B GIÁO DC VĨ ĨO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH
NGUYN MINH TRÍ CÁC YU T TỄC NG N CHI TIÊU
Y T CHO TR EM VIT NAM LUN VN THC S KINH T

TP. H Chí Minh, Nm 2015
B GIÁO DC VĨ ĨO TO
TRNG I HC KINH T THÀNH PH H CHÍ MINH NGUYN MINH TRÍ

CÁC YU T TỄC NG N CHI TIÊU

MC LC
DANH MC CÁC T VIT TT
DANH MC CÁC BNG BIU
DANH MC HÌNH V, S 
CHNG 1 1
TNG QUAN 1
1.1. C S HỊNH THĨNH  TÀI 1
1.2. MC TIÊU NGHIÊN CU 2
1.3. PHM VI VĨ I TNG NGHIÊN CU 2
1.4. PHNG PHÁP NGHIểN CU 3
1.5. KT CU LUN VN 3
CHNG 2 5
C S LÝ THUYT 5
2.1. LÝ THUYT V HÀNH VI TIÊU DÙNG 5
2.1.1. Các yu t nh hng đn cu hàng hoá 5
2.1.2. Lý thuyt la chn tiêu dùng 6
2.2. LÝ THUYT CHM SịC SC KHE VÀ CHI TIÊU Y T 6
2.2.1. Lý thuyt v chm sóc sc khe 6
2.2.2. Lý thuyt v chi tiêu cho y t 8
2.3. HÀNH VI RA QUYT NH CHI TIÊU CA H GIA ỊNH 9
2.4. CÔNG BNG TRONG CHM SịC SC KHE 10
2.5. CÁC NGHIÊN CU THC NGHIM V CHI TIÊU CHO Y T 11
2.5.1. Các nghiên cu  nc ngoài 11
2.5.2. Các nghiên cu ti Vit Nam 13
2.5.3. Tóm tt kt qu các nghiên cu thc nghim 14
2.6. KHUNG PHÂN TÍCH VÀ MÔ HÌNH CA NGHIÊN CU 15
2.7. TÓM TT 16
CHNG 3 17
THIT K NGHIÊN CU 17
3.1. MÔ HÌNH NGHIÊN CU THC NGHIM TRONG  TÀI 17

5.3. KT QU MÔ HÌNH 47
5.3.1. Mô hình hi quy tobit thông thng vi d liu 2010, 2012 47
5.3.2. Mô hình hi quy tobit d liu bng kt hp d liu nm 2010 vi nm
2012 50
5.4. PHÂN TÍCH CÁC YU T TÁC NG CHI TIÊU Y T TR EM . 51
5.4.1. c đim kinh t 53
5.4.2. c đim h gia đình 53
5.4.3. c đim v điu kin chm sóc sc khe 55
5.4.4. S h tr t bên ngoài 56
5.5. TÓM TT 56
CHNG 6 57
KT LUN VÀ KIN NGH 57
6.1. CÁC KT QU CHÍNH CA  TÀI 57
6.2. KIN NGH 59
6.3. HN CH VĨ HNG NGHIÊN CU MI 60
TÀI LIU THAM KHO
PH LC 1
PH LC 2
PH LC 3
Ordinary Least Square

c lng thông
thng bình phng bé
nht

PAHE
Partnership for Action in
Health Equity

Nhóm Hp tác Hành
đng vì Công bng Sc
khe

UNFPA
United Nations Population
Fund

Qu dân s Liên hip
quc

WHO
World Health Organization
T chc y t th gii DANH MC CÁC BNG BIU
Bng 3.1: Mô hình kinh t lng thc nghim 25
Bng 3.2: Thông tin ngun d liu đc trích lc t VHLSS 2010-2012 28
Bng 4.1. Thng kê xư có c s y t chia theo loi c s y t 33

Hình 4.9 T l tr em suy dinh dng và bnh tt 39
1

CHNG 1
TNG QUAN
Chng 1 trình bày v c s hình thành đ tài, mc tiêu nghiên cu, đi
tng và phm vi nghiên cu, phng pháp nghiên cu và kt cu ca lun vn.
1.1. C S HỊNH THĨNH  TĨI
Mi h gia đình có mc thu nhp khác nhau nhng có cùng mt s khon
chung cn phi chi tr cho các nhu cu thit yu nh n, mc, nhà , hc tp, gii
trí vƠ chm lo sc khe. Dù là thu nhp cao hay thp thì ngun thu nhp đó cng
là hu hn, cn phi đc s dng mt cách hp lý, ti u. Do đó, vic cân nhc
đ quyt đnh chi tiêu bao nhiêu cho nhu cu nào cn phi đc thc hin mt
cách khoa hc nht là chi tiêu cho vic chm sóc sc khe bi vì ắsc khe là
vƠngẰ, có sc khe thì các thƠnh viên gia đình mi an tâm cho làm vic, hc tp,
vui chi t đó xư hi mi phát trin n đnh. Nht lƠ đi vi các h gia đình có
tr nh thì mc đ chi tiêu cho y t cn đc bit u tiên đ hn ch nguy c t
vong và bnh tt trong tng lai. Tuy nhiên, vic chi tiêu cho y t có th tr
thành gánh nng, chi phí thm ha, làm cho h gia đình b nghèo hóa khi nó buc
h gia đình phi chi tr làm gim đáng k thu nhp ca h hin ti hoc trong
tng lai. Nghiên cu gánh nng tài chính ca các h gia đình chi tiêu y t  Vit
Nam: Kt qu iu tra Quc gia v mc sng h gia đình 2002-2010 ca Van
Minh và cng s (2013) đư nhn đnh rng H gia đình Vit Nam lƠ ni chi tr
hu ht các chi phí chm sóc sc khe, chính vì vy h gia đình đi mt vi thm
ha chi tiêu y t và dn đn nghèo đói do thanh toán quá mc chi tiêu y t.
Ngoài ra, các yu t phi tƠi chính nh trình đ vn hóa, điu kin sng (vùng
min, mc đ phát trin dch v y t ti đa phng) cng có nh hng đn mc
chi tiêu chm sóc y t cho tr em. Theo b d liu VHLSS t 2002 đn 2012 cho
thy khong cách v trin vng sng gia nhóm tr em nghèo và nhóm tr em
khá gi hn đang dn dãn rng hn. iu này càng khng đnh rng tng trng


1.4. PHNG PHỄP NGHIểN CU
S dng phng pháp nghiên cu t liu, tài liu th cp đ xem xét, h
thng hoá và tóm tt nhng kt qu nghiên cu có liên quan đn đ tƠi đư đc
tin hƠnh trong nc vƠ ngoƠi nc; thu thp thông tin các s liu trên báo cáo v
dân s, tr em và tin hành phân tích d liu.
Phng pháp phơn tích:  tài s dng kt hp hai phng pháp chính sau:
(i) Phng pháp thng kê: Tng hp, phân tích s liu v y t vƠ chm sóc
sc kho tr em  các tnh thành trong c nc qua b s liu VHLSS 2010,
2012, WHO, B y t, Qu dân s Liên hip quc ti Vit Nam (UNFPA), và
nhóm Hp tác HƠnh đng vì Công bng Sc kho  Vit Nam (PAHE). ng
thi, phân tích mi quan h s b gia chi tiêu cho chm sóc sc kho ca tr em
vi các yu t thuc v h gia đình, đc đim vùng min, lƠm c s so sánh và
đnh hng kt qu nghiên cu đnh lng.
(ii) Phng pháp nghiên cu thc nghim: đ tài s dng phng pháp hi
quy d liu bng dng tobit đ loi b nhng yu t tác đng không có Ủ ngha
thng kê và kim soát nhng yu t không quan sát đc tác đng đn chi tiêu y
t tr em. T kt qu hi quy tobit d liu bng, đ tài s phân tích các yu t tác
đng đn chi tiêu cho chm sóc sc kho ca tr em Vit Nam.
1.5. KT CU LUN VN
Nhm đt đc tính cht ch trong vic trình bày, kt ni các ni dung giúp
ngi đc có th tham kho các vn đ và kt qu ca quá trình nghiên cu, ni
dung ca đ tƠi đc trình bƠy trong 6 chng nh sau:
Chng 1: Tng quan.
Chng nƠy trình bƠy các ni dung tng quát ca đ tƠi, đt vn đ nghiên
cu, mc tiêu và câu hi nghiên cu cng nh gii thiu s lc v phng
pháp, và phm vi nghiên cu ca đ tài.
Chng 2: Tng quan lý thuyt.
4


gia đình cho tr em cng đc đ cp, tng hp  chng nƠy.
2.1. Lụ THUYT V HĨNH VI TIểU DỐNG
2.1.1. Các yu t nh hng đn cu hƠng hoá
Cu hƠng hoá lƠ lng hàng hoá hay dch v mƠ ngi tiêu dùng sn lòng tr
nhng mc giá khác nhau ti mt thi đim nht đnh. Cu hàng hoá hay dch v
s thay đi khi chu tác đng ca nhng yu t sau:
- Thu nhp là yu t nh hng đn cu ngi tiêu dùng. Khi thu nhp gia
tng, h có th sn lòng tng chi tiêu cho mt loi hàng hoá hay dch v vi s
lng nhiu hn trc.
- S thích, th hiu s lƠm cho ngi tiêu dùng u tiên cho vic la chn hàng
hoá hay dch v trong điu kin gii hn đng ngơn sách. Ngi tiêu dùng thích
mt loi hàng hoá hay dch v nƠo đó nhiu, thì s tng vƠ u tiên tiêu dùng hƠng
hoá hay dch v đó.
- Cu hàng hoá hay dch v không ch ph thuc vào giá c ca chính bn
thân loi hƠng hóa đó mƠ còn ph thuc vào giá c ca hàng hoá hay dch v liên
quan. Theo đó thì cu ca mt loi hàng hoá hay dch v s tng khi giá c hàng
hoá thay th cho chính hàng hoá hay dch v đó tng. Bên cnh đó, cu ca mt
hàng hoá hay dch v s gim nu giá c ca hàng hoá hay dch v b sung cho
nó tng.
- Qui mô th trng càng ln thì cu ca hàng hoá hay dch v càng nhiu.
- Nhng d đoán giá c tng lai s nh hng đn cu hàng hoá  thi đim
hin ti. Cu hàng hoá hay dch v s tng nu nh ngi tiêu dùng d đoán
6

trong tng lai, giá c ca hàng hoá này s tng. VƠ ngc li, cu hàng hoá s
gim nu ngi tiêu dùng d đoán giá c hàng hoá hay dch v này trong tng
lai s gim hn giá c hin ti.
2.1.2. LỦ thuyt la chn tiêu dùng
Theo lý thuyt Mas - Colell (1995) tiêu dùng th hin nhng quyt đnh la
chn tiêu dùng mang tính cht duy lý ca ngi tiêu dùng cho các loi hàng hoá.

nƠy; nhóm có quan đim hp tin rng dch v chm sóc sc khe không quá khác
bit và th trng này có th đc phân tích tt vi nhng mô hình tân c đin
thông thng.
Cu chm sóc sc khe là mt trong rt nhiu nhng yu t tác đng lên sc
khe, và t góc nhìn kinh t, nó ch đn thun là mt đu vào trong s to sc
khe. Do đó, không nh nhng hàng hóa khác vn đc tiêu dùng vì s tho
dng trc tip mà chúng mang li, s chm sóc sc khe đc tiêu dùng đ to ra
sc khe,  đơy sc khe mi lƠ hƠng hóa đc mong mun. Trong thc t, s
chm sóc sc khe thng là mt hàng hóa xu có hiu ng trc tip làm gim
tho dng. Phn ln chúng ta đu thy vui v nu không bao gi phi tiêu dùng
chúng. Nhng khi đau m, s chm sóc sc khe li tr thành mt hàng hóa tt
vì nó có tác đng phc hi sc khe, li ích nƠy vt tri nhng hiu ng không
mong mun trong ngn hn ca vic tiêu dùng dch v này. Vy cu đi vi s
chm sóc sc khe đn t cu ca chính sc khe (Grossman, 1972), mt cu
phái sinh. Theo Arrow (1963) ch ra hai dng quan trng ca tính bt đnh trong
lnh vc chm sóc sc khe: tính bt đnh trong cu dch v chm sóc sc khe
và tính bt đnh trong s hiu qu ca phng án cha tr. Vì s đau m và các
chn thng  mc đ cá nhân là nhng s kin rt ngu nhiên, cu ca cá nhân
đi vi s chm sóc sc khe và khon chi tr đi kèm cng rt ngu nhiên. Dù
cho nhng nghiên cu y t có th ch ra tính hiu qu trung bình ca mt phng
án cha tr trong nhng điu kin nht đnh, nhng chúng không th mô t liu
8

mt phng án cha tr có th hiu qu cho mt cá nhân c th trng mt điu
kin c th, có th nói, trc khi mt s cha tr din ra, luôn có nhng s bt
đnh trng hiu qu ca nó.
V vic tip cn vƠ đc chm sóc, theo Legrand (1982) và Mooney (1998)
cho rng có s khác bit rch ròi gia ắtip cnẰ vƠ ắđc chm sócẰ. ắTip cnẰ
bao gm nhng c hi mà các cá nhân có th có đc, còn ắđc chm sócẰ hay
không ph thuc vào c vic có tn ti các c hi nh vy hay không và vic các

kin sinh hot…), và tình trng nghèo (tr cp, h tr ca chính ph) cng nh
hng đn sc khe.
Theo UNFPA Vit Nam (2011), các đc đim v trình đ giáo dc ca h có
nh hng đn sc khe và tinh thn ca ngi dơn cng nh tr em. Thu nhp
ca h có th nh hng đn kh nng chi tr v y t ca h gia đình vƠ dn đn
nh hng đn chi tiêu y t cho tr em.
Trên c s các nghiên cu trên, tác gi tip cn mô hình lý thuyt v chi tiêu
y t gia đình di dng sau:
Y= F(A, B, C, D) + U
Y: chi tiêu cho y t h cho tr em
A: Kinh t h gia đình
B: c đim h gia đình
C: iu kin chm sóc sc khe
D: H tr bên ngoài
U: Sai s các tham s c lng mô hình.
2.3. HĨNH VI RA QUYT NH CHI TIểU CA H GIA ỊNH
H gia đình lƠ nhóm tiêu dùng trong nn kinh t, là tp hp nhiu cá nhân
trong h, hành vi ra quyt đnh nƠo đó cho mt vn đ chi tiêu cng chu s chi
phi phn nào đó t các cá nhân trong h gia đình. Trong nghiên cu ca
10

Douglas (1983) đư kt lun mt ln na các đim cn lu Ủ trong hƠnh vi ra
quyt đnh ca h gia đình nh sau:
- Quá trình ra quyt đnh ca h gia đình có nhiu yu t tác đng, dn đn
cn phi cân nhc đ đa ra đc quyt đnh có li nht, giúp ti đa hóa hu
dng ca các cá nhân trong h gia đình vƠ hn ch các la chn bt li. Bên cnh
đó, h gia đình ra quyt đnh cng chu nhiu tác đng t các tác nhân bên ngoài.
Các tác nhân này có th t ngi cung cp hàng hoá, hoc các đi tng khác có
kh nng tác đng đn vic ra quyt đnh đó.
- iu kin sng, thi đim ra quyt đnh cng nh hng đn hành vi ra

him y t hay không; Mc kinh t h gia đình vƠ kh nng tip cn đn c s
chm sóc sc khe ban đu (bao gm: Khong cách, thi gian đi li và ngôn
ng). S dng dch v y t đc tính toán công bng theo chiu ngang đc áp
dng đ đánh giá tính công bng trong s dng dch v y t. Bên cnh đó, trong
nghiên cu Các yu t xã hi v sc khe  Tunisia ca Ben Romdhane và
Grenier (2009) đư ch ra các bt bình đng kinh t xã hi liên h rt quan trng
đn sc khe bà m và tr em. Trong đó, vic bt bình đng trong vic tip cn
dch v y t và mi quan tâm ca xã hi trong vic chi tiêu y t cho bà m và tr
em
2.5. CỄC NGHIểN CU THC NGHIM V CHI TIểU CHO Y T
2.5.1. Các nghiên cu  nc ngoƠi
Nghiên cu ca Hauck và Rice (2003) v bt bình đng trong chi tiêu y t ca
ngi dân Anh vi h thng d liu đc theo dõi trong 11 nm đư đa ra nhng
kt lun rng: các yu t tôn giáo, hc vn, thu nhp, tui, tng lp xã hi và tình
trng sc khe đu có tác đng có Ủ ngha đn mc chi tiêu cho y t ca ngi
dân Anh.
Nghiên cu ca Baltagi và Moscone (2010) v mi quan h gia thu nhp vi
chi tiêu cho y t ca 20 nc thành viên T chc hp tác và phát trin kinh t
(OECD) trong giai đon 1971 ậ 2004 cho thy có mi tác đng dng gia s
12

ngi cao tui và s tr nh sng ph thuc lên chi tiêu cho y t. Vic gia tng
thêm 1 ngi sng ph thuc, c th 1 ngi cao tui hoc 1 tr nh s làm gia
tng chi tiêu cho y t lên tng ng là 13% và 18%. Ngoài ra, nghiên cu còn
cho thy mt tác đng dng gia thu nhp ca ngi dơn đn chi tiêu cho y t.
Thu nhp ca ngi dơn tng 10% s dn đn tng chi tiêu cho y t lên 8,5%. Tt
c các kt qu đu có Ủ ngha thng kê 5%.
Trong nghiên cu Magazzino và Mele (2012) v các nhân t nh hng đn
chi tiêu cho y t  Ý, cho thy chi tiêu cho y t là mt hàng thit yu vi đ co
giãn theo thu nhp nh hn 1 (0,83 ậ 0,88 theo mô hình phơn tích tnh vƠ 0,43 ậ

ngu nhiên cho nhng nhóm này t 2004-2006. Các thành viên ca h gia đình
đc phng vn bng ting đa phng hƠng nm vƠ thông tin đc thu thp v
ch s nhân khu hc và kinh t xã hi bao gm quyn s hu tài sn và tình hình
bnh tt. Nghiên cu này cho thy CBHI không ch có th bo v tài sn ca h
gia đình mƠ còn có th gia tng tƠi sn ca h. Khong 90% dân s làm ngh
nông, dòng tin ca h gia đình không chc chn và ph thuc nhiu vào thi
tit. Các h gia đình khó khn trong vic chi tr cho các dch v y t, đc bit là
trc mùa ma. Nhng h buc phi đn bác s phi gánh chu khon phí tn
cháy túi vƠ điu này có th là thm ha đi vi h. Khon phí tn này là khá ln
và thu nhp ca h gia đình quá thp nên phí tn này chim phn ln trong thu
nhp ca h vì vy s gim ngun chi cho các nhu cu cn thit nh thc n,
qun áo.
2.5.2. Các nghiên cu ti Vit Nam
Theo nghiên cu Nguyen, L et al (2010) đư xác đnh các yu t tác đng lên
chi tiêu y t ca h gia đình gm 4 nhóm bin nh quy mô vƠ thƠnh phn ca h
(quy mô h, t l ngi già, t l tr em, t l ph n); nhóm đa đim sinh sng;
nhóm đc tính h (tui bình phng ca ch h, tôn giáo, s nm đi hc ca ch
h, các bin k nng); nhóm bin v tin nghi (đin, nc sch, nhà v sinh…).
14

Trong nghiên cu Tinh Doan et al, 2011 v tác đng ca tín dng vi mô lên
chi tiêu cho giáo dc và chi tiêu cho y t ca ngi dân Vit Nam, cho thy tín
dng vi mô có tác đng cùng chiu vi chi tiêu cho y t. Các h nghèo đc vay
s chi nhiu so vi các h nghèo tng t nhng không đc vay.
Trong nghiên cu ca Le Hong Chung (2013) v các yu t nh hng đn
vic chi tr bo him ca ngi dân Vit Nam. Kt qu nghiên cu đư xác đnh
các yu t nh s ngi trong h, khu vc h sinh sng (thành th - nông thôn),
tài sn ca h và s ngi ph thuc nh hng đn vic thanh toán bo him.
Theo đó, các h đông con, sng  nông thôn thì có t l s dng dch v bo him
thp.

khe; tình trng kinh t ca gia đình, vƠ s h tr t bên ngoƠi. ơy lƠ c s nn
tng mà tác gi hình thành khung lý thuyt và kt hp vi mc tiêu nghiên cu
đư đ ra  đu bài vit. Tác gi xây dng khung phân tích cho nghiên cu này
nh sau: