2. HỆ QUẢN TRỊ CƠ SỞ DỮ LIỆU
I. MỤC TIÊU

Kiến thức
- Biết khái niệm hệ quản trị cơ sở dữ liệu.
- Biết chức năng hệ quản trị cơ sở dữ liệu: tạo lập cơ sở dữ liệu, cập
nhật dữ liệu, tìm kiếm kết xuất thông tin, kiểm soát, điều khiển việc truy cập
vào cơ sở dữ liệu.
- Biết được hoạt động tương tác của các thành phần trong một hệ
quản trị cơ sở dữ liệu.
- Biết vai trò của con người khi làm việc với hệ cơ sở dữ liệu.
II. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH

- Máy vi tính và máy chiếu để giới thiệu các hình .
- Danh sách liệt kê các thao tác xây dựng cơ sở dữ liệu.
- Tranh minh họa dùng để kiểm tra kiến thức cũ của học sinh.
Số thẻ
TV-02
TV-04
TV-01

ms sách
TO-012
TN-103
TN-101

ngày mượn
02/02/90
03/03/90
04/03/90



III. HOẠT ĐỘNG DẠY-HỌC

1. Kiểm tra kiến thức cũ của học sinh.
a. Mục tiêu:
- Đánh giá kiến thức của học sinh về cơ sở dữ liệu.
- Học sinh biết các kiến thức trọng tâm.
b. Phương pháp:
- Sử dụng phương pháp vấn đáp, đàm thoại.
c. Nội dung và các bước tiến hành:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN
- Chiếu lên bảng hình vẽ:
số thẻ
TV-02
TV-04
TV-01

ms sách
TO-012
TN-103
TN-101

ngày mượn
02/02/90
03/03/90
04/03/90

ngày trả
05/02/90
09/03/90

- Học sinh biết có ba nhóm chức năng của hệ quản trị cơ sở dữ liệu:
cung cấp môi trường tạo lập cơ sở dữ liệu, cung cấp môi trường cập nhật và
khai thác dữ liệu, cung cấp công cụ kiểm soát và điều khiển truy cập vào cơ
sở dữ liệu.
b. Nội dung:
- Cung cấp môi trường tạo lập cơ sở dữ liệu: dễ dàng khai báo kiểu
dữ liệu, các cấu trúc dữ liệu thể hiện thông tin và ràng buộc trên dữ liệu.

2


- Cung cấp môi trường cập nhật và khai thác dữ liệu: Có ngôn ngữ
thuận tiện cho người dùng diễn tả các thao tác cập nhật hoặc khai thác dữ
liệu.
- Cung cấp công cụ kiểm soát, điều khiển truy cập vào cơ sở dữ liệu:
+ Phát hiện và ngăn chặn sự truy cập không được phép.
+ Tổ chức và điều khiển các truy cập đồng thời.
+ Duy trì tính nhất quán dữ liệu và tính toàn vẹn của ràng buộc.
+ Khôi phục cơ sở dữ liệu khi có sự cố.
+ Quản lý các mô tả dữ liệu.
c. Phương pháp:
- Sử dụng phương pháp đàm thoại, kĩ thuật “kích não”.
d. Các bước tiến hành:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

- Hỏi: Theo em những từ nào ta cần
chú ý trong khái niệm hệ quả trị cơ sở
dữ liệu.


3


trường thuận lợi và hiệu quả. Với các
hệ quản trị cơ sở dữ liệu hiện nay,
người dùng có thể tạo lập cơ sở dữ
liệu thông qua các giao diện đồ họa.
- Ghi bảng chức năng thứ hai: Cung
cấp môi trường cập nhật và khai thác
dữ liệu.
+ Hỏi: Theo em biết cập nhật dữ liệu
là làm những công việc gì? Hãy kể
tên các thao tác khai thác dữ liệu mà
em biết?
+ Hỏi: Trong ngôn ngữ lập trình
Pascal, ta có các lệnh nào dùng để
cập nhật dữ liệu? Lệnh nào để khai
thác dữ liệu?
+ Giáo viên diễn giải: Hệ quản trị cơ
sở dữ liệu cung cấp một số công cụ
(modul) để tác động lên dữ liệu: xem
nội dung dữ liệu, cập nhật dữ liệu,
sắp xếp, lọc, tìm kiếm thông tin và
kết xuất báo cáo. Các modul này tạo
thành ngôn ngữ thao tác dữ liệu.
- Ghi bảng chức năng thứ ba: Cung
cấp công cụ kiểm soát, điều khiển
truy cập vào cơ sở dữ liệu.
+ Hỏi: Kiểm soát truy cập vào cơ sở

- Học sinh biết có ba nhóm chức
năng:.
+ Nhóm cung cấp các công cụ tác

4


tạo lập, cập nhật và khai thác dữ liệu; động lên cấu trúc dữ liệu: khai
cung cấp công cụ kiểm soát, điều báo cấu trúc, chỉnh sửa cấu trúc và
khiển truy cập vào cơ sở dữ liệu.
xem cấu trúc.
+ Nhóm cung cấp khả năng cập
nhật dữ liệu và khai thác dữ liệu:
nhập dữ liệu, sửa, xóa dữ liệu,
xem nội dung dữ liệu, sắp xếp,
lọc, tìm kiếm và kết xuất thông
tin.
+ Nhóm cung cấp công cụ kiểm
soát, điều khiển truy cập vào cơ
sở dữ liệu.
3. Tìm hiểu về hoạt động của một hệ quản trị cơ sở dữ liệu.
a. Mục tiêu:
- Học sinh biết được sự tương tác của hệ quản trị cơ sở dữ liệu với
người dùng và với cơ sở dữ liệu.
b. Nội dung:
- Mỗi hệ quản trị cơ sở dữ liệu có hai thành phần chính là bộ xử lý
yêu cầu và bộ quản lý dữ liệu.
- Khi có yêu cầu của người dùng, hệ quản trị cơ sở dữ liệu gửi yêu
cầu đó đến thành phần có nhiệm vụ thực hiện và yêu cầu hệ điều hành tìm
một số tệp chứa dữ liệu cần thiết. Các tệp tìm thấy được chuyển về cho hệ

thực hiện yêu cầu?
+ Thành phần nào thể hiện hệ điều
hành?
+ Các tệp dữ liệu được tìm thấy ở
đâu?
- Khẳng định lại kiến thức cho học
sinh.
- Yêu cầu học sinh nhìn vào hình vẽ,
nói nguyên lí hoạt động của hệ quản
trị cơ sở dữ liệu.

- Giáo viên có thể thực hiện một
modul tìm kiếm thông tin của một hệ
cơ sở dữ liệu để minh họa cho yêu cầu
của người sử dụng và trả lời yêu cầu
của bộ xử lý truy vấn (qua giao diện
của trình ứng dụng) và cũng là để chốt
lại kiến thức cho hoạt động này.

- Quan sát, suy nghĩ và trả lời.
+ Trình ứng dụng.
+ Bộ xử lý truy vấn, bộ quản lí
dữ liệu.
+ Bộ quản lý tệp.
+ Ở cơ sở dữ liệu.

- Ghi nhớ kiến thức.
- Trả lời: Yêu cầu từ trình ứng
dụng được Bộ xử lí truy vấn thực
hiện, trong quá trình đó nếu cần

có vai trò cài đặt cơ sở dữ liệu vật lí, cấp phát quyền truy cập cơ sở dữ liệu,
cấp phần mềm và phần cứng theo yêu cầu, duy trì các hoạt động hệ thống
đảm bảo các yêu cầu của các trình ứng dụng và người dùng. Người quản trị
phải hiểu biết sâu sắc và kĩ năng tốt trong lĩnh vực cơ sở dữ liệu, hệ quản trị
cơ sở dữ liệu và môi trường hệ thống.
- Người lập trình ứng dụng là người viết ra các chương trình ứng
dụng đáp ứng nhu cầu khai thác cơ sở dữ liệu của người dùng.
- Người dùng chính là người có nhu cầu khai thác thông tin từ cơ sở
dữ liệu. Họ tương tác với hệ thống thông qua việc sử dụng các chương trình
ứng dụng đã được viết trước. Người dùng thường được phân thành từng
nhóm, mỗi nhóm có một số quyền hạn nhất định để truy cập và khai thác cơ
sở dữ liệu.
c. Phương pháp:
- Phối hợp sử dụng kĩ thuật "tia chớp" và phương pháp đàm thoại để
thực hiện hoạt động này.
- Dùng phương pháp mô phỏng, liên tưởng để giúp học sinh biết các
vai trò của con người khi làm việc với hệ cơ sở dữ liệu.
d. Một số nội dung và các bước tiến hành:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

- Giả sử có một ngôi nhà, hãy cho - Trả lời nhanh:
biết có những vai trò nào của con + Người sử dụng ngôi nhà
người đối với ngôi nhà đó.
+ Người xây dựng ngôi nhà
+ Người thiết kế ngôi nhà.

7


+ Người dùng.
+ Người xây dựng hệ cơ sở dữ
liệu.
- Ghi bài.
- Cập nhật dữ liệu và khai thác dữ
liệu.

- Theo dõi dẫn dắt và suy nghĩ trả
lời: Người lập trình ứng dụng.

+ Người viết ra chương trình ứng
dụng.
+ Tạo ra các giao diện dùng để ra
yêu cầu và nhận kết quả.
- Ghi bài.

- Ghi bảng: Người quản trị cơ sở dữ
liệu
+ Yêu cầu học sinh tham khảo sách + Cài đặt cơ sở dữ liệu vật lý, cấp
giáo khoa và cho biết vai trò của phát các quyền truy cập cơ sở dữ
người quản trị cơ sở dữ liệu.
liệu, cấp phần mềm, phần cứng
theo yêu cầu, duy trì các hoạt

8


động của hệ thống.
- Chốt 1 ý: Có ba vai trò khác nhau - Ghi nhớ kiến thức
liên quan đến hoạt động của một hệ


9


d. Các bước tiến hành:
HOẠT ĐỘNG CỦA GIÁO VIÊN

HOẠT ĐỘNG CỦA HỌC SINH

- Nêu câu hỏi kiểm tra kiến thức cũ:
Hãy cho biết các bước để hoàn thành
một chương trình giải một bài toán
bằng ngôn ngữ lập trình Turbo
Pascal.
+ Nếu còn thời gian có thể yêu cầu
học sinh xác định các thao tác con của
ba bước trên.
- Giáo viên giới thiệu: Khi xây dựng
cơ sở dữ liệu, ta cũng tiến hành theo
ba bước: Khảo sát, thiết kế và kiểm
thử.
- Chiếu lên bảng các thao tác trong ba
bước, các thao tác được xáo trộn:
+Thiết kế cơ sở dữ liệu.
+Tìm hiểu các yêu cầu của công tác
quản lí.
+Nhập dữ liệu cho cơ sở dữ liệu.
+Xác định các dữ liệu cần lưu trữ...
+Xây dựng hệ thống chương trình ứng
dụng.

+Lựa chọn hệ quản trị cơ sở dữ
liệu.
+Xây dựng hệ thống chương
trình ứng dụng.
Bước 3: Kiểm thử:
+Nhập dữ liệu cho cơ sở dữ liệu.

10


- Tiếp tục yêu cầu học sinh sắp xếp
các thao tác trong các bước sao cho
các thao tác có thứ tự logic.
- Chốt lại kiến thức: Có thể chia việc
xây dựng một cơ sở dữ liệu thành ba
bước: khảo sát, thiết kế và kiểm thử.
(không đòi hỏi học sinh phải có hiểu
biết sâu sắc về các vấn đề trên).

+Chạy thử các chương trình ứng
dụng.
- Ghi nhớ kiến thức. Học sinh
biết được rằng việc xây dựng một
cơ sở dữ liệu là không đơn giản
và không được tùy tiện.

6. Củng cố, khắc sâu kiến thức
a. Mục tiêu:
- Khắc sâu những kiến thức trọng tâm: Các chức năng của hệ quản
trị cơ sở dữ liệu; vai trò của con người khi làm việc với hệ cơ sở dữ liệu.


11


- Học sinh đọc lại kiến thức cũ và chuẩn bị kiến thức cho tiết học
tiếp theo.
b. Các bước tiến hành:
- Chọn các bài tập và yêu cầu học sinh làm ở nhà: 3, 4, 5, sách giáo
khoa, trang 20.
- Yêu cầu học sinh xem bài đọc thêm 1: Sơ lược lịch sử cơ sở dữ liệu
(trang 22, sách giáo khoa).
- Hướng dẫn bài thực hành 1:
+ Nêu mục đích yêu cầu của bài thực hành.
+ Yêu cầu học sinh tự thực hành bài tập 1 trong những buổi nghỉ
học: Tìm hiểu nội quy thư viện, thẻ thư viện, phiếu mượn-trả sách, sổ quản
lý sách của thư viện trường trung học phổ thông.
+ Giới thiệu các yêu cầu của bài tập 2, bài tập 3 và bài tập 4 và định
hướng cho học sinh.
+ Chia lớp thành các nhóm chuẩn bị nội dung các bài thực hành ở
nhà để tiết sau thảo luận và báo cáo trên lớp.

12