TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
KHOA ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC
TIỂU LUẬN
MÔN: TÂM LÝ & NGHỆ THUẬT LÃNH ĐẠO
ĐỀ TÀI: PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO CỦA
TỔNG THỐNG NELSON MANDELA TẠI NAM PHI
GIAI ĐOẠN 1994-1995
Nhóm : 1
Lớp : Cao học K19 QTKĐ Đêm 5
GVHD: TS. Huỳnh Thanh Tú
TP. Hồ Chí Minh, tháng 09, năm 2011
NHÓM 1
1) Trần Thị Tố Quyên (Nhóm trưởng)
2) Nguyễn Thị Phương Hiếu
3) Nguyễn Viết Trọng Hiếu
4) Nguyễn Đình Hoàng
5) Nguyễn Thị Quỳnh Như
6) Lê Quang Hoàng Phong
7) Trần Quốc Phong
8) Trần Thị Hữu Phúc
9) Nguyễn Thị Phương
10) Trần Phước Quan
MỤC LỤC
Trang
LỜI MỞ ĐẦU 1
Lý do chọn đề tài
Phạm vi đề tài
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH 2
LÃNH ĐẠO
1.1. Các khái niệm 2
1.1.1. Lãnh đạo
2.1.1.5. Hướng dẫn và truyền cảm hứng để cấp dưới có thể làm
tốt hơn, giúp họ vượt lên trên những giới hạn của bản thân họ.
2.1.1.6. Giao nhiệm vụ cụ thể cho từng nhân viên nhưng Ông để
họ tự quyết định cách thức thực hiện nhiệm vụ
2.1.1.7. Lãnh đạo cách làm gương cho nhân viên
2.1.2. Phong cách lãnh đạo độc đoán
2.2. Đánh giá phong cách lãnh đạo của tổng thống Nelson Mandela 16
2.2.1. Phong cách lãnh đạo dân chủ
2.2.1.1. Ưu điểm
2.2.1.2. Nhược điểm
2.2.2. Phong cách lãnh đạo độc đoán.
2.2.2.1.Ưu điểm
2.2.2.2. Nhược điểm
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHONG CÁCH 18
LÃNH ĐẠO CỦA TỔNG THỐNG NELSON MANDELA
3.1. Mục tiêu 18
3.2. Giải pháp để để hoàn thiện phong cách dân chủ. 18
3.2.1. Giải pháp phát huy ưu điểm của phong cách dân chủ.
3.2.1.1. Để tạo ra sự tự tin cho nhân viên, giúp họ vượt qua
những giới hạn và hoàn thiện bản thân
3.2.1.2. Để xây dựng sự tin tưởng, trung thành, và sự tận tụy của
nhân viên
3.2.1.3. Để xây dựng tinh thần đoàn kết, phát huy sự sáng tạo và sức
mạnh tập thể trong nội bộ
3.2.2. Giải pháp khắc phục nhược điểm của phong cách dân chủ
3.3. Giải pháp nhằm hoàn thiện phong cách lãnh đạo độc đoán 19
3.3.1. Giải pháp phát huy ưu điểm của phong cách lãnh đạo độc
đoán
3.3.1.1. Để nhanh chóng ổn định tình hình, giải quyết mâu thuẫn
3.3.1.2. Để nắm bắt thời cơ thuận lợi để tạo dựng hình ảnh Nam
linh hoạt các phong cách lãnh đạo để có thể hoàn thành mục tiêu của tổ chức.
Nghiên cứu về phong cách lãnh đạo của Tổng Thống Nelson Mandela sẽ
cung cấp nền tảng lý thuyết cũng như bài học thực tiễn quan trọng giúp các nhà
lãnh đạo có thể hiểu và vận dụng các phong cách lãnh đạo phù hợp cho tổ chức
của mình.
Phạm vi đề tài.
Cựu tổng thống Nam Phi Nelson Mandela là một trong những nhà lãnh đạo
kiệt xuất của nhân loại. Ông đã lãnh đạo Nam Phi vượt qua những giai đoạn
khó khăn nhất trong lịch sử của nó. Cả cuộc đời, Ông đấu tranh chống chủ
nghĩa Aparthied, lãnh đạo đất nước hướng đến xây dựng một nước Nam Phi
kiểu mới vì một nền dân chủ và hòa giải dân tộc.
Phong cách lãnh đạo của Ông luôn là bài học sống động và quý giá cho các
thế hệ lãnh đạo trên thế giới.
Phạm vi của đề tài dựa trên bối cảnh Nam Phi giai đoạn 1994-1995, trong
đó tập trung làm rõ các phong cách lãnh đạo mà Tổng thống đã sử dụng để lãnh
đạo Nam Phi trong những hoạt động hướng tới Giải vô địch thế giới môn Bóng
bầu dục 1995.
1
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHONG CÁCH LÃNH ĐẠO
1.1. Các khái niệm:
1.1.1. Lãnh đạo:
- Là làm cho công việc được hoàn thành bởi người khác.
- Là chỉ dẫn, điều khiển, ra lệnh và đi trước.
- Là tìm cách ảnh hưởng người khác để đạt được mục tiêu của tổ chức.
- Là khơi dậy nổ lực của nhân viên để họ thực hiện công việc tốt hơn.
- Là giúp tổ chức đạt được mục tiêu mong muốn.
1.1.2. Phong cách lãnh đạo.
Phong cách lãnh đạo là những phương pháp hoặc cách thức nhà lãnh đạo
thường dùng để gây ảnh hưởng đến đối tượng bị lãnh đạo.
1.1.2.1. Phân loại phong cách lãnh đạo theo nghiên cứu của Kurt Lewin: chia
sống tập thể.
Ưu điểm:
- Cấp dưới phấn khởi hồ hởi làm việc.
- Khai thác sáng kiến của mọi người.
- Nhận được sự cam kết của cấp dưới thông qua sự tham gia của họ.
Nhược điểm:
- Tốn kém thời gian.
- Người lãnh đạo nhu nhược sẽ theo đuôi cấp dưới.
c. Phong cách lãnh đạo tự do
Với phong cách lãnh đạo này, nhà lãnh đạo sẽ cho phép các nhân viên được
quyền ra quyết định, nhưng nhà lãnh đạo vẫn chịu trách nhiệm đối với những
quyết định được đưa ra.
3
- Các thành viên của nhóm tự thực hiện công việc theo cách tốt nhất mà họ
có thể.
- Giao tiếp theo chiều ngang.
- Đối tượng sử dụng: những người có đầu óc cá nhân, những người nội
hướng.
Ưu điểm:
- Phát huy cao sáng kiến của mọi người.
- Cho phép cấp dưới thực hiện công việc khi thấy phù hợp mà không cần sự
can thiệp của lãnh đạo.
Nhược điểm:
- Dễ sinh ra hiện tượng hỗn loạn, vô tổ chức.
- Năng suất lao động thấp, lãnh đạo vắng mặt thường xuyên.
1.1.2.2. Mô hình của trường đại học Ohio.
Theo mô hình này, các nhà quản lý có thể tập trung sự khuyến khích, động
viên của mình theo hai hướng: chú trọng đến con người và chú trọng đến công
việc.
a. Phong cách lãnh đạo chú trọng đến con người.
tới công việc cao và con người thấp; (2) Quan tâm tới công việc cao và con
người cao; (3) Quan tâm tới công việc thấp và con người cao; (4) Quan tâm tới
công việc thấp và con người thấp.
Bốn dạng phong cách này được thể hiện qua sơ đồ :
5
Công việc: Ít
Con người: Nhiều
S3
Công việc: Nhiều
Con người: Nhiều
S2
Công việc: Ít
Con người: Ít
S4
Công việc: Nhiều
Con người: Ít
S1
- Ô S1: Người lãnh đạo chủ yếu hướng tới việc làm cho công việc được
thực hiện, sự quan tâm tới con người là thứ yếu.
- Ô S2: Người lãnh đạo theo đuổi việc đạt tới năng suất cao trong sự cân đối
giữa việc làm cho công việc được thực hiện và duy trì sự đoàn kết, gắn bó của
nhóm và tổ chức.
- Ô S3: Người lãnh đạo theo đuổi việc động viên sự hài hòa của nhóm và
thỏa mãn các nhu cầu xã hội của người dưới quyền.
- Ô S4: Người lãnh đạo giữ vai trò thụ động và để mặc tình thế diễn ra.
1.1.2.3. Tình huống về lựa chọn phong cách lãnh đạo.
a. Thế nào là phong cách lãnh đạo theo tình huống.
Không có phong cách lãnh đạo nào tốt nhất. Thực tế, việc quản lý hiệu quả
đòi hỏi nhiều phong cách quản lý khác nhau.
- Nhà quản lý sử dụng phong cách này khi nhân viên của anh ta đã có khả
năng thực hiện một công việc được giao nhưng còn thiếu tự tin.
- Theo phong cách này, nhà quản lý là nơi để nhân viên nêu ra những lo
ngại và để bàn bạc về những khó khăn.
- Tuy nhiên, thay vì giải quyết họ, nhà quản lý chỉ hỗ trợ họ. Làm như vậy
sẽ tăng cường tính độc lập và sự tự tin của nhân viên.
e. Phong cách phân cấp hay ủy quyền:
- Sử dụng đối với nhân viên có cả kỹ năng và sự tự tin trong việc xử lý công
việc.
- Tuy nhiên, nếu bạn sử dụng phong cách này trước khi nhân viên của bạn
sẵn sàng cho những công việc thì họ có thể sẽ cảm thấy rằng bạn đã bỏ rơi họ.
f. Các yêu cầu đối với lãnh đạo tình huống:
7
- Liên tục thay đổi phong cách quản lý để phù hợp với sự phát triển về kỹ
năng, kinh nghiệm và sự tự tin của nhân viên. Nếu không sẽ khiến nhân viên
không thể phát triển được.
- Sẵn sàng sử dụng các phong cách khác nhau với cùng một người bởi trong
khi anh ta có thể tự tin và có khả năng thực hiện một việc này thì một việc mới
giao cho anh ta sẽ lại đòi hỏi một phong cách quản lý khác.
- Luôn luôn thực hiện quản lý với mục tiêu làm cho nhân viên của mình
phát triển kỹ năng và tăng tính độc lập hơn.
- Lãnh đạo theo tình huống đã trở thành một cách tiếp cận phổ biến trong
quản lý con người bởi nó tính đến sự khác biệt giữa các nhân viên. Học cách
tiếp cận này, công việc của bạn sẽ trôi chảy hơn vì nhân viên của bạn sẽ học
được cách tự quản lý mình.
g. Các yếu tố ảnh hưởng đến phong cách lãnh đạo:
- Thời gian là bao nhiêu.
- Các mối quan hệ được dựa trên sự tôn trọng và tin tưởng hay dựa trên sự
thiếu tôn trọng.
- Ai là người nắm giữ thông tin: bạn, các nhân viên hay cả hai?
h5. Theo trình độ của nhân viên:
- Sử dụng phong cách lãnh đạo ủy thác đối với các nhân viên hiểu rõ về
công việc hơn chính bản thân nhà lãnh đạo.
- Nhà lãnh đạo không thể ôm đồm tất cả mọi thứ. Các nhân viên cần làm
chủ công việc của họ.
- Cũng như vậy, trường hợp này sẽ giúp nhà lãnh đạo có điều kiện để làm
những công việc khác cần thiết hơn.
h6. Dựa theo tuổi:
- Nên dùng kiểu lãnh đạo tự do đối với người hơn tuổi.
- Trái lại đối với người nhỏ tuổi thì dùng kiểu độc đoán.
h7. Cần độc đoán với:
- Những người ưa chống đối.
- Không có tính tự chủ.
- Thiếu nghị lực.
- Kém tính sáng tạo.
h8. Cần dân chủ với:
9
- Những người có tinh thần hợp tác.
- Có lối sống tập thể.
h9. Nên tự do với:
- Những người không thích giao thiệp.
- Hay có đầu óc cá nhân chủ nghĩa.
h10. Với tình huống bất trắc:
- Với một số tình huống đòi hỏi ta phải hành động khẩn trương và kịp thời,
chẳng hạn như hỏa hoạn.
- Mọi nỗ lực phải dốc hết vào xử lý tình huống.
- Doanh nghiệp cần một sự lãnh đạo cứng rắn và uy quyền.
h11. Bất đồng trong tập thể.
Khi có sự bất đồng trong tập thể, trước sự thù địch, chia rẽ nội bộ, nhà
quản trị cần áp dụng kiểu lãnh đạo độc đoán, sử dụng tối đa quyền lực của
tộc, phân hóa giàu nghèo, đồng thời phải vực dậy nền kinh tế trì trệ, nghèo đói,
bệnh tật, thất nghiệp, v.v.
Trong suốt quá trình lãnh đạo, Ông chủ chương theo đuổi phong cách dân
chủ, dành ưu tiên hàng đầu cho vấn đề hòa giải dân tộc.
Tuy nhiên, trong một vài hoàn cảnh đặc biệt Ông đã áp dụng phong cách
độc đoán.
Nhận thấy World Cup bóng bầu dục là thời cơ thuận lợi để xoa dịu hận thù,
hàn gắn vết thương dân tộc, Ông đã có một quyết định chiến lược là sử dụng
thể thao, cụ thể là đội bóng bầu dục quốc gia Pringboks làm phương tiện để đạt
được mục đích chính trị đó của mình.
11
Để làm được điều này, Ông cần phải tranh thủ sự ủng hộ của người dân,
cộng sự và các lãnh đạo da đen lẫn da trắng.
Vậy Ông đã làm điều đó như thế nào? Chúng ta sẽ đi vào phân tích các
phong cách lãnh đạo của Ông để làm rõ vấn đề này.
2.1.1. Phong cách lãnh đạo dân chủ.
Phong cách này đã phát huy hiệu quả trong hoàn cảnh Nam Phi mới giành
được độc lập, người dân da đen của Ông đã đổ nhiều xương máu để xây dựng
chính quyền mới công bằng hơn, dân chủ hơn. Họ nhạy cảm, dễ tổn thương, lo
lắng và sợ hãi vì nỗi đau quá khứ vẫn còn ám ảnh. Vì thế họ mong giành lại đặc
quyền, đặc lợi mà người da trắng lâu nay đã tước của họ, họ cũng mong muốn
những quyền cơ bản, quyền được quyết định các vấn đề của quốc gia.
Đất nước đang bị chia rẽ bởi màu da, nhưng không phải tất cả người da
trắng đều theo chủ nghĩa Apartheid, nhiều người trong số họ ủng hộ một nền
dân chủ. Người da trắng lại chiếm giữ phần lớn tài sản quốc gia, và có trình độ
học thức cao trong xã hội. Nhiều người trong số họ đang nắm giữ vị trí quan
trọng trong quân đội, và nền kinh tế. Họ cũng lo sợ bị trả thù.
Trong tình thế Nam Phi như trứng mỏng, Ông phải tận dùng từng viên gạch
dù viên gạch đó có màu xanh và vàng để xây dựng một nước Nam Phi kiểu
mới.
- Ông lắng nghe ý kiến nhân viên, chuyên viên, quan chức, dân chúng đánh
giá về những hạn chế và khả năng chiến thắng của đội bóng Pringboks
(Pringboks là biểu tượng của chế độ phân biệt chủng tộc, hơn nữa khả năng thi
đấu của đội bóng được đánh giá là rất tệ).
Và Ông đã nói với họ: “Người da trắng quý trọng bóng dầu dục, họ yêu
mến đội bóng Pringboks, màu cờ sắc áo đội tuyển. Nếu tước đoạt những điều
họ ưa thích là chúng ta sẽ đánh mất họ. Chúng ta phải tốt đẹp hơn họ, làm họ
ngạc nhiên bằng lòng trắc ẩn, sự vị tha, và hào hiệp của chúng ta.”.
- Ông lắng nghe những lo ngại về an ninh của Jason Tshabalala- Đội trưởng
đội vệ sĩ khi Ông tiếp nhận những người da trắng trong đội vệ sĩ của mình;
Và Ông đã cố gắng xoa dịu và giải thích cho Jackson Tshabalala- Đội
trưởng đội vệ sĩ, người da đen: “khi công chúng nhìn thấy tôi, họ cũng nhìn
thấy vệ sĩ của tôi,…các anh trực tiếp đại diện cho tôi,…Quốc gia Cầu Vồng bắt
đầu từ đây, sự hòa giải bắt đầu từ đây, sự tha thứ cũng bắt đầu từ đây”. Ông
13
cũng nói: “Sự tha thứ giải phóng tâm hồn. Nó xóa đi nỗi sợ hãi. Đó là lý do
khiến nó trở thành một thứ vũ khí mạnh mẽ”.
- Ông lắng nghe ý kiến của cô thư ký Granda cho rằng Ông nên dành sự
quan tâm của mình cho tình trạng khó khăn của nền kinh tế, sự chống đối, và
tương lai chính trị của Ông.
Và Ông đã giải thích cho cô thư ký: Mặc dù người da trắng, những người
Afrikaner chỉ chiếm thiểu số nhưng thiểu số đó lại đang chi phối lực lượng
cảnh sát, quân đội và nền kinh tế. Nên mặc dù đang phải đối mặt với nền kinh
tế trì trệ, bạo động. Ông vẫn phải quan tâm đến cái thiểu số đó. Ông muốn dùng
Bóng bầu dục như là một tính toán mang tính chính trị, hơn thế nó còn là quyết
định về mặt nhân sự.
2.1.1.4. Hạch định trước và đưa ra các mong đợi rõ ràng:
- Ông luôn nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hòa giải dân tộc.
- Ông nói cộng sự da trắng: “Quá khứ đã qua, chúng ta đang hướng đến
tương lai, tôi cần các đồng chí giúp đỡ, đất nước cần các đồng chí. Tôi yêu cầu
Apartheid và những gì là biểu trưng cho nó, trong đó có đội Pringboks. Nhưng
bây giờ thì Ông ủng hộ Pringboks vì bây giờ là lúc xóa bỏ hận thù dân tộc, là
lúc xây dựng một Nam Phi kiểu mới dân chủ và đoàn kết.
2.1.2. Phong cách lãnh đạo độc đoán.
Tình huống quyết định trọng dụng nhân sự người da trắng trong đó có việc
giữ lại đội tuyển Pringboks- Biểu tượng của chế độ Apartheid của Ông gặp
phải nhiều sự chống đối từ đội ngũ nhân sự và người dân da đen (chiếm 80%
dân số). Sự phản đối của họ có nguyên nhân từ việc họ đã phải chịu đựng
những luật lệ khắt khe, tàn bạo của chế độ Apartheid. Họ kỳ vọng vào tổng
thống da đen mà họ bầu lên phải bảo vệ quyền lợi và lợi ích của họ, phải xoa
dịu sự mất mát, đau thương và phẫn uất mà họ đã phải chịu đựng để đấu tranh
cho nền dân chủ.
Ông vẫn quyết định đi ngược lại ý kiến số đông. Ông buộc phải sử dụng
quyền lực để ra quyết định bất chấp sự phản đối, và những rủi ro mà Ông sẽ
gặp phải do Ông nhận thấy:
- Nguyên nhân của sự mâu thuẫn xuất phát từ màu da, chứ không phải từ sự
đánh giá sâu sắc và khách quan về năng lực con người.
15
- Tình huống cấp bách đất nước đang trên bờ vực của cuộc nội chiến, Ông
cần phải nhanh chóng có biện pháp để ổn định chính quyền.
- World Cup chỉ còn một năm nữa sẽ diễn ra, và đội Pringboks cần phải gấp
rút cải thiện khả năng thi đấu.
- Chính quyền mới, những người cầm quyền mới người da đen vốn chỉ quen
với đấu tranh và còn xa lạ với việc lãnh đạo, điều hành đất nước, chưa có tầm
nhìn xa trông rộng.
- Người dân da đen vốn sống trong cảnh nghèo khó, trình độ và nhận thức
còn nhiều hạn chế.
Từ đó, Ông tuyên bố: “Các đồng chí đã bầu tôi làm lãnh đạo. Giờ hãy để tôi
lãnh đạo các đồng chí”. Thực chất phương pháp này đã phát huy hiệu quả.
2.2. Đánh giá phong cách lãnh đạo của tổng thống Nelson Mandela:
- Quyết định độc đoán dễ gặp rủi ro thất bại.
17
CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHONG CÁCH LÃNH
ĐẠO CỦA TỔNG THỐNG NELSON MANDELA (TẠI NAM PHI GIAI
ĐOẠN 1994-1995).
3.1. Mục tiêu.
Việc đưa ra các giải pháp nhằm hoàn thiện từng phong cách lãnh đạo mà
Tổng thống Nelson Mandela đã áp dụng, để mục đích cuối cùng là đạt được ý
đồ chính trị hòa giải dân tộc, dân chủ và xây dựng một Nam Phi kiểu mới.
3.2. Giải pháp để để hoàn thiện phong cách dân chủ.
3.2.1. Giải pháp phát huy ưu điểm của phong cách dân chủ.
3.2.1.1. Để tạo ra sự tự tin cho nhân viên, giúp họ vượt qua những giới hạn và
hoàn thiện bản thân:
- Cam kết không truy cứu những sai lầm trong quá khứ, triệt để xóa đi
những ám ảnh của sự sợ hãi và hoài nghi trong lòng nhân viên.
- Cam kết xóa bỏ tư tưởng phân biệt chủng tộc, khách quan và bình đẳng
trong ứng xử, không được để những khác biệt về màu da, xuất thân, địa vị gây
ra sự mặc cảm.
- Giao việc vừa sức, phù hợp với khả năng.
- Ghi nhận và đánh giá đúng đắn những nỗ lực của nhân viên trong quá
trình thực hiện công việc.
3.2.1.2. Để xây dựng sự tin tưởng, trung thành, và sự tận tụy của nhân viên:
- Để tạo sự tin tưởng:
+ Trong ứng xử phải: Nói thẳng thắn, chứng minh sự tôn trọng, tạo sự
minh bạch, sửa những lỗi sai, thể hiện sự trung thành, bày tỏ kết quả, làm tốt
hơn, đương đầu với sự thực, làm rõ những mong muốn, có trách nhiệm giải
trình, lắng nghe đầu tiên, giữ lời hứa.
+ Mười ba cách ứng xử trên luôn luôn phải cân bằng nhau (chẳng hạn,
nói thẳng cần cân bằng qua cách thể hiện sự tôn trọng) và bất kỳ hành vi ứng
xử nào quá đáng cũng có thể trở thành điểm yếu.
3.3.1. Giải pháp phát huy ưu điểm của phong cách lãnh đạo độc đoán:
3.3.1.1. Để nhanh chóng ổn định tình hình, giải quyết mâu thuẫn:
19
Copyright: Tài liệu đại học ©