BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
NGUYỄN TRƯỜNG THÀNH ĐẠO ĐỨC VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
CỦA CÁC DOANH NGHIỆP Ở NƯỚC TA HIỆN NAY Chuyên ngành : Triết học
Mã số : 60.22.80
TÓM TẮT
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
Đà Nẵng - Năm 2015

Công trình được hoàn thành tại
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS.NGƯT. Lê Hữu Ái


nghiệp.
Những năm gần đây, Việt Nam đã tạo ra những thành quả
kinh tế ấn tượng, mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội có nhiều thay
đổi sâu sắc, toàn diện, song cũng đặt ra nhiều thách thức mới cho các
doanh nghiệp. Những đòi hỏi từ các công ty quốc tế, các nhà nhập
khẩu hàng hóa Việt Nam và người tiêu dùng đối với các doanh
nghiệp trong việc tuân thủ các chuẩn mực toàn cầu về an toàn lao
động, chăm sóc sức khỏe người lao động, bảo vệ môi trường ngày
càng gia tăng. Luật chơi trong thời hội nhập đòi hỏi các doanh
nghiệp Việt Nam phải tuân thủ các vấn đề trên nếu không muốn rời
khỏi “cuộc chơi”. Điều đó gắn liền với trách nhiệm xã hội của doanh
nghiệp bởi nó bao hàm toàn bộ những khía cạnh trên.
Nghiên cứu mới đây của Viện nghiên cứu Quản lý kinh tế
Trung ương cho thấy, đa phần các doanh nghiệp Việt Nam chưa hiểu
đúng về trách nhiệm xã hội. Các doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức
đầy đủ ý nghĩa và ảnh hưởng của trách nhiệm xã hội tới bản thân
doanh nghiệp và nền kinh tế Việt Nam. Theo thống kê của Viện này
2

thì mới chỉ có 36% doanh nghiệp được hỏi trả lời có bộ phận giám
sát thực hiện trách nhiệm xã hội, khoảng 2% doanh nghiệp nói họ
hiện đang là thành viên của nhóm thực hiện các tiêu chuẩn CS (tiêu
chuẩn Việt Nam). Trong hai năm 2011 và 2012, 28% số doanh
nghiệp chấp hành bảo vệ môi trường, 5% DN thừa nhận có đóng góp
cho sự nghiệp chăm sóc y tế… Đó là thực trạng buồn về trách nhiệm
xã hội của các doanh nghiệp Việt Nam.
Năm 2009, Việt Nam đã trở thành một trong những nước đạt
mức thu nhập trung bình và từng bước thoát nghèo, là thành viên của
nhiều tổ chức trong khu vực và quốc tế và hiện đang đàm phán hiệp
định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP). Sự hội nhập quốc tế một

luận văn xây dựng các giải pháp nhằm phát huy một cách có hiệu
quả trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp vì sự phát triển bền vững
trong sản xuất, kinh doanh.
- Nhiệm vụ nghiên cứu
+ Trình bày khái quát lý luận về đạo đức, trách nhiệm xã hội
của các doanh nghiệp.
+ Phân tích thực trạng trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở
Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
+ Đề xuất các giải pháp cơ bản nhằm thực hiện tốt trách
nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở nước ta hiện nay.
4

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các doanh nghiệp ở Việt
Nam trong quá trình thực hiện nghĩa vụ và trách nhiệm xã hội của
mình.
- Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài giới hạn ở việc xem xét quá
trình thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp; những phương
pháp, cách thức của các công ty xây dựng các tiêu chuẩn, Bộ quy tắc
ứng xử và phát triển trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trên cơ sở phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện
chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử, luận văn sử dụng tổng hợp các
phương pháp để tổng hợp, so sánh, đánh giá thực tiễn.
5. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Luận văn là tài liệu tham khảo cho sinh viên, học viên chuyên
ngành triết học, phục vụ trong học tập và nghiên cứu môn Triết học,
Triết học xã hội.

triển.
Thứ nhất, đạo đức được xem là gốc rễ, là cội nguồn của mỗi
con người.
Thứ hai, đạo đức giúp con người đối xử với nhau theo đúng
6

chuẩn mực cần có.
Thứ ba, đạo đức góp phần làm giàu tính người trong các quan
hệ xã hội.
Thứ tư, đạo đức giúp con người sống có trách nhiệm hơn với
bản thân, gia đình và xã hội.
Thứ năm, đạo đức sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển của xã
hội về mọi mặt.
1.1.3. Đạo đức kinh doanh
Đạo đức trong kinh doanh là sự vận dụng, thực thi những giá
trị, chuẩn mực khuôn mẫu, biểu tượng đạo đức của cộng đồng trong
các hoạt động sản xuất kinh doanh. Về bản chất đạo đức kinh doanh
là đạo đức nghề nghiệp được thể hiện trong một lĩnh vực hoạt động
cụ thể: đó là lĩnh vực kinh doanh.
Cho đến nay, đã có rất nhiều định nghĩa về đạo đức kinh
doanh. Về cơ bản có hai xu hướng sau:
Một là, những quan điểm cho rằng đạo đức cũng như trách
nhiệm xã hội, nó không cần phải gắn với vấn đề kinh doanh của các
doanh nghiệp.
Hai là, các tư tưởng ủng hộ việc đưa đạo đức gắn kết với quá
trình kinh doanh của doanh nghiệp. Họ cho rằng đây là việc cần thiết
song lại chưa hoàn toàn nhất trí với nhau về nhiều khía cạnh như về
phạm vi ứng dụng, nội dung của đạo đức kinh doanh…
Ở Việt Nam hiện nay, vấn đề đạo đức kinh doanh vẫn được
xem là vấn đề còn khá mới mẻ. Trong các giáo trình giảng dạy về


Hai là, những quan điểm đồng thuận
Ở Việt Nam, trong những năm gần đây, người ta thường sử
dụng định nghĩa của Nhóm phát triển kinh tế tư nhân của Ngân hàng
thế giới về trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Theo đó, Trách
nhiệm xã hội của doanh nghiệp (Corporate Social Responsibility –
CSR) là sự cam kết của doanh nghiệp đóng góp vào việc phát triển
kinh tế bền vững, thông qua những hoạt động nhằm nâng cao chất
lượng đời sống của người lao động và các thành viên gia đình họ,
cho cộng đồng và toàn xã hội, theo cách có lợi cho cả doanh nghiệp
cũng như phát triển chung của xã hội.
1.2.2. Những biểu hiện trách nhiệm xã hội của doanh
nghiệp
Trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp trong thời kỳ hội nhập
toàn cầu hoá kinh tế hiện nay biểu hiện dưới những góc cạnh sau:
+ Trách nhiệm với thị trường
+ Bảo vệ môi trường.
+ Quan hệ tốt với người lao động.
+ Đóng góp cho với cộng đồng xã hội.
Bên cạnh đó, trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp còn được
thể hiện cụ thể trên các yếu tố khác, các mặt như:
+ Bảo đảm lợi ích và sự oan toàn cho người tiêu dùng
+ Thực hiện tốt trách nhiệm với nhà cung cấp dịch vụ
+ Đảm bảo lợi ích cho các cổ đông …
9

1.3. QUAN HỆ GIỮA ĐẠO ĐỨC VÀ TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI
1.3.1. Đạo đức là nhân tố chi phối trách nhiệm xã hội
Trách nhiệm xã hội có thể được coi là một sự cam kết của
doanh nghiệp hay cá nhân đối với xã hội; trong khi đó đạo đức kinh

TRÁCH NHIỆM XÃ HỘI CỦA CÁC DOANH NGHIỆP Ở
NƯỚC TA HIỆN NAY
2.1. TÍNH TẤT YẾU KHÁCH QUAN
Thực hiện trách nhiệm xã hội là một yêu cầu tất yếu đối với
những doanh nghiệp muốn xây dựng và giữ vững thương hiệu của
mình trong giai đoạn phục hồi và tăng trưởng kinh tế, hội nhập kinh
tế toàn cầu và cạnh tranh trên thương trường ngày càng khốc liệt. Ủy
ban kinh tế thế giới về phát triển cho rằng: Trách nhiệm xã hội của
doanh nghiệp là một cam kết kinh doanh nhằm cư xử đạo đức và
đóng góp cho sự phát triển kinh tế cùng với việc nâng cao chất lượng
cuộc sống của người lao động và gia đình của họ cũng như chất
lượng cuộc sống của cộng đồng và xã hội nói chung.
2.1.1. Thực hiện trách nhiệm xã hội là điều kiện để phát
triển bền vững
Doanh nghiệp muốn phát triển bền vững nhất thiết phải tuân
thủ những quy định nghiêm ngặt về bảo vệ môi trường và các vấn đề
khác như bình đẳng giới, oan toàn lao động, quyền lợi của người lao
11

động trong các nhà máy, công ty, các vấn đề trả lương công nhân,
đào tạo phát triển nguồn nhân lực và đóng góp xã hội.
2.1.2. Thực hiện trách nhiệm xã hội sẽ làm tăng lợi ích
Thực hiện tốt trách nhiệm xã hội doanh nghiệp đem lại rất
nhiều lợi ích. Trách nhiệm xã hội có mối liên hệ tích cực đến lãi đầu
tư, tài sản và mức tăng doanh thu. Trách nhiệm xã hội sẽ tạo ra cơ sở
thành công cho tất cả các hoạt động kinh doanh quan trọng của tổ
chức. Một mặt, trách nhiệm xã hội giúp các doanh nghiệp giảm thiểu
chi phí sản xuất thông qua các phương pháp sản xuất an toàn, tiết
kiệm. Ngoài ra, thực hiện tốt trách nhiệm xã hội còn góp phần thu
hút được lực lượng lao động giỏi và nâng cao vị thế của mỗi quốc

Nghĩa vụ đạo đức trong trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được
thể hiện thông qua các tiêu chuẩn, chuẩn mực hay sự kỳ vọng phản
ánh mối quan tâm của các đối tượng chủ yếu như người tiêu dùng,
người lao động, đối tác, chủ sở hữu và cả cộng đồng xã hội
- Nghĩa vụ nhân văn
Nghĩa vụ nhân văn trong trách nhiệm xã hội đối với doanh
nghiệp đó là quá trình đóng góp của doanh nghiệp cho sự phát triển
chung của cộng đồng và xã hội.
2.2.2. Trách nhiệm đối với người lao động
Theo quy định của pháp luật, người sử dụng lao động có nghĩa
vụ tạo một môi trường lao động an toàn, trả lương không thấp hơn
13

mức lương tối thiểu, đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động và
thực hiện những quy định của pháp luật lao động. Ngược lại đối với
người lao động, họ muốn được trả lương tương xứng với những gì
họ cống hiến, được làm việc trong môi trường an toàn, được đối xử
bình đẳng với những lao động khác và được thăng tiến.
2.2.3. Trách nhiệm đối với người tiêu dùng
Xã hội, tức là người tiêu dùng, đòi hỏi doanh nghiệp cung ứng
sản phẩm, dịch vụ có chất lượng, an toàn và giá cả hợp lý.
Doanh nghiệp phải nghiêm túc thực hiện việc đảm bảo chất
lượng, độ an toàn của các hàng hóa, dịch vụ mà mình làm ra. Bên
cạnh đó phải có trách nhiệm hướng dẫn sử dụng, cảnh báo những
nguy cơ gặp phải khi sử dụng hàng hóa, dịch vụ của mình.
2.2.4. Trách nhiệm đối với xã hội và môi trường
Doanh nghiệp không chỉ có trách nhiệm với người lao động,
người tiêu dùng mà còn có trách nhiệm đối với xã hội mà ở đó doanh
nghiệp hoạt động. Trách nhiệm này yêu cầu các doanh nghiệp đóng
góp các nguồn lực cho xã hội, nhiều doanh nghiệp thực hiện trách

này như: chương trình “Tôi yêu Việt Nam” của công ty Honda Việt
Nam, chương trình giáo dục vệ sinh cá nhân cho trẻ em tại các tỉnh
miền núi của công ty Unilever, chương trình đào tạo tin học Topic
64 của Microsoft, Qualcomm và HP, chương trình hỗ trợ phẫu thuật
15

dị tật tim bẩm sinh và ủng hộ nạn nhân vụ sập cầu Cần Thơ của
VinaCapital, Samsung, chương trình khôi phục thị lực cho trẻ em
nghèo của Western Union…
Một số công ty chủ động thực hiện trách nhiệm xã hội và tạo
được hình ảnh tốt đối với công chúng như các tập đoàn Mai Linh,
Tân Tạo, Duy Lợi, Sacombank, Kinh Đô…
Bên cạnh đó, phải thừa nhận rằng, trong thời gian qua ở Việt
Nam, nhiều doanh nghiệp đã không thực hiện một cách nghiêm túc
trách nhiệm xã hội của mình.
2.3.2. Một số doanh nghiệp tiêu biểu đã thực hiện tốt trách
nhiệm xã hội
Trong nhiều công ty thực hiện tốt trách nhiệm xã hội phải kể
đến các công ty lớn, các công ty đa quốc gia, các công ty hoạt động
trong các lĩnh vực xuất nhập khẩu. Trong đó, phải kể đến một số
công ty sau:
- Công ty Unilever Việt Nam
- Công ty Sữa Việt Nam (Vinamilk)
- Công ty Honda Việt Nam
2.4. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA
2.4.1. Vấn đề thuộc về thể chế
Ở nước ta hiện nay, việc xác định trách nhiệm xã hội đối với
người tiêu dùng, với môi trường sinh thái và các vấn đề thuộc phạm
trù đạo đức xã hội khác thuộc về ai đang là vấn đề còn đang bàn cãi.
Vấn đề cần phải làm sáng tỏ ở đây là trách nhiệm của các cơ quan

Trong sản xuất kinh doanh, vai trò của các bên hữu quan giữ
vị trí quan trọng trong quá trình thực hiện trách nhiệm xã hội. Ở Việt
Nam, các đối tượng hữu quan chưa nhận thức được tầm quan trọng
trong thực hiện trách nhiệm xã hội. Người lao động chưa nhận thức
rõ trách nhiệm của người sản xuất đối với sản phẩm và yêu cầu đạo
đức trong từng sản phẩm mà mình làm ra. Người lao động chỉ làm vì
mong muốn có thu nhập cao nên đã bỏ qua các quy định do nhà
nước và doanh nghiệp đặt ra. Người tiêu dùng chưa nâng cao được
nhận thức và sự lựa chọn sản phẩm vì sức khỏe của bản thân và gia
đình. Nhiều người ngại tố giác, sợ trả thù khi phát hiện những sai trái
của các doanh nghiệp có những hành vi phi đạo đức. Các đối thủ
cạnh tranh và nhà đầu tư luôn đề cao lợi nhuận mà quên đi những
yêu cầu chất lượng, bảo vệ người tiêu dùng và bảo vệ môi trường.
2.4.4. Những điều được rút ra
Qua quá trình phân tích những vấn đề đang đặt ra trong thực
hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp. Có thể rút ra những nội
dung cơ bản sau:
Một là, hiện nay, việc tăng trưởng kinh tế nhanh và bảo vệ
môi trường sinh thái luôn là vấn đề quan trọng, luôn được mọi quốc
gia trên thế giới quan tâm.
Hai là, suy thoái và ô nhiễm môi trường là một vấn đề nghiêm
trọng ở nước ta.
Ba là, ở nước ta hiện nay, việc các doanh nghiệp sẵn sàng hay
do bắt buộc phải đưa những giải pháp thực hiện trách nhiệm xã hội
18

vào trong sứ mệnh và chiến lược kinh doanh là việc làm quan trọng
và rất cần thiết cho sự phát triển bền vững của doanh nghiệp
Bốn là, các doanh nghiệp ở Việt Nam cần phải nhận thức
đúng đắn về vai trò của trách nhiệm xã hội và lợi ích của nó với sự

nghiệp ở Việt Nam yên tâm sản xuất kinh doanh, thực hiện tốt trách
nhiệm xã hội của mình đối với cộng đồng, Nhà nước cần phải:
Thứ nhất, phải tập trung hoàn thiện pháp luật và tính hiệu lực
trong thực thi pháp luật nhằm tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho đạo
đức kinh doanh và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp được thực
hiện.
Thứ hai, tăng cường tuyên truyền nâng cao nhận thức về đạo
đức và trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp ở Việt Nam.
Thứ ba, Nhà nước cần có những chính sách khuyến khích, hỗ
trợ thực thi trách nhiệm xã hội trong các doanh nghiệp.
Thứ tư, hoàn thiện bộ máy và các cơ quan nhà nước, cơ chế
hoạt động của công tác thanh tra, kiểm tra đối với quá trình sản
xuất kinh doanh của các doanh nghiệp.
Thứ năm, Nhà nước cần sớm có chủ trương đưa nội dung về
trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp và tăng tín chỉ của môn đạo
đức kinh doanh vào giảng dạy trong chương trình giáo dục đại học,
đặc biệt là các ngành thuộc khối kinh tế.
Thứ sáu, các cơ quan của nhà nước cần phải chịu trách nhiệm
20

về chất lượng sản phẩm, tính an toàn thực phẩm, phải phối hợp thực
hiện công tác kiểm tra, kiểm soát độ an toàn của thực phẩm trong
quá trình phân phối đến tận tay người tiêu dùng.
3.1.2. Nhóm giải pháp cho doanh nghiệp
Khi tham gia vào các hoạt động kinh doanh phi đạo đức, khiến
các doanh nghiệp không chỉ đối diện với các vấn đề đạo đức mà còn
đối diện với hình phạt của pháp luật
Việc thực hiện trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp không chỉ
là vấn đề trong ngắn hạn mà đó là quá trình lâu dài với sự nỗ lực của
các doanh nghiệp.

bổ sung Luật Kiểm soát độc quyền.
- Nhanh chóng hoàn thiện luật pháp
- Xử lý nghiêm các doanh nghiệp vi phạm pháp luật, gây ô
nhiễm môi trường, sản phẩm kém chất lượng ảnh hưởng đến sức
khỏe người tiêu dùng…
- Phải nỗ lực trong công tác đấu tranh và phòng chống tham
nhũng
3.2.2. Đối với địa phương cấp tỉnh, thành phố
- Đối với cấp địa phương ở tỉnh, thành phố cần có chủ trương,
kế hoạch kêu gọi các doanh nghiệp vào đầu tư tại địa phương và cam
kết thực hiện trách nhiệm xã hội với địa phương.
22

- Phải có chiến lược thu hút các công ty, các doanh nghiệp
quan tâm đến bảo vệ môi trường bên cạnh vấn đề lợi nhuận.
- Phải quy hoạch các khu công nghiệp xa thành phố và các
khu dân cư để đảm bảo môi trường sống cho nhân dân.
- Các tỉnh, thành phố cần phải giải quyết triệt để các doanh
nghiệp vi phạm về chuẩn môi trường, các doanh nghiệp vi phạm về
vệ sinh an toàn thực phẩm…
- Lãnh đạo tỉnh, thành phố phải thường xuyên đôn đốc,nhắc
nhở các cơ quan của tỉnh, thành phố làm công tác thanh tra, kiểm tra
3.2.3. Đối với địa phương cấp cơ sở
Cần có chương trình, nội dung tuyên truyền về các vấn đề vệ
sinh an toàn thực phẩm, quyền lợi của người tiêu dùng, Luật lao
động, Luật tiêu dùng, Luật bảo vệ môi trường … nâng cao nhận thức
của nhân dân trong việc lựa chọn cho tiêu dùng của mình và gia
đình.
Kiến nghị lên cấp trên giải quyết các doanh nghiệp gây ô
nhiễm môi trường ở địa phương, phối hợp với các tổ chức, doanh

thực hiện chính sách đổi mới và tham gia vào quá trình quốc tế hóa
và toàn cầu hóa vào năm 1991. Việc thực hiện trách nhiệm xã hội
của các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay còn nhiều hạn chế, yếu
kém do các doanh nghiệp chưa nhận thức đúng đắn về trách nhiệm
xã hội. Do đó, các doanh nghiệp ở nước ta hiện nay cần tuân thủ các