TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGƢ̃ VĂN
**********

KHỔNG THỊ HẠNH

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TẬP
TRUYỆN NGẮN “NGÔI NHÀ BÊN
TRIỀN SÔNG” CỦA NGUYỄN HỒNG THÁI

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lí luận văn học

HÀ NỘI - 2015


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGƢ̃ VĂN
**********

KHỔNG THỊ HẠNH

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TẬP
TRUYỆN NGẮN “NGÔI NHÀ BÊN
TRIỀN SÔNG” CỦA NGUYỄN HỒNG THÁI
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lí luận văn học

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học:
TS. NGUYỄN THỊ KIỀU ANH


Sinh viên thực hiện
Khổng Thị Hạnh


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ................................................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................ 1
2. Lịch sử vấn đề .................................................................................................... 1
3. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................... 2
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu ...................................................................... 3
5. Phƣơng pháp nghiên cứu .................................................................................... 3
6. Những đóng góp mới của luận văn .................................................................... 4
7. Cấu trúc luận văn................................................................................................ 4
CHƢƠNG 1. THẾ GIỚI NHÂN VẬT TRONG TẬP TRUYÊN NGẮN NGÔI
NHÀ BÊN TRIỀN SÔNG CỦA NGUYỄN HỒNG THÁI .................................. 5
1.1. Quan niệm về nhân vật .................................................................................... 5
1.2. Quan niệm về thế giới nhân vật ...................................................................... 7
1.3. Các kiểu nhân vật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của
Nguyễn Hồng Thái ................................................................................................. 8
1.3.1. Người chiến sĩ công an................................................................................. 8
1.3.2. Nhân vật tội phạm ......................................................................................11
1.3.3. Nhân vật dân thường ..................................................................................13
1.3.4. Nhân vật trẻ thơ..........................................................................................16
1.4. Nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền
sông của Nguyễn Hồng Thái................................................................................18
1.4.1. Nhân vật được đặt vào tinh huống có vấn đề.............................................19
1.4.2. Xây dựng nhân vật qua miêu tả ngoại hình ...............................................23
1.4.3. Xây dựng nhân vật qua miêu tả hành động ...............................................25
1.4.4. Nghệ thuật xây dựng nhân vật qua miêu tả nội tâm ..................................26


1. Lý do chọn đề tài
Nguyễn Hồng Thái là một trong những cây bút tiêu biểu của phong trào
sáng tác văn học trong ngành công an. Sáng tác của ông có nhiều thể loại khác
nhau nhƣ: truyện ngắn, tiểu thuyết, bút ký, thơ, kịch bản phim truyền hình… Ở
thể loại nào nhà văn cũng tỏ rõ tài năng, thế mạnh của mình trong việc khám phá
hiện thực cuộc sống, con ngƣời. Song trong số đó truyện ngắn là thể loại đã giúp
nhà văn gặt hái đƣợc nhiều thành công với những giải thƣởng có uy tín.
Tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông (NXB Công an nhân dân, 2010), đã
thu hút đƣợc sự chú ý của bạn đọc bởi những câu chuyện kể thẫm đẫm tình
ngƣời, những tình huống xử lý đầy khéo léo, nhẹ nhàng cùng với những nghệ
thuật xây dựng quen mà lạ. Tuy nhiên, qua khảo sát chúng tôi nhận thấy cho đến
nay vẫn chƣa có một công trình nghiên cứu nào đi sâu nghiên cứu có hệ thống về
truyện ngắn của Nguyễn Hồng Thái. Thực tế đó gợi ý cho chúng tôi lựa chọn đề
tài Thế giới nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của
Nguyễn Hồng Thái. Chúng tôi mong muốn đƣợc đóng góp một phần nhỏ vào sự
đánh giá cho những thành công của nhà văn đối với mảng đề tài “Vì an ninh tổ
quốc và bình yên cuộc sống” nói riêng và văn học Việt Nam hiện đại nói chung.
2. Lịch sử vấn đề
Tập truyện Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái, gồm 11
truyện ngắn đã in báo, nay đƣợc đƣa vào trong một tập sách thể hiện một ƣu
điểm không phải nhà văn nào cũng gìn giữ đƣợc trong nghiệp viết: tránh đƣợc sự
khập khiễng rời rạc, không dính kết của những cá thể riêng lẻ khi đứng chung
vào một đội ngũ (là bởi rất có thể từng truyện riêng lẻ khi in trên báo, tạp chí thì
đứng đƣợc, nhƣng khi đƣa vào một tập thì lại trở nên luyễnh loãng).
Qua khảo sát chúng tôi nhận thấy đã có một số ý kiến bàn luận về tập
truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái.

1




4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu
Thế giới nghệ thuật trong tập truyên ngắn Ngôi nhà bên triền sông của
Nguyễn Hồng Thái: Thế giới nhân vật, không gian và thời gian nghệ thuật, ngôn
ngữ và giọng điệu nghệ thuật.
- Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nghiên cứu của đề tài là tập truyện ngắn Ngôi nhà triền triền
sông của Nguyễn Hồng Thái. Nhƣng để có cái nhìn tổng thể, trọn vẹn về thế giới
nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng
Thái, khi phân tích chúng tôi có so sánh với các truyện ngắn khác của một số nhà
văn cùng thời.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
Khi tiến hành thực hiện đề tài này tôi đã sử dụng nhƣng phƣơng pháp
nghiên cứu chủ yếu là: Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp; phƣơng pháp lịch sử;
phƣơng pháp so sánh đối chiếu. Với những phƣơng pháp này, tôi cố gắng tìm
những đặc điểm cơ bản nhất của thế giới nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi
nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
Để làm rõ đề tài này chúng tôi còn sử dụng phƣơng pháp phân tích tác
phẩm, nhân vật, tình tiết cụ thể. Từ đó khái quát, tổng hợp những đặc điểm nghệ
thuật trong truyên ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái.
- Phương pháp lịch sử
Phƣơng pháp lịch sử: Xem xét những đặc trƣng nghệ thuật trong tập
truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của Nguyễn Hồng Thái trong sự kế thừa
của văn học truyền thống nhƣng cũng có những cách tân độc đáo tạo nên dấu ấn
riêng của Nguyễn Hồng Thái trên văn đàn hôm nay.
- Phương pháp so sánh, đối chiếu
Phƣơng pháp so sánh đối chiếu: Nhằm làm nổi bật những đặc trƣng riêng
trong thế giới nghệ thuật trong tập truyện ngắn Ngôi nhà bên triền sông của

Thực ra phạm vi nhân vật rộng hơn. Nhân vật có thể là những con ngƣời đƣợc
miêu tả trong tác phẩm. Đó là những nhân vật nhƣ Thạch Sanh, A.Q, thằng bán
tơ, Chí Phèo, “mụ nào” (gần miền có một mụ nào - Truyện Kiều) hay chỉ qua
một đại từ nhân xƣng nhƣ “tôi” , “chàng”, “thiếp”, “mình”, “ta”. Thậm chí có cả
ma quỷ, thần, tiên nữa. Những đồ vật này trở thành nhân vật khi đƣợc “người
hóa”, nghĩa là cũng mang tâm hồn, tính cách nhƣ con ngƣời. Bởi vậy trong nhiều
trƣờng hợp khái niệm nhân vật đƣợc sử dụng một cách ẩn dụ nhằm chỉ một hiện
tƣợng nổi bật nào đó trong tác phẩm. Chẳng hạn ngƣời ta thƣờng nói đến nhân
dân nhƣ là một nhân vật trung tâm trong Chiến tranh và hòa bình của L.Tôn
xtôi, ca dao là nhân vật chính trong Đất dữ của G.Amađô, “Chiếc quan tài” là
nhân vật trong tác phẩm Chiếc quan tài của Nguyễn Công Hoan…Tô Hoài đã
nhận xét về Chiếc quan tài: “Trong truyện ngắn Chiếc quan tài của Nguyễn
Công Hoan, nhân vật không phải là người mà là một chiếc quan tài. Nhưng
chiếc quan tài ấy chẳng phải là vô tri mà là một sự thê thảm, một bản án tố cáo
chê độ thảm khốc thời Pháp thuộc. Như vậy chiếc quan tài cũng là một thứ nhân
vật” (http://websrv1.ctu.edu.vn/coursewares/supham/llanhoc2/ch3.htm). Tuy vậy
nhìn chung, nhân vật vẫn là hình tƣợng của con ngƣời trong tác phẩm văn học.
Và cũng chính bởi vậy có nhiều quan niệm về nhân vật nhƣ sau:
Theo cuốn Từ điển Tiếng Việt (Hoàng Phê chủ biên): “Nhân vật là đối
tượng (thường là con người) được miêu tả, thể hiện trong tác phẩm nghệ thuật”
[5; tr.171].

5


Nhà văn Tô Hoài cho rằng: "Nhân vật là nơi duy nhất tập trung hết thảy,
giải quyết hết thảy trong một sáng tác"
(http://text.123doc.org/document/1118011-phan-2-chuong-2-nhan-vattrong-tac-pham-van-hoc-ly-luan-van-hoc-pptx.htm).
Nhƣ vậy nhân vật không chỉ là hình thức đơn thuần mà còn bao hàm cả
nội dung, tƣ tƣởng và quan niệm của nhà văn về con ngƣời, về thế giới: “nhân

nghiệp, xuất thân, gia hệ, bạn bè… những kiểu loại mà trong tiểu thuyết thấp
thoáng trong các nhân vật phụ.
Cốt truyện của truyện ngắn có thể là nổi bật, hấp dẫn nhƣng chức năng
của nó là để nhận ra một điều gì. Cái chính của truyện ngắn là gây một ấn tƣợng
sâu đậm về cuộc đời và tình ngƣời. Kết cấu của truyện ngắn thƣờng là sự tƣơng
phản, liên tƣởng. Bút pháp trần thuật thƣờng là chấm phá. Yếu tố có ý nghĩa
quan trọng bậc nhất của truyện ngắn là chi tiết có dung lƣợng lớn và hình văn
mang ẩn ý, tạo cho tác phẩm những chiều sâu chƣa nói hết. Ngoài ra, giọng điệu,
cái nhìn cũng hết sức quan trọng làm nên cái hay của truyện ngắn. Truyện ngắn
là một thể loại dân chủ, gần gũi với đời sống hàng ngày, lại súc tích, dễ đọc, gắn
liền với hoạt động báo chí, có tác dụng ảnh hƣởng kịp thời trong đời sống.
1.2. Quan niệm về thế giới nhân vật
Tác giả nào cũng vậy, khi sáng tạo ra một tác phẩm nghệ thuật thì đều có
hệ thống nhân vật. Thế giới nhân vật đó thật đa dạng, phong phú và chính điều
này đã tạo chiều sâu cho mỗi tác phẩm ấy.
Thế giới nhân vật của mỗi tác giả là khác nhau. Ta có thể thấy nhân vật
trong truyện ngắn của Nguyễn Huy Thiệp thu hút đƣợc sự chú ý của đông đảo
bạn đọc và giới phê bình văn học. Trƣớc đây đã có thời kì trong các sáng tác văn
học ta khó có thể tìm thấy một nhân vật xấu, những nhân vật có phẩm chất tốt
đẹp ở hầu hết các trang văn, điều ấy là do lịch sử mang lại. Đến thời kì “đổi mới”
Nguyễn Huy Thiệp với một tƣ duy hiện đại, một cách viết độc đáo đã đƣa đến
cho ngƣời đọc những nhân vật không còn “toàn thiện, toàn mỹ” nữa: Con ngƣời
7


với sự phức tạp, xấu xa, hèn kém, đốn mạt đan cài với sự tốt đẹp, nhiều khi ranh
giới giữa tốt và xấu hết sức mong manh trong một con ngƣời đƣợc nhân vật bộc
lộ một cách tự nhiên trên trang giấy. Hay Nguyễn Công Hoan lại xây dựng cho
nhân vật của mình với những vai diễn nhƣ một sân khấu hài kịch, đầy rẫy sự bịp
bợm, nhố nhăng và đồi bại. Chính cách nhìn hiện thực của nhà văn đã chi phối

và đặc biệt là cách ứng xử đầy tình ngƣời khiến ai đọc tác phẩm cũng cảm thấy
thật khâm phục và ngƣỡng mộ. Những câu chuyện với những tình tiết nhẹ nhàng
song cũng thật bất ngờ, lôi cuốn.
Ngƣời chiến sĩ Công an đầu tiên phải kể đến là Tiến trong truyện Bức ảnh
bị đánh cắp. Câu chuyện kể về cô gái tên Thơm rất đẹp, chỉ vì muốn đi tìm một
“quá khứ trinh nguyên” mà cô đã phải dấn thân vào trốn thành thị vốn nhiều cạm
bẫy, thậm chí có lúc bán thân, bị bắt vì phạm pháp. Đây là cái giá cô phải trả để
đi tìm ân nhân - một nghệ sĩ nhiếp ảnh đã chụp cô lúc cô tầm mƣời tuổi và bức
ảnh đã đƣợc in trên một tờ báo họa nƣớc ngoài - là Thơm tự ý thức đƣợc. Nhƣng
cô là ngƣời có tinh thần dấn thân, dám chấp nhận rủi ro, bất hạnh. Cuối cùng thì
Thơm cũng gặp đƣợc ngƣời nghệ sĩ ấy và trở thành kẻ trộm “bất đắc dĩ” khi lấy
đi bức ảnh chụp chính mình của ông ta. Câu chuyện của Thơm đã khiến cho
Tiến, một sĩ quan Công an khu vực cảm thấy “đành rằng là thế, nhưng Tiến vẫn
thấy không yên” [9. tr.22]. Cái tâm thế “không yên” ấy của Tiến chính là cái tình
của con ngƣời lúc nào cũng đƣợc thôi thúc bởi tiếng gọi của tình cảm, của lòng
nhân. Dù đã mấy tháng trôi qua nhƣng anh vẫn luôn bị ám ảnh bởi câu chuyện
ấy, anh luôn nghĩ làm sao để giúp công dân Nguyễn Hiên tìm lại bức ảnh, tìm lại
cô gái trong bức ảnh ấy? Giúp đƣợc Nguyễn Hiên có lẽ lòng anh cũng sẽ thanh
thản hơn rất nhiều. Bằng sự cảm thông, chia sẻ, Tiến luôn muốn những điều tốt
đẹp nhất đến với tất cả mọi ngƣời.
Câu chuyên Người vắng mặt ở phiên tòa đầy xúc động nhƣng cũng thật
hấp dẫn, li kì. Nhân vật chính là ngƣời chiến sĩ Công an chống ma túy bị một
ngƣời bạn họ thời nhỏ lừa nên đã vô tình tham gia vào một đƣờng dây buôn bán
ma túy. Trƣớc khi ra tòa, anh đã viết một bức thƣ đầy cảm động cho con gái để
9


nói hết mọi chuyện cho con gái hiểu. Anh lặng lẽ ra đi với tâm nguyện mình làm
mình chịu, không để liên lụy đến con. Với lòng nhiệt thành luôn tin tƣởng bạn
mà vô tình anh phạm tội. Nhƣng khi biết đƣợc tất cả sự thật, chính anh là ngƣời

công an trong những câu chuyện nhẹ nhàng đến khó tin và nhà văn đã thành
công khi làm ngƣời đọc tin đấy thôi.
1.3.2. Nhân vật tội phạm
Tội phạm là hành vi nguy hiểm cho xã hội đƣợc quy định trong Bộ luật
hình sự, do ngƣời có năng lực trách nhiệm hình sự thực hiện một cách cố ý hoặc
vô ý, xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ Tổ quốc, xâm
phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, quốc phòng, an ninh, trật tự,
an toàn xã hội, quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, xâm phạm tính mạng, sức
khỏe, danh dự, nhân phẩm, tự do, tài sản, các quyền, lợi ích hợp pháp khác của
công dân, xâm phạm những lĩnh vực khác của trật tự pháp luật xã hội chủ nghĩa.
Trong tập truyện Ngôi nhà bên triền sông, 8/11 truyện có nhân vật tội
phạm đƣợc nhà văn tái hiện theo những lối kể khác nhau, có thể là trực tiếp hay
gián tiếp nhƣng những nhân vật ấy dù có phạm tội thì vẫn đƣợc nhà văn nhìn với
cái nhìn đầy cảm thông, chia sẻ.
Thơm trong Bức ảnh bị đánh cắp bất đắc dĩ trở thành kẻ phạm tội khi đã
lấy đi bức ảnh của chính mình trong nhà Nguyễn Hiên. Cô đã tìm thấy quá khƣ
“trinh nguyên” một thời kí ức ấy đẹp đẽ vô cùng và cũng chính vì muốn tìm lại
quá khứ ấy cô đã phải trả giá thật nhiều. Giờ đây cô đã chọn cách chốn chạy khỏi
trốn thành thị đầy rẫy những hiểm ác này. Có lẽ cũng chỉ Nguyễn Hiên mới hiểu
“thiên thần” đánh cắp bức ảnh ấy quan trọng với ông nhƣ thế nào? Nó khiến ông
thẫn thờ, hụt hẫng vô cùng bởi giá trị của bức ảnh là vô giá. Thơm đã lấy đi tình
yêu, niềm tin vào cuộc sống của ngƣời nghệ sĩ ấy. Nhƣng ông cũng đâu biết vì
bức ảnh vì tình yêu dành cho ngƣời nghệ sĩ mà Thơm đã phải trải qua những gì?
Nguyễn Hiên sẽ chẳng bao giờ hiểu đƣợc điều ấy cả bởi “một khoảnh khắc có
thể làm nên một sự nghiệp. Nhưng một lời hứa bang quơ cũng có thể tượng hình
một tương lai, hoặc hủy hoại một đời người” [9, tr.22], phải chăng Nguyễn Hiên
đã làm điều ấy? Kẻ đánh cắp bức ảnh nhƣ Thơm thật tội nghiệp, xót xa.
11




nên “cái chết trắng” cho bao ngƣời, gây biết bao tội ác cho xã hội. Hải là ngƣời
hiểu rõ điều đó hơn ai hết và chính anh đã tố cáo Tám, mặc dù anh biết khi làm
điều ấy anh cũng sẽ phải nhận án tử hình, nhƣng đã là ngƣời chiến sĩ công an thì
việc ấy có hề chi. Hy sinh bản thân mình để bảo vệ sự bình yên cho gia đình, xã
hội là điều vinh dự đối với anh. Anh chấp nhận ra đi một cách thoải mái nhất với
tâm lý anh đã chuẩn bị sẵn “mình làm mình chịu” không để liên lụy đến bất kể ai
khác đặc biệt là đứa con gái của anh. Còn Tám, dù lừa gạt Hải nhƣng tình cảm anh
dành cho đứa con gái của Hải là thật lòng, anh yêu con bé nhƣ chính con đẻ của
mình vậy. “Thú thật bây giờ tôi chết cũng đáng. Chỉ thấy có lỗi với mấy đứa nhỏ.
Ai nuôi chúng đây Hải ơi?” [9, tr.113]. Con ngƣời thực sự của anh rất giàu tình
cảm, nhƣng chỉ vì lòng ích kỉ, sự yếu đuối trƣớc cám dỗ của đồng tiền mà anh đã
chọn sai con đƣờng để phấn đấu và bây giờ chính là thời điểm mà anh trả giá cho
những sai lầm của mình. Chính con đƣờng sai trái ấy đã vô tình giết chết cả những
ngƣời thân yêu của anh, nhƣ vấy liệu có đang không? Cuộc đời trớ trêu là thế.
Nhân vật tội phạm hiện lên qua ngòi bút chân thực của nhà văn đã cho ta
thấy dù cố tình hay không cố ý gây ra lỗi lầm thì các nhân vật về sau đều hƣớng
theo cái thiện, theo bản tinh tốt đẹp mà con ngƣời vốn có. Đó là nét đẹp mà con
ngƣời Việt Nam luôn giữ đƣợc cho mình. Qua đây ta cũng thấy thái độ cảm
thông, sẻ chia mà tác giả dành cho nhân vật tội phạm của mình thật đáng quý
biết bao.
1.3.3. Nhân vật dân thường
Hầu hết truyện của Nguyễn Hồng Thái đều nói đến nhân vật dân thƣờng
song trong đó nổi lên là những con ngƣời đầy bản lĩnh, tràn đầy khát vọng sống
và luôn dành tình yêu thƣơng cho ngƣời khác.
Trong Hiệu sách miền đất đỏ, lão Bản - chủ một hiệu sách thời bao cấp
hiện lên thật sống động. Lão là thần tƣợng của lớp trẻ ham mê đọc sách với
những câu chuyện lịch sử đầy ly kì phù hợp lứa tuổi. Có lần đến gần trƣa, lão
chuẩn bị đóng cửa hiệu sách về ăn cơm thì có lũ trẻ tận Đông Hiếu đạp xe lên
13

14


ấy… xem nguyên mẫu còn sống hay đã chết, hoàn cảnh của ông có đúng nhƣ
trong sách không? Quả thực câu chuyện có sức lôi cuốn và ám ảnh đến diệu kì.
Hay nhƣ Người không gõ cửa với nhân vật chính là ông Tịnh làng Đục
Khê, ở chùa Hƣơng, một ngƣời lính từng đi qua chiến tranh đã cƣ xử với cuộc
đời thâm đẫm tình ngƣời, sáng trong, đúng đạo, đẹp nhƣ cổ tích vậy. Chính ông
Tịnh ngƣời phụ trách một tổ bảo vệ của khu ở khu vực chùa Hƣơng đã giải quyết
êm thấm khi xảy ra vụ va quệt xe làm hỏng gƣơng ôtô của một nữ doanh nhân.
Trong khi bác tài xƣng xƣng đòi tiền đền bù tới chục triệu đồng và và cánh bảo
vệ bến bãi thì nhao nhao phản đối, cho rằng đòi nhƣ thế là quá đáng thì ngƣời
phụ trách tổ bảo vệ lại đứng về phía du khách mà rằng “đền nhƣ thế là phải” và
bảo anh em nhanh nhanh chạy về nhà mình, nói với vợ cho mƣợn chục triệu để
đền cho khách. Thậm chí ông còn “thành thực xin lỗi các anh chị” về việc “đã
để các anh các chị đi lễ Phật mà còn không thấy vui, không thanh thản khi rời
làng Nhất Khê của chúng tôi. Xin lỗi đến bao nhiêu cũng không đền bù được
khoảnh khắc thiện tâm của đoàn ta. Mong chị trưởng đoàn cảm thông với anh
em giúp tôi…” [9, tr.207]. Đã mấy ai bây giờ có đƣợc cử chỉ và hành động đầy
thiện cảm nhƣ ông Tịnh đây? Chính lối hành xử ấy đã khiến “cả bãi xe lúc ấy
dường như im phắc”. “Bà Trang cũng vậy,bà hiểu rất nhanh rằng, ở vùng quê
thời làm ăn chụp giật lại có một người đàn ông hiểu đời đến thông tuệ, sâu sắc
đến như vậy, không phải là chuyện vừa nữa” [9, tr.207]. Khẩu khí của ông Tịnh
khiến bà nhớ về quá khứ. Và dĩ nhiên không có chuyện đền bù gì ở đây nữa rồi,
bà Trang cũng chỉ cần có vậy. Nụ cƣời tƣơi nhẹ và cái băt tay đã nói lên tất cả. Ở
cuối truyện, ta còn thấy ông Tịnh đúc kết ra triết lí thật đẹp: “Ở đời các cậu ạ, có
ít thôi những kỉ niệm đẹp, hãy giữ cho nó trong trẻo để mà tin, mà sống cho
lương thiện” [9, tr.214].
Và không thể không kể đến tác phẩm đặc sắc nhất của tập truyện Ngôi
nhà bên triền sông. Nhân vật chính là ngƣời mẹ đáng kính của tôi với những

1.3.4. Nhân vật trẻ thơ
Nhân vật trẻ thơ hiện lên trong tập truyên ngắn của Nguyễn Hồng Thái
không nhiều (3 truyện) tuy có cách thể hiện khác nhau xong chúng đều có điểm
16


chung là rất mực yêu thƣơng gia đình, đặc biệt là đối với bậc sinh thành. Tình
yêu thƣơng ấy thật ấm áp biết bao.
Truyện Nơi ngã tư chật hẹp, bé Thảo (con ngƣời chiến sĩ Công an tên Chiêu),
là cô bé “ngoan và xinh như một thiên thần”, lại là cô bé can đảm “mười tuổi mà dám
xin bố mẹ cho đi xe đạp đến lớp học thêm cách nhà hai cây số” [9, tr.66]. Có thể thấy
từ nhỏ cô bé đã có tính tự lập, không dựa dẫm quá nhiều vào bố mẹ. Bé còn rất
tự hào về bố, bé thƣờng khoe với bạn bố là cảnh sát giao thông. Nhƣng Thảo lại
sợ ma lắm, mà thực ra đứa trẻ nào khi còn bé mà không sợ ma cơ chứ. Có hôm
anh Chiêu về muộn, con bé không dám vào trong nhà, cứ đứng ở cánh cửa đợi
bố về. Và khi nhìn thấy Chiêu Thảo khóc mãi không thôi. Không phải Thảo khóc
chỉ vì sợ ma đâu mà sự trêu trọc ác ý của bạn bè rằng các bạn bảo bố mình “ăn
tiền” khiến con bé tổn thƣơng. Mới mƣời tuổi nhƣng Thảo hiểu đƣợc câu nói ấy
nhƣ xúc phạm bố nó bởi trong nó bố luôn là điều tự hào nhất. Rồi một lần khi bé
Thảo bị tai nạn phải vào bệnh viện. Tại đây anh Chiêu đã gặp lại ngƣời đàn bà
đƣa con đi cấp cứu mà anh đã cho họ vƣợt đèn đi ngay nhƣng trong phút chốc
anh chƣa nghĩ ra lúc sau khi ngƣời đàn bà kể lại anh mới nhớ. Đúng lúc ấy, bé
Thảo tỉnh dậy, ngồi bật dậy và ôm choàng lấy anh. Thảo dƣờng nhƣ đã nghe hết
câu chuyện, bởi thế những tiếng khóc của con bé không còn tức tƣởi nữa. Có lẽ
giờ đây Thảo đã hiểu thêm về bố nó để lại lại càng tự hào mà khoe với đám bạn
đã từng nói xấu bố nó, để rồi nó càng có thêm động lực để chăm ngoan hơn nữa.
Bé Thảo trong truyện thật đáng yêu, đôi lúc lại có những suy nghĩ nhƣ “bà cụ
non” vậy nhƣng điều đặc biệt nhất là tình yêu dành cho ngƣời bố đƣợc nhân lên
từng ngày.
Còn hai chị em Hảo (con gái của ngƣời đàn bà bán rau xấu số) trong Nơi

Nghệ thuật xây dựng nhân vật là một yếu tố tạo nên nét riêng biệt của các
tác giả cùng thời về thể loại. Bởi vì nhắc đến nhân vật văn học là đang nói đến
con ngƣời đƣợc miêu tả, thể hiện trong tác phẩm bằng những phƣơng tiện văn
học. Sự cố gắng trong nghệ thuật chính là việc sáng tạo ra những đ iều tiềm ẩn
trong mỗi nhân vật. Và để có đƣợc ấn tƣợng về nhân vật, nhà văn phải lƣu tâm
18


đến nghệ thuật xây dựng nhân vật ở những khía cạnh khác nhau điều đó sẽ làm
nổi bật số phận, tính cách của nhân vật trong tác phẩm. Đây cũng là một trong
những phần rất quan trọng để tạo nên phong cách nhà văn. Với nhà văn Nguyễn
Hồng Thái ông đã chú tâm vào nghệ thuật xây dựng nhân vật trong tập truyện
ngắn Ngôi nhà bên triền sông của mình để gây đƣợc ấn tƣợng sâu đậm trong
lòng bạn đọc với những cách xây dựng nhân vật khác nhau.
1.4.1. Nhân vật được đặt vào tinh huống có vấn đề
Nếu nhƣ cấu tứ, mạch cảm xúc là điểm tựa để ngƣời đọc khám phá và tìm
hiểu một bài thơ thì tình huống truyện chính là yếu tố tạo những bất ngờ và làm
nên nét độc đáo cho câu chuyện. Tình huống truyện là hoàn cảnh bất bình
thƣờng mà con ngƣời buộc phải bộc lộ bản lĩnh, tính cách của mình.Trong tác
phẩm tự sự tình huống có vai trò đặc biệt quan trọng đối với việc thể hiện số
phận và tính cách.
Nhà văn Nguyễn Minh Châu cho rằng: “Với truyện ngắn và với một tác
giả có kinh nghiệm viết, tôi nghĩ rằng đôi khi người ta nghĩ ra được một cái tình
thế xảy ra chuyện, thế là coi như xong một nửa…Những nhà văn có tài đều là
những người có tài tạo ra những tình thế xảy ra chuyện vừa rất cá biệt vừa
mang tính phổ biến hoặc tượng trưng” và “…những người cầm bút có biệt tài
có thể chọn ra trong cái dòng đời xuôi chảy một khoảnh khắc thời gian mà ở đó
cuộc sống đậm đặc nhất, chứa đựng nhiều ý nghĩa nhất, một khoảnh khắc cuộc
sống nhưng bắt buộc con người ở vào một tình thế phải bộc lộ ra cái phần tâm
can nhất, cái phần ẩn náu sâu kín nhất, thậm chí có khi là khoảnh khắc chứa