cần phải xử lý nghiêm khắc những
kẻ vi phạm pháp luật hay các chuẩn mực đạo đức.
Tóm lại, triết học Démocrite là sự kế thừa và phát triển lên một trình độ
cao các quan điểm duy vật (của trường phái Milê) và tư tưởng biện chứng (của
Hêraclít) trước đó, đưa triết học của ông trở thành đỉnh cao của chủ nghĩa duy vật
thời cổ đại.
II. GIÁ TRỊ VÀ HẠN CHẾ CỦA CHŨ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP
CỔ ĐẠI
II.1 Giá trị của triết học duy vật chất phác Hy Lạp cổ đại
Giá trị về thế giới quan
Từ những quan niệm về thế giới của các nhà triết học duy vật Hy Lạp cổ
đại đã tạo nên cơ sở khoa học cho những nghiên cứu về thế giới và vũ trụ của con
người sau này. Nó chứa đựng những nội dung cơ bản của các ngành khoa học Hy
Lạp như thiên văn học, toán học, y học,… giải thích sự sống là kết quả của quá trình
tiến hóa từ thấp đến cao.
Giá trị của phép biện chứng chất phác thể hiện ở ý nghĩa vô thần, chống
lại những quan điểm duy tâm, tôn giáo. Trong khi triết học phương Đông thời kỳ
đắn hơn. Những lý luận nhận thức này là nền tảng cho những nghiên cứu khoa học
của nhân loại, đi tới sự phát triển cao hơn, tiến bộ hơn sau này.
Giá trị trong những quan niệm về con người và xã hội
Vấn đề đạo đức được các nhà duy vật Hy Lạp lần đầu tiên đề cập đến như
là mối quan tâm hàng đầu của triết học, đã đạt tới một trong những bước quan trọng
nhất. Lần đầu tiên con người được đề cập tới phẩm chất và hạnh phúc của mình.
Bên cạnh đó thể hiện sự tiến bộ qua việc cung cấp cơ sở ý niệm về chủ
nghĩa thế giới đại đồng, theo đó mọi người đều là những công dân bình đẳng. Đề đạt
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
mô hình nhà nước pháp trị, dân chủ với mục đích đem lại tự do, hạnh phúc cho con
người.
Không chỉ đóng góp những lý luận đưa ra giải pháp cho các vấn đề xã hội
đương thời mà các nhà triết học duy vật Hy Lạp cổ đại còn đặt ra những vấn đề cho
triết học và khoa học đời sau giải đáp.
II.2 Hạn chế của triết học duy vật chất phác Hy Lạp cổ đại
Triết học duy vật thời Hy Lạp cổ đại ra đời mang lại nhiều giá trị cho
nhân loại, nhưng song song với đó cũng còn một số hạn chế nhất định
Vì triết học duy vật Hy Lạp cổ đại là một trong những triết học đầu tiên
nghiên cứu theo hướng duy vật, nên trong triết học thời kỳ này có tính chất biện
chứng sơ khai, tự phát. Những nhà triết học duy vật đầu tiên của Hy Lạp cổ đại mới
chỉ dựa vào phỏng đoán và trực giác thiên tài về sự vận động và phát triển của tự
nhiên chứ chưa lí giải được những quy luật vận động và phát triển một cách khoa
học. Mặt khác, do khoa học kĩ thuật thời kì đó còn lạc hậu nên họ chưa thể giải thích
rõ ràng từng lĩnh vực riêng biệt của tự nhiên. Xét về mặt lịch sử, tính chất biện
chứng trong triết học Hy Lạp cổ đại là một thành tựu vĩ đại song nó vẫn là biện
chứng ngây thơ.
Chính vì tính ngây thơ và chất phác trong giai đoạn ban sơ này mà các
nhà triết học duy vật thời kỳ này chưa thể lý giải được nguồn gốc vận động của thế
giới vật chất. Chưa giải thích được các hiện tượng tinh thần cũng như mối quan hệ
làm cho nó sáng rực rỡ trên vũ đài triết học nhân loại và trở nên bất hủ như Mác nói:
“Dại dột cho ai không thấy giá trị Hy Lạp cổ đại”
16
.
Qua đề tài này em đã hiểu thêm được rất nhiều điều về triết học nói
chung và về chủ nghĩa duy vật nói riêng. Thông qua đó em càng nắm rõ hơn về chủ
nghĩa Mác và các đường lối chính trị của nước ta. Đề tài này sẽ là hành trang quý
giá đối với bản thân em trong suốt chặng đường sắp tới.
Em xin chân thành cảm ơn thầy đã hướng dẫn để em hoàn thành đề tài
này.
L
0123440=7C:A0<0=7:F=64K=2R=AQU7AIRAS?:@5QU7AIRAIF0:R@<SFGI:GQDS2=;<I:GQ*,SC7A>Q?A
SVTH :NGUYỄN VŨ GIANG , LỚP CAO HỌC: K21-ĐÊM 5
CHỦ NGHĨA DUY VẬT CHẤT PHÁC HY LẠP CỔ ĐẠI GVHD : TS. BÙI VĂN MƯA
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ giáo dục và đào tạo: Giáo Trình Triết học Mác – Lênin, NXB Chính
Trị Quốc Gia (tái bản lần thứ 2), 2005.
2. Bùi Văn Mưa, Triết học phần I: Đại Cương về lịch sử triết học, NXB
Chính Trị Hành Chánh, 2011.
3. Các nhà duy vật Hy Lạp cổ đại, NXB Tư tưởng, Mátxcơva,1955, tr. 48
(Tiếng Nga)
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ
X, NXB CTQG, HN, 2006 tr.70.
5. Học Viện Chính Trị, Đề Cương Bài Giảng Triết học Mác – Lênin,
NXB Chính Trị Hành Chánh, 2009.
6. Hội Đồng Trung Ương chỉ đạo biên soạn giáo trình quốc gia các bộ
môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Giáo Trình Triết học Mác –
Lênin, NXB Chính Trị Quốc Gia, 2005.
7.http://hoalinhthoai.com/?
option=ban_tin&view=ban_tin_chitiet&cd_id=2 8&post_id=2324&lang=vn
Copyright: Tài liệu đại học ©