ảnh hởng của chất lợng thức ăn thô xanh trong khẩu phần
lên năng suất và chất lợng sữa bò
Nguyn Quc t - Nguyn Thanh Bỡnh
Trung tâm Nghiên cứu Chuyển giao TBKT Chăn nuôi Tp. Hồ Chí Minh

1. Đặt vấn đề
Phỏt trin chn nuụi bũ sa Mt u tiờn trong chin lc phỏt trin chn
nuụi ca Vit Nam, nhm ủa dng hoỏ sn phm chn nuụi, tng bc thay th sa,
tht bũ nhp khu, tng thu nhp cho ngi nụng dõn. Tuy nhiờn ủ ngnh chn
nuụi bũ sa cú th phỏt trin mt cỏch bn vng v cú hiu qu kinh t cao, nht
thit phi chỳ trng ủu t ngun thc n thụ xanh n ủnh (nht l trong mựa khụ
min Nam v mựa ụng min Bc), cú cht lng cao. Nhng cho ủn nay
ngun thc n ny nc ta cũn rt nhiu hn ch v chng loi cng nh cht
lng, lm nh hng rừ rt ủn s phỏt trin v s lng cng nh ci tin, nõng
cao cht lng ủn bũ sa, nht l ủn bũ sa lai cú t l mỏu Holstein Friesian
(HF) cao v ủn bũ sa HF thun cao sn nhp ni. Vỡ th ủ ti ủt mc tiờu
nghiờn cu nh hng ca vic ci thin cht lng thc n thụ xanh trong khu
phn lờn nng sut v cht lng ủn bũ sa ti min Nam.
2. Nội dung và phơng pháp nghiên cứu
+ Bố trí thí nghiệm: thớ nghim ủc tin hnh ti 3 ủa ủim:
1. Tri Thc nghim Chn nuụi Bũ sa Bỡnh Minh Vin Chn nuụi (xó Bỡnh
Minh H.Trng Bom T. ng Nai): T thỏng 11/2005 ủn thỏng 08/2006
Trng lng Chu k sa NSS (kg) Phm ging
Lụ thớ nghim
M 503.5 1.6 18.27 3 lai 3/4 HF

Alfalfa)
+ Lụ i chng: Khu phn lụ thớ nghim thay c Alfalfa bng rm lỳa.
2. Cụng ty Bũ sa TP.H Chớ Minh (Xó An Phỳ H.C Chi TP.H Chớ Minh)
T thỏng 04 ủn thỏng 07/2006

Lụ Thớ nghim
P (kg) NSS (kg) CK sa Ngy cho sa
M 509.33 14.60 2.07 89.47
SE 12.21 0.82 0.25 8.92
SD 47.28 3.17 0.96 34.54
Min 416 11.16 1 34
Max 594 24.4 4 182
n 15 15 15 15
Lô ñối chứng
P (kg) NSS (kg) CK sữa Ngày cho sữa
M 496.93 14.21 2.20 93.27
SE 16.48 0.69 0.24 11.83
SD 63.82 2.69 0.94 45.81
Min 359 11.95 1 33
Max 566 23.39 4 191
n 15 15 15 15

- Chất lượng sữa xác ñịnh bằng máy phân tích sữa tự ñộng MILKCANA –
Israel với các chỉ tiêu: % mỡ sữa, % protein sữa, % chất rắn không mỡ và tỷ trọng:
2 lần trong ngày
- Lượng thức ăn thu nhận (kg/con/ngày) xác ñịnh bằng phương pháp cân
thức ăn cho ăn và thức ăn thừa của từng con hàng ngày.
- M u th c n phân tích tại Phòng phân tích thức ăn – Viện Chăn nuôi với
các chỉ tiêu: Chất khô, protein thô, xơ thô, mỡ và khoáng tổng số.
- Tiêu chuẩn ăn cho bò sữa ñược tính theo hệ thống NRC 2002.
+ Xö lý sè liÖu: Bằng phần mềm Excel và Minitab 13.1
3. KÕt qu¶ vµ th¶o luËn
3.1 Công ty bò sữa TP.Hồ Chí Minh
Bảng 1.
N ng suất sữa của ñàn bò theo dõi
N¨ng suÊt s÷a
Lô Thí nghiệm
(Kg/con/ngày) ngày ñầu ngày thứ 2 ngày thứ 3
M 14.90
a


ĐỒ THỊ NĂNG SUẤT SỮA BÒ TẠI CÔNG TY BÒ SỮ
A
TP.HCM
11.00
12.00
13.00
14.00
15.00
16.00
1 2 3 4
Tháng cho sữa
Năng suất sữ
a
(kg/con/ngày)
Lô Alfalfa
Lô Đối chứng


Khoáng 0.04 400
Muối 0.03 60
Total 37.77 14.33 27042 2370 3470 36660 14.49
% TĂ/ P 7.6% P
1 kg of
DM
1887 165 242 2530
% Tinh/thô 50,3/49,7
Khẩu phần bò ñối chứng
Khẩu phần Kg
DM
Intake ME
Crude
Protein
CF
(gr)
Giá
(ñ) NSS (kg)

Alfalfa 0 0 0 0 0 4000
Cỏ Voi 35 7.07 14945 616 2425 5250
Bã Bia 8 1.83 1030 510 380 4800
Cám HH 6 5.38 12858 860 780 15000
Rỉ mật 0.7 0.52 1222 20 0 1400
Premix Khoáng

0.04 400

(Kg/con/ngày) ngày ñầu ngày thứ 2 ngày thứ 3
M 20.37
a
17.65
c
15.73
e

SE 1.337 0.961 0.715
SD 4.229 3.040 2.262
Min 14.30 13.24 11.58
Max 27.12 22.66 19.33
n 10 10 10

Nhãm ®èi chøng
ngày ñầu ngày thứ 2 ngày thứ 3
M 16.88
b
14.68
d
13.04
f

SE 0.618 0.641 0.616
SD 1.954 2.026 1.947
Min 14.08 11.33 10.50
Max 19.83 18.00 16.63
n 10 10 10
Chênh lệch (kg) 3.49 2.97 2.


Đặc biệt ở 45 ngày ñầu tiên khi cho ăn 5 kg cỏ Alfalfa. Sự khác biệt giữa hai lô là
khá ổn ñịnh trong suốt thời gian thí nghiệm.
Bảng
. Khẩu phần ăn lô Thí nghiệm
45 ngày ñầu (P=500 kg, NSS=20 kg)
Thành phần Kg
VCK
%
VCK
Ăn vào
Protein
(gr)
ME
(Kcal)
Giá ĐV (ñ) VND
1

Cám HH 7.5 86 6.45 968 14835 3030 22725
2

Khô ñậu phộng

0.5 87 0.44 183 1001 4750 2375
3

Bí ñỏ 12 13 1.56 156 496 245 2940
4

Alfalfa 5 85 4.25 893 8500 4000 20000
5

Giá ĐV (ñ) VND
Cám HH 7.5 6.45 968 14835 3030 22725
Khô ñậu phộng 0.5 0.44 183 1001 4750 2375
Bí ñỏ 12 1.56 156 496 245 2940
Alfalfa 0 0 0 0 4000 0
U chua 6 1.8 216 1476 272 1632
Cỏ Voi 32.5

6.5 520 3557.7 83 2697.5
58.5

16.75 2043 21365.7 32369.5
% Protein/ kg VCK

12.20 NSS (Kg) 16.88
ME/ kg VCK 1276 TĂ/kg sữa 1918
% Tinh/thô 48/52
% TĂ/ P 11.7

3.33
ñ kg sữa tăng 17925 ñ 3.49 kg

Khẩu phần ăn lô Thí nghiệm
45 ngày thứ 2 (P=530 kg, NSS=17.5 kg)

45 16.93 2547 27298.5

45455

% Protein/ kg
VCK 15.05 NSS (Kg) 17.65
ME/ kg VCK 1712 TĂ/kg sữa

2575
% Tinh/thô 46/54
% TĂ/ P 8.5

3.2

Khẩu phần ăn lô Đối chứng
45 ngày thứ 2 (P=530 kg, NSS=17.5 kg)
Thành phần Kg
VCK
Ăn vào
Protein
(gr)
ME
(Kcal) Giá ĐV (ñ) VND
Cám HH 7 6.02 903 13846 3030 21210
Khô ñậu phộng 1 0.87 365 2002 4750 4750
Alfalfa 0 0 0 0 4000 0
Bã bia 4 0.84 101 1476 272 1088
Cỏ Voi 49 9.8 784 5363.9 83 4067
61 17.53 2153 22687.9 31115
% Protein/ kg

(gr)
ME
(Kcal)
Giá ĐV
(ñ)
VND
1

Cám HH 8.5 86 7.31 1243 18275 3030 25755
2

Khô ñậu phộng

1 87 0.87 365 2002 4750 4750
3

Alfalfa 3 85 2.55 536 5100 4000 12000
4

Cỏ Voi 35 20 7 560 3831 130 4550
47.5

17.73 2704 29208 47055

% Protein/ kg
VCK
15.25 NSS (Kg)

15.73
ME/ kg VCK 1647


3.31
ñ kg sữa tăng 10050 ñ 2.69 kg

Do khí h
u mát m nên lượng VCK ăn vào của ñàn bò sữa ở cả hai lô thí
nghiệm và ñối chứng ñều rất cao, tương ñương 3,2-3,33% khối lượng cơ thể. Bổ
sung cỏ khô cao ñạm Alfalfa ñã cải thiện ñáng kể hàm lượng protein thô trong khẩu
phần bò thí nghiệm (15,05-15,85%/kg VCK), cao hơn hẳn lô ñối chứng (12,2-
13,25%/kg VCK). Tuy nhiên cũng làm tăng ñáng kể giá thành khẩu phần (10050 –
17925 ñ/con/ngày). Chi phí thức ăn ñể sản xuất 01 kg sữa ở lô thí nghiệm từ 2469
ñến 2991 ñ/kg cao hơn so với lô ñối chứng từ 153 ñến 551 ñ/kg, tăng dần theo
lượng cỏ Alfalfa bổ sung trong khẩu phần. Chi phí thức ăn cho 01 kg sữa tăng thêm
ở lô thí nghiệm khá cao, từ 3736 ñ ñến 5136 ñ/kg. Như vậy ñối với bò sữa hiện tại
chưa nên bổ sung quá 3 kg cỏ Alfalfa/con/ngày. Khẩu phần ăn cơ sở với tỷ lệ thức
ăn tinh chỉ chiếm từ 46-50% là thấp và chưa phù hợp với tiêu chuẩn NRC 2002 cho
bò sữa, dẫn ñến hệ số sụt sữa khá cao.
Bảng Chất lượng sữa ñàn bò theo dõi
GĐ 1 (20/4/2006) GĐ 2 (1/7/2006) GĐ 3 (25/8/2006)
MF %

MP %

SNF

0.131

0.045

0.09
0.1555

0.066

0.03 0.07
0.1199

SD 0.327

0.197

0.55 0.731

0.413

0.141

0.27
0.4918

0.208

0.093

0.23
I-15 ngày II III IV V VI VII VIII IX X
M 18.27 21.16

21.65

21.48

19.62

18.49

17.27

16.31

14.93

13.95

SE 1.235 1.472

1.470

1.219


Min 12 14.8 15.5 16.3 14.8 14.1 12.5 12.9 10.5 11.2
Max 26.6 30.5 31.3 29.0 24.4 23.1 21.9 20.5 18.9 17.3
n 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10
LÔ ĐỐI CHỨNG
2 kg cỏ alf.

5 kg cỏ Rơm lúa
M 18.26 19.64

19.58

19.22

17.53

16.66

15.37

14.11

13.34

12.97

SE 1.060 1.274

1.287

1.425


Min 13.0 15.4 14.8 14.2 12.3 10.8 9.5 9.5 9.7 9.1
Max 24.1 28.2 27.5 27.0 22.9 22.1 18.7 17.9 17.6 16.5
n 10 10 10 10 10 10 10 10 10 10
Chênh lệch

. 1. 2. 2.27 2. 1.83 1. 2. 1. .99
Đồ thị 3. Năng suất sữa ñ2n bò thí nghiệm
Bảng 6 và ñồ thị 3 cho thấy có sự khác biệt ñáng kể về NSS giữa hai lô thí
nghiệm và ñối chứng (với P<0,05), từ 0,99 ñến 2,27 kg/con/ngày trong suốt 150
ngày chu kỳ sữa. Sự khác biệt tăng dần ở giai ñoạn 1 và giảm ñáng kể ở giai ñoạn
3, khi lượng cỏ Alfalfa bổ sung giảm từ 5 xuống còn 2 kg/con/ngày và giữ khá ổn
ñịnh ở giai ñoạn 2 khi cho ăn 3 kg cỏ Alfalfa/con/ngày.
ĐỒ THỊ BIỂU DIỄN NĂNG SUẤT SỮ
A BÒ THÍ
NGHIỆM
0.00
5.00
10.00
15.00
20.00

Mỡ %

Protein
%
VCK
%
Tỷ
trọng

15/2/2006

20.5 3.79 3.26 12.2 1.029

19.35

3.95 3.34 12.99

1.030

17/3/2006

22.35

3.60 3.30 12.4 1.029

20.25

3.63 3.31 12.61

1.030


13.30

4.01 3.35 13.21

1.029

18/7/2006

13.10

4.36 3.35 13.5 1.0288

12.10

4.22 3.33 13.45

1.029

Đồ thị Chất lượng sữa bò Trại Bình Minh
Bảng 7 và ñồ thị 4 cho thấy không có sự khác biệt ñáng kể về chất lượng sữa

l
ệ
(%)
% m Lô
Alfalfa
% m lô
Đối chứng
% Đạm lô
Alfalfa
% Đ
ạ
m lô
SE 19.956 19.292 18.394 18.709 20.100 20.140
SD 63.105 61.006 58.167 59.164 63.562 63.689
Min 433 427 455 459 438 454
Max 644 626 636 642 648 666
n 10 10 10 10 10 10
LÔ ĐỐI CHỨNG (Kg)
M 504.0 493.7 495.9 505.6 512.4 519.3
SE 19.532 18.957 19.353 19.578 19.280 19.225
SD 61.767 59.946 61.198 61.911 60.968 60.795
Min 446 454 450 462 469 472
Max 666 654 660 672 675 680
n 10 10 10 10 10 10

1 2 3 4 5 6
Tháng cho sữa
Trong lư ợ ng (kg)
Lô Alfalfa
Lô Đối chứng
3-3,5 sau khi ñẻ 5 tháng. Tuy nhiên sự phục hồi cơ thể của ñàn bò cả hai lô mang
tính cá thể rõ rệt với hệ số biến dị khá cao (SD=58-63)
Bảng
Khẩu phần ăn lô thí nghiệm GĐ 1
Thành phần Kg VCK (%)
ME
(kcal/kg)
Crude
Protein (g)

Crude Fiber

(g) Giá (ñ)
Cỏ Voi 10 2.02 863 175.94 692.86 1200
Bắp ủ chua 6 1.85 1149 112.36 534.44 6000
Alfalfa 5 4.28 5671 911.64 1562.20 20000
Rơm lúa 0 0 0 0.00 0.00 0
Bã bia 12 2.75 1546 778.72 575.73 4800
Cám HH 4 3.59 8578 604.78 522.95 10600

Rỉ mật 1 0.75 1751 28 0 1800
Bột cá 0.5 0.44 1056 219 0 3000
Dầu cọ bột 0.3 0.30 2657 0 0 3900
Tổng 42.8 19.78 31996 2773 4564 43700
Cho 1kg VCK 8.5 3.92 1618 140 230.7 2209
% tinh hô 55 / 45 1. 17000

Khẩu phần ăn lô thí nghiệm GĐ 2
Thành phần Kg VCK (%)
ME
(kcal/kg)
Crude
Protein
Crude Fiber

Giá (ñ)
Cỏ Voi 10 2.02 863 175.94 692.86 1200
Bắp ủ chua 6 1.85 1149 112.36 534.44 6000
Alfalfa 3 2.57 3403 546.98 937.32 12000
Rơm lúa 2 1.83 2261 88.70 663.75 1200
Bã bia 12 2.75 1546 778.72 575.73 4800
Cám HH 3 2.69 6434 453.59 392.21 7950
Ngô hạt nghiền


Ngô hạt nghiền

2 1.71 4438 173.94 57.87 5400
Khô dầu bông 2 1.82 4305 457.69 520.73 4000
Rỉ mật 1 0.75 1751 27.94 0 1800
Bột cá 0 0.00 0 0.00 0 0
Dầu cọ bột 0 0.00 0 0.00 0 0
Tổng 41 18.15 26139 2402 4433 34150
Cho 1kg VCK 8.1 3.59 1440 132 244.3 1882
% tinh hô 50 / 50 1.94 10200

Khẩu phần ăn lô thí nghiệm GĐ 3
Thành phần Kg VCK (%)
ME
(Kcal/kg)
Crude
Protein
Crude Fiber

Giá (ñ)
Cỏ Voi 15 3.03 1294 263.91 1039.29 1800
Bắp ủ chua 6 1.85 1149 112.36 534.44 6000
Alfalfa 2 1.71 2268 364.66 624.88 8000
Rơm lúa 3 2.74 3392 133.04 995.63 1800

Khô dầu bông 1 0.91 2153 228.84 260.36 2000
Rỉ mật 0.5 0.37 875 13.97 0 900
B t cá 0 0.00 0 0.00 0 0
Dầu cọ bột 0 0.00 0 0.00 0 0
Tổng 42 17.42 23284 2117 4423 31050
Cho 1kg VCK 8.2 3.36 1337 122 254.0 1783
% tinh hô 46 / 54 1. 6800
Bổ sung cỏ Alfalfa ñã cải thiện ñáng kể chất lượng khẩu phần ăn cho bò sữa,
tăng tỷ lệ Protein thô trong khẩu phần từ 12,2-14,0% lên 13,8-17,8%/kg VCK. Tuy
nhiên cũng làm tăng chi phí thức ăn nuôi bò từ 31050-43700 ñ lên 37850-60700
ñ/con/ngày, tăng chi phí thức ăn ñể sản xuất 01 kg sữa từ 1783-2209 lên 2187-3113
ñ/kg sữa. Chi phí thức ăn ñể sản xuất thêm 01 kg sữa từ 4276 ñến 8218 ñ/kg.
5. KÕt luËn vµ ®Ò nghÞ
5.1. KÕt luËn
1. Sử dụng cỏ cao ñạm Alfalfa trong khẩu phần ñã cải thiện ñược năng suất
sữa của ñàn bò HF lai và thuần từ 1 ñến 3,5 kg sữa/con/ngày. Trung bình chi phí 2
kg cỏ Alfalfa tăng ñược 1 kg sữa.
2. Chất lượng sữa ñã ñược cải thiện rõ rệt, % mỡ sữa TB ñạt ≥ 3,8%, ñạm
sữa ≥ 3,3%, % VCK trong sữa ñạt ≥ 12%, chủ yếu do cân ñối ñược khẩu phần ăn
hợp lý với tỷ lệ thức ăn tinh trong khẩu phần ≤ 55%.
3. Sử dụng cỏ Alfalfa cải thiện ñược rõ rệt ngoại hình và ñiểm thể trạng
(BS) của bò sữa sau khi sanh (+ 6,3 kg/con), nhất là với bò sữa NS cao trên 20
kg/con/ngày. Cải thiện ñược ñỉnh chu kỳ sữa (+ 2 kg/con/ngày), ñảm bảo ñộ bền
chu kỳ sữa với hệ số sụt sữa thấp.