HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
NGUYỄN VĂN TUẤN
VAI TRß CñA C¸C C¥ QUAN THANH TRA NHµ NíC
Trong kiÓm so¸t viÖc thùc hiÖn quyÒn hµnh ph¸p
Chuyên ngành : Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
Mã số : 62 38 01 01
TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC
HÀ NỘI - 2015
CÔNG TRÌNH ĐƯỢC HOÀN THÀNH TẠI
HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
Ngư ờ i hư ớ ng dẫ n khoa họ c: GS.TS. Đinh Văn Mậu
Phản biện 1:
Phản biện 2:
Phản biện 3:
Luận án sẽ được bảo vệ tại Hội đồng chấm luận án cấp Học viện, họp
tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Vào hồi giờ ngày tháng năm
Có thể tìm hiểu luận án tại Thư viện Quốc gia
và Thư viện Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Kiểm soát quyền lực nhà nước trong điều kiện xây dựng Nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam là một trong những vấn đề lớn đang nhận
được sự quan tâm của các học giả, nhà nghiên cứu pháp lý. Mục đích của
kiểm soát quyền lực nhà nước nhằm đảm bảo việc sử dụng quyền lực nhà
nước đúng mục đích, có hiệu quả, quyền lực nhà nước phục vụ lợi ích nhân
dân, đồng thời bảo đảm cho hoạt động của bộ máy nhà nước vận hành nhịp
nhàng, thông suốt, chống lộng quyền, lạm quyền. Trong kiểm soát quyền lực
nhà nước thì kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp là quan trọng nhất.
Bởi vì, hành pháp nắm giữ, quản lý các nguồn lực của quốc gia, chịu trách

thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp.
Mặc dù các Văn kiện của Đảng và Hiến pháp đã xác định nguyên tắc
trong tổ chức quyền lực nhà nước - Quyền lực Nhà nước là thống nhất; có sự
phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan trong việc thực hiện các
quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp. Tuy nhiên, vấn đề kiểm soát giữa các cơ
quan trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp, tư pháp cần tiếp tục
được nghiên cứu làm rõ, nhất là kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp.
Thanh tra nhà nước được ra đời từ năm 1945, các cơ quan thanh tra nhà
nước thể hiện vai trò quan trọng trong bộ máy nhà nước, là công cụ sắc bén
giúp thủ trưởng cơ quan hành chính nhà nước kiểm soát việc thực hiện quyền
hành pháp của các cơ quan hành chính nhà nước cấp dưới. Ra đời từ khi mới
thành lập nước để đáp ứng yêu cầu chấn chỉnh công tác thực thi nhiệm vụ của
cán bộ, công chức. Các cơ quan thanh tra có thẩm quyền tiếp nhận đơn thư,
giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm của công chức trong bộ máy nhà
nước. Từ đó, vai trò của của các cơ quan thanh tra trong bộ máy nhà nước
ngày càng được khẳng định. Sau khi đất nước được thống nhất, trải qua giai
đoạn nền kinh tế tập trung quan liêu, bao cấp vai trò của các cơ quan thanh tra
rất được đề cao thể hiện ở việc thành lập các cơ quan thanh tra các cấp, các
ngành nhằm kiểm soát việc thực hiện các chỉ tiêu kế hoạch của nhà nước.
Từ khi đất nước đổi mới, nền kinh tế chuyển đổi sang nền kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa đã đặt ra nhiều thách thức cho công tác
điều hành, quản lý nền kinh tế. Hiện tượng tiêu cực, tham nhũng xẩy ra ở
nhiều cấp, nhiều ngành và đã trở thành một trong những nguy cơ đe dọa sự
tồn vong của chế độ. Biểu hiện tập trung ở những lĩnh vực quản lý nguồn
tiền, tài sản lớn của nhà nước như đất đai, khoáng sản, đầu tư xây dựng
trong bối cảnh đó, hàng năm các cơ quan thanh tra nhà nước đã tiến hành
nhiều cuộc thanh tra, phát hiện sai phạm hàng ngàn tỷ đồng, hàng ngàn
hécta đất. Thu hồi theo thẩm quyền hoặc kiến nghị cơ quan có thẩm quyền
thu hồi tiền, tài sản cho nhà nước, kiến nghị xử lý trách nhiệm các cá nhân,
tập thể hữu quan, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp

2.1. Mụ c đích nghiên cứ u
Mục đích của Luận án là nghiên cứu một cách toàn diện, có hệ thống
những vấn đề lý luận và thực tiễn về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước
trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp thông qua việc thực hiện chức
năng thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.
2.2. Nhiệ m vụ nghiên cứ u
Đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài về
thanh tra. Mô hình tổ chức, hoạt động một số cơ quan thanh tra trên thế
giới. Từ đó, chỉ ra những những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu về vai trò
của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền
hành pháp ở Việt Nam.
4
Làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn xác định vai trò của các cơ
quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp;
nội dung vai trò của các cơ quan thanh tra trong kiểm soát việc thực hiện
quyền hành pháp thông qua việc thực hiện chức năng thanh tra, giải quyết
khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng.
Đánh giá thực trạng thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra trong kiểm
soát việc thực hiện quyền hành pháp, chỉ ra những hạn chế, bất cập và nguyên
nhân của những hạn chế, bất cập ảnh hưởng đến việc thực hiện vai trò của các cơ
quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp.
Đưa ra những quan điểm để phát huy vai trò của các cơ quan thanh tra
nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp trong thời gian
tới, những giải pháp cụ thể phát huy vai trò của các cơ quan thanh tra trong
kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp, góp phần nâng cao hiệu quả
hoạt động quản lý nhà nước.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đố i tư ợ ng nghiên cứ u
Đề tài nghiên cứu về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong
kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp bao gồm các cơ quan thanh tra

tích, tổng hợp, so sánh, thống kê, phỏng vấn chuyên gia, khảo sát thực tiễn
để kế thừa và chọn lọc những tri thức khoa học, những kinh nghiệm thực tiễn
trong và ngoài nước… để làm rõ vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước
trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp thông qua việc thực hiện các
chức năng thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham
nhũng, tạo tiền đề đề xuất quan điểm, giải pháp phát huy vai trò của các cơ
quan thanh tra nhà nước.
Phương pháp tư duy biện chứng, phương pháp duy vật lịch sử và phương
pháp nghiên cứu đi từ cái chung đến cái riêng, từ khái quát đến cụ thể được áp
dụng nghiên cứu những vấn đề lý luận về kiểm soát quyền hành pháp, vai trò
của các cơ quan thanh tra trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp, quá
trình hình thành và phát triển của các cơ quan thanh tra nhà nước.
Phương pháp phân tích được sử dụng xuyên suốt khi nghiên cứu, đánh
giá về vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực
hiện quyền hành pháp thông qua hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố
cáo và phòng, chống tham nhũng từ việc phân tích cơ sở lý luận vai trò của
các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành
pháp, thực trạng thực hiện vai trò cho đến luận giải các giải pháp tăng cường
vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện
quyền hành pháp. Phương pháp tổng hợp được sử dụng rộng rãi trong việc
nghiên cứu các công trình khoa học liên quan đến đề tài, những vấn đề lý
luận về vai trò của các cơ quan thanh tra, đánh giá thực trạng vai trò của các
cơ quan thanh tra để từ đó đưa ra các nhận định về những mặt tích cực, hạn
chế, bất cập và nguyên nhân của những hạn chế, bất cập trong việc thực hiện
vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước.
Phương pháp so sánh được sử dụng trong việc nghiên cứu kinh
nghiệm nước ngoài về tổ chức, hoạt động, chức năng, nhiệm vụ, quyền
6
hạn của các cơ quan thanh tra trên thế giới; quá trình hình thành và phát
triển của các cơ quan thanh tra nhà nước từ năm 1945 đến nay. Phương

Đưa ra quan điểm khoa học để phát huy vai trò của các cơ quan thanh
tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp là phát huy
7
vai trò của các cơ quan thanh tra trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành
pháp phải nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động quản lý nhà nước; phải đặt
trong tổng thể đổi mới bộ máy nhà nước và trong mối liên hệ với các cơ chế
kiểm soát quyền hành pháp khác; phải quán triệt quan điểm của Đảng về
công tác thanh tra; phải khắc phục những hạn chế, bất cập trong việc thực
hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước thời gian qua; đảm bảo
quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ chức.
Đề xuất các giải pháp khoa học phát huy vai trò của các cơ quan thanh
tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp, góp phần nâng
cao hiệu quả quản lý nhà nước trong tình hình mới. Cụ thể là: tăng cường vai
trò của các cơ quan thanh tra nhà nước theo cấp hành chính, tăng tính hệ
thống của các cơ quan thanh tra nhà nước; tiếp tục hoàn thiện chức năng,
nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra; đổi mới phương thức hoạt
động của các cơ quan thanh tra nhà nước; tăng cường sự phối hợp trong hoạt
động của các cơ quan thanh tra nhà nước với các cơ quan có chức năng kiểm
soát việc thực hiện quyền hành pháp khác; tăng cường trách nhiệm của thủ
trưởng các cơ quan quản lý nhà nước trong hoạt động thanh tra; đảm bảo các
điều kiện hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước; nâng cao hiệu quả
quản lý nhà nước về công tác thanh tra.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Luận án có ý nghĩa tham khảo về lý luận và thực tiễn cho quá trình
hoàn thiện về tổ chức và hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước
trong giai đoạn hiện nay, cho việc nghiên cứu và xây dựng Chiến lược phát
triển ngành thanh tra trong thời gian tới. Luận án cũng có thể làm tài liệu
tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu pháp lý, sinh viên pháp lý khi
nghiên cứu về các cơ quan thanh tra nhà nước, về khiếu nại, tố cáo và
phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam, làm tài liệu tham khảo cho những

bài nghiên cứu về thanh tra của các giáo sư, nhà nghiên cứu, thanh tra viên
của một số nước như Mỹ, Canada, New Zealand
1.3. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA CẦN TIẾP TỤC NGHIÊN CỨU
VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC
TRONG KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP
Trên cơ sở kế thừa những kết quả nghiên cứu tại các công trình nghiên
cứu như đã trình bày ở trên, chúng ta nhận thấy còn có những nội dung cần
tiếp tục được nghiên cứu để làm rõ hơn một cách có hệ thống, sâu sắc và
toàn diện về vai trò các cơ quan thanh tra trong kiểm soát việc thực hiện
quyền hành pháp ở Việt Nam. Cụ thể là:
Về mặt lý luận
Cần làm sáng tỏ cơ sở lý luận về kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp
và vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực hiện
quyền hành pháp; vị trí pháp lý của các cơ quan thanh tra trong bộ máy Nhà
9
nước; chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra nhà nước và
nội dung thể hiện vai trò của các cơ quan thanh tra trong kiểm soát việc thực
hiện quyền hành pháp và các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện vai trò của cơ
quan thanh tra trong việc kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp.
Về mặt thực tiễn
Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng thực hiện vai trò kiểm soát
việc thực hiện quyền hành pháp của các cơ quan thanh tra nhà nước thông
qua những kết quả đạt được của các cơ quan thanh tra nhà nước trên các
lĩnh vực công tác. Chỉ ra những kết quả đạt được, những hạn chế, bất cập
trong quá trình thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước. Đồng
thời, chỉ rõ nguyên nhân của những hạn chế, bất cập ảnh hưởng đến việc
thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước.
Về định hướng phát huy vai trò của của các cơ quan thanh tra nhà
nước trong kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp
Làm rõ bối cảnh kinh tế - xã hội trong và ngoài nước đặt ra yêu cầu khách

dụng đúng mục đích, hiệu quả phục vụ lợi ích của người dân và của xã hội.
Luận án đã chỉ ra các hình thức kiểm soát việc thực hiện quyền hành
pháp bao gồm: kiểm soát từ bên ngoài vào hệ thống hành pháp là kiểm soát
của Đảng với hành pháp; của Quốc hội với hành pháp; của cơ quan tư pháp
với hành pháp; của Kiểm toán với hành pháp; của công dân, tổ chức chính
trị - xã hội, tổ chức xã hội với hành pháp. Kiểm soán từ bên trong, nội bộ
của hệ thống hành pháp là của thủ trưởng cơ quan quản lý với cơ quan cấp
dưới và của cơ quan thanh tra với các cơ quan quản lý nhà nước.
2.2. MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ
QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT VIỆC
THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP
Vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát việc thực
hiện quyền hành pháp là những tác động, ảnh hưởng và đóng góp của các
cơ quan thanh tra nhà nước bao gồm Thanh tra Chính phủ, Thanh tra tỉnh,
Thanh tra huyện, Thanh tra bộ, Thanh tra sở trong việc xem xét, đánh giá
và xử lý theo thẩm quyền đối với việc tổ chức thực hiện chính sách, pháp
luật, nhiệm vụ của các cơ quan hành chính nhà nước, người có thẩm quyền
trong cơ quan hành chính nhà nước thông qua việc thực hiện chức năng
thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng.
Bên cạnh việc làm rõ khái niệm các cơ quan thanh tra nhà nước, vai
trò của các cơ quan thanh tra nhà nước, Luận án cũng làm rõ vị trí của các
cơ quan thanh tra nhà nước trong bộ máy Nhà nước; chức năng, nhiệm vụ,
quyền hạn của các cơ quan thanh tra nhà nước.
2.3. NỘI DUNG VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA
NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN
HÀNH PHÁP
2.3.1. Kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp thông qua hoạt
động thanh tra
- Các cơ quan thanh tra tiến hành thanh tra giúp các cơ quan hành
chính nhà nước thực thi chính sách, pháp luật một cách thống nhất.

bản trình cơ quan Nhà nước có thẩm quyền hoặc tự mình ban hành theo
thẩm quyền các văn bản về phòng, chống tham nhũng; tổ chức thực hiện
các biện pháp phòng ngừa tham nhũng như kê khai tài sản, thu nhập; kiểm
tra việc kê khai tài sản, thu nhập của cán bộ, công chức; thanh tra, kiểm tra
việc công khai, minh bạch tổ chức và hoạt động của các cơ quan Nhà nước;
tiếp nhận và giải quyết các tố cáo tham nhũng theo thẩm quyền; thanh tra
trách nhiệm cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc tổ chức thực hiện các biện
pháp phòng, chống tham nhũng.
12
3.3.3. Kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp thông qua hoạt
động quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố
cáo và phòng, chống tham nhũng
Thực hiện quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết khiếu
nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng là biện pháp đảm bảo thực hiện có
hiệu quả hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống
tham nhũng. Công tác này giúp cho các cơ quan thanh tra, người có thẩm
quyền trong cơ quan thanh tra nhận thức đúng và thực hiện đúng chức
trách, nhiệm vụ của mình, tăng cường kiểm soát nội bộ hệ thống cơ quan có
vai trò kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp, từ đó nâng cao hiệu quả
việc kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp.
2.4. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN VIỆC THỰC HIỆN VAI
TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG
KIỂM SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP
Nghiên cứu lý luận và thực tiễn cho thấy một số yếu tố ảnh hưởng đến
việc thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước trong kiểm soát
việc thực hiện quyền hành pháp, cụ thể là:
Thứ nhất, vị trí của các cơ quan thanh tra nhà nước trong bộ máy
Nhà nước.
Thứ hai, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra.
Thứ ba, tổ chức của bộ máy thanh tra nhà nước và năng lực, trình độ

quả hoạt động của các cơ quan thanh tra trên các lĩnh vực.
3.3. ĐÁNH GIÁ VỀ VIỆC THỰC HIỆN VAI TRÒ CỦA CÁC
CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT VIỆC
THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP
3.3.1. Kết quả đạt được và ưu điểm
- Trong hoạt động thanh tra;
- Trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo;
- Trong hoạt động phòng, chống tham nhũng;
- Trong hoạt động quản lý nhà nước về công tác thanh tra, giải quyết
khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng;
Từ những kết quả hoạt động trên từng lĩnh vực cụ thể có thể thấy,
hoạt động kiểm soát việc thực hiện quyền hành pháp của các cơ quan thanh
tra đạt được nhiều tiến bộ, đã góp phần tổ chức thực hiện tốt các chủ
trương, chính sách, pháp luật; sử dụng có hiệu quả các nguồn lực phát triển
kinh tế - xã hội, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trên các lĩnh
vực đời sống kinh tế - xã hội.
3.3.2. Hạn chế, bất cập
Bên cạnh những kết quả đạt được nêu trên, các cơ quan thanh tra nhà
nước trong quá trình thực hiện vai trò kiểm soát việc thực hiện quyền hành
pháp còn bộc lộ một số hạn chế, bất cập. Cụ thể như sau:
- Trong hoạt động thanh tra có lúc, có nơi chưa kịp thời, nhiều vụ việc
vi phạm pháp luật chậm bị phát hiện và xử lý gây thiệt hại lớn cho nhà
nước, ảnh hưởng đến quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, cơ quan, tổ
chức; hoạt động thanh tra còn tập trung nhiều vào thanh tra các doanh
14
nghiệp, chương trình, dự án; chưa chú trọng đúng mức tới hoạt động thanh
tra trách nhiệm của các chủ thể quản lý nhà nước;
- Hoạt động tham mưu giải quyết khiếu nại, tố cáo còn tồn đọng; tỷ lệ
khiếu nại đúng của công dân lớn nhưng xử lý trách nhiệm của cán bộ, công
chức còn hạn chế;

trọng tâm, trọng điểm.
15
- Công tác tuyên truyền, phổ biến giáo dục pháp luật về thanh tra, giải
quyết khiếu nại, tố cáo chưa được thực hiện có hiệu quả.
Chương 4
YÊU CẦU KHÁCH QUAN NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA
CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT
VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP, QUAN ĐIỂM VÀ
GIẢI PHÁP PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN
THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM SOÁT VIỆC
THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP
4.1. YÊU CẦU KHÁCH QUAN NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ
CỦA CÁC CƠ QUAN THANH TRA NHÀ NƯỚC TRONG KIỂM
SOÁT VIỆC THỰC HIỆN QUYỀN HÀNH PHÁP
4.1.1. Yêu cầu xây dựng Nhà nước pháp quyền ở Việt Nam
Nhà nước pháp quyền đề cao vai trò quan trọng của pháp luật và
việc tuân thủ pháp luật của các cơ quan, tổ chức, cá nhân, đặt ra yêu cầu
đối với việc thực hiện vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước phải
tăng cường phát hiện, xử lý vi phạm pháp luật đối với cán bộ, công chức
trong bộ máy hành chính nhà nước, đảm bảo pháp chế, nâng cao hiệu lực,
hiệu quả quản lý nhà nước.
4.1.2. Yêu cầu cải cách hành chính, tăng cường phân cấp quản lý nhà
nước và điều chỉnh chức năng của các cơ quan trong bộ máy Nhà nước
Quá trình cải cách hành chính và thực hiện phân cấp quản lý bộc lộ
một số hạn chế, bất cập. Cải cách hành chính, tăng cường phân cấp chưa
được kiểm soát hiệu quả bởi các công cụ thanh tra, kiểm tra, dẫn tới việc
buông lỏng quản lý của các cơ quan trung ương đối với ngành, lĩnh vực của
mình quản lý.
Với sự ra đời của Kiểm toán nhà nước và điều chỉnh thẩm quyền giải
quyết khiếu kiện của Toà hình chính thuộc Tòa án nhân dân, tác động tới

theo cơ chế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa.
4.1.5. Yêu cầu của tiến trình toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế
Quá trình toàn cầu hóa đã, đang và sẽ tác động đến Việt Nam theo cả
hướng tích cực và tiêu cực. Với các cơ quan thanh tra nhà nước chịu tác
động trực tiếp từ những cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam tham gia,
ký kết liên quan trực tiếp đến lĩnh vực thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố
cáo và phòng, chống tham nhũng. Một trong những vấn đề phát sinh thời
gian qua, đó là quá trình tham gia các điều ước quốc tế, nhất là tham gia tổ
chức thương mại thế giới, ký kết các hiệp định thương mại, bảo hộ đầu tư
song phương, các cơ quan Nhà nước Việt Nam đang đối mặt với những vụ
kiện quốc tế từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, điển hình là
những vụ kiện liên quan đến đất đai khi nhà đầu tư không thực hiện cam
kết đầu tư theo tiến độ bị cơ quan Nhà nước Việt Nam thu hồi đất, các
doanh nghiệp nước ngoài trốn thuế, chuyển giá sang nước khác để thu lợi
bất chính các loại thuế của Nhà nước
17
Vấn đề này đặt ra vai trò của các cơ quan thanh tra phối hợp với các
cơ quan Nhà nước trong việc giúp các cơ quan quản lý nhà nước có những
cảnh báo nhằm hạn chế những sai sót, cẩu thả hay thậm chí là sai lầm trong
quá trình quản lý nhà nước trong lĩnh vực đầu tư, gây thiệt hại về mặt kinh
tế cho nhà nước. Các cơ quan thanh tra nhà nước giúp cơ quan quản lý nhà
nước quản lý nhà nước về công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng cần
phải đổi mới để đáp ứng yêu cầu của quá trình hội nhập kinh tế quốc tế, bảo
vệ quyền, lợi ích hợp pháp của cơ quan, tổ chức cá nhân, đồng thời hạn chế
những thiệt hại hay rắc rối cho nhà nước khi quản lý các doanh nghiệp
nước ngoài, hạn chế những vụ kiện hay những tranh chấp quốc tế mà Chính
phủ Việt Nam là đối tượng của vụ kiện, vai trò ở đây là vai trò tháo gỡ, hoà
giải giữa các cơ quan Nhà nước với các cơ quan, doanh nghiệp nước ngoài
làm hạn chế những vụ kiện có thể gây thiệt hại đến lợi ích của nhà nước.
4.2. QUAN ĐIỂM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CÁC CƠ QUAN

thanh tra theo cấp hành chính. Đồng thời, làm rõ phạm vi nhiệm vụ, quyền
hạn của các cơ quan thanh tra theo cấp hành chính, làm rõ đối tượng chịu
sự thanh tra của các cơ quan thanh tra.
Song song với đó, cần tiếp tục làm rõ mối quan hệ giữa các cơ quan
thanh tra đặc biệt là mối quan hệ giữa Thanh tra Chính phủ với Thanh tra
tỉnh, Thanh tra huyện. Tăng cường tính hệ thống giữa các cơ quan thanh tra
nhà nước, để các cơ quan thanh tra nhà nước cấp trên có thẩm quyền lớn
hơn trong việc chỉ đạo cơ quan thanh tra nhà nước cấp dưới, thẩm quyền bổ
nhiệm Chánh thanh tra, các chức danh chuyên môn như thanh tra viên,
thanh tra viên chính, thanh tra viên cao cấp. Làm rõ hơn thẩm quyền của
các cơ quan thanh tra, hạn chế sự chồng chéo trong hoạt động thanh tra của
các cơ quan thanh tra nhà nước như hiện nay.
Bên cạnh đó, cần có quy định đảm bảo tính độc lập tương đối với của cơ
quan thanh tra với cơ quan quản lý nhà nước cùng cấp như giao thẩm quyền
tự mình ban hành kế hoạch thanh tra hàng năm của Thanh tra tỉnh, đảm bảo
về mặt pháp lý và cơ sở vật chất cho hoạt động của các cơ quan thanh tra
không bị chi phối, can thiệp trái pháp luật của thủ trưởng cơ quan Nhà nước.
4.3.2. Tiếp tục hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các
cơ quan thanh tra nhà nước
- Tiếp tục khẳng định chức năng thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo
và phòng, chống tham nhũng của các cơ quan thanh tra nhà nước.
- Tiếp tục hoàn thiện chức năng phòng, chống tham nhũng của các cơ
quan thanh tra nhà nước.
Để phát huy vai trò của các cơ quan thanh tra nhà nước, đặc biệt là vai
trò của các cơ quan thanh tra được tổ chức theo cấp hành chính cần phải rà
soát đánh giá các nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan thanh tra nhà nước
để đề xuất với cơ quan Nhà nước có thẩm quyền điều chỉnh cho phù hợp với
tình hình thực tiễn. Trao cho các cơ quan thanh tra những nhiệm vụ, quyền
hạn để đảm bảo các cơ quan thanh tra thực hiện tốt nhiệm vụ được giao. Quy
định cụ thể hơn các biện pháp đảm bảo và chế tài xử lý vi phạm trong hoạt

quả quản lý nhà nước.
- Các cơ quan thanh tra cần phải có biện pháp linh hoạt thu hút được
những người có chuyên môn cao tham gia hoạt động thanh tra như mời,
trưng tập cộng tác viên thanh tra.
4.3.4. Tăng cường sự phối hợp trong hoạt động của các cơ quan
thanh tra nhà nước với các cơ quan có chức năng kiểm soát việc thực
hiện quyền hành pháp khác
- Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan thanh tra với cơ quan
kiểm tra Đảng.
20
- Tăng cường phối hợp giữa hoạt động thanh tra và họat động
kiểm toán.
- Tăng cường phối hợp giữa các cơ quan thanh tra với các cơ quan
điều tra, kiểm sát, tòa án.
- Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan thanh tra với các đoàn
giám sát của Quốc hội khi các đoàn giám sát thực hiện nhiệm vụ giám sát.
4.3.5. Tăng cường trách nhiệm của thủ trưởng các cơ quan quản
lý nhà nước trong hoạt động thanh tra
Hoạt động thanh tra là hoạt động quan trọng nhằm cung cấp cho các
cơ quan quản lý nhà nước những thông tin phản hồi về việc tổ chức thực
hiện các chủ trương, chính sách, pháp luật làm cơ sở cho các cấp chính
quyền ra các quyết định quản lý phù hợp với tình hình thực tiễn. Đồng thời,
hoạt động thanh tra giúp thủ trưởng cơ quan quản lý nhà nước quản lý,
kiểm soát bộ máy hành chính cấp dưới của mình đảm bảo cho hoạt động
của bộ máy nhà nước được nhịp nhàng, hoạt động quản lý có hiệu quả. Do
đó, thủ trưởng cơ quan quản lý cần phải nhận thức rõ vai trò quan trọng của
các cơ quan thanh tra nhà nước, quan tâm đúng mực đến công tác thanh tra,
có sự chỉ đạo các cơ quan thanh tra bám sát yêu cầu quản lý khi tiến hành
hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham
nhũng, để cho hoạt động của các cơ quan thanh tra nhà nước phục vụ trực

công tác đào tạo, bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức
làm công tác thanh tra.
- Thanh tra Chính phủ và thanh tra các bộ, ngành, địa phương nghiên
cứu hoàn thiện các quy trình nghiệp vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố
cáo và phòng, chống tham nhũng cho các cơ quan thanh tra nhà nước;
thường xuyên tổng kết thực tiễn công tác thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố
cáo, phòng, chống tham nhũng.
- Ngành thanh tra cần xây dựng chiến lược phát triển ngành thanh tra.
- Thực hiện nghiêm chỉnh các chuẩn mực đạo đức công chức ngành
thanh tra. Gắn việc thực hiện chuẩn mực đạo đức này với việc học tập theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh nhằm nâng cao phẩm chất đạo đức cán
bộ, công chức ngành thanh tra.
- Xây dựng và thực hiện cơ chế thu hút nhân tài, người có năng lực,
trình độ làm việc trong các cơ quan thanh tra nhà nước.
4.3.8. Tăng cường trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan thanh tra
nhà nước và công chức trong các cơ quan thanh tra nhà nước
- Thủ trưởng cơ quan thanh tra cấp trên tăng cường thực hiện thanh
tra, kiểm tra việc xây dựng chương trình, kế hoạch thanh tra; tổ chức thực
hiện chương trình kế hoạch thanh tra của các cơ quan thanh tra nhà nước
cấp dưới, đề cao vai trò, trách nhiệm của thủ trưởng cơ quan thanh tra trong
việc thực hiện nhiệm vụ thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng,
chống tham nhũng.
22
- Thủ trưởng cơ quan thanh tra nhà nước phải tăng cường hoạt động
giám sát, kiểm tra hoạt động của các Đoàn thanh tra.
- Hoàn thiện các biện pháp chế tài nhằm tăng cường trách nhiệm của
cơ quan thanh tra và công chức trong cơ quan thanh tra khi thực hiện
nhiệm vụ.
4.3.9. Tiếp tục nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về công tác
thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và phòng, chống tham nhũng

trong việc tổ chức thực hiện quyền lực nhà nước nói chung và quyền hành pháp
nói riêng. Quyền hành pháp cốt lõi chính là quyền tổ chức thực hiện các văn
bản của lập pháp, đưa pháp luật vào cuộc sống, tác động lên hành vi của các
chủ thể bị quản lý nhằm đạt được mục đích đã đặt ra, bảo vệ lợi ích của giai cấp
cầm quyền. Việc tổ chức thực hiện các văn bản của lập pháp có thể bao gồm
việc cụ thể hóa các luật và áp dụng pháp luật trong thực tiễn cuộc sống.
Để thực hiện tốt quyền này, hệ thống hành pháp phải tổ chức các cơ
quan hành chính và có đội ngũ công chức thực thi nhiệm vụ của quyền hành
pháp. Hệ thống cơ quan hành chính Nhà nước ở Việt Nam gồm nhiều cơ quan
hành chính nhà nước được tổ chức theo thứ bậc nhất định từ Chính phủ, các
bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh, các sở ngành, Ủy ban nhân dân cấp huyện,
phòng, ban thuộc Ủy ban nhân dân cấp huyện và Ủy ban nhân dân cấp xã.
Với bộ máy các cơ quan nhà nước được tổ chức ở các cấp hành chính
như vậy, một trong những yêu cầu đảm bảo nền hành chính mạnh đó là bộ
máy hành chính phải là một thể thống nhất quản lý được chính mình, hoạt
động thông suốt; việc chỉ đạo, điều hành trong hệ thống hành pháp được
thực hiện nhanh chóng, hiệu quả; hệ thống hành chính có kỷ luật, cấp dưới
tuân thủ cấp trên, mệnh lệnh hành chính được ban hành cần phải được tổ
chức đồng bộ; cán bộ, công chức trong hệ thống làm hết chức trách, nhiệm
vụ được giao, tận tụy với công việc. Từ đó, việc tổ chức triển khai chính
sách, pháp luật của Chính phủ sẽ đảm bảo hiệu quả.
Kiểm soát tính hiệu quả của bộ máy hành chính Nhà nước là một yêu
cầu quan trọng để đảm bảo tính chính đáng của bộ máy hành chính nhà
nước. Muốn vậy, thủ trưởng cơ quan hành chính Nhà nước phải có bộ phận,
cơ quan chuyên trách thường xuyên kiểm tra, đánh giá việc thực hiện nhiệm
vụ công vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân thuộc quyền quản lý của mình để
từ đó kịp thời phòng ngừa những vi vi phạm pháp luật của cán bộ, công
chức đồng thời cũng kịp thời uốn nắn, xử lý nghiêm minh những cơ quan,
tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm pháp luật.
Quá trình hình thành và phát triển của các cơ quan thanh tra nhà nước,