1
MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài
Hiện nay trong sự nghiệp đổi mới của ngành Giáo dục và Đào tạo,
chúng ta đã và đang tập trung nhiều về đổi mới mục tiêu, nội dung, phương
pháp đã có bước đi thích hợp và vững chắc. Nhưng vấn đề tìm ra các phương
pháp, các hình thức tổ chức học tập với phương pháp sư phạm của người giáo
viên lên lớp, phù hợp với nội dung, phương pháp theo hướng tích cực hóa
người học là rất cần thiết.
Trong chương trình lịch sử lớp 11 khối THPT, sách giáo khoa biên
soạn chủ yếu đưa ra các sự kiện lịch sử mà ít có phân tích, tổng hợp, đánh giá,
nhận xét các sự kiện hoặc giai đoạn lich sử, trong lúc đó lượng kiến thức quá
nhiều. Giáo viên yêu cầu học sinh học thuộc các kiến thức cơ bản trong sách
giáo khoa, nhận xét, đánh giá để hiểu được bản chất các sự kiện nên các em
gặp rất nhiều khó khăn khi học bộ môn. Vì thế, không ít học sinh cảm thấy
nhàm chán, không thích học lịch sử, thậm chí có em còn quay lưng với môn
lịch sử hoặc chỉ học để đối phó, lấy điểm chứ chưa thực sự yêu thích lịch sử.
Vì vậy, vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để các em nắm được các sự kiện
lịch sử, biết phân tích, đánh giá, nhận xét các sự kiện lịch sử hoặc các nhân
vật lịch sử một cách đúng đắn, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm để vận
dụng vào thực tiễn cuộc sống?
Nhằm góp phần giải đáp câu hỏi trên, tôi quyết định chọn vấn đề “
Vận dụng phương pháp mới trong dạy học lịch sử ở trường THPT” làm đề
tài nghiên cứu khoa học.
II. Mục đích nghiên cứu
2
1. Làm sáng tỏ thêm tính đúng đắn, khoa học trong chủ trương đổi mới
phương pháp dạy học lịch sử ở các cấp học nói chung và ở các trường THPT
nói riêng của Đảng, Nhà nước và Bộ Giáo dục và Đào tạo.
2. Thông qua đề tài nghiên cứu, chúng tôi muốn trao đổi với đồng
nghiệp về việc vận dụng phương pháp dạy học mới theo hướng phát huy tính

Với sự phát triển như vũ bão của các phương tiện công nghệ thông tin,
sự phát triển không ngừng của xã hội
Những năm gần đây, kết quả thấp kém và những bài làm kém chất
lượng “do không nắm được kiến thức lịch sử, không hiểu được bản chất của
sự kiện lịch sử” trong các Kì thi tốt nghiệp Trung học phổ thông, tuyển sinh
Cao Đẳng, Đại học của bộ môn lịch sử gây nhiều lo lắng cho gia đình, xã hội
và ngành giáo dục. Nhiều câu hỏi được đặt ra, chất lượng các bài thi môn lịch
sử kém là do chương trình biên soạn sách giáo khoa ? do trình độ của giáo
viên giảng dạy bộ môn lịch sử kém ? do học sinh không học môn lịch sử
? vvv. Vì vậy, lí giải cho thực trạng trên, đề xuất những biện pháp để nâng
cao chất lượng dạy học bộ môn lịch sử trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.
Nguyên nhân được quy kết ở sự suy giảm chung của giáo dục Việt Nam, thế
hệ trẻ quay lưng lại với quá khứ dân tộc, chương trình sách giáo khoa còn hạn
chế, trách nhiệm của nhà trường, gia đình và xã hội, gia đình hướng cho con,
em mình vào việc chọn ngành, nghề thi vào các trường Đại hoc- Cao đẳng,
nên chỉ chú trọng vào các môn học tự nhiên, không chú trọng hoặc học lệch,
học để đối phó đối với các bộ môn xã hội. Học các bộ môn xã hội chọn được
ít nghành khi thi vào các trường Đại học, học ra trường cơ hội để tìm được
việc làm rất ít… Về biện pháp có những đề xuất về xây dựng chương trình
sách giáo khoa, đổi mới phương pháp dạy học, sự quan tâm của xã hội, gia
đình và chủ yếu là nâng cao trình độ, trách nhiệm của đội ngũ giáo viên giảng
dạy môn lịch sử. Mỗi biện pháp riêng rẽ không thể giải quyết được vấn đề,
nhưng tìm nguyên nhân riêng để khắc phục sẽ đáp ứng được một phần của
mục tiêu dạy học. Trong đó có phương pháp dạy học. Quá trình dạy học gồm
Mục tiêu- Nội dung- Phương pháp dạy học- Kiểm tra đánh giá. Phương pháp
5
dạy học là khâu quan trọng nhất trong quá trình dạy học. Dạy học có nhiều
phương pháp: Phương pháp dạy học cổ truyền thầy giảng, trò nghe, thầy đọc,
trò chép, với phương pháp này học sinh tiếp thu bài học một cách thụ động
qua sự truyền đạt kiến thức của người thầy, học trò phải học thuộc lòng

dạy đưa ra một hệ thống câu hỏi sát nội dung bài học, có đồ dùng dạy học
như bản đồ, tranh, ảnh, hoặc dùng máy chiếu để chiếu những đoạn phim tài
liệu phù hợp với nội dung bài học để hướng dẫn học sinh chủ động tìm hiểu,
lĩnh hội tri thức trong sách giáo khoa. Phương pháp dạy học mới là một hệ
thống các phương pháp dạy học như phương pháp dạy học nêu vấn đề,
phương pháp phát vấn, sử dụng đồ dùng dạy học như tranh, ảnh, bản đồ, lược
đồ, sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học… Với phương pháp này học
sinh phải chủ động tiếp thu kiến thức, hiểu được sự kiện lịch sử, qua đó người
học biết vận dụng vào thực tiễn cuộc sống, biết phân tích so sánh, tổng hợp
đánh giá, phán đoán, suy luận và nhận định bản chất các sự kiện, các nhân vật
lịch sử giúp người học có thái độ yêu, ghét đối với các nhân vật lịch sử, để tự
hình thành các khái niệm lịch sử, như vậy người học sẽ nhớ được lâu các kiến
thức, tái hiện lại các sự kiện lịch sử, giúp người học có nhu cầu tìm hiểu về
lịch sử ở mức độ nhận thức cao hơn, thấy được mối liên hệ bên trong, bên
ngoài giữa các sự kiện, và tự điều chỉnh việc học, nâng cao trách nhiệm học
để đạt kết quả tốt hơn, củng cổ lòng tự tin vào chính khả năng của bản thân
mình, nhằm phát huy tối đa tính năng động sáng tạo của người học.
Hiện nay, nhiều giáo viên trong quá trình dạy học môn lịch sử xem nhẹ
việc đổi mới phương pháp, không chú ý đến tinh thần, thái độ học tập của học
sinh, xem việc học của học sinh là phải học thuộc những kiến thưc mà thầy đã
truyền thụ, chủ quan cho rằng người học không đủ khả năng để chủ động tiếp
thu kiến thức mới, nên dạy theo phương pháp dạy học truyền thống , cố gắng
cung cấp kiến thức cho học sinh, rồi yêu cầu học sinh học thuộc bài một cách
7
máy móc gây nên sự nhàm chán, dẫn đến tâm lí sợ học môn lịch sử, nên chỉ
học đối phó, chứ không hứng thú với môn học này. Những suy nghĩ chủ quan
của người dạy không những gây sự nhàm chán cho người học, mà cò làm thui
chột tư duy sáng tạo của người học, tạo cho người học tâm lí thụ động tiếp
thu kiến thức, dần trở thành tính ỷ lại, tự ti, không tin tưởng vào chính năng
lực của bản thân mình. Nếu như hiện tượng này không được khắc phục, hoặc

cách máy móc, không hiểu được bản chất của sự kiện hoặc hiểu một cách mơ
hồ, không rút ra được kết luận, khái niệm lịch sử.
Ở lớp 11A6, tôi sử dụng phương pháp dạy học mới, chuẩn bị chu đáo
đồ dùng dạy học như: Lược đồ Kinh thành Huế; Lược đồ những địa điểm
diễn ra các cuộc khởi nghĩa trong phong trào Cần vương, tranh ảnh vua Hàm
Nghi, Tôn Thất Thuyết…dạy theo phương pháp mới.
Giáo viên nêu câu hỏi: Em hãy nhắc lại kết quả của cuộc kháng chiến
chống Pháp của nhân dân ta 1858- 1884?
Học sinh trả lời: Mặc dù nhân dân ta anh dũng kháng chiến song phong
trào còn mang tính tự phát. Triều đình bảo thủ, nhu nhược, ảo tưởng trước
thực dân Pháp, đường lối kháng chiến nặng về phòng thủ, nghị hòa, không
đoàn kết được nhân dân, cuối cùng Pháp đã tấn công vào Thuận An, buộc
triều đình kí văn kiện đầu hàng. Thực dân Pháp hoàn thành quá trình xâm
lược Việt Nam và bắt tay thiết lập chế độ bảo hộ ở Bắc Kì và Trung Kì.
Giáo viên chốt ý: Mặc dù Pháp đã khuất phục được triều đình Huế ( bộ
phận chủ hòa) song chúng không thể khuất phục được nhân dân ta và phái
chủ chiến trong triều đình, phong trào đấu tranh chống Pháp tiếp tục phát
triển.
9
Nêu nguyên nhân của cuộc phản công quân Pháp tại Kinh thành Huế?
HS dựa vào kiến thức SGK trả lời.
Giáo viên chốt ý: Sau hai Hiệp ước Hácmăng năm 1883 và Patơnốt
1884, nhà Nguyễn đã đầu hàng thực dân Pháp. Pháp bắt đầu thiết lập chế độ
bảo hộ ở Bắc kì và Trung kì. Phong trào chống Pháp của nhân dân ta tiếp tục
phát triển.
Dựa vào phong trào kháng chiến của nhân dân phái chủ chiến trong
triều đình do Tôn Thất Thuyết đứng đầu mạnh tay hành động.
GV: Từ khi Pháp chiếm Nam Kì, nội bộ triều đình đã có sự phân hóa
làm 2 phe: chủ chiến và chủ hòa trong đó phe chủ hòa được vua Tự Đức ủng
hộ, còn phe chủ chiến do Tôn Thất Thuyết và Nguyễn Văn Tường đứng đầu.

HS: Dựa vào SGK trả lời.
GV: Dùng máy chiếu, chiếu lược đồ Kinh thành Huế 1885 yêu cầu học
sinh dùng lược đồ trình bày diễn biến, kết quả cuộc phản công quân Pháp tại
Kinh thành Huế.
GV chốt ý: Đêm 4 rạng 5/7/1885 Tôn Thất Thuyết hạ lệnh cho quân
đội triều đình tấn công Pháp ở tòa Khâm sứ và đồn Mang Cá.
Sáng 5/7/1885 quân Pháp phản công kinh thành Huế. Tôn Thất Thuyết
đưa vua Hàm Nghi cùng triều đình rút khỏi kinh thành lên Sơn Phòng, Tân
Sở ( Quảng Trị).
HS quan sát lược đồ, ghe giảng để nắm bắt kiến thức.
11
GV: Tại sao cuộc phản công kinh thành Huế của phái chủ chiến thất
bại ?
HS: Do thiếu sự chuẩn bị, cuộc khởi nghĩa nổ ra trong thế bị động, so
sánh lực lượng quá chênh lệch, chưa liên kết được toàn dân kháng chiến, nên
cuộc phản công kinh thành Huế của phái chủ chiến bị thất bại.
GV: Đặt thêm các câu hỏi phụ giúp HS tìm ra nguyên nhân thất bại của
cuộc phản công ở kinh đô Huế, Liên hệ với chủ trương kháng chiến toàn dân,
toàn diện và vấn đề thời cơ khởi nghĩa.
GV cung cấp thêm tư liệu về vua Hàm Nghi: vua Hàm Nghi tên thật là
Ưng lịch, em ruột vua Kiến Phúc, sau khi Kiến Phúc bị giết, Ưng Lịch mới 13
tuổi được đưa lên ngôi tháng 8/1884.
Ngày 13/7/1885 Tôn Thất Thuyết lấy danh nghĩa vua Hàm Nghi xuống
chiếu Cần vương, kêu gọi nhân dân giúp vua cứu nước.
GV hỏi: Em hiểu thế nào là “Cần vương”? Xuống chiếu Cần vương
nhằm mục tiêu gì ?
HS trả lời: Cần vương là giúp vua giành lại ngôi vị. Chiếu Cần vương
là kêu gọi các văn than sĩ phu vì vua mà kháng chiến.
GV chốt ý: Cần vương có nghĩa là giúp vua. Chiếu Cần vương kêu gọi
văn thân, sỹ phu và nhân dân cả nước đứng lên vì vua mà kháng chiến, để

13
- Địa bàn hoạt động: Rộng lớn từ Bắc vào Nam, mạnh nhất là ở Bắc Kì
và Trung Kì.
GV đặt câu hỏi phụ: Tại sao nhìn vào lược đồ không thấy phong trào
đấu tranh của nhân dân Nam Kì ?
HS Vì Nam Kì đã trở thành thuộc địa của Pháp, Pháp đã bình định
xong.
- Diễn biến: Hàng trăm cuộc khởi nghĩa lớn nhỏ tiêu biểu là khởi nghĩa
Ba Đình, Hương Khê, Bãi Sậy.
- Kết quả: Cuối 1888 vua Hàm Nghi bị Pháp bắt và bị lưu đày sang An-
giê-ri.
GV Sau khi bắt được vua Hàm Nghi tại căn cứ Hà Tĩnh thực dân Pháp
đã đưa về Huế tìm mọi cách thuyết phục nhà vua trẻ cộng tác với Pháp làm
bù nhìn, chúng đã đề nghị đưa vua về Huế gặp gia đình, thăm vua Đồng
Khánh nhưng vua đều từ chối quyết liệt, thẳng thắn khước từ, vua nói: “ Tôi
nay thân đã tù, nước đã mất, còn dám nghĩ chi đến cha mẹ anh chị em nữa”.
Không mua chuộc nổi Pháp đã đầy vua đi an trí tại An-giê-ri.
b/ Giai đoạn 1888- 1896:
GV gọi đại diện nhóm 2 trả lời.
GV chốt ý:
- Lãnh đạo: Do các văn thân, sĩ phu yêu nước
- Địa bàn hoạt động: Thu hẹp, quy tụ thành trung tâm lớn và chuyển
lên hoạt động ở Trung Du và miền núi, tiêu biểu có cuộc khởi nghĩa Hương
Khê, Hùng Lĩnh.
-Kết quả: Năm 1896 phong trào thất bại.
14
GV Tại sao sau khi vua Hàm Nghi bị bắt phong trào vẫn tiếp tục nổ ra
? Điều đó nói lên cái gì ?
GV gợi ý: Phong trào Cần vương là phong trào hưởng ứng khẩu hiệu
phò vua giúp nước vậy tại sao khi vua bị bắt mà phong trào vẫn tiếp diễn ?

- Các em sử dụng các đồ dùng, phương tiện dạy học có hiệu quả .
- Đặc biệt các em có hứng thú thực sự khi học môn lịch sử, luôn có
tâm thế sẵn sàng chờ đợi giờ lịch sử. Chính vì vậy nó kích thích được tính tìm
tòi, sáng tạo của các em.
Qua các bài tập và bài kiểm tra số lượng học sinh đạt yêu cầu trở lên
chiếm 99% trong đó số học sinh đạt khá - giỏi chiếm 75%. Điều đó làm tôi rất
vui và cố gắng tìm tòi để cho việc dạy môn lịch sử ngày càng tốt hơn.
Như vậy, việc đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử lớp 11 đã
giúp cho việc nâng cao chất lượng dạy và học. Học sinh hiểu bài, hăng hái
tham gia vào quá trình học, không khí học tập sôi nổi. Đây là điều đáng mừng
cần phải phát huy không chỉ trong giờ học lịch sử mà còn trong các giờ học
khác.
16
KẾT LUẬN
Có thể nói đổi mới phương pháp dạy học nói chung, trong đó có đổi
mới phương pháp dạy học môn lịch sử , có một ý nghĩa quan trọng để nâng
cao chất lượng môn học. Việc vận dụng các phương pháp, phương tiện, đồ
dùng dạy học vào trong bài học là cần thiết để giúp học sinh có cái nhìn trực
quan, tái hiện lại sự kiện lịch sử, hiểu rõ, hiểu đúng, hiểu sâu và có nhận xét
đúng về các sự kiện lịch sử, có thái độ yêu, ghét đối với các nhân vật lịch sử,
để từ đó các em hình thành các khái niệm lịch sử. Có như vậy các em mới
nắm vững kiến thức về lịch sử. Tuy nhiên việc vận dụng các thiết bị dạy học
đó cũng cần khéo léo, linh hoạt nếu không sẽ làm cho bài học khuôn mẫu,
cứng nhắc hoặc không thích hợp. Việc vận dụng các phương tiện dạy học
phải đảm bảo nâng cao chất lượng giảng dạy.
Trên đây chỉ là ý kiến chủ quan của tôi, xin đưa ra để góp một phần
nhỏ vào việc đổi mới phương pháp dạy học ở bậc THPT. Tôi nghĩ dạy học có
nhiều phương pháp khác nhau, song vận dụng như thế nào mới là quan trọng.
Rất mong nhận được sự đóng góp chân thành từ phía các đồng nghiệp giúp
cho đề tài của tôi được hoàn thiện hơn.