B GIÁO DC VÀ ÀO TO
TRNG I HC KINH T TP. H CHÍ MINH
_____________________

Nguyn Huy Hùng

MI QUAN H GIA  BT N TNG TRNG VI
 M THNG MI VÀ  M TÀI CHÍNH
 VIT NAM

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã s: 60340201

LUN VN THC S KINH T

NGI HNG DN KHOA HC
TS. NGUYN TN HOÀNG
TP. H Chí Minh – Nm 2014
MC LC
Trang ph bìa
Li cam đoan
Mc lc
Danh mc các bng biu
Danh mc các hình v, đ th
Chng 1: Gii thiu ………………………………………………………………. 1
Chng 2: Tng quan lý thuyt và các nghiên cu thc nghim……………….…. 4
2.1 Tng quan mt s lý thuyt………………………………………. … …………4
2.2 Các nghiên cu thc nghim……………………….………………… ……… 8


Danh mc các bng biu
Bng 3.1 Minh ha cách xác đnh bin ph thuc………………… …………… 16
Bng 3.2 Thng kê v ch s KAOPEN ca Chinn và Ito (201γ) ……………… 19
Bng 4.1 Thng kê mô t ca bin ph thuc và các bin gii thích chính trong mô
hình ……………………………………………………………………………….γ0
Bng 4.2 Kt qu hi quy trên Eviews ca phng trình hi quy gc…………… 31
Bng 4.3 Kt qu hi quy tng hp t phng trình hi quy gc……………… 32
Bng 4.4 Kt qu hi quy ph ca các bin TOPEN và KAOPEN………………. 35
Bng 4.5 Bng h s tng quan gia các bin trong mô hình……………… 36
Bng 4.6 Kt qu kim đnh Correlagram…………………… ……………… 39
Bng 4.7 Kim đnh White…………………… ………………………………… 40
Bng 4.8 Mô hình hi quy ph h tr kim đnh Breusch-Pagan………… …….40
Bng 4.9 Thng kê mô t ca chui phn d mô hình hi quy gc……………… 41
Bng 4.10 Ma trn h s tng quan và hip phng sai (rút gn) gia sai s và các
bin còn li …. ……………………………………………………………………42
Bng 4.11 Ma trn hip phng sai gia sai s và các bin còn li ……………….4γ
Bng 4.12 Ma hip h s tng quan gia sai s và các bin còn li …………… 44
Bng 4.13 Kim đnh Ramsey RESET vi dng bc hai bin ph thuc…………. 45
Bng 4.14 Kim đnh Ramsey RESET vi dng bc 2 và 3 ca bin ph thuc… 46
Bng 4.15 Kt qu kim đnh Ramsey RESET cho các mô hình ph ………… 48
Bng 4.16 Kt qu hi quy mô hình gc sau điu chnh……………… 49
Bng 4.17 Kt qu hi quy phng trình gc trc và sau s thay đi cách xác đnh
bin ph thuc …………………… …………………… ………………… …50
Bng 4.18 Kt qu hi quy phng trình gc sau khi thay đi cách xác đnh bin
ph thuc …………………… …………………… ………………… ………51
Bng 4.19 Kt qu hi quy bin ph thuc theo 02 bin gii thích chính ………52
Bng 4.20 Ch s đa dng hóa sn xut Vit Nam và mt s quc gia t chc 2000-
2010 ……………………… 54
Bng 4.21 Mt khía cnh v v th đu t quc t ca Vit Nam vi c cu tài sn

2

đn đ bt n tng trng, và rng tác đng này (nu có) là mang tính tích cc hay
tiêu cc.
1.2 Tính cp thit ca đ tài
Thc t đã ch ra rng nn kinh t nc ta t sau khi m ca đã có s phát trin
đáng k, tuy vy, liu rng có tim n nhng nguy c bt n v mô t s phát trin
đó hay không cng là vn đ đáng quan tâm.
Trên th gii hin nay, cng có mt s nghiên cu v vn đ này, ni bt trong đó là
Calderon and Schmidt-Hebbel (2008) nghiên cu s lng quc gia mu lên đn 82
nc trong thi kì mu γ0 nm (1975-2005). Tuy vy bài nghiên cu ca Calderon
and Schmidt-Hebbel (2008) cng nh nhiu bài khác đu cha thu thp d liu ca
Vit Nam, mt phn do thi gian hi nhp ca nc ta cha thc s lâu đ thc
hin mô hình. Do đó, mi quan h gia các đ m và đ bt n tng trng  Vit
Nam là vn đ mang tính thc nghim và có th đc xem xét nghiên cu.
Dù còn nhiu thiu sót, nhng đ tài “εi quan h gia đ bt n tng trng vi
đ m thng mi và đ m tài chính  Vit Nam” này có th cung cp mt bng
chng thc nghim v mi quan h gia đ m nn kinh t và đ bt n tng
trng, t đó có th đa ra nhng kin ngh liên quan đn vn đ này.
1.3 Mc tiêu nghiên cu
Mc tiêu nghiên cu ca đ tài là xem xét chiu hng tác đng ca đ m thng
mi cng nh đ m tài chính đi vi đ bt n tng trng nhm đa ra kt lun
thc nghim v vn đ này.
1.4 Phng pháp nghiên cu
Bài nghiên cu s dng mô hình hi quy đa bin c lng phng trình hi quy
vi bin ph thuc là đ bt n tng trng còn bin gii thích chính là các bin đ
m. D liu trong bài đc thu thp theo quý hoc đc chuyn sang dng quý, thi
kì mu là 2000Q1 đn 2012Q4.
3


chun ca tc đ tng trng GDP trong mt phm vi thi gian nht đnh.
Vi mt mc đ bt n nht đnh thì giá tr tng trng s dao đng theo mt trong
hai hng là (1) tng trng cao hn hoc (2) tng trng thp đi. Khi đ bt n
này gia tng, có ngha là mc đ bin đng ca tng trng GDP trong mt phm vi
thi gian cng ln hn, khi đó mc đ gia tng hoc làm gim tc đ tng trng
cng ln hn. Nu mc đ gia tng ln thì nn kinh t đt tc đ tng trng
“nóng”, tt nhiên là không th duy trì tc đ này lâu dài cha k h ly liên quan
nh lm phát cao. Còn nu mc đ gim quá nhiu thì có kh nng tng trng s
b âm tc nn kinh t b suy thoái, cng dn đn nhng h ly v nhiu phng din
trong xã hi.
Nh vy, đ bt n tng trng th hin tính n đnh ca tc đ tng trng, qua đó
to điu kin cho s tng trng bn vng trong dài hn. Do đó, cn duy trì đ bt
n tng trng  mt mc đ nht đnh đ tránh nhng tình trng trên.
 m thng mi (Trade Openness) là mc đ hi nhp ca mt quc gia vào
thng mi quc t, bao gm xut khu và nhp khu.
Khi mc đ m ca thng mi tng đng ngha vi hn ch các bin pháp bo h
mu dch trong nc, qua đó thúc đy hot đng thng mi vi các nc khác.

5

 m tài chính (Financial Openness) là mc đ hi nhp ca mt quc gia vào
th trng tài chính quc t.
 m tài chính càng cao thì các quy đnh hn ch dòng vn vào và ra nn kinh t
cng ít đi, và do đó các dòng vn này ra và vào nn kinh t t do hn.

2.1.2 Mi quan h gia đ bt n tng trng và các đ m
V mt lý thuyt, tác đng ca các đ m đi vi đ bt n tng trng có th xem
xét di các khía cnh chia s ri ro và s chuyên môn hóa sn xut da theo
Kalemli-Ozcan và cng s (2003). Vi quc gia có đ m cao thì kh nng chia s
ri ro cng tt hn, qua đó lm gim đc bt n tng trng. Tuy vy, theo

Tc đ tng trng
 m thng mi

7

Hai tác đng trên có th nói là tn ti cùng nhau nhng tác đng nào có th ln át
đc thì tùy thuc vào tng quc gia c th. Nu tác đng âm (đ m thng mi
làm gim đ bt n tng trng) ln át đc tác đng dng thì tác đng thun s
mang du âm (nh hình 2.1), ngc li s mang du dng (nh hình 2.2), hoc nu
c hai tác đng không tri hn ln nhau thì lúc này có th xem đ m thng mi
không có tác đng đáng k đn đ bt n tng trng.
2.1.2.2  bt n tng trng và đ m tài chính
Tng t nh đ m thg mi thì đ m tài chính cng tác đng đn đ bt n
tng trng theo 02 hng:
M ca hi nhp tài chính s giúp các quc gia có c hi tip cn, ng dng các
công c tài chính tiên tin t các th trng phát trin hn vào các chng trình
qun tr ri ro. S tn tht t nhng ri ro đc trng quc gia t trc đn gi các
quc gia này phi gánh chu có kh nng đc gim thiu, dn đn nhng bt n
trong nn kinh t cng gim đi. Nh vy, có th nói đ m tài chính có th làm
gim đ bt n tng trng.
Tuy nhiên, nhng dòng vn cng chy vào nn kinh t nhiu hn và đ vào tài tr
cho s chuyên môn hóa xut khu do cm nhn đc ngun li t xut khu mang
li. iu này càng đy nhanh quá trình chuyên môn hóa này, và do đó càng nhanh
khin các ngành này d b tn thng hn vi các cú sc bên ngoài cng nh s
truyn dn t nhng quc gia khác.
Tác đng thun ca đ m tài chính đi vi đ bt n tng trng s mang du
dng, hoc du âm, hoc tác đng không đáng k cng tùy thuc vào vic tác đng
nào có th ln át đc. Các tác đng này cng thay đi qua các quc gia tùy thuc
vào đc trng ca các quc gia đó.



Tuy nhiên, vn có nhng tranh lun cho rng đ m thng mi cao s làm gia tng
tn tht cho quc gia t nhng ri ro bên ngoài. Theo đó, vic m ca thng mi
s dn đn nhng mu hình chuyên môn hóa hn v sn phm, và nu chu kì kinh
doanh ch yu b nh hng các cú sc bên ngoài ngành thì đ bt n tng trng
cng gia tng theo. C th, quc gia chuyên môn hóa v xut khu sn phm s ch
s d tn thng hn vi các cú sc t giá thng mi.
Easterly và cng s (2000) không ph nhn tác đng tích cc đ m đi vi tng
trng mà ch ra rng đ m thng mi còn làm gia tng tính d tn thng hn
đi vi các cú sc, và dn đn gia tng đ bt n tng trng.
Kose và cng s (2005) ch ra mi tng quan dng gia đ bt n và đ m
thng mi, tuy nhiên mi quan h này không nh hng đn tng trng trong dài
hn.
Có th nói mi quan h gia đ m thng mi và đ bt n tng trng là cha
tht rõ ràng, đôi khi dn đn nhng kt qu thc nghim mâu thun vi nhn đnh
ban đu.
Cavallo và Frankel (2007), tp trung nhiu hn v nhp khu, nhn đnh rng quc
gia có đ m càng cao thì càng d tn thng vi các cú sc bên ngoài, và to ra
nhng s ngng tr đt ngt (sudden stops) dn đn nh hng đn uy tín thng
mi ca chính quc gia này, nhng s suy gim thng mi v sau s càng làm tn
thng nhiu hn các quc gia khác. Tuy nhiên, kt qu t 162 quc gia giai đon
1970-2002 li cho thy quc gia vi đ m ln hn li ít gp nguy c đi mt vi
s ngng tr đt ngt cng nh khng hong tin t. C th, c gia tng t l
thng mi trên GDP 10% thì xác sut gp s ngng tr đt ngt gim 40%.
Buch và cng s (2009) nghiên cu các công ty  c đánh giá mi quan h gia
đ m xut khu và đ bt n. V lý thuyt, h xem xét tác đng theo hai hng (1)
nu cung và cu các yu t sn xut có đ co giãn cao thì các doanh nghip xut
khu s gp tn tht nhiu hn vi các cú sc trong và ngoài nc cng nh phn
10


mi và đ bt n tng trng. ó là nu quc gia có mc đ chuyên môn sn xut
và xut khu cao thì đ m thng mi có xu hng làm gim tính n đnh ca tng
trng (đ bt n tng).
2.2.2  bt n tng trng và đ m tài chính
Cng nh đ m thng mi, tác đng ca đ m tài chính đi vi đ bt n tng
trng cng cha tht rõ ràng.
Vi vic m ca tài chính, các quc gia đang phát trin vi lng vn gii hn có
c hi đ tip cn đc các công c tài chính tin b cng nh lng vn di dào t
các nc phát trin hn. T đó, các quc gia này có th thit lp cu trúc sn xut
đa dng hn và qun tr ri ro tt hn. Kt qu vn đm bo tng trng vi mc
dao đng tng trng n đnh hn.
Kose và cng s (2003) dùng mu 76 nc công nghip và đang phát trin trong
giai đon 1960-1999 nhm kim đnh hiu ng ca đ m tài chính đi vi đ bt
n v mô. Kt qu là so vi thp niên trc đó thì trong nhng nm 1990 tính bt n
ca mc tng sn lng đã gim và t l đ bin đng trong tng trng tiêu dùng
trên đ bin đng trong tng trng thu nhp đã gia tng đi vi các quc gia có đ
m tài chính ln hn.
Bekaert và cng s (2004) đánh giá v s t do hóa th trng vn và đ m tài
khon vn tác đng nh th nào đn đ bt n trong mc tng tiêu dùng thc. Kt
qu tng quan âm đc h tr mnh m sau khi kim soát các nhân t tác đng
chu kì kinh doanh, s phát trin v tài chính cng nh cht lng v quy đnh th
ch. Thêm vào đó, bài nghiên cu cng ch ra các quc gia m ca tài chính càng
nhiu thì đ bt n tiêu dùng càng thp và s gim đn mc thp nht khi các nc
này tin hành t do hóa th trng vn.
Tuy nhiên, vic m ca v tài chính dn ti h ly gia tng và tài tr cho các mu
hình chuyên môn hóa sn xut da theo li th so sánh, làm gia tng tính d tn
12

thng đi vi các cú sc đc trng trong ngành chuyên môn hóa đó, và vi mc đ
hi nhp càng cao thì càng d lan truyn nhng điu này t quc gia này sang quc

t s trên, do đó ci thin kh nng san s ri ro và n đnh hóa tiêu dùng, dn đn
n đnh đc tng trng.
Tip ni bài nghiên cu ca Kose và cng s (2003), Evans và Hnatkovska (2007)
cng ch ra nh hng ca đ m tài chính đn đ bt n ph thuc vào hai kênh (1)
vic tip cn rng rãi các công c tài chính cho phép các h gia đình – vn có tiêu
dùng tng quan thp vi các cú sc đc thù quc gia – thc hin qun tr ri ro tt
hn, và (2) vic tip cn th trng vn quc t s dn đn s chuyên môn hóa sâu
rng hn trong sn xut ca tng quc gia t đó khuch đi nh hng ca các cú
sc đc thù quc gia và truyn dn qua các nc khác. Kt qu cho thy mi quan
h dng hình chuông gia đ m tài chính và đ bt n tiêu dùng. Quc gia đi t
trng thái t túc v tài chính lên mt đ m thp thì s gia tng trong mi tng
quan gia tiêu dùng và cú sc đc thù quc gia ln át đc hiu ng gim tính bt
n trong tiêu dùng hàng hóa ngoi thng, do đó đ bt n tiêu dùng tng th s
tng lên. Ngc li, khi quc gia đi t trng thái m ca tài chính thp lên mc cao
hn thì kt qu trên đo chiu, hiu ng gim bt n trong tiêu dùng hàng hóa ngoi
thng ln át đc hiu ng tng quan gia tiêu dùng và cú sc đc thù quc gia,
dn đn kt qu đ bt n tng th gim.
Ito (2004) tip cn mi quan h này di góc nhìn ca các cuc khng hong. Bng
quan sát 141 cuc khng hong tin t ca 62 nc t 1975-2002, bài nghiên cu
đa ra kt qu là đ m tài chính cao có kh nng làm gim xác sut gp khng
hong tin t đi vi các nc công nghip và đang phát trin trong khi li không
đúng vi quc gia mi ni. Mt kt qu na là vi các nc công nghip thì mi
tng quan gia s st gim sn lng và khng hong tin t là nh hn và ít kéo
dài hn nu có đ m tài chính ln hn trc khi gp khng hong. Tuy nhiên, vi
14

các nc đang phát trin và th trng mi ni thì không có c s cho mt kt lun
tng t.
Nhìn chung, k c v mt lý thuyt hay thc nghim thì mi quan h gia đ m và
đ bt n tng trng đu cha tht rõ rang. iu này có th hàm ý rng có kh

liu không có sn trong giai đon trc nm 2000.
 Các bin thu thp có thi gian không đng nht vi nhau, do đó la chn
khong thi gian 2000-2012 có th bao hàm đc phn ln các bin vi cùng
mt thi gian mu.
 S hn ch v mt tip cn d liu khin mt s d liu có th tn ti nhng
li gây khó khn cho vic thu thp.
 Ngoài ra còn đc thù trong vic thu thp d liu ca mt s bin cng tác
đng đn thi kì mu trong bài, nh các bin đ bt n tng trng,
KAOPEN, GDP thc.
Do khong thi gian mu 2000-2012 là không quá dài nên đ tài dùng d liu theo
quý, theo đó thi gian mu c th là 2000Q1:2012Q4. Mt s bin có sn di dng
quý s đc s dng trong mô hình mt cách trc tip, mt s bin không có sn
di dng quý (c th là dng nm) s đc chuyn thành d liu quý bng công c
trong phn mm Eviews.

16

3.1.2 Xác đnh các bin
3.1.2.1 Bin ph thuc
Bin ph thuc dùng trong mô hình hi quy là bin đ bt n tng trng, đc đo
lng bng đ lch chun ca mc tng trng GDP thc (theo quý) tính trong
phm vi 5 quý.
GROVOL
t
=  lch chun 5 quý ca (dGDP
T
) =











là giá tr trung bình ca dy
t

trong phm vi 5 quý, T ch thi đim ca giá tr bin trong mt gii hn 5 quý (T =
1,2,3), t ch thi đim ca giá tr bin dùng thc hin mô hình, tng ng vi T=3
trong mi mt phm vi 5 quý.
Bng 3.1 Minh ha cách xác đnh bin ph thuc

GDP thc
dlogGDP
t

GROVOL

Q4 2000
78,792,000,000,000
Q1 2001
58,368,000,000,000
-30.00%


giá tr giao dch ca xut khu và nhp khu, và mu s là giá tr GDP.
TOPEN =



TOPEN là đ m thng mi.
X là giá tr xut khu, đc thu thp theo quý ti Qu Tin t Quc t (International
Monetary Fund – IεF), do đn v là USD nên cn chuyn đi sang đn v VND
bng cách nhân vi t giá hi đoái.
M là giá tr nhp khu, vi s liu theo quý ca IεF, cng đc chuyn đi đn v
nh giá tr xut khu.
T giá hi đoái đc dùng là t giá hi đoái danh ngha trung bình, vi d liu có
sn trong World Development Indicators ca Ngân hàng Th gii (World Bank –
WB) di dng nm và đc chuyn sang dng quý đ tính toán thông qua phn
mm Eviews.
b.  m tài chính
 m tài chính không đc xác đnh ging nh trong bài ca Calderon và
Schmidt-Hebbel (2008) vi nguyên do là s hn ch tip cn vi các bin giá tr
thành phn dùng đ tính đ m tài chính này.
 tài đã dùng mt cách xác đnh đ m tài chính khác là s dng ch s KAOPEN
ca Chinn và Ito (The Chinn-Ito Index). Ch s KAOPEN th hin mc đ m ca
tài khon vn, do đó th hin mc đ t do các dòng vn chy ra và chy vào nn
kinh t. Nh vy, ch s này khá phù hp đ làm thc đo tính toàn cho đ m tài
chính.
18

D liu này đc cp nht bi các tác gi sau mt quãng thi gian nht đnh.

Hình 3.1  th d liu KAOPEN Vit Nam ca Chinn và Ito
1

1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003

(xem bng 3.2).
Bng 3.2 Thng kê v ch s KAOPEN ca Chinn và Ito (2013)

Nh
nht
Trung
bình
Trung
v
Ln
nht
 lch
chun
Toàn mu
-1.86
0.00
-0.38
2.44
1.53
Các nc công nghip
-1.86
1.26
2.18
2.44
1.38
Các nc đang phát trin
-1.86
-0.22
-1.17
2.44

1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 51
KAOPEN1
KAOPEN2
0
0.05
0.1
0.15
0.2
0.25
0.3
0.35
0.4
0.45
0.5
1 3 5 7 9 11 13 15 17 19 21 23 25 27 29 31 33 35 37 39 41 43 45 47 49 51
KAOPEN1n
KAOPEN2n