Sáng kiến kinh nghiệm Trang 1
Đề tà i :
“LỒNG VIỆC RÈN LUYỆN KỸ NĂNG SUY LUẬN VÀ CŨNG CỐ KIẾN THỨC MÔN TOÁN”
VÀO TIẾT ĐỐ VUI DƯỚI CỜ
A/ LỜI NÓI ĐẦU
Như chúng ta đã biết. Ngoài việc truyền thụ kiến thức cơ bản cho
học sinh thì rèn luyện kỷ năng suy luận hợp lý và hợp logic. Khả năng
quan sát dự đoán phát triển trí tưởng tượng, rèn luyện tính linh hoạt,
động lập sáng tạo, hình thành thói quen diễn đạt chính xác và sáng sủa ý
tưởng của mình … là một trong những mục tiêu cơ bản của bộ môn toán ở
trường trung học cơ sở. Để đạt được mục tiêu này cần đòi hỏi sự nổ lực
rất lớn của giáo viên không những trong giờ học chính khoá mà còn có
thể thông qua hoạt động ngoài giờ. Mà theo tôi điều quan trọng nừa lả
chọn thời điểm nào, bối cảnh nào cho phù hợp để học sinh thấy rằng
“Mình đang vừa học vừa chơi”. Dù rằng hình thức nào chúng ta cũng cần
tạo được sự hứng thú cho học sinh. Theo nhà tâm lý học Akônensky đã
nói “Tạo hứng thú là một trong những con đường chủ yếu để làm cho học
tập trong nhà trường trở thành niềm vui” K.D Unsínky xem “Hứng thú là
một cơ chế bên trong bảo đảm học tập có hiệu quả” muốn vậy người
thầy giáo phải là người tổ chức thiết kế cố vấn giúp học sinh: Tái hiện
kiến thức “Khám phá” ra những kiến thức mới đối với bản thân mình, dù đó
chỉ là một khám phá lại những điều người khác đã biết. Bởi vì, con người
chỉ thực sự nắm vững những cái mà chính mình đã giành được bằng hoạt
động bản thân. Học sinh sẽ thông hiểu và ghi nhớ những gì đã trải qua
hoạt động nhận thức của mình. Chính vì vậy giáo viên cần phải thay đổi
những hình thức các câu hỏi, biến những câu hỏi khô khan thành các câu
hỏi gần gũi các em hơn nhằm gây được sự tò mò của các em.
Trong đề tài này tôi xin được giới thiệu vài hình thức “Đố vui dưới
cờ” mà tôi đã thực hiện năm qua.
Vì sao tôi lại chọn “Đố vui dưới cờ” vì những lý do sau:
- Trong trường tôi tuần thứ nhất và thứ 3 trong tháng , tổ chức đố

1.3
19
35
;
19
36
;
19
37
;
19
38
(
19
38
= 2∈ Z)
1.4 2100; 1890; 2005; 1899 ( 1890: cho hết cho cả 2, 3, 5, 9)
1.5 Tìm con vật khác các con vật còn lại
Mèo; chó; gà; lợn (Gà ∉ tập hợp các con vật có 4 chân)
b/ Nếu học sinh không phát hiện giáo viên gợi ý từng câu và chốt lại từng
câu.
1. Gợi ý:+ Viết các số đó dưới dạng luỹ thừa:
9 = 3
2
; 1000 = 10
3
; 121 = 11
2
; 169 = 13
2

4. + Dựa vào dấu hiệu chia hết.
+ Học sinh: Số 1890: 2,3,5, 9, các số còn lại không đồng thời chia hết
cho 2, 3, 5, 9
+ Giới thiệu: - Các số có tổng các chữ số chia hết cho 9 và tận
cùng bằng chữ số 0 thì chia hết cho cả 2,3,5,9
- Số 1890 là số chỉ năm sinh của Bác Hồ kính yêu
của dân tộc Việt Nam.
5. + Gà không thuộc tập hợp các con vật có 4 chân
2/ Các câu hỏi dành cho học sinh khối 7:
a/ Câu hỏi:
2.1 Số nào khác các số còn lại
9
;
16
;
25
;
41
(
41
∈ I)
2.2 Đơn thức nào khác những đơn thức còn lại
A = x
5
y
3
z
2
; B = x
4

đố vui dưới cờ
Sáng kiến kinh nghiệm Trang 4
2.5 Cho đa thức f(x) = x
2
– 3x + 2 và các số 0; -1; 1; 4 số nào lạc loài trong
các số còn lại. (1)
b/ Gợi ý
1. Tìm xem các số đó thuộc tập hợp nào.
9
= 3 ∈ Q;
16
= 4 ∈ Q;
25
= 5 ∈ Q;
41
∈ I
Giáo viên giới thiệu: Tập hợp số thực bao gồm số hửu tỉ và vô tỉ nếu 1 số nào
không phải là số hữu tỉ thì là số vô tỉ.
2. + Tìm bậc của những đơn thức đó
+ (A ; B ; D bậc 10 ; C bậc 11)
+ Giáo viên chốt lại: Bậc của đơn thức là bậc của tổng các biến có
trong đơn thức. Đơn thức C = x
3
. y
4
. z
4
có bậc là 11, các đơn thức còn lại có
bậc là 10
3. + Tính bình phương của các số đó và liên hệ với đònh lý Pitago

+ Các bộ số 17; 15; 8; 5; 3 và 4; 10; 8 và 6 gọi là bộ số Pitago
+ Giáo viên chốt lại: Nội dung đònh lý Pitago: Trong tam giác vuông
bình phương độ dài cạnh huyền bằng tổng bình phương hai cạnh góc vuông.
4. + Gợi ý: Giáo viên giới thiệu bảng phụ có hình ảnh
+ Trả lời: Đường trung trực không đi qua đỉnh của tam giác, các đường
trung tuyến, đường cao, đường phân giác luôn luôn đi qua đỉnh của tam giác.
+ Giáo viên yêu cầu một học sinh đọc tên các đường trên
5. Gợi ý tính: + f(0); f(-1); f(1); f(4)
+ f(1) = 0 => 1 là một nghiệm của đa thức còn các số còn
lại không phải là nghiệm của đa thức
“Lồng việc Rèn luyện kỷ năng suy luận và cũng cố kiến thức môn toán” vào tiết
đố vui dưới cờ
A
B C
M
A
B C
H
A
B
C
I
A
B C
K
Sáng kiến kinh nghiệm Trang 5
+ Giáo viên chốt lại: nghiệm của đa thức là giá trò của biến mà khi
thay giá trò đó vào đa thức giá trò tương ứng của đa thức bằng 0
3/ Các câu hỏi dành cho học sinh khối 8.
a/ Câu hỏi: Hình nào khác những hình còn lại.

ra được.
1. Chữ tiếp theo là chữ gì?
I; X; C; ? (M)
Gợi ý: I; X; C là các chữ số la mã (I =1; X = 10; C = 100; M = 1000)
2. Số nào tiếp theo.
1; 1; 2; 3; 5; 8; 13; 21 …… (34)
Gợi ý: So sánh một số với tổng của hai số đứng trước nó. (13 + 21 = 34)
Giáo viên giải thích: dãy số trên còn gọi là dãy số Fibonaxi
3. Khái niệm nào tiếp theo?
Đáp số ; Ước số ; Hàm số ; ? (Đại số)
Gợi ý: Mỗi khái niệm trên gồm 2 từ và 5 chữ cái, từ cuối cùng là từ Số =>
Hình nào tiếp theo (câu 4, 5, 6)
4.
Gợi ý: - Dựa vào số điểm chung, hình thứ nhất có 3 điểm chung, hình thứ 2 có
1 điểm chung …, hình thứ 4 không có điểm chung => Hình thứ 3 có 1 điểm
chung
Giáo viên giải thích: 3 đường thẳng cùng đi qua một điểm gọi là 3 đường
thẳng đồng quy. Trong tam giác 3 dường cao, 3 đường trung trực, 3 đường
trung tuyến, 3 đường phân giác đồng quy.
5.
Gợi ý: Các tam giác trên là tam giác cân;
mỗi góc ở đỉnh cân tăng lên 15
0

=> tam giác thứ 4 có góc ở đỉnh cân ở là 90
0
. đó là ∆ vuông cân
+ Giáo viên: các em có thể tính các góc còn lại của tam giác đó.
“Lồng việc Rèn luyện kỷ năng suy luận và cũng cố kiến thức môn toán” vào tiết
đố vui dưới cờ

2
3
(Nên ∆ ACB ∆MPQ)
AB
AC
≠
QR
QT
=
3
4
Giáo viên chốt lại: Hai tam giác vuông có hai cạnh góc vuông của tam giác
vuông này tỉ lệ với hai cạnh góc vuông của tam giác vuông kia thì 2 tam giác
đó đồng dạng với nhau theo trường hợp C-G-C
7. Hàng thứ 4 có bao nhiêu số ? đó là những số nào?
0. 1
1. 1 1
2. 1 2 1
3. 1 3 3 1
4. ?
Giáo viên gợi ý: tìm liên hệ của một số dưới với tổng hai số trên đó
(1 4 6 4 1)
Giáo viên giải thích: Các số trên tạo thành 1 hình tam giác gọi là tam giác
Pascal. Các số trên mổi hàng là hệ số trong các luỹ thừa của khai triển biểu
thức (a + b)
n
. (a + b)
n
n ∈ N gọi là nhò thức Niutơn
Ví dụ: (a + b)

3 cm
T
R
Q



S
Sáng kiến kinh nghiệm Trang 8
- Giáo dục đạo đức học sinh thông qua việc nêu gương “người
thật việc thật”
Nội dung: Đối với trò chơi này tôi thường gắn với chủ đề nên trước đó 1 tuần.
Tôi thông báo chủ đề để học sinh tìm hiểu các kiến thức liên quan đến chủ
đề đó.
A/ DẠNG 1: Giải các ô chữ hàng ngang để tìm ý nghóa ô chữ hàng dọc
Chủ đề: Tìm hiểu các hiện tượng vật lý và tên các nhà toán học.
1
N
H A
Â
T T H Ư C
2 P
I
T A G O
3 N G
U
O
Â
N S A N G
4 A C S I M E

gia đình điền chủ ở miền nam nước Anh. Ông mất năm 1727, ông để lại
nhiều công trình toán học và vật lý học. Người ta kể rằng lúc ông học lớp 4
Niu tơn chưa có biểu hiện gì về khả năng học toán. Có thể nói là kém toàn
diện. Một buổi ra chơi ông bò một học sinh lớn và giỏi nhất lớp đánh cho ngất
lòm. Vì yếu thế vì sức khoẻ và học lực Niu tơn tìm cách trả thù độc đáo
“Quyết tâm học thật giỏi để đứng đầu lớp” như thế là dòp tốt để đè đầu cậu
học sinh lớn tuổi nọ và chỉ 1 tháng sau Ông đã đứng đầu lớp và giữ vững vò
trí này cho đến khi vào đại học. Và từ đó bạn bè ngày càng mến phục Ông.
- Galoa sinh ngày 26/10/1811 vì bất mãn với chế độ hà khắc, bất công
và vùi dập tài năng của xã hội. Vì danh dự của bản thân và vì phản đối một
đạo luật của chính phủ ông đã nhận lời đấu kiếm với kẻ thù mà không cho ai
biết. Trong vòng mấy giờ đồng hồ trước khi vónh biệt cỏi đời Ông đã viết 60
trang giấy về công trình toán học của mình. Công trình toán học của ông đã
giải quyết toàn vẹn vấn đề đã làm băn khoăn các nhà toán học trong hàng
bao thế kỷ “Trong những điều kiện nào thì phương trình giải được”
- Giáo viên nói: Thông qua hai câu chuyện về 2 nhà toán học ta thấy
rằng
+ Không có một học sinh nào gọi là học sinh yếu cả, chỉ có điều là các
em có chòu học hay không. Biết đâu trong mỗi em có tìm ẩn một tài năng nào
đó mà các em chưa có sự nổ lực lớn, nên chưa phát hiện ra được tài năng của
mình mà thôi.
+ Chúng ta cần phải vượt lên chính bản thân mình thì mới thành công
trong mọi lónh vực.
+ Galoa đã mất sớm, thế giới mất đi nhiều công trình toán học đáng
kể. Giá như Ông đừng nóng nảy, đừng nhận lời đấu kiếm với kẻ thù, đừng
lấy bạo lực để đấu với bạo lực thì lòêu ông có phải ra đi ở lứa tuổi 20 như vậy
hay không? Đó là câu hỏi buộc mỗi chúng ta cần phải suy nghó.
B/ DẠNG 2: Giải một ô chữ ở hàng dọc rồi từ đó tìm các khái niệm ở ô chữ
hàng ngang. Số chữ cái ở mỗi hàng và chủ đề của ô thứ phải thích hợp với
“chủ đề”

- Điểm chung của hai đường tròn tiếp xúc. (Tiếp điểm)
Hàng 2: gồm 11 chữ cái: dây cung chung của hai đường tròn cắt nhau thì
vuông góc với đường này và bò đường này chia thành hai phần bằng nhau
(Đường Nối tâm)
Giáo viên chốt lại nội dung của hàng hai chính là đònh lý về đường nối
tâm, và dây cung chung của hai đường tròn.
Hàng 3: Gồm 9 chữ cái: Dây cung lớn nhất gọi là gì ? (Đường kính)
Hàng 4: Gồm 7 chữ cái: Đoạn thẳng nối tâm với một điểm thuộc đường tròn
gọi là gì? (Bán kính)
Hàng 5: Gồm 10 chữ cái: Hình nào có đỉnh nằm trên đường tròn và hai cạnh
của nó cắt đường tròn đó ((Góc nội tiếp)
Hàng 6: Gồm 9 chữ cái: Hai đường kính của một đường tròn cắt nhau tại
điểm nào? (Tâm)
Hàng 7: Gồm 7 chữ cái: Phần đường tròn được giới hạn bởi hai điểm phân
biệt thuộc đường tròn (Cung tròn)
Hàng 8: Gồm 8 chữ cái: Tập hợp các điểm bên trong đường tròn và những
điểm thuộc đường tròn đó còn gọi là gì ?(Hình tròn)
“Lồng việc Rèn luyện kỷ năng suy luận và cũng cố kiến thức môn toán” vào tiết
đố vui dưới cờ
Sáng kiến kinh nghiệm Trang 11
Hàng 9: Gồm 9 chữ cái: Đường thẳng tiếp xúc với đường tròn gọi là gì? (Tiếp
tuyến)
Qua trò chơi này học sinh tái hiện lại được rất nhiều các khái niệm về đường
tròn
Chủ đề 2: Ô chữ cho học sinh khối 7:
Các khái niệm về tam giác (các loại đường trong tam giác)
- Cột dọc:
- Gồm 8 chữ cái: Tên gọi năm âm lòch của năm 2005 (Giáp thân)

1 G O C V U O

“Lồng việc Rèn luyện kỷ năng suy luận và cũng cố kiến thức môn toán” vào tiết
đố vui dưới cờ
Sáng kiến kinh nghiệm Trang 12
Hàng 7: Gồm 10 chữ cái: Hình nào mà đường cao, trung tuyến xuất phát từ
một đỉnh là trùng nhau (Tam giác cân)
Hàng 8: Gồm 15 chữ cái:
+Đường thẳng đi qua trung điểm và vuông góc với một đường thẳng
gọi là gì? (Đường trung trực)
+ Đường thẳng đi qua trung điểm hai cạnh của 1 tam giác (Đường trung
bình)
C/ DẠNG 3: Giải ô chữ để tìm từ chìa khoá
Đối với dạng này học sinh chỉ việc trả lời những câu hỏi để giải đáp
hàng ngan.
Trên ô chữ giáo viên ghi sẵn đáp án. Đối với những ô có chứa từ chìa
khoá giáo viên tô màu để khác những ô còn lại. Giải được hàng nào thì điền
từ chìa khoá của hàng đó vào hàng chìa khoá.
Dùng keo hai mặt để dán băng trắng vào mỗi hàng (8 băng trắng) để
che đáp án.
Ôâ chữ gồm 6 hàng.
Hàng 1: Gồm 6 chữ cái: nó là từ gọi chung của số hữu tỉ và số vô tỉ (số
thực) Từ chìa khoá C
Hàng 2: Gồm 12 chữ cái: Một phương tiện phục vụ cho việc dạy và học
-Bất cứ môn học nào cũng có. (Sách giáo khoa.)
Từ chìa khoá K
Hàng 3:Có 9 chữ cái: I; X; V; C … được gọi là (Chữ la mã) từ chìa khoá là H
Hàng 4: Có 8 chữ cái: Trong công thức biểu thò hai đại lượng tỉ lệ thuận y =
kx, hằng số k gọi là gì (Hệ số tỉ lệ) từ chìa khoá H; T
Hàng 5: CÓ 7 chữ cái: 1 khái niệm hình học mà trong tam giác nào cũng có
có số đo nhỏ hơn 90
0

Trong hai phút đầu : Dành cho lớp bắt buộc, lớp đó có thể đưa ra
nhiều phương án trả lời. Nếu lớp đó trả lời không được, dành một
phút cho các lớp khác.
- Nếu cả khối không trả lời được giáo viên có thể gợi ý , nếu cần
thiết thì đưa ra đáp án (1 phút)
Cách tính điểm:
- Câu trả lời bắt buộc: Trả lời đúng : 3 điểm.
- Câu trả lời khác khi chưa có sự gợi ý của giáo viên thì 2 điểm
- Sau khi giáo viên gợi ý được 1 điểm
2/ Đối với trò chơi áp dụng cho toàn trường như: “Tìm kẻ mất tích”; giải ô
chữ để tìm từ chìa khoá
Giáo viên đặt câu hỏi cho học sinh toàn trường, em nào giơ tay trước
thì được trả lời câu hỏi, mỗi câu trả lời đúng có một phần thưởng như: 01
quyển vở, 01 cây viết …
phần này giáo viên nên bao quát được các mức độ của câu hỏi để
chọn đối tượng học sinh ở các khối trả lời thích hợp hơn.
D/ KẾT LUẬN
Trên đây là một số ví dụ về các hình thức để rèn luyện kỹ năng suy
luận, củng cố kiến thức mà tôi đã thực hiện trong năm học qua. Tôi nhận
thấy rằng:
“Lồng việc Rèn luyện kỷ năng suy luận và cũng cố kiến thức môn toán” vào tiết
đố vui dưới cờ

Sáng kiến kinh nghiệm Trang 14
* Đối với học sinh:
+ Đối với những tiết có đố vui, học sinh rất tập trung, rất phấn khởi
tham gia giải đáp các câu hỏi.

đố vui dưới cờ