TRƢỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA LUẬT
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN LUẬT
KHÓA 36 (2010 – 2014)
ĐẢM BẢO QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH VÀ
NGƢỜI CHUYỂN GIỚI TRONG PHÁP LUẬT
VIỆT NAM
Giảng viên hướng dẫn:
ThS. Đinh Thanh Phƣơng
Bộ môn Luật Hành Chính
Sinh viên thực hiện:
Trần Thị Thùy Dung
MSSV: 5106038
Lớp: Hành chính-K36
Cần Thơ,11/2013
LỜI CẢM ƠN
Thời gian trôi qua thật mau, cánh cửa đại học đang dần khép lại với biết bao kỉ
niệm. Hành trang chúng em mang theo khi rời khỏi giảng đường không chỉ là tri thức, mà
trong đó chứa đựng cả tình thương và sự dìu dắt tật tình của quí thầy cô.
Lời cảm ơn đầu tiên, em xin gửi đến cha mẹ, người đã sinh ra và nuôi dưỡng em
bằng tất cả tình yêu thương và sự hy sinh để em có được một tương lai tươi sáng như
ngày hôm nay.
Kế đến, em xin cảm ơn quý thầy cô Khoa luật – Trường Đại học Cần Thơ, người
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
Cần thơ, ngày
tháng 11 năm 2013
MỤC LỤC
Trang
LỜI NÓI ĐẦU ................................................................................................. 1
CHƢƠNG 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH VÀ
NGƢỜI CHUYỂN GIỚI................................................................................ 4
1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIỚI TÍNH .................................................................... 4
1.1.1 Khái niệm giới tính ............................................................................................... 4
1.1.2 Nguồn gốc hình thành giới tính ............................................................................ 4
1.1.3 Xác định giới tính theo phƣơng diện pháp lý ...................................................... 6
1.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGƢỜI ĐỒNG TÍNH VÀ NGƢỜI CHUYỂN GIỚI 9
1.2.1 Khái quát về ngƣời đồng tính ............................................................................... 9
1.2.2 Khái quát về ngƣời chuyển giới .......................................................................... 10
3.1.1 Đƣa nội dung xu hƣớng tình dục và bản dạng giới vào chƣơng trình giáo dục
phổ thông .......................................................................................................................... 38
3.1.2 Mở rộng khái niệm bình đẳng giới trong luật pháp ......................................... 39
3.1.3 Điều chỉnh, sửa đổi Pháp lệnh phòng chống mại dâm năm 2003 và Bộ luật
hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung năm 2009 ............................................................... 40
3.2 GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH ............................ 42
3.2.1 Thừa nhận hình thức cho phép đăng kí kết hôn đồng giới .............................. 42
3.2.2 Giải quyết các vấn đề pháp lý khi cho phép đăng kí kết hôn đồng giới.......... 43
3.3 GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO QUYỀN CỦA NGƢỜI CHUYỂN GIỚI ....................... 44
3.3.1 Mở rộng quyền xác định lại giới tính cho ngƣời chuyển đổi giới tính ............ 44
3.3.2 Thành lập hội đồng thẩm định xác định lại giới tính ....................................... 45
3.3.3 Đăng kí hộ tịch và nhân thân phù hợp giới tính ............................................... 46
KẾT LUẬN.................................................................................................... 48
TÀI LIỆU THAM KHẢO
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
LỜI NÓI ĐẦU
1/ Tính cấp thiết của đề tài
Trước năm 1990 trên thế giới người ta quan niệm rằng, đồng tính là một căn bệnh
thuộc nhóm bệnh lệch lạc giới tính và có liên quan đến các biểu hiện suy đồi đạo đức.
Thậm chí một số quốc gia còn liệt đồng tính là một bệnh thuộc bệnh tâm thần và cần theo
dõi sát sao. Tuy nhiên, từ năm 1990 Tổ chức Y tế thế giới (WHO - World Health
Organization) lên tiếng xóa bỏ đồng tính luyến ái ra khỏi danh sách các bệnh tâm thần.
Từ đó, xã hội có cái nhìn khả quan hơn đối với người đồng tính. 1
Theo nghiên cứu của thế giới, tỉ lệ người đồng tính biến động từ 1% - 9% ở độ
tuổi sinh hoạt tình dục tự cho là người đồng tính. Theo ước tính của Viện nghiên cứu xã
hội, kinh tế và môi trường (ISEE - Istitute for Society Economy and Environment), nếu
1
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
chấp liên quan đến quan hệ: đại diện, tài sản, thừa kế và con nuôi… sẽ giải quyết như thế
nào, trong khi hiện tại pháp luật lại không công nhận hôn nhân đồng giới.
Ngoài ra, tại khoản 1 Điều 4 Nghị định số 88/2008/NĐ-CP của chính phủ ban
hành ngày 05 tháng 08 năm 2008 quy định về việc xác định lại giới tính nghiêm cấm
“chuyển đổi giới tính đối với người đã hoàn thiện giới tính”. Thực tế, tình trạng chuyển
đổi giới tính theo nhu cầu hiện nay ngày càng tăng cao, dẫn đến kết quả, số người chuyển
đổi giới tính, không được quyền xác định lại giới tính, không được quyền thay đổi họ,
tên… khiến họ rơi vào tình thế tiến thoái lưỡng nan, gặp không ít khó khăn trong quá
trình xác lập và thực hiện giao dịch dân sự hằng ngày.
Đó là lý do người viết chọn đề tài “Đảm bảo quyền của người đồng tính và
người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam” là đối tượng nghiên cứu trong luận văn
của mình.
2/ Mục tiêu nghiên cứu
Người viết nghiên cứu đề tài này với mục đích tìm hiểu những bất cập về quyền của
người đồng tính và người chuyển giới trong quy định của pháp luật hiện hành. Từ đó đưa
ra những kiến nghị và giải pháp cụ thể, góp phần hoàn thiện các quy định của pháp luật
hiện nay, nhằm đảm bảo cho người đồng tính và người chuyển giới được hưởng các
quyền tự nhiên vốn có của con người.
3/ Phạm vi nghiên cứu
Do thời gian nghiên cứu có hạn, thêm vào đó đề tài này mang tính khá bao quát,
mà quyền của người đồng tính và người chuyển giới không được quy định riêng trong
một văn bản pháp luật nào. Nên người viết tập chung nghiên cứu bất cập chung vào vấn
đề kì thị và phân biệt đối xử trong lĩnh vực giáo dục, lao động và khám chữa bệnh, đồng
thời đưa ra thực trạng và điểm hạn chế trong quy định của tội phạm xâm hại đến người
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
CHƢƠNG 1
KHÁI QUÁT CHUNG VỀ QUYỀN CỦA NGƢỜI ĐỒNG TÍNH
VÀ NGƢỜI CHUYỂN GIỚI
1.1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ GIỚI TÍNH
1.1.1 Khái niệm giới tính
Giới tính là những đặc điểm riêng biệt, tạo nên sự khác biệt giữa nam và nữ.3 Đặc
điểm riêng biệt của mỗi giới thể hiện dựa trên cơ sở giải phẫu sinh lý cơ thể và mặt tâm
lý như: tình cảm, cảm xúc, tính cách…những đặc này đã quyết định sự khác biệt giữa
nam giới và nữ giới.
Từ những đặc điểm trên cho thấy, giới tính vừa mang những đặc điểm sinh lý cơ
thể, vừa mang những đặc điểm tâm lý xã hội. Chính sự phong phú và đa dạng của giới
tính, có thể nảy sinh các mối quan hệ mới xuất phát từ giới tính chưa được pháp luật điều
chỉnh kịp. Vì thế, giới tính là một vấn đề được sự quan tâm và nghiên cứu trong nhiều
lĩnh vực trong nhiều lĩnh vực như khoa học, xã hội và pháp luật.
1.1.2 Nguồn gốc hình thành giới tính
1.1.2.1 Giới hình thành theo cơ chế sinh học
Trong lĩnh vực sinh học, con người được phân ra làm hai giới cơ bản: nam giới và
nữ giới. Mỗi giới bao gồm những đặc điểm sinh lý cơ thể như: hình dáng, cấu tạo các cơ
quan sinh lý, hệ cơ quan sinh dục. Đặc điểm sinh lý điển hình để phân loại giới tính là cơ
quan sinh dục, đây cũng là căn cứ để xác định giới.
Giới tính hình thành theo cơ chế sinh học di truyền qua quá trình thụ tinh từ trứng
của người phụ nữ và tinh trùng của người nam. Nếu tinh trùng mang nhiễm sắc thể X thụ
tinh với trứng, em bé sẽ là nữ (X+X). Nếu tinh trùng mang nhiễm sắc thể Y thụ tinh với
trứng, em bé sẽ là nam (X+Y). Cơ chế hình thành giới tính như trên gọi là cơ chế hình
thôi”.5 Do đó có thể nói, các quan hệ xã hội từ bên ngoài, có thể chi phối và ảnh hưởng
đến giới tính con người thể hiện ở mặt:
Đặc điểm, vai trò, vị trí của mỗi giới bị chi phối bởi phong tục tập quán, truyền
thống văn hóa của mỗi dân tộc. Vì thế, xã hội quy định, đánh giá con người theo những
phẩm chất, đặc điểm, tư thế, tác phong cũng phải phù hợp với giới tính của mỗi người.
Xã hội quy định sự phân công lao động giữa nam và nữ khác nhau: người nam
thường làm việc nặng nhọc… ở người nữ lại làm những công việc cần sự khéo léo, nhẹ
nhàng hơn.
Sự nuôi dưỡng của gia đình, giáo dục nhà trường và xã hội ảnh hưởng nhiều đến
đặc điểm giới tính của con người.
1.1.2.3 Nguồn gốc tâm lí hình thành giới tính
Giới tính còn được xác định bởi tâm lý, ý thức của chính bản thân mỗi người. Đến
một độ tuổi nhất định, đến một sự phát triển nhất định về mặt ý thức, mỗi người có thể ý
thức được sự thể hiện giới của chính mình… Sự ý thức về giới này bị chi phối bởi nhiều
yếu tố như:
Sự nhận thức về những quy định của xã hội về giới của mỗi người. Thông qua
cách ăn mặc, tác phong, tư thế, dáng đi, cử chỉ…quy định riêng cho hai giới.
Sự nhìn nhận và những đánh giá của mọi người về giới tính mà mình đang mang,
làm cho mỗi người ý thức rèn luyện về phẩm chất đặc điểm mà mình cần có theo ý thức
về giới tính của họ.
Sự nhận thức của bản thân hoặc tự cảm nhận mình thuộc về giới nào và có những
nhu cầu đặc trưng cho giới đó. Có những người tuy cơ thể là nam giới nhưng luôn luôn
5
Bùi Ngọc Oánh, Tâm lý học và bạn, Tâm lý giới tính và giáo dục giới tính,
http://www.tamlyhoc.net/diendan/showthread.dhp?tid=2148, [truy cập ngày 22-08-2013].
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
như nữ lưỡng giả nam, nam lưỡng giả nữ hoặc lưỡng giới thật”.7
Như vậy, có ba tiêu chuẩn được phép can thiệp của cơ sở y tế trong trường hợp
khuyết tật bẩm sinh để xác định lại giới tính bao gồm: Nam lưỡng giới giả nữ, nữ lưỡng
giới giả nam và lưỡng giới thật.
Vậy trường hợp khuyết tật bẩm sinh về giới tính là trường hợp một người bị khiếm
khuyết ở cơ quan sinh dục khiến không xác định người đó có giới tính là nam hay nữ.
6
Bùi Ngọc Oánh, Tâm lý học và bạn, Tâm lý giới tính và giáo dục giới tính,
http://www.tamlyhoc.net/đienan/showthread.dhp?tid=2148, [truy cập ngày 22-08-2013].
7
Nghị định 88/2008/NĐ-CP của Chính Phủ ngày 05 tháng 06 năm 2008 về xác định lại giới tính, điều 2, khoản 1.
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
6
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
1.1.3.3 Tiêu chuẩn y học xác định khuyết tật bẩm sinh về giới tính
Từ thực tiễn về trường hợp khuyết tật bẩm sinh về giới tính, Chính phủ ban hành
Nghị Định số 88/2008/NĐ-CP ngày 05 tháng 06 năm 2008 về xác định lại giới tính. Điều
5 của Nghị định này quy định chuẩn y tế xác định khuyết tật bẩm sinh về giới tính như
sau:
1. Nam lưỡng giới giả nữ:
a) Bộ phận sinh dục có dương vật nhỏ, có thể sờ thấy tinh hoàn hoặc không, siêu
7
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
1.1.3.5 Tiêu chuẩn y học giới tính chưa được định hình chính xác
Pháp luật cho phép người chưa định hình chính xác về giới tính được quyền xác
định lại giới tính, thông qua các tiêu chuẩn được quy định tại Điều 6 Nghị định
88/2008/NĐ-CP về xác định lại giới tính như sau:
Nhiễm sắc thể giới tính có thể giống như trường hợp nữ lưỡng giới giả nam hoặc
nam lưỡng giới giả nữ giới hoặc lưỡng giới thật nhưng bộ phận sinh dục chưa được biệt
hóa hoàn toàn và không thể xác định chĩnh xác nam hay nữ.10
1.1.3.6 Sự khác biệt giữa xác định lại giới tính và chuyển đổi giới tính
Bảng so sánh giữa xác định lại giới tính
và chuyển đổi giới tính
Xác định lại giới tính
Điều kiện
Cơ sở y tế thực hiện
Cấm
Điều 36 Bộ luật Dân sự
Khoản 1 Điều 4 Nghị định
88/2008/NĐ-CP về
thường về giới tính
Chưa được phép
Không được bảo vệ
Nghị định số 88/2008/NĐ-CP của Chính Phủ ngày 05 tháng 06 năm 2008 về xác định lại giới tính, điều 6.
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
8
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
1.2 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ NGƢỜI ĐỒNG TÍNH VÀ NGƢỜI CHUYỂN GIỚI
1.2.1 Khái quát về ngƣời đồng tính
1.2.1.1 Khái niệm người đồng tính
Năm 1990 Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã xóa bỏ đồng tính luyến ái ra khỏi danh
sách các bệnh tâm thần. Họ cho rằng đây là một hiện tượng tự nhiên của xã hội, một thiên
hướng tình dục bình thường.11 Từ đó khoa học cũng như xã hội đã có cách nhìn nhận khả
quan hơn đối với người đồng tính.
Người đồng tính có những biểu hiện bề ngoài như sở thích, hành động, tâm tư,
tình cảm khác với những đặc điểm đặc thù, thể hiện giới tính bẩm sinh của họ. Từ đó
trong họ xuất hiện sự hấp dẫn trên phương diện tình yêu và xu hướng tình dục (thiên
hướng tình dục) với những người có cùng giới tính trong một hoàn cảnh nhất định hoặc
lâu dài. Và ở đây, xu hướng tính dục của người đồng giới được hiểu là khả năng hấp dẫn
về mặt tình cảm và tình dục bởi người đồng giới.
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
dục, tức là tập trung tâm não của những người đồng tính chỉ nhận diện đối tượng tình dục
là những người cùng phái, nên không cần chữa trị, càng không phải là tệ nạn hay đua đòi.
1.2.1.3 Nguyên nhân dẫn đến đồng tính
Có rất nhiều những nguyên nhân dẫn đến hiện tượng đồng tính bao gồm những
nguyên nhân bẩm sinh và nguyên nhân xã hội như:
Nguyên nhân do bẩm sinh
Do rối loạn nội tiết tố (phá vỡ sự cân bằng về hoóc môn dẫn đến rối loạn trao đổi
chất) trong cơ thể con người.
Trong một người nam, nếu lượng nội tiết tố nữ trội hơn so với lượng nội tiết tố
nam. Ngược lại, nếu lượng nội tiết tố nam trội hơn so với lượng nội tiết tố nữ có trong
một người nữ. Mọi cử chỉ, tình cảm hay xu hướng tình dục thiên về bên nội tiết tố trội
hơn.
Nguyên nhân xã hội
Thứ nhất: Do thói quen sinh hoạt, môi trường sinh hoạt dẫn đến hoạt động sinh
dục đồng giới. Điều này có thể xảy ra trong một môi trường mà không có sự cân bằng về
giới tính hay nói cách khác là chỉ có một giới sinh hoạt trong môi trường đó. Do vậy
những ham muốn tình dục xuất hiện thì nó cần được thỏa mãn, quan hệ tình dục đồng
giới xuất hiện.
Thứ hai: Nguyên nhân này đã và đang trở thành một hiện tượng đáng báo động
trong đời sống xã hội hiện đại. Một số đối tượng là những con người bình thường nhưng
lại muốn tìm đến một cảm giác lạ, muốn khám phá một điều được coi là điên rồ, đua đòi.
Từ những hành động giống như người đồng tính và dần dần nó lại trở thành một thói
quen mà không thể thoát ra được.
Thứ ba: Nguyên nhân này là do tai nạn xảy ra trong cuộc sống của con người,
khiến họ mất đi cơ quan sinh dục hoặc mất đi chức năng sinh lí của mình. Từ đó dẫn đến
của mình, họ tin rằng họ bị nhầm giới tính. Và nguyên nhân của rối loạn xác định giới
tính là vì:
Yếu tố sinh học: Yếu tố sinh học dựa trên nghiên cứu về hormon, hormone thời kì
trước khi sinh của người mẹ có thể ảnh hưởng đến hành vi và cử chỉ của con cái sau nay.
Điều này xảy ra với cả hai giới, con gái của người phụ nữ trong thời kì mang thai dùng
hormone nam giới để phòng bang huyết tử cung có xu hướng tăng cao những hành vi
nam tính. Những cậu bé có mẹ dùng hormone nữ trong thời kì mang thai thì những hành
vi nam tính ít hơn so với các bạn cùng lứa.
Thứ hai: Xuất phát từ điều kiện kinh tế khó khăn và tình trạng thất nghiệp xảy ra
tràn lan. Trước thực trạng này, có những gã đàn ông chính hiệu nhưng không nghề
nghiệp, lang bạt tại các thành phố lớn đã quyết định chuyển giới thành nữ để dễ dàng
“hành nghề mại dâm”. Vì vậy, họ có thể bất chấp cảnh báo rủi ro sức khỏe, sốc tâm sinh
lý, quyết định tim các loại hoóc môn giới tính để giữ được vẻ đẹp nữ tính của mình, duy
trì cái nghề mà mình đã lựa chọn.14
Từ những nguyên nhân trên dẫn đến tình trạng người chuyển đổi giới tính hiện nay
xuất hiện ngày càng nhiều bùng nổ ở các tỉnh, thành phố lớn. Gây khó khăn cho việc
quản lý và xử lý của các nhà chức trách.
13
Điều trị, Nguyên nhân dẫn đến chuyển giới, 2013, http://www.dieutri.vn/tamlyyhoc/7-8-2013/S4322/Roi-loanxac-dinh-gioi-hanh-vi-di-thuong.htm, [truy cập ngày 30-8-2013].
14
Yến Ngọc, Những gã đàn ông chuyển giới thành nữ để bán dâm, Báo điện tử Người đưa tin, 2013,
http://www.nguoiduatin.vn/nhung-ga-dan-ong-chuyen-gioi-thanh-nu-de-ban-dam-a92689.html , [truy cập ngày 298-2013].
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
11
được hiểu như sau:
“Tất cả người đồng tính đều có quyền bình đẳng, tạo hóa cho họ những quyền
không ai có thể xâm phạm, trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và
quyền mưu cầu hạnh phúc”.
1.3.1.2 Khái niệm quyền người chuyển giới
Tương tự như cách hiểu quyền của người đồng tính thì quyền của người chuyển
giới không phải là quyền đặc biệt, nó cũng được hiểu như quyền con người. Vì suy cho
15
Hiến pháp năm 1992, sửa đổi, bổ sung 2001, điều 52.
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
12
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
cùng người chuyển giới cũng là con người, họ có thể hưởng những quyền mà người khác
cũng được hưởng.
“Tất cả người chuyển giới đều có quyền bình đẳng, tạo hóa cho họ những quyền
không ai có thể xâm phạm, trong những quyền ấy có quyền được sống, quyền tự do và
quyền mưu cầu hạnh phúc”.
1.3.2 Nội dung về quyền của ngƣời đồng tính và ngƣời chuyển giới
1.3.2.1 Quyền nhân thân
Điều 24 Bộ luật Dân sự 2005 quy định “Quyền nhân thân là quyền dân sự gắn liền
với mọi cá nhân, không thể chuyển giao cho người khác, trừ trường hợp pháp luật có quy
13
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
1.3.2.2 Quyền mưu cầu hạnh phúc
Trong cuộc sống của mỗi người, ai cũng hướng tới mục đích mưu cầu hạnh phúc.
“Quyền mưu cầu hạnh phúc” là một trong những quyền con người đã được nêu lên trong
Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ 1776 và Tuyên ngôn Độc lập của nước Cộng hòa Xã Hội
Chủ Nghĩa Việt Nam năm 1945. Đứng dưới góc độ quyền con người thì rõ ràng người
đồng tính cũng là con người, nên cũng có quyền mưu cầu hạnh phúc, từ đó mà họ cũng
có quyền tạo lập mối quan hệ với nhau. Cụ thể hóa của việc tạo lập mối quan hệ đó chính
là quyền kết hôn và các chế định tương tự.
Hiện tượng những đám cưới của những người đồng tính đã được tổ chức trong
thời gian gần đây, đã phần nào phản ánh mong muốn được công nhận hôn nhân của
người đồng tính. Họ cần phải kết hôn với người họ mong muốn chung sống vì vậy họ
mới có thể hạnh phúc. Nếu chúng ta không công nhận hôn nhân đồng giới đồng nghĩa với
chúng ta đã và đang vi phạm nhân quyền của họ. Bất bình đẳng là điều không thể trách
khỏi khi chúng ta không công nhận quyền mưu cầu hạnh phúc của họ.
Đây không chỉ là một vấn đề đạo đức, mà còn là vấn đề của xã hội, nó đã đặt ra từ
rất sớm và được nhiều sự quan tâm và tranh luận của cộng đồng hiện nay. Vấn đề này
gây lên các luồng tranh luận khác nhau: có người cho rằng nên nhìn nhận hôn nhận đồng
giới như một hành động bình thường và tạo sự công bằng xã hội; có người lại cho rằng
không công nhận hôn nhân đồng giới vì nó ảnh hưởng đến lối sống văn hóa cũng như làm
ảnh hưởng đến an ninh xã hội.
Tìm hiểu cuộc tranh luận đó, là việc cần thiết để có những quan niệm đúng đắn về
vấn đề này. Bởi lẽ đây là vấn đề có ý nghĩa trong đảm bảo quyền mưu cầu hạnh phúc của
con người, nhất là đối với với người đồng tính trong giai đoạn hiện nay.
phải được bình đẳng trong việc tiếp cận dịch vụ giáo dục, xã hội và chăm sóc sức khỏe
khi cần, có cơ hội như nhau trong việc thực hiện mong muốn và hoài bão của mình.
1.3.2.4 Quyền bình đẳng giới
Theo khoản 3, Điều 5 Luật Bình đẳng giới năm 2007 quy định: “Bình đẳng giới là
việc nam, nữ có vị trí, vai trò ngang nhau, được tạo điều kiện và cơ hội phát huy năng
lực của mình cho sự phát triển của cộng đồng, của gia đình và thụ hưởng như nhau về
thành quả của sự phát triển đó”.17
Luật bình đẳng giới đã quy định bình đẳng thể hiện cụ thể chỉ ở hai giới là nam
giới và nữ giới. Thực tế cho thấy, trong xã hôi hiện nay không chỉ có nam giới và nữ giới,
mà còn một loại giới khác vẫn tồn tại song song với hai giới trên. Khoa học gọi nó là xu
hướng tính dục hay bản dạng giới (một người nghĩ rằng giới tính của mình khác với nam
giới và nữ giới). Có chăng pháp luật đã không cho phép nhóm người trên được hưởng các
quyền như các giới tính khác hay pháp luật chưa dự trù được hết vấn đề này. Dù thế nào,
thực tế nhóm người trên không được pháp luật đảm bảo quyền lợi của họ.
Vì thế, chúng ta cần hiểu đúng bản chất của bình đẳng giới để hạn chế phần nào sự
bất bình đẳng của nhóm người trên.
17
Luật Bình đẳng giới năm 2006, điều 5, khoản 3.
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
15
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
18
Vương Linh, Tuổi học đường bất hạnh vì đồng tính, Báo điện tử VnExpress, 2013,
http://doisong.vnexpress.net/tin-tuc/gioi-tinh/tuoi-hoc-duong-bat-hanh-vi-dong-tinh-2741813.html [truy cập ngày
13-10-2013].
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
16
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
2.1.1.2 Sự kì thị và phân biệt đối xử trong lĩnh vực lao động
Kì thị, phân biệt đối xử trong lao động là tình trạng không hiếm. Nổi bậc là tình
trạng phân biệt trong vấn đề tìm kiếm việc làm, cũng như tình trạng sa thải bất hợp lý đối
với người đồng tính và người chuyển giới hiện nay.
Theo nghiên cứu của Viện nghiên cứu xã hội, kinh tế và môi trường (ISEE) ngày
24 tháng 10 năm 2013 công bố khảo sát trải nghiệm của 223 người chuyển giới nữ khi đi
xin việc, bị loại vì thể hiện mình ra bên ngoài chiếm 35%; có gần 32% bị loại vì không
đủ bằng cấp, kinh nghiệm; 8,1% bị loại vì không có giấy tờ tùy thân; 13% bị đuổi việc vì
bộc lộ hoặc bị phát hiện là người chuyển giới; 14,6% bị trêu chọc dè bỉu, xa lánh vì là
người chuyển giới. Thậm chí, họ còn bị đối xử không công bằng (lương thấp hơn, điều
kiện lao động tồi hơn) so với đồng nghiệp chiếm 16,3%.19 Một nghiên cứu khác về người
đồng tính, có tới 6,5% trong số này bị mất việc khi công khai giới tính của mình. 20
Theo khoản 1 Điều 5 và khoản 1 Điều 9 Bộ luật Lao động năm 2012 quy định
người lao động có quyền “Làm việc, tự do lựa chọn việc làm, nghề nghiệp, học nghề,
nâng cao trình độ nghề nghiệp và không bị phân biệt đối xử”.21 Và “Mọi lao động tạo ra
17
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Đảm bảo quyền của người đồng tính và người chuyển giới trong pháp luật Việt Nam
Pháp luật Việt Nam hiện tại không cho phép phân biệt đối xử trong tuyển dụng và
sử dụng lao động. Tuy nhiên, việc cấm hành vi phân biệt đối xử với các đối tượng yếu
thế, pháp luật quy định rất hạn chế, không bao quát.
Tại khoản 1 Điều 8 Bộ luật Lao động năm 2012 chỉ nghiêm cấm các hành vi phân
biệt đối xử trên cơ sở giới tính, dân tộc, màu da, thành phần xã hội, tình trạng hôn nhân,
tín ngưỡng, tôn giáo, nhiễm HIV, khuyết tật hoặc vì lý do thành lập, gia nhập và hoạt
động công đoàn.23 Vậy người có xu hướng tình dục, hoặc bản dạng giới khác với mọi
người có thể bị phân biệt đối xử mà pháp luật lao động không thể bảo vệ triệt để quyền
lợi của họ.
Nhìn dưới góc độ pháp lý, liệt kê các hành vi bị cấm, góp phần cụ thể hóa, không
gây nhằm lẫn cho việc áp dụng pháp luật. Nhưng liệt kê cũng gây ra một số điểm hạn
chế, là không bao quát tất cả vấn đề một khi phát sinh quan hệ xã hội mới thì phương
pháp liệt kê, không đem lại hiệu quả mà còn gây nhiều khó khăn trong việc áp dụng.
Dẫn đến hậu quả, cộng đồng người đồng tính và người chuyển giới tại Việt Nam
thường lẩn khuất và gắn nhiều với hình ảnh nghèo khổ, ít học, làm những công việc ít
được xã hội tôn trọng.
2.1.1.3 Sự kì thị và phân biệt đối xử trong vấn đề khám, chữa bệnh và chăm sóc sức
khỏe
Về nguyên tắc, pháp luật không cho phép việc kì thị, phân biệt đối xử đối với
người bệnh, trong các quá trình khám, chữa bệnh quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật khám,
chữa bệnh năm 2011. Vấn đề không cho phép phân biệt đối xử người bệnh chỉ giới hạn
trên tiêu chí tuổi tác, giới tính, dân tộc, tín ngưỡng, thành phần xã hội, đối với vấn đề xu
hướng tình dục và bản dạng giới cũng không đặt ra ở đây.24 Dẫn đến tình trạng, người
Kết quả, nhóm người này luôn sống trong sợ hãi khép mình, tìm đến các tệ nạn xã
hội. Mặt khác, chính thái độ kì thị và hành động phân biệt đối xử trên, khiến họ không
tiếp cận được dịch vụ y tế cần thiết và làm tăng tỉ lệ bệnh lây nhiễm về đường tình dục,
đặc biệt là bệnh HIV, cũng như ngăn cản nổ lực xóa bỏ định kiến đối với nhóm người
đồng tính và chuyển giới.
2.1.2 Quy định của pháp luật về hành vi xâm hại tình dục người đồng tính và người
chuyển giới
Xâm hại tình dục người đồng tính và người chuyển giới là một vấn nạn đã và đang
tồn tại trong xã hội hiện nay, với xu hướng ngày càng gia tăng. Nạn nhân của tệ nạn hiếp
dâm, cưỡng dâm không chỉ xảy ra đối với phụ nữ, trẻ em, hiện nay đang bùng phát tình
trạng hiếp dâm, cưỡng dâm đồng giới, nạn nhân trong các vụ án này là một nam giới.
Đồng thời, thực trạng hiếp dâm, cưỡng dâm người chuyển giới, đặc biệt là người chuyển
đổi giới tính từ nam giới sang nữ giới ngày càng phổ biến.
Tồn tại song song thực trạng hiếp dâm, cưỡng dâm trên, tệ nạn mại dâm người
đồng tính và chuyển giới cũng đang trong tình trạng báo động. Vấn đề trên gây đau đầu
cho các nhà chức trách khi thụ lý giải quyết và cũng là tiêu điểm gây nhiều tranh luận từ
phía các nhà làm luật.
2.1.2.1 Hành vi hiếp dâm, cưỡng dâm người đồng tính và người chuyển giới
Pháp luật Hình sự Việt Nam quy định, “người nào dùng vũ lực, đe dọa dùng vũ
lực hoặc lợi dụng tình trạng không thể tự vệ được của nạn nhân hoặc thủ đoạn khác giao
cấu với nạn nhân trái ý muốn của họ”.25 được cấu thành tội phạm hiếp dâm.
Khác với tội hiếp dâm, còn tội cưỡng dâm, “người nào dùng mọi thủ đoạn khiến
người lệ thuộc mình hoặc người đang ở trong trạng quẫn bách phải miễn cưỡng giao
cấu”, quy định tại khoản 1, điều 113 Bộ luật Hình sự năm 1999 sửa đổi, bổ sung 2009.
Các chế định này lập ra để bảo vệ quyền bất khả xâm phạm nhân phẩm, danh dự
của con người, khi có một trong các hành vi xâm hại, cụ thể hơn bảo vệ quyền bất khả
xâm phạm tự do tình dục của phụ nữ.
25
vẫn là một nghi vấn.
Vụ hiếp dâm, cưỡng dâm của người đồng tính
Hiện nay, xuất hiện tình trạng nam giới thực hiện hành vi xâm phạm tình dục với
nam giới, điển hình như vụ án: Ba thanh niên thực hiện hành vi xâm hại tình dục với nạn
nhân là anh Ngô Văn Việt sinh năm 1984, quê ở huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam, Hà Nội.
Vụ việc được Báo điện tử An ninh thủ đô đưa tin ngày 23 tháng 07 năm 2011.28
Nạn nhân trong trường hợp này là nam giới, hành vi của ba thanh niên xâm phạm
đến quyền bất khả xâm phạm tình dục của người nam trong tình huống này. Vấn đề đặt ra
ở đây, các vụ án này Người tiến hành tố tụng sẽ xử lý như thế nào? Trong khi các Cơ
26
Phạm Văn Beo, Luật hình sự Việt Nam, Quyển 2-Phần các tội phạm, Nxb Chính trị quốc gia-sự thật, Hà nội,
2011, tr. 154.
27
Phạm Văn Beo, Luật hình sự Việt Nam, Quyển 2-Phần các tội phạm, Nxb Chính trị quốc gia-sự thật, Hà nội,
2011, tr. 155.
28
Công Minh, Nam giới có được coi là nạn nhân?, Báo điện tử An ninh thủ đô, 2011,
http://www.anninhthudo.vn/Tu-van-phap-luat/Nam-gioi-co-duoc-coi-la-nan-nhan/408121.antd., [truy cập ngày 1210-2013].
GVHD: ThS. Đinh Thanh Phương
20
SVTH: Trần Thị Thùy Dung
Copyright: Tài liệu đại học ©