TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN NGUYỄN THỊ NGỌC
TÌM HIỂU CÔNG TÁC ĐÀO TẠO
NGƢỜI DÙNG TIN TẠI THƢ VIỆN
TỈNH LẠNG SƠN
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Thƣ viện Thông tin Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: ThS. NGUYỄN THỊ HẠNH

HÀ NỘI, 2014
LỜI CẢM ƠN

Trong quá trình nghiên cứu, khảo sát thực tế tại thư viện tỉnh Lạng Sơn,

tiễn, không có sự sao chép nguyên văn của bất kỳ công trình nghiên cứu nào.
Một lần nữa em xin khẳng định sự trung thực của lời cam đoan trên.

Hà Nội, ngày 8 tháng 5 năm 2014
Sinh viên Nguyễn Thị Ngọc

DANH MỤC BẢNG BIỂU

Bảng 2.1 - Nhu cầu về lĩnh vực tri thức
Bảng 2.2 - Nhu cầu về ngôn ngữ tài liệu
Bảng 2.3 - Nhu cầu về loại hình tài liệu
Bảng 2.4 - Nhu cầu về thói quen tra cứu

(online Public Access Catalog)
DDC
Khung phân loại thập phân Dewey
(Dewey Decimal classcifition)
BĐVHX
Bưu điện văn hóa xã

MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 1
1. Lí do chọn đề tài 1
2. Tình hình nghiên cứu 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3
4. Phương pháp nghiên cứu 3
5. Mục đích nghiên cứu, nhiệm vụ 4
6. Đóng góp của khoá luận 4

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 56
PHỤ LỤC 1

MỞ ĐẦU

1. Lí do chọn đề tài
Việt Nam đang trên đà phát triển tiến tới xây dựng một xã hội công
bằng, dân chủ, văn minh. Một trong những chiến lược quan trọng của Đảng
và nhà nước là hội nhập khu vực quốc tế với sự phát triển nhanh chóng của
nền kinh tế tri thức. Nơi mà, tri thức và thông tin đã nhanh chóng trở thành
nguồn trực tiếp mang tính chiến lược, sống còn đối với sự phát triển của mỗi
quốc gia, tri phối sự phát triển của xã hội và đóng vai trò vô cùng quan trọng
trong đời sống con người.
Xã hội càng phát triển, thông tin càng trở lên vô cùng quan trọng. Bởi
thông tin là cơ sở là điều kiện tiến hành quản lý xã hội và phát triển kinh tế,

là yếu tố tương tác hai chiều đối với các đơn vị thông tin, người dùng tin vừa
là khách hàng của các dịch vụ thông tin đồng thời họ cũng là người sinh ra
các thông tin mới tham gia vào các dòng thông tin. Người dùng tin là yếu tố
thiết yếu, năng động của hệ thống thông tin.
Trong những năm qua đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan tới
công tác đào tạo người dùng tin ở một số các cơ quan thông tin thư viện như:
- Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2006), Người dùng tin, Đại học Văn Hoá
Hà Nội.
- Nguyễn Việt Tiến (2009), Nghiên cứu nhu cầu tin và người dùng tin
trong hoạt động thông tin thư viện tại trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.
- Nguyễn Thị Minh Nguyệt (2013), Tìm hiểu nhu cầu tin của nhóm
người dùng tin là sinh viên trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2.
- Trần Thị Minh Nguyệt (2010), Người dùng tin và nhu cầu tin, Đại học
Quốc Gia Hà Nội, Hà Nội.
3

Ngoài ra còn có 1 số bài báo tạp chí đăng trên thư viện việt nam và một
số tạp chí chuyên ngành khác: tạp chí việt nam số 2(34)3-2012 tr7:
Tuy nhiên các công trình trên mới chỉ đề cập đến công tác người dùng
tin tại các địa điểm cụ thể. Trên thực tế chưa có công trình nào nghiên cứu về
công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn.
Vì vậy, đề tài “Tìm hiểu công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện
tỉnh Lạng Sơn” là một đề tài mới, mang tính cấp thiết.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
 Đối tượng nghiên cứu: Công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện
tỉnh Lạng Sơn
 Phạm vi nghiên cứu:
- Về mặt không gian: Nghiên cứu công tác đào tạo người dùng tin tại
thư viện tỉnh Lạng Sơn
- Về mặt thời gian: Nghiên cứu công tác đào tạo người dùng tin tại thư

thư viện tỉnh Lạng Sơn.
- Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo người
dùng tin
6. Đóng góp của khoá luận
- Về mặt lý luận: khóa luận góp phần nâng cao và hoàn thiện công tác
đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn trong giai đoạn hiện tại và
tương lai
- Về mặt thực tiễn: khóa luận đã khảo sát, đánh giá đúng thực trạng đào
tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn đồng thời, đề xuất một số giải
pháp hữu ích nhằm tăng cường và hoàn thiện công tác đào tạo người dùng tin.
7. Nội dung của khoá luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, nội dung của khoá luận được kết cấu
trong 3 chương:
5

Chương 1: Vai trò của công tác đào tạo người dùng tin với hoạt động
thông tin thư viện tại thư viện tỉnh Lạng Sơn.
Chương 2: Thực trạng công tác đào tạo người dùng tin tại thư viện tỉnh
Lạng Sơn.
Chương 3: Giải pháp nâng cao chất lượng công tác đào tạo người dùng
tin tại thư viện tỉnh Lạng Sơn.

nhu cầu của mình. Mặt khác sự phát triển ngày càng nhiều và đa dạng của các
sản phẩm thông tin và dịch vụ thông tin đòi hỏi việc đào tạo người dùng tin
ngày càng trở lên cấp thiết.
Nhận thức của người dùng tin: Người dùng tin đến cơ quan TT -TV cần
phải biết cụ thể mình cần những thông tin gì? Khai thác, tìm kiếm ở đâu? Bằng
cách nào? Vì thế, các cơ quan TT - TV rất chú trọng đến vấn đề tổ chức, hướng
dẫn người dùng tin sử dụng thư viện bằng nhiều cách khác nhau. Trong đó công
tác đào tạo người dùng tin được xem là một cách thức hiệu quả trong việc nâng
cao hiểu biết của người dùng tin đối với thư viện cũng như nâng cao năng lực
khai thác, tìm kiếm các thông tin phù hợp với yêu cầu của họ.
7

Theo ông Hola Ojasoar, phó trưởng phòng trung tâm nghiên cứu và phát
triển NLE (tổ chức các nhà lãnh đạo quốc gia): “đào tạo người dùng tin là
hướng dẫn và trang bị cho người dùng tin các kỹ năng để cho phép họ có thể
độc lập, tự tìm các nguồn tài liệu đáp ứng nhu cầu tin thông tin của mình, tất cả
các hoạt động liên quan đến hoạt động đào tạo người dùng tin với mục đích là
giảng dạy một cách tốt nhất để người dùng tin có thể sử dụng nguồn tài nguyên
thư viện, các dịch vụ và tiện nghi, được chuyển giao hơn một thư viện”.
Tuy nhiên, công tác đào tạo người dùng tin đòi hỏi phải có phương
pháp cụ thể nhằm hướng dẫn và trang bị cho người dùng tin những kiến thức
cơ bản trong việc khai thác, tìm kiếm thông tin. Các phương pháp đó có thể là
phương pháp giảng dạy tích cực lấy người học làm trung tâm, kết hợp giữa lý
thuyết và thực hành hợp lý, hướng tới việc phát triển tư duy sáng tạo, tạo ra
những đối thoại giữa người đào tạo và người được đào tạo, tạo môi trường
thoải mái cùng thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm bản thân, đón nhận những giá
trị kinh nghiệm của người khác. Như vậy, người dạy phải dạy thật, người học
phải học thật.
Trên thực tế, cán bộ thư viện không chỉ là người trông coi và quản lý
các thiết bị thư viện mà còn là người có chuyên môn nghiệp vụ có lòng nhiệt

tin thƣ viện
Người dùng tin là yếu tố cơ bản của mọi hệ thống thông tin, có vai trò
quan trọng trong sự nghiệp thư viện. Do vậy công tác đào tạo người dùng tin
càng có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong hoạt động thông tin thư viện hiện
nay, cụ thể:
- Giúp ngƣời dùng tin tra cứu và sử dụng thông tin theo yêu cầu
Cùng với sự phát triển nhanh chóng của CNTT đã tác động đến mọi
hoạt động trong đời sống xã hội, trong đó có hoạt động TV - TT. Lượng thông
9

tin ngày càng trở lên phức tạp, có rất nhiều nguồn tin cần được xác minh, tổng
hợp, đánh giá. Vì vậy năng lực của cán bộ ngày càng được chú trọng. Tuy
nhiên để vận hành được cỗ máy khổng lồ ấy không chỉ cần nghiệp vụ ở các
khâu: bổ sung, xử lý, bảo quản… mà còn phải chú ý đến một đối tượng quan
trọng và cuối cùng đó là người dùng tin.
Một thư viện ngay từ khi ra đời đều cố gắng xây dựng cho mình một
nguồn thông tin thật phong phú về nội dung và đa dạng về hình thức và mong
muốn phát triển thành một hệ thống hiện đại, thân thiện và gần gũi được thiết
lập các chức năng cụ thể và đồng bộ, tất cả các hoạt động đó đều được hướng
tới đối tượng là người dùng tin. Với tầm quan trọng như vậy để đáp ứng nhu
cầu tin ngày càng lớn của người dùng tin, các thư viện phải mở ra các lớp đào
tạo, hướng dẫn người dùng tin sử dụng các sản phẩm và dịch vụ của thư viện
sao cho phù hợp, hiệu quả. Hoạt động này có ý nghĩa rất lớn trong việc hình
thành và phát triển văn hóa đọc của người dùng tin.
Đối với mỗi thời đại, mỗi giai đoạn lịch sử, mỗi hoàn cảnh lịch sử lại
có những sự thay đổi khác nhau. Trước đây, tất cả các hoạt động của thư viện
đều phụ thuộc vào cán bộ thư viện, nên người dùng tin rất thụ động. Khi
người dùng tin có yêu cầu chỉ cần qua viết phiếu yêu cầu là người dùng tin đã
được cán bộ thư viện cấp ngay cho tài liệu, hoặc khi không biết chắc chắn tài
liệu mình cần tìm thì họ chỉ cần đưa ra gợi ý để cán bộ thư viện có thể tìm

thì luôn được người dùng tin cần đến, song không tránh khỏi hiện tượng dư
thừa thông tin, hay nói cách khác xuất hiện thêm hiện tượng nhiễu thông tin,
tức là sự trà trộn của những thông tin về hình thức thì phù hợp nhưng bản chất
thì không. Ngoài ra xen vào những thông tin có thể truy cập được là những
thông tin sai, thông tin lỗi thời, những thông tin kìm hãm hay tiềm ẩn sự nguy
hại cho quá trình phát triển, đến thuần phong mỹ tục, đến các giá trị đạo đức
11

và giá trị xã hội của cộng đồng. Vì thế mỗi người dùng tin rất cần trang bị
những kỹ năng lựa chọn thông tin của mình. Qua lớp đào tạo người dùng tin,
cán bộ thư viện sẽ cung cấp cho người dùng tin phương pháp để lọc thông tin,
nhờ đó sẽ tăng khả năng tư duy, sáng tạo.
- Tạo hứng thú cho ngƣời dùng tin
Con người muốn tồn tại và phát triển ai cũng phải có nhu cầu khác
nhau, đặc biệt là nhu cầu khám phá thế giới xung quanh. Tuy nhiên sự biểu
hiện của mỗi người lại khác nhau, thậm chí nhu cầu của con người ở mỗi thời
điềm cũng khác nhau, những bối cảnh sinh hoạt khác nhau và những chức
năng xã hội khác nhau nó còn phụ thuộc vào trạng thái tâm lý, lối sống.
những nhu cầu đó là yếu tố quan trọng tạo nên động cơ của hoạt động thông
tin. Vậy có thể coi đây là nguồn gốc tạo ra hoạt động thông tin, mà thông tin
lại có vai trò rất quan trọng. Nó vừa là phương tiện để con người tận dụng
trong mọi lợi thế xã hội mà xã hội dành cho họ đồng thời lại là chỉ số quan
trọng phản ánh trình độ và khả năng thích ứng của mỗi cá nhân.
Nếu con người muốn vận dụng sự hiểu biết, tri thức có sẵn để giải
quyết các nhiệm vụ mà thực tiễn đặt ra thì trước hết con người cần phải biết
cách tìm kiếm các thông tin phản ánh tri thức đó, tức là biết cách khai thác, sử
dụng nguồn thông tin và biết rõ trách nhiệm đối với việc khai thác sử dụng
thông tin đó. Để làm được điều này, người dùng tin phải tham gia khóa học
đào tạo người dùng tin của thư viện, bởi chỉ qua đó người dùng tin mới hiểu
hết được các khái cạnh của thông tin, hiểu rõ quyền và trách nhiệm của mình

cực kỳ quan trong, nó dẫn dắt bạn đọc đến thư viện.
Qua công tác đào tạo người dùng tin, chúng ta sẽ thấy được một hệ
thống người dùng tin ưu tú, có khả năng tư duy, sáng tạo vượt bậc trong việc
sử dụng thư viện. Như vậy, công tác đào tạo người dùng tin hiện nay đang có
ý nghĩa rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển thư viện.
13

1.2 Thƣ viện tỉnh Lạng Sơn với công tác đào tạo ngƣời dùng tin
 Quá trình hình thành và phát triển
Từ khi Cách mạng tháng 8-1945 thành công, Đảng Cộng sản Việt Nam
đã chăm lo về công tác thư viện để phục vụ nhân dân.
Tại tỉnh Lạng Sơn, ngày 4/9/1956 UBND Tỉnh Lạng Sơn đã công bố
quyết định thành lập thư viện tỉnh Lạng Sơn trực thuộc sở Văn hóa thể thao
và du lịch Tỉnh Lạng Sơn.
Thời kỳ thành lập và phát triển của thƣ viện đƣợc chia ra làm các
giai đoạn:
Giai đoạn 1956 - 1975
Ngày đầu mới thành lập cơ sở vật chất hết sức thiếu thốn, một căn nhà
ba gian lợp lá gồi được đặt trụ sở ở “Nguyễn Quang Khải hiện nay là trụ sở
Hội chữ thập đỏ tỉnh Lạng Sơn” diện tích 180m². Về giá sách có 3,4 chiếc
đóng chưa đúng quy cách của thư viện, bàn ghế làm việc cũng chưa được
đóng mới. nói chung về trang thiết bị cơ sở vật chất còn nghèo nàn, thiếu thốn
vốn sách có khoảng 4000 bản sách, trong đó sách chính trị xã hội chiếm số
lượng nhiều hơn các mảng sách khác, hầu hết sách báo là do cơ quan đoàn thể
xung quanh tỉnh trao tặng.
Phương thức phục vụ trong thời kỳ này là phục vụ tại chỗ và tổ chức
các trạm sách xung quanh thành phố để luân chuyển sách đến bạn đọc đã có
lúc độc giả lên đến gần 1000 lượt.
Nhìn chung kết quả hoạt động trong thời gian này do chưa theo dõi
được sát sao, do vậy để tính số lượng độc giả đến thư viện, lượt sách luân

chuyên ngành thư viện, và 4 cán bộ trình độ trung cấp chuyên ngành thư viện,
1 cán bộ trung cấp tài chính.
Lượt bạn đọc đến thư viện là 33.614 lượt, sách báo luân chuyển là
94.517 lượt.
Giai đoạn 1995 - 2006
Sau hội nghị 1998 đề án xây dựng trụ sở làm việc thư viện tỉnh được
UBND quan tâm đầu tư. Quan điểm của UBND tỉnh là xây dựng trụ sở thư
15

viện phải có khuôn viên, vườn hoa cây cảnh rộng rãi thoáng mát, các phòng
làm việc phải được bố trí hài hòa, hợp lý, phù hợp với các lứa tuổi khác nhau.
Tháng 10 năm 2002 công trình đã xây dựng hoàn thành và được đưa
vào sử dụng, tổng diện tích thư viện và khuôn viên là 3.752m², diện tích sử
dụng là 2.875m² gồm 21 phòng, phòng đọc, phòng mượn, phòng thiếu nhi,
phòng internet, phòng địa chí, phòng nghe nhìn, phòng hội thảo, phòng ngoại
văn, phòng báo chí…toàn bộ các phòng đều được đặt cáp ngầm hệ thống công
nghệ thông tin.
Giai đoạn từ 2006 đến nay
Đến năm 2006 tổng số cán bộ thư viện tỉnh là 20 người. Với đội ngũ
cán bộ thư viện như vậy trước mắt đã đáp ứng được hoạt động của thư viện
tỉnh.
Hiện nay, tổng số vốn sách hiện có trong kho là 96.626 bản, 205 loại
báo, tạp chí, sách ngoại văn là 200 bản, tài liệu địa chí là 400 bản. Kết quả
hoạt động từ 2001 - 2005 đã cấp 4.115 thẻ bạn đọc lượt độc giả đến thư viện
là 70.881 lượt, lượt sách báo luân chuyển 186.420 lượt.
Hơn 50 năm xây dựng và trưởng thành Thư viện tỉnh Lạng Sơn đã trải qua
nhiều giai đoạn thăng trầm cùng với lịch sử đất nước.
Những thách thức khó khăn đã trải qua càng tôi luyện cho đội ngũ cán
bộ Thư viện tỉnh thêm vững vàng và yêu nghề nghiệp hơn, mỗi cán bộ viên
chức đã góp một phần nhỏ của mình cho sự nghiệp cách mạng giải phóng dân

Chức năng thông tin
Thư viện tỉnh Lạng Sơn là trung tâm luân chuyển sách báo phục vụ độc
giả trên địa bàn tỉnh Lạng Sơn. Từ đây, sách báo được luân chuyển xuống các
huyện, các điểm bưu điện văn hóa xã trong toàn tỉnh để đáp ứng tốt hơn nhu
cầu tinh thần cho nhân dân.
17

Thư viện tỉnh Lạng Sơn là trung tâm thu thập xử lý, lưu trữ cung cấp
thông tin cho bạn đọc với các hình thức như: thông tin tư liệu, thông tin trên
mạng, thư mục thông báo sách mới, thư mục chuyên đề, thư mục phục vụ
lãnh đạo.
Chức năng giáo dục
Thư viện tỉnh Lạng Sơn tham gia vào việc nâng cao dân trí, chuyên
môn cho các tầng lớp của nhân dân trong tỉnh.
Thư viện là trung tâm chỉ đạo nghiệp vụ cho toàn bộ hệ thống thư viện
công cộng trong toàn tỉnh, giúp phát triển sự nghiệp thư viện trong tỉnh. Kiểm
tra thường xuyên đối với thư viện huyện, xã, thôn. Tổ chức các lớp tập huấn
nghiệp vụ cho các cán bộ thư viện tại cơ sở, đẩy mạnh phong trào đọc sách
trong toàn tỉnh.
Chức năng văn hóa
Là trung tâm thu thập, tàng trữ bảo quản và truyền bá di sản văn hóa
thuộc đủ môn loại tri thức về khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và khoa học
kỹ thuật, văn hóa nghệ thuật và các ấn phẩm đặc biệt khác kể cả các tài liệu
không công bố, các tài liệu xuất bản trong và ngoài nước phù hợp với đặc
điểm sản xuất và trình độ dân trí của người dân trong tỉnh.
Thư viện tỉnh lạng sơn là trung tâm nghiên cứu tư liệu và tài liệu địa
chí về Lạng Sơn, sưu tầm và tàng trữ các loại hình ấn phẩm nói về Lạng Sơn
thuộc bất kỳ giai đoạn lịch sử nào, bất kỳ thứ tiếng nào. Thư viện đi chuyên
sâu vào thu thập, bảo quản và phục vụ các tài liệu địa chí đồng thời tổ chức
mạng lưới công tác viên rộng rãi để thu thập tài liệu địa chí, nhất là các tài

quản theo Luật di sản văn hóa. Tiêu chuẩn và thủ tục thanh lọc tài liệu do Bộ
Văn hóa - Thông tin phối hợp với Bộ Tài chính quy định.