Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 1

LỜI MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Đất đai là một tư liệu sản xuất vô cùng quý giá, là thành phần quan trọng hàng
đầu của môi trường sống; trong quá trình bảo vệ, xây dựng và phát triển đất nước thì
việc Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc
gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế là một điều tất yếu. Trong giai đoạn hiện nay,
khi nền kinh tế của nước ta đã chính thức hội nhập vào nền kinh tế thế giới thì việc
đầu tư cơ sở hạ tầng phát triển kinh tế ngày càng diễn ra mạnh mẽ, do đó áp lực cho
công tác giải phóng mặt bằng là rất lớn. Việc Nhà nước thu hồi đất dẫn đến những tác
động lớn cho đời sống của người dân, vì vậy để bảo vệ quyền lợi cho người dân đồng
thời phát huy mạnh mẽ quyền dân chủ trong công tác quản lý nhà nước thì điều 74
Hiến pháp năm 1992 quy định người dân có quyền khiếu nại về những việc làm trái
pháp luật của cơ quan nhà nước, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang nhân
dân và bất cứ cá nhân nào; cụ thể hóa quy định trên tại điều 138 Luật đất đai năm
2003 quy định người dân có quyền khiếu nại quyết định hành chính, hành vi hành
chính về quản lý đất đai, trong đó bao hàm quyền khiếu nại trong lĩnh vực thu hồi đất
và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Do tính chất phức tạp và mức độ ảnh hưởng lớn nên
khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư luôn chiếm tỉ lệ cao trong
tổng số vụ khiếu nại, điển hình theo một báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường
trong những năm gần đây thì mỗi năm bình quân Bộ tiếp nhận 10.000 lượt đơn khiếu
nại về đất đai, trong đó khiếu nại liên quan đến thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái
định cư để thực hiện các dự án là 98,9% tổng lượng đơn thư
1
. Bên cạnh đó, các vụ
khiếu nại đông người, phức tạp trên địa bàn các tỉnh, thành hầu hết đều phát sinh
trong công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, đơn cử như trên địa bàn

Trước tình hình khiếu nại diễn biến phức tạp như hiện nay, khung pháp lý chưa chặt
chẽ đòi hỏi việc vận dụng pháp luật tại các địa phương cần phải linh hoạt, phù hợp
tình hình thực tế thì mới mang lại những kết quả khả quan cho tình hình khiếu nại
trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, Hậu Giang là tỉnh điển hình cho
vấn đề này. Trong năm 2009, số vụ khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ,
tái định cư trên địa bàn tỉnh đã giảm 1,63 lần so với năm 2008
3
; số vụ khiếu nại có
tính chất phức tạp giảm, các đoàn khiếu nại đông người đều giải quyết tốt ở cơ sở,
không phát sinh đoàn khiếu nại đông người đến các cơ quan ở Trung ương. Nhận thấy
rằng khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là một vấn đề phức
tạp nhưng Hậu Giang đã giải quyết tốt vấn đề này trong khuôn khổ pháp luật về nó
vẫn chưa có sự thống nhất chung nên người viết đã chọn tỉnh Hậu Giang để nghiên
cứu thực tiễn đề tài; thông qua nghiên cứu thực tiễn để chứng minh cho kết quả
nghiên cứu lý luận của đề tài, phân tích và kiến nghị nhân rộng những giải pháp đạt
hiệu quả cao trong công tác giải quyết khiếu nại trên địa bàn tỉnh.
Vì những lẽ trên người viết chọn đề tài “Khiếu nại và giải quyết khiếu nại
trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư – Thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang”
làm đề tài nghiên cứu của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
Trọng tâm của đề tài được người viết xác định là những quy định của pháp luật
về khiếu nại và quy trình giải quyết khiếu nại trong lĩnh vực thu hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư theo quy định hiện hành tại Nghị định 69/2009/NĐ-CP. Qua phân
tích những quy định trên người viết so sánh với những quy định trong Luật khiếu nại,
tố cáo, phân tích những quy định trong Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành

3
Báo cáo công tác thanh tra và giải quyết khiếu nại năm 2009, Thanh tra tỉnh Hậu Giang.
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.

- Phương pháp đối chiếu, so sánh những quy định của pháp luật về cùng một
vấn đề, so sánh giữa lý luận và thực tiễn.
Bên cạnh đó người viết còn sử dụng một số phương pháp thực tế như:
- Phương pháp sưu tầm, thống kê, tổng hợp số liệu thực tế của cả nước và trên
địa bàn tỉnh Hậu Giang.
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 4

- Phương pháp phỏng vấn và xử lý các ý kiến phỏng vấn về cuộc điều tra “Mức
độ hiểu biết về quyền khiếu nại của người dân khi Nhà nước thu hồi đất, đền bù thiệt
hại” trên 100 phiếu tại tỉnh Hậu Giang.
5. Kết cấu của đề tài
Trong bài luận văn này ngoài Lời mở đầu, Kết luận, Mục lục, Danh mục tài
liệu tham khảo và Phụ lục thì kết cấu gồm ba chương:
Chương 1: Người viết tập trung nghiên cứu những cơ sở lý luận về khiếu nại,
giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, cụ thể qua các
nội dung sau: khái niệm, đặc điểm, lịch sử phát triển…
Chương 2: Nghiên cứu quy định của pháp luật về khiếu nại, giải quyết khiếu
nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Qua đó, phân tích, so sánh
những quy định hiện hành nhằm hoàn thiện pháp luật.
Chương 3: Với nội dung nghiên cứu thực tiễn khiếu nại và giải quyết khiếu nại
trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư tại tỉnh Hậu Giang. Nguyên nhân
và hướng hoàn thiện. Nghiên cứu thực tiễn nhằm minh họa sinh động cho phần lý luận
của đề tài, đồng thời tìm ra những giải pháp hiệu quả trong thực tiễn để cải thiện tình
hình khiếu nại trong thời gian tới.
Do có phần hạn chế về kiến thức và kinh nghiệm thực tiễn nên trong quá trình
nghiên cứu đề tài sẽ không tránh khỏi những thiếu sót, rất mong nhận được những ý
kiến đóng góp tận tình của quý Thầy, Cô và các bạn để người viết bổ sung thêm kiến
thức và bài luận văn được hoàn chỉnh hơn.

* Khái niệm khiếu nại nói chung:
Việc xây dựng, củng cố và phát triển nền dân chủ xã hội chủ nghĩa luôn được
Đảng và Nhà nước ta đặc biệt quan tâm. Kể từ khi Luật đất đai năm 1993 thừa nhận
giá trị của đất đai trong nền kinh tế thị trường và mở rộng quyền năng cho người sử
dụng đất thì Nhà nước cũng phát huy quyền dân chủ của người dân trong công tác thu
hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư thông qua những quy định của pháp luật về
quyền khiếu nại của công dân trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Để
hiểu và nắm rõ được khái niệm khiếu nại của công dân trong thu hồi đất và bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư thì cần làm rõ thế nào là khiếu nại, giải quyết khiếu nại.
Khiếu nại xuất phát từ tiếng La-tinh là “complaint” nghĩa là cầu cứu, kêu nài,
kêu oan, nài nỉ
4
. Trong ngôn ngữ tiếng việt, khiếu nại có nghĩa là đề nghị cơ quan có
thẩm quyền xét một việc làm mà mình không đồng ý, cho là trái phép hay không hợp
lý
5
. Xét ở góc độ luật học thì khiếu nại là: “việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán
bộ, công chức theo thủ tục do luật quy định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm
quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính hoặc quyết định kỷ luật
cán bộ công chức khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái pháp luật,
xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình” (căn cứ theo quy định tại khoản 1 điều 2
Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 sửa đổi, bổ sung năm 2004). Đây là một khái niệm
khoa học và phù hợp với thực tế, người viết chọn khái niệm này làm nền tảng để đưa
ra khái niệm khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Bên cạnh
đó cần làm rõ một số khái niệm liên quan như:

4
Từ điển Anh-Việt, Nxb Giáo dục, Hà Nội, 1995.
5
Từ điển tiếng việt, Nxb Đà Nẵng, 1998, tr.483.

nại.
Do đề tài người viết nghiên cứu về khiếu nại, giải quyết khiếu nại trong thu hồi
đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư vì vậy không chỉ dừng lại ở việc tìm hiểu khái
niệm của khiếu nại và giải quyết khiếu nại mà phải làm rõ những khái niệm liên quan
để từ đó có cách hiểu thống nhất và chính xác trong nghiên cứu, chẳng hạn như các
khái niệm liên quan trực tiếp đến quá trình nghiên cứu đề tài: thu hồi đất, bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư, tìm hiểu đối tượng của khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường,
hỗ trợ, tái định cư.
* Khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư:

6
Theo khoản 15 điều 2 Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 đã sửa đổi, bổ sung năm 2004. Hiện nay thì khái niệm
này không còn tồn tại trong Luật khiếu nại, tố cáo, nó chỉ còn tồn tại trong điều 138 Luật đất đai năm 2003.
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 7

Khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là: “cá nhân, tổ
chức theo thủ tục do luật định đề nghị cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem
xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính trong công tác thu hồi đất và bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư khi có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó là trái
pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình”.
Quyền khiếu nại của công dân trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư tác động trực tiếp đến đối tượng khiếu nại là quyết định hành chính, hành vi hành
chính trong công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Từ khái niệm quyết
định hành chính tại khoản 10 điều 2 Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 sửa đổi, bổ sung
năm 2004 ta có thể hiểu khái quát về quyết định hành chính trong thu hồi đất, bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư là: “quyết định bằng văn bản của cơ quan hành chính nhà
nước hoặc của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính nhà nước được áp dụng
một lần đối với một hoặc một số đối tượng cụ thể trong hoạt động thu hồi đất, bồi

Theo khoản 6 điều 4 Luật đất đai năm 2003.
9
Theo khoản 7 điều 4 Luật đất đai năm 2003.
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 8

- Tái định cư trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất là: Hộ gia đình, cá nhân
khi Nhà nước thu hồi đất ở mà không còn chỗ ở nào khác thì được giao đất ở hoặc nhà
ở tái định cư
10
.
Từ những khái niệm trên, chúng ta tiếp tục phân tích để tìm ra những đặc điểm
của khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư.
1.1.2 Đặc điểm:
Khiếu nại và công tác giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư có những đặc điểm nổi bật sau:
- Khiếu nại và giải quyết khiếu nại là một khâu trong quy trình quản lý nhà
nước, phát huy quyền dân chủ, giúp hoàn thiện công tác quản lý nhà nước. Nghĩa là
trong quản lý nhà nước xuất hiện việc khiếu nại là một hoạt động thường nhật, nhưng
khi khiếu nại với số lượng nhiều, gay gắt và kéo dài thì công tác quản lý nhà nước cần
phải được xem xét lại.
- Khiếu nại là trong đó bao giờ cũng hàm chứa những dữ liệu chứng tỏ có sự vi
phạm theo đánh giá chủ quan của người khiếu nại hoặc cho là xâm phạm quyền và lợi
ích được pháp luật bảo vệ, cho nên việc khiếu nại không phải là hoạt động mang tính
phòng ngừa mà là việc bảo vệ tích cực quyền và lợi ích của công dân, cơ quan, tổ
chức. Tuy nhiên, thông qua việc giải quyết khiếu nại đã phát hiện những thiếu sót, sai
trái để khắc phục kịp thời nên hoạt động khiếu nại cũng góp phần phòng ngừa những
sai phạm trong công tác quản lý nhà nước.

- Đối tượng của hoạt động khiếu nại: Là quyết định hành chính, hành vi hành
chính do cơ quan hành chính nhà nước hoặc người có thẩm quyền trong cơ quan hành
chính nhà nước ban hành, thực hiện. Quyết định hành chính ở đây chỉ là quyết định cá
biệt thể hiện bằng văn bản, còn quyết định chủ đạo và quyết định quy phạm không
phải là đối tượng khiếu nại.
- Trình tự, thủ tục khiếu nại và giải quyết khiếu nại phải theo quy định của
pháp luật. Tức phải tuân thủ quy định của Luật về thời hiệu khiếu nại, thời hạn giải
quyết khiếu nại, hình thức khiếu nại,… điển hình như: khiếu nại phải bằng văn bản
cho dù họ khiếu nại bằng văn bản hay trình bày trực tiếp; vì khi người khiếu nại trình
bày trực tiếp thì người có trách nhiệm phải hướng dẫn họ viết thành đơn hoặc giúp họ
ghi lại nội dung khiếu nại.
Do công tác thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư là Nhà nước thực
hiện chức năng quản lý hành chính của mình, nên khi người dân khiếu nại trong lĩnh
vực đó được xem là khiếu nại hành chính. Vậy khiếu nại hành chính khác khiếu nại tư
pháp như thế nào? Phải phân biệt được hai lĩnh vực khiếu nại này thì mới tìm hiểu
chính xác được quyền, nghĩa vụ của người dân khi khiếu nại, trình tự, thủ tục khiếu
nại và giải quyết khiếu nại cụ thể là trong lĩnh vực thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ,
tái định cư.
Dựa vào các căn cứ sau để phân biệt khiếu nại hành chính với khiếu nại tư pháp: Khiếu nại hành chính Khiếu nại tư pháp
Nội dung
Khiếu nại về quyết định hành
chính, hành vi hành chính trái
pháp luật, xâm phạm quyền, lợi
ích của người khiếu nại; là
Là khiếu nại về tính hợp
pháp của quyết định tố tụng,
hành vi tố tụng là những sự

tụng dân sự thời hiệu là 15
ngày
13
).
Thủ tục khiếu
nại và giải
quyết khiếu
nại
Theo quy định của Luật khiếu
nại, tố cáo và các văn bản
hướng dẫn thi hành.
Theo quy định của Bộ luật
tố tụng hình sự, Bộ luật tố
tụng dân sự.
Chủ thể giải
quyết khiếu
nại.
Là chủ thể quản lý hành chính
nhà nước (chủ yếu là cơ quan
hành chính nhà nước).
Là chủ thể tiến hành tố tụng
(chủ yếu là cơ quan tư
pháp).

1.2 Lịch sử phát triển của khiếu nại trong lĩnh vực thu hồi đất và bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư.
1.2.1 Giai đoạn trước năm 1993
Quyền khiếu nại và giải quyết khiếu nại có vai trò vô cùng quan trọng không
chỉ có tác dụng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của công dân mà còn thông qua đó để
nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, góp phần củng cố và tăng cường pháp chế xã hội

31/8/1970 của Hội đồng Chính phủ về tăng cường công tác thanh tra, Nghị quyết số
165/CP ngày 31/8/1970 của Hội đồng Chính phủ về nhiệm vụ quyền hạn của Ủy ban
thanh tra của Chính phủ, việc giải quyết và thanh tra việc giải quyết các vụ khiếu nại,
tố cáo của công dân; Quyết định 25/TTg ngày 09/01/1976 của Thủ tướng Chính phủ
về tổ chức và hoạt động của Ban Thanh tra nhân dân ở các đơn vị cơ sở chính quyền,
kinh tế, sự nghiệp, và nhiều văn bản khác.
Đến ngày 27/11/1981 văn bản có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực
khiếu nại, tố cáo ra đời đó là Pháp lệnh của Hội đồng Nhà nước quy định việc xét và
giải quyết các khiếu nại, tố cáo, thẩm quyền, thời hạn giải quyết khiếu nại, tố cáo. Đây
là văn bản có tính pháp điển cao, điều chỉnh khá đầy đủ quyền khiếu nại, tố cáo và
giải quyết khiếu nại, tố cáo của công dân. Trong quá trình triển khai thi hành Pháp
lệnh thì một số văn bản quan trọng được ban hành để người dân dễ dàng thực hiện
quyền khiếu nại như: Nghị định 58/HĐBT ngày 20/3/1982 của Hội đồng Bộ trưởng về
việc thi hành Pháp lệnh ngày 27/11/1981, Thông tư số 02 ngày 04/5/1982 của Ủy ban
thanh tra của Chính phủ quy định vấn đề tiếp dân, nhận đơn thư khiếu tố, Nghị quyết
26/HĐBT ngày 15/02/1984 về việc tăng cường và nâng cao hiệu lực của Thanh tra.
Nhằm phát huy mạnh mẽ quyền dân chủ, giám sát quá trình giải quyết khiếu tố
chặt chẽ, nâng cao vai trò của thanh tra thì Pháp lệnh thanh tra đã được ban hành ngày
01/4/1990. Để đáp ứng sự phát triển của xã hội, tạo hành lang pháp lý cụ thể hơn, đầy

14
Hiến pháp năm 1959, chương III điều 29.
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 12

đủ hơn để người dân thực hiện quyền khiếu nại của mình thì Pháp lệnh ngày
27/11/1981 đã được thay thế bằng Pháp lệnh khiếu nại, tố cáo của công dân ngày
07/5/1991.
Đó là sự phát triển của những quy định pháp luật về quyền khiếu nại của công

phần giải quyết triệt để các khiếu nại của người dân, mở rộng thẩm quyền giải quyết
các vụ khiếu nại thì Quốc hội khóa IX, kỳ họp thứ 8 ngày 28/10/1995 đã thông qua
Luật sửa đổi, bổ sung Luật tổ chức Tòa án nhân dân, trong đó quy định: Tòa hành

15
Bồi hoàn: trả lại mang tính chất tương đối không ngang giá.
16
TS Phan Trung Hiền: Giáo trình Luật hành chính đô thị, nông thôn, lưu hành nội bộ, Cần Thơ, 2009, tr 56.

Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 13

chính thành lập và đi vào hoạt động từ ngày 01/7/1996. Nhằm triển khai hoạt động
của Tòa hành chính trên thực tế, ban hành những căn cứ để Tòa án thụ lý giải quyết
các khiếu nại khi những vụ việc bị chủ thể của nó khởi kiện ra Tòa hành chính thì
Pháp Lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính đã được Ủy ban thường vụ Quốc
hội thông qua ngày 21/5/1996, sau đó được sửa đổi, bổ sung vào năm 1998.
Do thể chế hóa Nghị quyết Đại hội VI năm 1986 của BCH Trung ương Đảng,
trên cơ sở Hiến pháp năm 1992 Luật đất đai năm 1993 đã được ban hành. Luật đất đai
năm 1993 bắt đầu ghi nhận quyền năng của người sử dụng đất trong nền kinh tế thị
trường. Đất đai có giá và vì vậy phải được bồi thường tương xứng khi Nhà nước thu
hồi vào mục đích công cộng, quốc phòng an ninh, lợi ích quốc gia. Chính vì sự mở
rộng quyền năng, thừa nhận giá trị của đất theo quy định của Luật đất đai năm 1993
nên khi thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư đã bắt đầu phát sinh và diễn biến
phức tạp trong giai đoạn này. Văn bản pháp lý quy định chi tiết hướng dẫn người dân
thực hiện quyền khiếu nại trong lĩnh vực thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
là: Quy định về việc đền bù thiệt hại khi Nhà nước thu hồi đất để sử dụng vào mục
đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng được ban hành kèm theo
Nghị định 90-CP ngày 17/8/1994 của Chính phủ. Quy định cụ thể là chỉ có UBND

yếu kém dẫn đến những cơn “sốt” giá và vì vậy vấn đề khiếu nại trong thu hồi đất và
đền bù thiệt hại ở giai đoạn này chiếm số lượng nhiều nhất và gay gắt nhất. Những
quy định về thu hồi đất và đền bù thiệt hại, những quy định về công tác giải quyết
khiếu nại trong giai đoạn này chưa cụ thể và hợp lý cũng là nguyên nhân làm cho
khiếu nại trong thu hồi đất và đền bù thiệt hại ở thời kỳ Luật đất đai năm 1993 diễn
biến phức tạp. Vì vậy cần đặt ra những quy định cụ thể hơn, hợp lý hơn nhằm giải
quyết hiệu quả khiếu nại trong thu hồi đất và đền bù thiệt hại.
1.2.3 Giai đoạn Luật đất đai năm 2003
Đây là giai đoạn phát triển mạnh mẽ nền kinh tế thị trường ở nước ta. Việc đưa
pháp luật của quốc gia tiếp cận với nền pháp luật quốc tế là một điều cần thiết cho sự
phát triển của đất nước. Điều trước hết chúng ta cần phải làm là phát huy mạnh mẽ
quyền làm chủ của công dân, kiện toàn công tác quản lý nhà nước thông qua việc tạo
điều kiện thuận lợi cho công dân thực hiện quyền khiếu nại và đẩy mạnh, chú trọng
công tác giải quyết khiếu nại. Đáp ứng nhu cầu trên thì Luật khiếu nại, tố cáo trong
giai đoạn này đã không ngừng được sửa đổi, bổ sung qua các năm: 2004, 2005 kèm
theo đó là các văn bản hướng dẫn thi hành. Hiện nay văn bản phổ biến được áp dụng
trong lĩnh vực khiếu nại, tố cáo là: Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 được sửa đổi, bổ
sung năm 2004 và 2005, Nghị định 136/2006/NĐ-CP ngày 14/11/2006 của Chính phủ
quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật khiếu nại, tố cáo và các Luật sửa đổi, bổ
sung một số điều của Luật khiếu nại, tố cáo (sau đây gọi là Nghị định 136/2006/NĐ-
CP). Bên cạnh đó, để phát huy mạnh mẽ quyền khiếu nại của công dân và giải quyết
hiệu quả các khiếu nại thì Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính đã được
sửa đổi, bổ sung vào năm 2006. Đồng thời để thúc đẩy công tác giám sát quá trình giải
quyết khiếu nại, quy định quyền hạn nhiệm vụ của thanh tra trong thời kỳ mới do đó
Luật thanh tra đã được Quốc hội khóa XI, kỳ họp thứ 5 thông qua ngày 15/6/2004
thay thế Pháp lệnh thanh tra ngày 29/3/1990.
Luật đất đai năm 2003 (có hiệu lực từ ngày 01/7/2004) ra đời để đáp ứng nhu
cầu phát triển của xã hội. Về khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong đất đai nói chung
đã được quy định cụ thể tại điều 138 Luật đất đai năm 2003. Cụ thể hóa Luật đất đai
năm 2003, Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái

kế thừa những quy định về khiếu nại và công tác giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất
và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư
20
của Nghị định 84/2007/NĐ-CP. Nhìn chung những
quy định về khiếu nại, giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái
định cư trong giai đoạn này không ngừng hoàn thiện và tiến bộ hơn so với những giai
đoạn trước, tuy nhiên vẫn còn tồn tại những mặt hạn chế nhất định như: các văn bản
vẫn chưa thống nhất về thời hiệu khiếu nại, sẽ được người viết phân tích cụ thể trong
chương tiếp theo.
1.3 Những nguyên tắc khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư.
Khiếu nại và công tác giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ,
tái định cư là khiếu nại về một lĩnh vực trong công tác quản lý nhà nước. Vì vậy phải
tuân theo những nguyên tắc cơ bản về khiếu nại và giải quyết khiếu nại chung. Việc

19
Điều 49 Nghị định 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu
hồi đất
20
Điều 40 Nghị định 69/2009/NĐ-CP quy định việc giải quyết khiếu nại thực hiện theo điều 138 Luật đất đai,
điều 63, 64 Nghị định 84/2007/NĐ-CP…
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 16

tuân thủ các nguyên tắc khi khiếu nại và giải quyết khiếu nại đảm bảo có hiệu quả
việc công dân vận dụng quyền khiếu nại của mình đồng thời giúp việc giải quyết
khiếu nại đạt kết quả cao.
- Nguyên tắc pháp chế: Được thể hiện qua việc Hiến pháp quy định cụ thể về
quyền khiếu nại của công dân. Khiếu nại là ranh giới chuẩn mực giữa cái đúng và cái

sơ…đồng thời cơ quan, cá nhân có thẩm quyền có trách nhiệm tạo mọi điều kiện

21
Điều 34 Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 sửa đổi, bổ sung năm 2004, 2005.
22
Điều 36 Luật khiếu nại, tố cáo năm 1998 sửa đổi, bổ sung năm 2004, 2005.
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 17

thuận lợi, phải cung cấp thông tin, tài liệu để công dân thực hiện quyền khiếu nại,
không cản trở trù dập người khiếu nại.
- Nguyên tắc công khai: Thực hiện tốt nguyên tắc này sẽ bảo đảm cho nguyên
tắc chân lý khách quan. Nguyên tắc này thể hiện ở chỗ việc khiếu nại của công dân
phải lập thành văn bản rõ ràng, ghi rõ nội dung khiếu nại cần giải quyết. Việc gặp gỡ
người dân để hòa giải, giải quyết khiếu nại phải diễn ra công khai. Các quyền và nghĩa
vụ của người khiếu nại, trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại được niêm yết công khai.
Quá trình giải quyết khiếu nại phải báo cáo công khai với các cơ quan giám sát và
người dân được biết. Nguyên tắc công khai đảm bảo cho quyền khiếu nại của người
dân được thực hiện dễ dàng không bị trù dập, các vụ khiếu nại không bị che giấu.
Ngoài ra, nguyên tắc này còn giúp việc giải quyết khiếu nại đúng luật, nhanh chóng và
chính xác, giúp các cơ quan giám sát thực hiện tốt quyền giám sát đối với công tác
giải quyết khiếu nại qua đó đôn đốc và kịp thời có được những biện pháp thích hợp
cho tình hình mới.
- Nguyên tắc bình đẳng giữa các bên tham gia thủ tục giải quyết khiếu nại:
Trong thủ tục giải quyết khiếu nại các bên đều có quyền chứng minh, đưa ra các
chứng cứ, lý do cho mình, yêu cầu cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại. Chẳng
hạn, người khiếu nại có nghĩa vụ trình bày về sự việc, cung cấp thông tin, tài liệu một
cách trung thực, thì người bị khiếu nại có quyền đưa ra bằng chứng về tính hợp pháp
của quyết định hoặc việc làm khi bị khiếu nại, kiến nghị lại cơ quan nhà nước có thẩm

các khiếu nại. Ngoài ra, trong công tác giải quyết khiếu nại đòi hỏi phải linh hoạt, tùy
trường hợp cụ thể và hoàn cảnh cụ thể để đưa ra những cách giải quyết thật thỏa đáng
làm dung hòa quyền lợi của cá nhân và xã hội.
1.4 Vai trò quyền khiếu nại của công dân trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ,
tái định cư.
Đất đai là tài nguyên quốc gia vô cùng quý giá, là tư liệu sản xuất đặc biệt
không gì thay thế được của sản xuất nông nghiệp, lâm nghiệp, là thành phần quan
trọng hàng đầu của môi trường sống, là địa bàn phân bố các khu dân cư, xây dựng các
cơ sở kinh tế, văn hóa xã hội, an ninh và quốc phòng. Đất đai là thành phần quan
trọng cấu thành lãnh thổ của một quốc gia. Đặc biệt đối với nước ta một nước nông
nghiệp đặc thù sản xuất cây lúa nước, khoảng 80% dân số sản xuất nông nghiệp, tuy
hiện nay công nghiệp phát triển mạnh nhưng tỉ lệ người dân tham gia sản xuất nông
nghiệp vẫn còn cao. Từ đó thấy được tầm quan trọng của đất đai đối với cuộc sống
của người Việt Nam.
Các cơ quan nhà nước thực hiện chức năng quản lý quy hoạch, xây dựng và
phát triển đất nước ngày càng giàu đẹp. Việc đẩy mạnh tốc độ công nghiệp hóa, hiện
đại hóa đất nước đưa đất nước ngày càng phát triển thì xây dựng các cơ sở hạ tầng là
điều cần thiết và cấp bách. Đất đai thì không rộng thêm, hầu hết diện tích đất hiện nay
đều đã được đưa vào khai thác vì vậy để có diện tích xây dựng các công trình phục vụ
lợi ích công cộng, phát triển kinh tế… thì Nhà nước phải thu hồi đất của người dân.
Khi Nhà nước thu hồi đất của người dân ảnh hưởng rất lớn đến cuộc sống của
họ, chính vì thế Nhà nước đã đặt ra những quy định về việc bồi thường, hỗ trợ, tái
định cư cho người có đất bị thu hồi. Bên cạnh đó để phát huy mạnh mẽ quyền dân chủ
và quyền giám sát của người dân trong lĩnh vực này Nhà nước còn quy định người
dân có quyền khiếu nại khi việc thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư diễn ra mà
họ có căn cứ cho rằng quyết định, hành vi đó là trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi
ích hợp pháp của họ. Việc quy định cho người dân có quyền khiếu nại trong lĩnh vực
này vô cùng quan trọng vì những ảnh hưởng to lớn của đất đai đối với đời sống của
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.

cư thì điều kiện bắt buộc ấy vẫn được áp dụng
24
. Có thể lý giải cho điều kiện trên bởi
những nguyên nhân sau:
- Giúp chính cơ quan đã có quyết định, hành vi bị khiếu nại xem xét lại và giải
quyết cho phù hợp, bởi trong quá trình quản lý nhà nước đôi khi các cơ quan, cá nhân
mắc phải những thiếu sót nhất định nên khi chúng ta phản ảnh trực tiếp lại với những

24
Theo điều 2 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các vụ án hành chính năm 1996 sửa đổi, bổ sung các năm 1998,
2006.
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 20

chủ thể ấy thì công việc sẽ được giải quyết triệt để hơn. Khi xét xử Tòa án chỉ giải
quyết những vấn đề trong tính hợp pháp, còn giải quyết khiếu nại mặc dù luật không
quy định rõ là phải xem xét tính hợp lý nhưng thực tiễn trong giải quyết khiếu nại
người có thẩm quyền phải xem xét tính hợp lý của quyết định, hành vi bị khiếu nại vì
vậy quyền lợi của người dân được đảm bảo hơn.
- Quy định trên giúp tiết kiệm thời gian, công sức và giảm áp lực công việc cho
Tòa án. Vì khi giải quyết Tòa án phải đi xác minh thu thập thông tin lại từ đầu nếu
như vụ việc chưa trải qua khiếu nại thì rất mất thời gian và công sức. Bên cạnh đó,
nếu không quy định khiếu nại là điều kiện tiên quyết của khiếu kiện, vậy thử hỏi tất cả
khiếu nại hiện nay đều yêu cầu Tòa án giải quyết thì những vụ việc đó sẽ bị kéo dài
đến bao giờ.
Nói tóm lại, để khiếu kiện vụ án hành chính trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư thì điều kiện cần phải có là đã khiếu nại với cơ quan có thẩm quyền về
vấn đề đó. Nhưng khi đã khiếu nại thì không nhất thiết phải diễn ra khiếu kiện vì nếu
khiếu nại đó đã được giải quyết thỏa đáng và người khiếu nại không khởi kiện thì sẽ

Đối tượng
Quyết định hành chính cá biệt,
hành vi hành chính cụ thể
trong thu hồi đất và bồi
thường, hỗ trợ, tái định cư.
Quyết định hành chính cá biệt,
hành vi hành chính cụ thể thuộc
khoản 17 điều 11 Pháp Lệnh thủ
tục giải quyết các vụ án hành
chính năm 1996 sửa đổi, bổ
sung năm 2006 và phải khiếu
nại rồi.
Thẩm quyền
giải quyết
Chủ thể ban hành quyết định,
thực hiện hành vi hoặc cấp
trên của chủ thể ấy.
Tòa hành chính (Tòa án nhân
dân).
Thủ tục
Theo thủ tục hành chính Theo thủ tục tố tụng hành chính
Thời hiệu
90 ngày đối với quyết định
hành chính, hành vi hành
chính của chủ tịch UBND cấp
huyện. 30 ngày đối với quyết
định hành chính, hành vi hành
chính của chủ tịch UBND cấp
tỉnh
26

GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 22

Tóm lại, việc thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư ảnh hưởng lớn đến
đời sống của người dân nên việc quy định công dân có quyền khiếu nại trong lĩnh vực
này là vô cùng quan trọng, là công cụ bảo vệ quyền lợi của người dân mà họ được
hưởng khi Nhà nước tiến hành thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư. Chính vì
vậy, việc phát huy quyền khiếu nại của công dân trong lĩnh vực này cần được Nhà
nước quan tâm đúng mức, còn người dân thực hiện quyền khiếu nại của mình phải
đúng luật và có hiệu quả.
Qua tìm hiểu về cơ sở lý luận và lịch sử phát triển của quyền khiếu nại và công
tác giải quyết khiếu nại, chứng minh rằng khiếu nại có vị trí quan trọng trong quản lý
nhà nước và cụ thể trong lĩnh vực thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định cư.
Chương này đã hệ thống những cơ sở lý luận quan trọng về quyền khiếu nại, nêu lên
những đặc điểm nổi bật của khiếu nại và giải quyết khiếu nại, mối quan hệ mật thiết
giữa khiếu nại và khiếu kiện cũng như sự thiết thân của hoạt động khiếu nại trong
công tác quản lý nhà nước cụ thể là trong thu hồi đất và bồi thường, hỗ trợ, tái định
cư. Trên nền tảng lý luận đó, người viết sẽ tập trung làm rõ những quy định của pháp
luật hiện hành và sự tác động của những quy định ấy đối với công tác giải quyết khiếu
nại trong chương tiếp theo.
chiếm 98,9% tổng lượng đơn thư khiếu nại trong lĩnh vực đất đai
28
. Sự ra đời của
Nghị định 69/2009/NĐ-CP có những thay đổi rất đáng kể về công tác bồi thường, hỗ
trợ, tái định cư trong thu hồi đất như thay đổi về: giá đất khi bồi thường, hỗ trợ, về tái
định cư…Vì vậy, khi nghiên cứu những điểm mới của Nghị định 69/2009/NĐ-CP
người viết sẽ đánh giá sự tác động của những quy định ấy đối với công tác giải quyết
khiếu nại. Khi phân tích thấu đáo những vấn đề trên, sẽ có được những phương hướng
hoàn thiện nhằm làm giảm và giải quyết tốt các vụ khiếu nại trong thời gian tới.
2.1 Quy định của pháp luật về thu hồi đất.
2.1.1 Các trường hợp thu hồi đất và thẩm quyền thu hồi đất.
2.1.1.1 Các trường hợp thu hồi đất.
Thu hồi đất là việc chuyển đổi quyền sử dụng đất từ một chủ thể đang sử dụng
sang một chủ thể khác. Theo quy định của pháp luật hiện hành thu hồi đất có rất nhiều
lý do như: do quy hoạch xây dựng, người sử dụng tự nguyện trả đất, người sử dụng

28
/>seaction=3&articleid=2659 Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 24

đất vi phạm pháp luật đất đai,… nhưng trong phạm vi nghiên cứu đề tài chỉ tập trung
vào trường hợp thu hồi đất có đặt ra vấn đề bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nghĩa là
trường hợp Nhà nước thu hồi đất sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích
quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế theo quy hoạch đã được cơ quan nhà
nước có thẩm quyền phê duyệt.
* Cơ sở pháp lý về thu hồi đất: “Nhà nước thống nhất quản lý toàn bộ đất


29
Trích dẫn điều 18 Hiến Pháp năm 1992.
30
Các trường hợp cụ thể quy định tại điều 39 Luật đất đai năm 2003 và khoản 1 điều 36 Nghị định
181/2004/NĐ-CP:
a) Sử dụng đất cho mục đích quốc phòng, an ninh,
Đề tài: Khiếu nại và giải quyết khiếu nại trong thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư -
thực tiễn tại tỉnh Hậu Giang.
GVHD: Ts. Phan Trung Hiền SVTH: Châu Hoàng Thân 25

- Nhóm 2: Thu hồi đất sử dụng vào mục đích phát triển kinh tế
31
. Theo quy
định pháp luật hiện hành có các trường hợp sau:
* Các trường hợp do Nhà nước thu hồi
32
:
+ Sử dụng đất để đầu tư xây dựng khu công nghiệp quy định tại điều 90
Luật đất đai, khu công nghệ cao quy định tại điều 91 Luật đất đai, khu kinh tế quy
định tại điều 92 Luật đất đai;
+ Sử dụng đất để thực hiện các dự án đầu tư có nguồn vốn hỗ trợ phát triển
chính thức (ODA);
+ Sử dụng đất để thực hiện dự án có một trăm phần trăm vốn đầu tư nước
ngoài đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền xét duyệt hoặc cho phép đầu tư mà
dự án đó không thể đầu tư trong khu công nghiệp, khu công nghệ cao, khu kinh tế.
+ Thực hiện các dự án phát triển kinh tế quan trọng, khu dân cư, phát triển
kinh tế trong khu đô thị khu dân cư nông thôn
33
.