Nghiên cứu gian lận báo cáo tài chính
của doanh nghiệp
trong thẩm định tín dụng
Danh sách nhóm:
1. Nguyễn Thị Nhật Vy
2. Phạm Thành Đạt
3. Vương thị thùy linh
4. Triệu quốc phú
Gian lận và các loại hình gian lận
Gian lận là gì?
Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 240 (VAS 240), gian lận là
những hành vi cố ý là sai lệch thông tin kinh tế, tài chính do một hay
nhiều người trong Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, các nhân viên
hoặc bên thứ ba thực hiện, làm ảnh hưởng đến Báo cáo tài chính.
Gian lận và các loại hình gian lận
Thông thường, gian lận phát sinh khi hội đủ các yếu tố sau:
•
Một cá nhân hay một tổ chức cố ý trình bày sai một yếu tố hay sự
kiện quan trọng.
•
Việc trình bày sai này sẽ làm cho người bị hại tin vào đó (người bị
hại có thể là cá nhân hay tổ chức)
•
Người bị hại dựa vào và ra các quyết định trên cơ sở sự trình bày
sai này
•
Người bị hại chịu các khoản lỗ về tiền, tài sản… do việc dựa trên
sự trình bày sai này.
Các loại gian lận đối với từng loại hình
doanh nghiệp
Gian lận tại doanh nghiệp nhà nước:

doanh nghiệp
Gian lận tại doanh nghiệp nhà nước:
Gian lận trong mua sắm thiết bị, khai khống chi phí
•
Không dừng lại ở đó, cơ quan này còn mua máy bay trước rồi trình
Chính phủ duyệt sau trong đợt giao dịch với hãng hàng không Pratt
Whitney-Mỹ (PW) mua động cơ lắp vào bốn chiếc máy bay Boeing
777 mà hãng đặt mua hồi tháng 12 năm 2001. Giá trị hợp đồng
mua lên tới 145 triệu đô la và Vietnam Airlines đã nhận đủ động cơ
của bốn chiếc.
Các loại gian lận đối với từng loại hình
doanh nghiệp
Gian lận tại doanh nghiệp nhà nước:
•
Gian lận trong xây dựng cơ bản
Vụ PMU 18 cũng để lại những thất thoát không nhỏ trong ngành xây dựng
cơ bản, một trong những ngành đang được Nhà nước chú trọng đầu tư trong
quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước.
•
Công trình cầu Hoàng Long (Thanh Hóa) do PMU 18 làm chủ đầu tư
gây tổn thất tới 4,5 tỉ đồng trong tổng kinh phí đầu tư 224 tỉ đồng.
•
Dự án xây mới cầu Hàm Rồng - Thanh Hóa (sau được đổi là cầu Hoàng
Long) được Bộ GTVT phê duyệt tháng 10-1995 với tổng mức vốn đầu
tư 83,5 tỉ đồng, cầu có chiều dài 240m, đường dẫn hai đầu cầu dài
3.158m, dự kiến triển khai vào tháng 10-1996. Tuy nhiên hai tháng trước
khi khởi công, Bộ GTVT phê duyệt lại dự án, cầu được kéo dài thêm
140m kéo theo sự thay đổi hàng loạt hạng mục công trình làm tổng vốn
đầu tư được điều chỉnh lên 224 tỉ đồng, gấp 2,7 lần dự kiến ban đầu.
Các loại gian lận đối với từng loại hình

Ngày 4/10/2003, Bibica chính thức công bố mức lỗ của năm 2002 với số
lỗ 9,1 tỷ đồng cao hơn so với mức 5,4 tỷ đồng trong Báo cáo tài chính hồi
tháng 5 và phải công nhận kết quả các Báo cáo tài chính còn có rất nhiều
sai sót còn có nhiề̀u điểm không đúng sự thật
Các loại gian lận đối với từng loại hình
doanh nghiệp
Gian lận ở các doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn
Gần đây nhất, vào ngày 20/7/2006, Cục cảnh sát điều tra tội phạm về
trật tự quản lý kinh tế vừa triệt phá một đường dây lừa đảo, chiếm
đoạt tiền thuế GTGT tại công ty TNHH Hà Gia Linh (Hà Nội). Cùng
với giám đốc công ty TNHH Vĩnh Hưng, công ty TNHH Kinh doanh
hội nhập và phát triển, các bị can này đã móc ngoặc cùng nhau lập hồ
sơ khống xuất khẩu các mặt hàng nông sản sang Trung Quốc từ đó sử
dụng Hoá đơn lập hồ sơ xin hoàn thuế GTGT. Bước đầu xác định các
bị can đã chiế́m đoạt khoảng 10 tỉ đồng.
Các loại gian lận đối với từng loại hình
doanh nghiệp
Gian lận tại các công ty có vốn đầu tư nước ngoài
Mặc dù chưa có một báo cáo chính thức về tình hình gian lận trên Báo
cáo tài chính tại các công ty có vốn đầu tư nước ngoài nhưng thông
qua phỏng vấn các kiểm toán viên cho thấy: có hai xu hướng khá phổ
biến thực hiện gian lận tại các công ty này. Trong trường hợp công ty
con ở Việt Nam có cam kết về kế hoạch lợi nhuận kinh doanh đối với
công ty mẹ.
Các loại gian lận đối với từng loại hình
doanh nghiệp
Gian lận tại các công ty có vốn đầu tư nước ngoài
•
Nếu khả năng công ty không đạt kế hoạch, sẽ xảy ra gian lận khai
thiếu chi phí và công nợ hay chuyển chi phí - công nợ của thời kỳ

được thực hiện qua việc thông đồng với đối tác nước ngoài lập hồ
sơ xuất khẩu hàng giả mạo theo đường tiểu ngạch nhằm chiếm đoạt
tiền hoàn thuế giá trị gia tăng của nhà nước.
Các loại gian lận đối với từng loại hình
doanh nghiệp
Kết luận
•
Các công ty có vốn đầu tư nước ngoài: Gian lận thường là khai
thiếu chi phí và công nợ hay chuyển chi phí - công nợ của thời kỳ
này sang kỳ kế toán kế tiếp hoặc khai khống doanh thu để đạt được
mục tiêu mà công ty mẹ đặt ra. Ngược lại, nếu công ty tập trung
vào vấn đề giảm thiểu thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp thì
khai khống chi phí, công nợ và ghi giảm doanh thu.
Động cơ gian lận
Khi được hỏi về các động cơ dẫn đến hành vi gian lận,
100% các kiểm toán viên cho rằng gian lận thường phát
sinh khi nhà quản trị chịu một áp lực phải đạt được các
mục tiêu kế hoạch, kế đến là khi họ đang gặp những khó
khăn về tình hình tài chính và cơ hội để thực hiện là hệ
thống kiểm soát nội bộ hoạ̣t động không hiệu quả.
Các nguyên nhân gian lận báo cáo tài chính

Áp lực hoặc lợi ích
•
Áp lực mất các lợi ích kinh tế, hoàn thành các chỉ tiêu đặt ra cũng
như duy trì xu hướng phát triển tốt của công ty trước các cổ đông,
chủ sở hữu cũng như công chúng là nguyên nhân thường gặp nhất
cho các hành vi gian lận báo cáo tài chính.
•
Lợi ích có thể là khoản tiền thưởng hoặc phần thưởng về tài chính

Ghi nhận sai niên độ
•
Doanh thu hay chi phí được ghi nhận không đúng với thời kỳ
mà nó phát sinh
Các dạng gian lận tài chính thường gặp
•
Không khai báo đầy đủ thông tin: nhằm hạn chế khả năng
phân tích của người sử dụng Báo cáo tài chính
•
Định giá sai tài sản: Loại gian lận này thường áp dụng đối
với hàng tồn kho, tài sản cố định.
•
Giao dịch với công ty con: Các công ty có thể dùng các tổ
chức hoặc cá nhân liên quan làm công cụ hỗ trợ.
Các dạng gian lận tài chính thường gặp
•
Ghi nhầm chỗ: ghi nhận các khoản thu nhập khác vào doanh thu
như thu nhập từ hoạt động tài chính và thu nhập bất thường
•
Che giấu giao dịch: nhiều giao dịch bị che giấu bằng cách không
hạch toán hoặc hạch toán dưới nội dung khác
•
Thay đổi chính sách kế toán: các chính sách kế toán thường
xuyên bị biến hóa bao gồm phương pháp xác định giá thành sản
phẩm, chính sách lập dự phòng, phương pháp khấu hao.
•
Thực hiện các ước tính kế toán không phù hợp: các công ty
thường sử dụng rất nhiều các ước tính kế toán có ảnh hưởng trực
tiếp tới lợi nhuận trong kỳ.
Một số cách phát hiện gian lận