ĐạI HọC QUốC GIA Hà NộI
KHOA LUậT
LƯƠNG THị THU HƯƠNG PHáP LUậT Về MUA BáN, SáP NHậP CÔNG TY
TRáCH NHIệM HữU HạN Và THựC TIễN áP
DụNG TạI VIệT NAM
LUậN VĂN THạC Sĩ LUậT HọC
Mã số : 60 38 50 LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN NHƢ PHÁT
Hà Nội – 2010 BẢNG KÊ CHỮ VIẾT TẮT Công ty TNHH
Công ty trách nhiệm hữu hạn
M & A
Mua bán, sáp nhập doanh nghiệp
NĐ
Nghị định
PwC
Những vấn đề chung về mua bán, sáp nhập công ty
trách nhiệm hữu hạn…………………………………
5
1.1
1.2
Lịch sử M&A………………………………………….
Tổng quan về mua bán, sáp nhập công ty trách nhiệm
hữu hạn………………………………………………
5
7
1.3.
Thực trạng và xu hướng mua bán, sáp nhập công ty
trách nhiệm hữu hạn ở Việt Nam……………………
32
Kết luận chương 1…………………………………….
45
Chƣơng 2
Pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động mua bán,
sáp nhập công ty trách nhiệm hữu hạn: Thực trạng
và hƣớng hoàn thiện
47
2.1
Thực trạng pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động
mua bán, sáp nhập công ty trách nhiệm hữu hạn
chỉnh mua bán, sáp nhập công ty TNHH ở Việt Nam
77
Kết luận chương2 ……………………
83
KẾT LUẬN…………………………………………
84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO…………… 1
PHẦN MỞ ĐẦU
1. BỐI CẢNH NGHIÊN CỨU VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
LUẬN VĂN
Kinh tế Việt Nam sau một thời gian dài được điều chỉnh bởi các
quyết định hành chính đã có dấu hiệu “sống lại” vào những năm 1986 khi
Đảng và nhà nước ta quyết định thay đổi tư duy phát triển kinh tế. Theo đó,
mọi hoạt động kinh doanh, thương mại được tồn tại, hoạt động theo đúng
quy luật của nó – quy luật kinh tế thị trường.
Chính từ “cuộc cách mạng tư duy” này là cơ hội cho những hình
thức kinh doanh mới thâm nhập vào Việt Nam trong đó có hoạt động kinh
tế mua bán và sáp nhập doanh nghiệp ( M&A).
Trên thế giới, hoạt động M&A có lịch sử cách đây hơn trăm năm,
nó là một hình thức kinh doanh được các doanh nhân sử dụng nhằm làm
tăng giá trị doanh nghiệp, thâu tóm một công ty, mở rộng thị phần hay
sức ảnh hưởng của doanh nghiệp ở những phân khúc thị trường mới hoặc
chiến lược mua bán, các kỹ năng chuẩn bị, đàm phán và ký kết hợp đồng
mua công ty, các cách định giá công ty Ngoài ra cũng đã có một số luận
văn viết về mua bán, sáp nhập ngân hàng, công ty bảo hiểm, công ty cổ
phần chứ chưa có một công trình nghiên cứu nào đề cập tới hoạt động mua
bán, sáp nhập công ty TNHH dưới khía cạnh pháp lý. Mặc dù việc nghiên
cứu sự điều chỉnh của pháp luật đối với hoạt động mua bán và sáp nhập
doanh nghiệp nói chung và công ty TNHH nói riêng đang là nhu cầu cấp
thiết trong hoạt động thực tiễn cũng như nghiên cứu luật học hiện nay. Việc
tác giả lựa chọn đề tài “Pháp Luật về Mua bán và sáp nhập Công Ty
TNHH và thực tiễn áp dụng tại Việt Nam” mang một ý nghĩa thiết thực,
3
trên cơ sở nghiên cứu đề tài tìm ra những vấn đề pháp lý cần bổ sung,
cần hoàn thiện từ đó đưa ra những kiến nghị để xây dựng và hoàn thiện
hệ thống pháp luật về M&A doanh nghiệp nói chung và công ty TNHH
nói riêng, tạo điều kiện hướng các hoạt động M&A doanh nghiệp hoat
động trong một hành lang pháp lý đầy đủ và cụ thể hơn.
3. MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU ĐỀ TÀI
Luận văn đề ra những mục đích nghiên cứu cụ thể như sau:
- Thứ nhất, nghiên cứu những vấn đề lý luận về hoạt động M&A
công ty TNHH từ đó có cái nhìn tổng quan về thực trạng và xu hướng
M&A công ty TNHH tại Việt Nam, trong đó đưa ra được khái niệm cơ bản
về mua bán, sáp nhập công ty TNHH, cũng như việc phân loại giữa hai
hình thức kinh doanh này với nhau.
- Thứ hai, Nghiên cứu hoạt động M&A doanh nghiệp nói chung và
Công ty TNHH nói riêng dưới sự điều chỉnh của Luật Doanh nghiệp năm
2005, Luật Đầu tư năm 2005 và Luật canh tranh 2004, phân tích và làm rõ
quy định của từng lĩnh vực pháp luật này đối với hoạt động M&A Công ty
TNHH.
Luận văn gồm ngoài phân mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu
tham khảo là 2 chương nội dung như sau:
Chương 1: Những vấn đề chung về mua bán, sáp nhập công ty
trách nhiệm hữu hạn
Chương 2: Pháp luật Việt Nam điều chỉnh hoạt động mua bán, sáp
nhập công ty trách nhiệm hữu hạn: Thực trạng và hướng
hoàn thiện 5
CHƢƠNG 1
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP
CÔNG TY TRÁCH NHIỆM HỮU HẠN
1.1. LỊCH SỬ M&A
Tính từ đầu thế kỷ XX, thế giới đã chứng kiến sáu làn sóng sáp nhập
và mua lại.
Làn sóng đầu tiên: xuất phát điểm từ năm 1897 – 1904, xuất hiện
sau cuộc đại suy thoái ở Hoa Kỳ năm 1893 vừa chấm dứt. Thời điểm xuất
hiện nhiều thương vụ M&A nhất đó là vào những năm 1898 tới năm 1902
và kết quả đã tạo ra sự độc quyền trong các ngành xe lửa, dầu lửa, hóa
học…
Tuy nhiên vào cuối giai đoạn này có một lượng lớn các vụ sáp nhập
không thành công, không gia tăng được hiệu quả khi sáp nhập đồng thời do
nền kinh tế bị suy thoái (1903) và thị trường chứng khoán sụp đổ (năm 1904),
cùng vào thời điểm này Hoa Kỳ đưa ra luật Sherman sử dụng để chống lại
các công ty sáp nhập với mục đích độc quyền đã đặt dấu chấm hết cho gian
đoạn này.
Làn sóng thứ hai: Xuất hiện vào những năm 1916 tới cuộc đại suy
thoái 1929. Ở giai đoạn này các cuộc sáp nhập và mua lại diễn ra chủ yếu ở
các lĩnh vực thực phẩm, mỏ, ngân hàng và ô tô và còn được mang tên là
Như vậy, với lịch sử ra đời cách đây hơn một trăm năm, hình thức
kinh doanh M&A đã trải qua nhiều thăng trầm của thời gian và ở mỗi một
thời điểm nó lại có những đặc điểm riêng biệt.
Tại Việt Nam, M&A chỉ xuất hiện khi nhà nước quyết định thay đổi
cách thức phát triển kinh tế, từ một nền kinh tế được quản lý và điều hành
bởi các mệnh lệnh và quyết định hành chính dần chuyển sang nền kinh tế
7
thị trường có định hướng xã hội chủ nghĩa. Hoạt động M&A được thể chế
hóa đầu tiên tại Luật Doanh Nghiệp 1999 và cũng bắt đầu từ giai đoạn này
giới kinh doanh mới dần biết đến khái niệm M&A cũng như góp vốn,
chuyển nhượng phần vốn góp, chia tách, giải thể doanh nghiệp…Xuất hiện
với tư cách là một hình thức kinh doanh mới nhưng hoạt động M&A diễn
ra tại Việt Nam trong thời gian qua đã cho thấy tiềm năng phát triển kinh tế
thông qua hình thức này là rất lớn nhất là khi Việt Nam đã gia nhập WTO
để hòa nhập chung với nền kinh tế thế giới.
1.2. TỔNG QUAN VỀ MUA BÁN, SÁP NHẬP CÔNG TY TRÁCH
NHIỆM HỮU HẠN
Mua bán và sáp nhập các loại hình doanh nghiệp, trong đó có loại
hình công ty TNHH, là những giao dịch phổ biến trên thế giới, đã xuất hiện
và đang trở nên phổ biến ở nước ta. Hoạt động mua bán, sáp nhập doanh
nghiệp có ý nghĩa quan trọng không chỉ đối với các doanh nghiệp tham gia
trực tiếp vào giao dịch mà còn đối với nhiều đối tượng khác như người lao
động, người quản lý của doanh nghiệp, các đối thủ cạnh tranh, cộng đồng
và nền kinh tế. Cũng như được áp dụng với công ty cổ phần và các loại
doanh nghiệp khác, các hoạt động mua bán, sáp nhập công ty trách nhiệm
hữu hạn (công ty TNHH) có thể diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau:
a) Mua bán công ty trách nhiệm hữu hạn
quyền và nghĩa vụ của công ty bị sáp nhập vào công ty nhận
sáp nhập. Công ty bị sáp nhập chấm dứt tồn tại, công ty nhận
sáp nhập vẫn tồn tại và kế thừa toàn bộ tài sản, quyền và
nghĩa vụ của công ty bị sáp nhập.
9
- Hợp nhất doanh nghiệp là việc hai hoặc nhiều công ty cùng
loại (công ty bị hợp nhất) kết hợp thành một công ty mới
(công ty hợp nhất). Các công ty bị hợp nhất chấm dứt tồn tại
và hình thành mới một công ty trên cơ sở kế thừa toàn bộ tài
sản, quyền và nghĩa vụ của các công ty bị hợp nhất.
Trong số các hình thức M&A nêu trên, trên thực tế hình thức cho góp
vốn vào công ty và bán phần vốn góp, cổ phần của công ty sẽ là những hoạt
động chính và thường xuyên, phổ biến nhất. Mỗi một hình thức M&A đều
có những quy định riêng của pháp luật điều chỉnh, trước khi thực hiện bất
cứ một hoạt động M&A nào, bên bán cần tìm hiểu kỹ các quy định của
pháp luật để xác định mục đích chiến lược của mình khi bán có đạt được
hay không và cần phải thực hiện việc bán như thế nào để pháp luật bảo vệ
tốt nhất quyền và lợi ích của mình.
Trong trường hợp bán toàn bộ doanh nghiệp tư nhân, bán quyền kiểm
soát đa số trong công ty TNHH hoặc doanh nghiệp nhà nước, bộ phận của
doanh nghiệp nhà nước, thông thường doanh nghiệp mục tiêu sẽ bị “thôn
tính” và đôi khi được sáp nhập vào công ty đi mua lại. Nếu chỉ bán một
phần công ty của mình cho một đối tác chiến lược, bên bán vừa có thêm
nguồn vốn kinh doanh, vừa tiếp thu thêm được những công nghệ và kỹ
năng chuyên môn của đối tác. Bên bán hoàn toàn có thể bảo vệ được lợi ích
của mình trong doanh nghiệp và mối lo “bị thôn tính” sẽ không phải là sự
bận tâm chính.
Bán cổ phiếu phát hành thêm cho đối tác chiến lược là một cách huy
động thêm vốn, nhưng nó có những ảnh hưởng nhất định mà bên bán cần
=============
Công ty mục
tiêu
11
Khi mua một công ty TNHH, công ty thôn tính vẫn tồn tại trên thị
trường, song công ty bị thôn tính (công ty mục tiêu) có thể biến mất hoặc
được duy trì tùy theo mục tiêu và ý muốn của hai bên tham gia vào cuộc
mua lại. Giao dịch mua công ty TNHH có thể diễn ra với sự đồng thuận của
hai bên lãnh đạo hai công ty hoặc vụ mua bán cũng có thể mang tính chất
thôn tính (hostile acquisition) diễn ra mà không có sự đồng ý và hợp tác của
các người quản lý của công ty mục tiêu. Khi ấy, bằng việc từng bước thâu
tóm dần phần vốn góp và các quyền bỏ phiếu tương ứng, công ty thôn tính
có thể loại trừ quyền lãnh đạo của công ty mục tiêu. Về lý thuyết người
mua phần vốn góp có thể là nhiều loại chủ thể khác nhau, song trong thực
tiễn mua bán và sáp nhập công ty, bên mua thường là một công ty có nhu
cầu thôn tính hoặc sáp nhập một công ty khác trong chiến lược kinh doanh
của mình [20].
Xét về hình thức thực hiện giao dịch, việc mua công ty TNHH
cũng có thể diễn ra dưới nhiều hình thức, ví dụ một công ty mua phần vốn
góp của công ty mục tiêu. Việc mua bán này sẽ làm thay đổi cơ cấu vốn
chủ sỡ hữu của công ty mục tiêu rồi lần lượt sự chuyển nhượng đó làm thay
đổi cơ cấu ban lãnh đạo của công ty mục tiêu. Tuy nhiên, công ty mục tiêu
vẫn có thể giữ nguyên tư cách pháp nhân, duy trì các hoạt động kinh doanh,
hình thức kinh doanh, phải tiếp tục gánh chịu tất cả các khoản nợ trước và
sau vụ mua bán công ty TNHH. Ngoài ra, mua bán công ty cũng có thể
diễn ra theo cách một phần hoặc toàn bộ tài sản của công ty mục tiêu sẽ
được bán cho công ty thôn tính. Trong hình thức này, số tiền mà công ty
2: Thủ tục sáp nhập được quy định như sau:
a) Các công ty liên quan chuẩn bị hợp đồng sáp nhập và dự thảo
Điều lệ công ty nhận sáp nhập. Hợp đồng sáp nhập phải có các nội dung
13
chủ yếu về tên, địa chỉ trụ sở chính của công ty nhận sáp nhập; tên, địa chỉ
trụ sở chính của công ty bị sáp nhập; thủ tục và điều kiện sáp nhập; phương
án sử dụng lao động; thủ tục, thời hạn và điều kiện chuyển đổi tài sản,
chuyển đổi phần vốn góp, cổ phần, trái phiếu của công ty nhận sáp nhập;
thời hạn thực hiện sáp nhập;
b) Các thành viên, chủ sở hữu công ty hoặc cổ đông của các công ty
liên quan thông qua hợp đồng sáp nhập, Điều lệ công ty nhận sáp nhập và
tiến hành đăng ký kinh doanh công ty nhận sáp nhập theo quy định của
Luật này. Trong trường hợp này, hồ sơ đăng ký kinh doanh phải kèm theo
hợp đồng sáp nhập. Hợp đồng sáp nhập phải được gửi đến tất cả các chủ nợ
và thông báo cho người lao động biết trong thời hạn mười lăm ngày, kể từ
ngày thông qua;
c) Sau khi đăng ký kinh doanh, công ty bị sáp nhập chấm dứt sự tồn
tại; công ty nhận sáp nhập được hưởng các quyền và lợi ích hợp pháp, chịu
trách nhiệm về các khoản nợ chưa thanh toán, hợp đồng lao động và nghĩa
vụ tài sản khác của công ty bị sáp nhập.
3. Trường hợp sáp nhập mà theo đó công ty nhận sáp nhập có thị
phần từ 30% đến 50% trên thị trường liên quan thì đại diện hợp pháp của
công ty thông báo cho cơ quan quản lý cạnh tranh trước khi tiến hành sáp
nhập, trừ trường hợp pháp luật về cạnh tranh có quy định khác.
Cấm các trường hợp sáp nhập các công ty mà theo đó công ty nhận
sáp nhập có thị phần trên 50% trên thị trường có liên quan, trừ trường hợp
pháp luật về cạnh tranh có quy định khác.
c) Động cơ của các bên liên quan trong mua bán, sáp nhập công ty
15
- M&A để tăng trưởng mà không phải trải qua thời kỳ chờ đợi
[19]
Tóm lại, với một thế giới ngày càng phẳng hơn, trước sức ép tồn tại
các doanh nghiệp buộc phải phát triển trong đó phương thức phát triển tốt
nhất là tiến hành M&A. Đây có lẽ là lựa chọn tối ưu nhất, thông qua hoạt
động kinh tế này các doanh nghiệp sẽ chủ động loại đối thủ của mình khỏi
“cuộc chơi” bên cạnh đó tư duy phát triển kinh tế hiện đại “hợp lực” cùng
nhau phát triển ngày càng phổ biến khi đó các công ty lựa chọn cách thức
hợp nhất lại với nhau để nâng cao giá trị sản phẩm hay dịch vụ từ đó phục
vụ khách hàng tốt hơn, giảm được chi phí và nâng cao lợi nhuận.
Ngoài ra, nâng cao hiệu quả kinh tế cũng là lý do khiến các bên tích
cực lựa chọn phương án M&A như một chiến lược phát triển của mình do
tận dụng được thị phần khi hợp lực cùng nhau, tận dụng được phần tài sản
cố định như nhà xưởng, nguồn nhân lực, hệ thống khách hàng, ví dụ một
công ty in có thể sáp nhập với một nhà xuất bản qua đó các bên có thể hỗ
trợ cho nhau rất nhiều về nguồn lực mà nếu một công ty khi tồn tại độc lâp
không tận dụng hết.
Tham vọng bành trướng và trở thành người đứng đầu trong lĩnh vực
kinh doanh luôn là mục tiêu phấn đấu của mỗi một doanh nghiệp vì vậy,
khi cơ hội đến các doanh nghiệp này sẵn sàng tiến hành tham gia một
thương vụ M&A vì khi một thương vụ này thành công họ sẽ giảm được
nhiều chi phí gồm thời gian và tiền bạc trong việc gia nhập thị trường, điều
này đặc biệt hiệu quả khi các bên tham gia hoạt động trong các lĩnh vực
kinh doanh có điều kiện, phải chịu sự quản lý chặt chẽ từ phía các cơ quan
nhà nước có thẩm quyền, kinh doanh dược phẩm hoặc viễn thông là một ví
dụ.
16
Một động cơ khác khiến các bên quyết định tiến hành tham gia một
- Sáp nhập để mở rộng thị trường: đây là hình thức sáp
nhập giữa hai hoặc nhiều công ty kinh doanh trong cùng
một loại sản phẩm nhưng hoạt động ở những thị trường
khác nhau. Sự sáp nhập này sẽ giúp cho công ty sáp nhập
là công ty kinh doanh hàng hóa này ở đồng thời trong
nhiều thị trường.
- Sáp nhập để mở rộng sản phẩm: diễn ra đối với các công
ty bán những sản phẩm khác nhau nhưng có liên quan với
nhau trong cùng một thị trường. Kết quả của vụ sáp nhập
này sẽ giúp cho công ty sáp nhập vẫn tiếp tục hoạt động
trong thị trường cũ nhưng lại kinh doanh đồng thời nhiều
loại hàng hóa có liên quan với nhau.
Nếu phân loại theo tiêu chí cơ cấu tài chính, có hai hình thức sáp nhập
là:
- Sáp nhập qua hình thức mua lại: Loại hình này xảy ra khi
một công ty mua lại một công ty khác.
- Sáp nhập hợp nhất: Cả hai công ty được hợp nhất dưới
một pháp nhân mới và một thương hiệu mới được hình
thành.
Ngoài ra có thể còn nhiều tiêu chí phân loại khác, ví dụ căn cứ vào
quốc tịch của nhà đầu tư có thể có mua bán, sáp nhập công ty trong nước
và những vụ mua bán, sáp nhập có yếu tố nước ngoài. Nếu công ty mục
tiêu là một công ty TNHH thuộc sở hữu của Nhà nước, các vụ mua bán, sáp
nhập có thể còn liên quan đến chính sách mua bán, sáp nhập, tổ chức lại
khu vực kinh tế quốc doanh.
18
đ) Phân biệt mua bán và sáp nhập công ty TNHH
Mặc dù trong các khoa học kinh tế hoặc quản trị kinh doanh, M&A
- Pháp luật điều chỉnh hoạt động mua bán, sáp nhập doanh
nghiệp, đặc biệt là các lĩnh vực giới hạn tỷ lệ góp vốn đối với
các doanh nghiệp kinh doanh trong các ngành nghề kinh doanh
có điều kiện;
- Quy trình thủ tục một vụ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp từ
góc độ quản trị nội bộ doanh nghiệp;
- Các thủ tục đăng ký lại doanh nghiệp theo pháp luật doanh
nghiệp;
- Các quy định pháp lý liên quan đến trách nhiệm của doanh
nghiệp thôn tính, doanh nghiệp mục tiêu và công ty mới sau sáp
nhập;
- Sự kiểm soát của nhà nước từ góc độ pháp luật cạnh tranh liên
quan đến các giao dịch mua bán, sáp nhập doanh nghiệp;
- Các khía cạnh pháp lý khác có liên quan, ví dụ pháp luật thuế.
Ngoài ra, vì mua bán hay sáp nhập công ty TNHH cũng đều là những
giao dịch liên quan đến chuyển nhượng phần vốn góp trong các công ty
TNHH, những giao dịch này cũng được điều chỉnh bởi các nguyên tắc của
pháp luật hợp đồng.
Trong khuôn khổ có hạn của một luận văn tốt nghiệp cao học luật,
luận văn này chưa có điều kiện nghiên cứu tất cả các vấn đề pháp lý có liên
quan đến mua bán, sáp nhập công ty TNHH mà trước hết tập trung vào ba
lĩnh vực pháp luật có liên quan:
20
- Thứ nhất, quy trình chuyển nhượng phần vốn góp trong các
công ty TNHH, thủ tục đăng ký lại và chuyển đổi hình thức
công ty được quy định tại Luật Doanh nghiệp 2005 và các
văn bản pháp lí khác hướng dẫn thi hành Luật Doanh nghiệp
2005. Trường hợp các công ty nhà nước quy mô nhỏ được
chuyển đổi mô hình và tiến hành được bán cho các nhà đầu
phổ biến nhất là thoả thuận bảo mật và thoả thuận nguyên tắc.
Trong giai đoạn tìm kiếm đối tác, bên bán có thể phải tiết lộ ngày
càng nhiều thông tin mật mà không có sự đảm bảo chắc chắn liệu giao dịch
M&A có được thực hiện hay không. Bởi vậy, ngay khi bắt đầu tiếp xúc với
bên mua, bên bán có thể đề xuất ký Thoả thuận bảo mật (Thoả thuận không
tiết lộ). Thoả thuận bảo mật liên quan đến cả bên bán, bên mua và bên tư
vấn (nếu có); quy định ai chịu trách nhiệm nhận và cung cấp thông tin; đưa
ra danh sách những thông tin không cần bảo mật như thông tin mà công
luận đã biết không phải do hành động vi phạm thoả thuận của bên nhận tin,
thông tin vốn thuộc quyền nắm giữ của bên nhận tin, thông tin do bên nhận
tin tự mở rộng, thông tin nhận từ một nguồn khác mà không có giới hạn về
việc sử dụng hay tiết lộ. Thời hạn của Thoả thuận bảo mật thông thường từ
3 đến 5 năm. Trong trường hợp một bên vi phạm Thoả thuận bảo mật, bên
kia có quyền khởi kiện để đòi được bồi thường thiệt hại do vi phạm gây ra.
Tuy nhiên trên thực tế rất khó chứng minh việc vi phạm nghĩa vụ bảo mật
và thiệt hại do vi phạm gây ra nên có rất ít các vụ vi phạm Thoả thuận bảo
mật được đưa ra Toà án.
Kết thúc giai đoạn tìm kiếm đối tác, bên mua và bên bán có thể ký
Thoả thuận nguyên tắc (hay còn có tên là Biên bản ghi nhớ, Thư cam kết,
Các phần chính của thoả thuận…). Thoả thuận nguyên tắc chính thức hoá
Copyright: Tài liệu đại học ©