TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH
VÕ THỊ CẨM DIỆU
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
QUYẾT ĐỊNH CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU
CÂY TRỒNG CỦA NÔNG HỘ HUYỆN
PHONG ĐIỀN, TP. CẦN THƠ
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Ngành: Kinh tế nông nghiệp
Mã số ngành: 52620115
Cần Thơ, tháng 8, năm 2014
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ
KHOA KINH TẾ - QUẢN TRỊ KINH DOANH
VÕ THỊ CẨM DIỆU
MSSV: 4114609
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
QUYẾT ĐỊNH CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU
CÂY TRỒNG CỦA NÔNG HỘ HUYỆN
PHONG ĐIỀN, TP. CẦN THƠ
LUẬN VĂN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
NGÀNH KINH TẾ NÔNG NGHIỆP
Mã số ngành: 52620115
LỜI CAM KẾT
Tôi xin cam kết luận văn này được hoàn toàn dựa trên kết quả nghiên
cứu của tôi và các kết quả nghiên cứu này chưa được dùng cho bất cứ luận văn
cùng cấp nào khác.
Cần Thơ, ngày….tháng…năm…
Sinh viên thực hiện
Võ Thị Cẩm Diệu
ii
NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN HƯỚNG DẪN
…..........................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
…..........................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
..............................................................................................................................
Cần Thơ, ngày….tháng.…năm.…
Giảng viên phản biện
iv
MỤC LỤC
Trang
CHƯƠNG 1 ....................................................................................................... 1
GIỚI THIỆU ...................................................................................................... 1
1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU ................................................................... 1
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU ........................................................................ 2
1.2.1 Mục tiêu chung.................................................................................................... 2
1.2.2 Mục tiêu cụ thể .................................................................................................... 2
1.3 CÂU HỎI NGHIÊN CỨU ........................................................................... 3
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU........................................................................... 3
1.4.1 Phạm vi không gian............................................................................................. 3
1.4.2 Phạm vi thời gian ................................................................................................ 3
1.4.3 Đối tượng nghiên cứu.......................................................................................... 3
1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU ............................................................................ 4
1.5.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ
...................................................................................................................................... 4
1.5.2 Phương pháp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyển đổi cơ cấu
cây trồng của nông hộ .................................................................................................. 8
3.3 THỰC TRẠNG CHUYỂN DỊCH CƠ CẤU NGÀNH TRỒNG TRỌT
CỦA HUYỆN PHONG ĐIỀN GIAI ĐOAN 2004-2013 ................................ 28
CHƯƠNG 4 ..................................................................................................... 33
CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU
CÂY TRỒNG CỦA NÔNG HỘ ..................................................................... 33
4.1 THÔNG TIN CHUNG CỦA NÔNG HỘ .................................................. 33
4.1.1 Tuổi của người sản xuất chính .......................................................................... 33
4.1.2 Trình độ học vấn của người sản xuất chính ...................................................... 34
4.1.3 Nguồn lực lao động ........................................................................................... 35
4.1.4 Kinh nghiệm của người sản xuất chính ............................................................. 36
4.1.5 Tập huấn ............................................................................................................ 36
4.1.6 Diện tích đất canh tác ........................................................................................ 37
4.1.7 Nhận thức của nông hộ về nông nghiệp sinh thái ............................................. 38
4.1.8 Nguồn thu nhập phi nông nghiệp của của nông hộ ........................................... 40
4.2 THỰC TRẠNG CHUYỂN ĐỔI CƠ CẤU CÂY TRỒNG CỦA NÔNG
HỘ HUYỆN PHONG ĐIỀN GIAI ĐOẠN 2004-2013 ................................... 41
4.2.1 Thực trạng canh tác của nhóm nông hộ không chuyển đổi............................... 41
4.2.2 Thực trang chuyển đổi của nhóm nông hộ chuyển đổi cơ cấu cây trồng cây
trồng. .......................................................................................................................... 43
4.2.3 Thực trạng chuyển đổi của nhóm nông hộ chuyển đổi phương thức sản xuất.. 48
4.3 CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUYẾT ĐỊNH CHUYỂN ĐỔI CƠ
CẤU CÂY TRỒNG CỦA NÔNG HỘ ............................................................ 49
4.3.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến quết định chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ ở
huyện Phong Điền, TP Cần Thơ ................................................................................ 49
4.3.2 Đánh giá một số nhân tố ảnh hưởng đến quyết định chuyển đổi cơ cấu cây
trồng của nông hộ ở huyện Phong Điền, TP Cần Thơ ............................................... 52
PHỤ LỤC 2 ..................................................................................................... 73
vii
DANH SÁCH BẢNG
Trang
Bảng 1.1: Tổng hợp phương pháp nghiên cứu từ các nguyên cứu liên quan. . 10
Bảng 2.1: Số quan sát của từng xã ở huyện Phong Điền, Tp. Cần Thơ .......... 17
Bảng 2.2: Diễn giải và kỳ vọng của các biến trong mô hình ........................... 19
Bảng 2.3: Đo lường và diễn giải các biến trong mô hình phân tích nhân tố ... 20
Bảng 3.1: Tình hình sử dụng đất ở huyện Phong Điền năm 2012 – 2013....... 22
Bảng 3.2: Diện tích – dân số - mật độ dân số 2011- 2013............................... 23
Bảng 3.3: Diện tích, dân số, mật độ dân số theo xã, thị trấn năm 2013 .......... 23
Bảng 3.4: Giá trị sản xuất nông nghiệp huyện Phong Điền năm 2012-2013 .. 25
Bảng 3.5: Giá trị và cơ cấu công nghiệp sản xuất huyện Phong Điền, Tp Cần
Thơ ................................................................................................................... 25
Bảng 3.6: Diện tích, sản lượng năng xuất lúa ở huyện Phong Điền 2011 –
2013 ................................................................................................................. 26
Bảng 3.7: Diện tích sản xuất các loại cây màu huyện Phong Điền 2011-201326
Bảng 3.8: Diện tích và sản lượng cây lâu năm ở huyện Phong Điền 2012-2013
.......................................................................................................................... 27
Bảng 3.9: Tổng giá trị sản xuất ngành chăn nuôi năm 2011-2013 .................. 27
Bảng 3.10: Sản lượng nuôi trồng thủy sản ở huyện Phong Điền 2011-2013 .. 28
Bảng 3.11: Diện tích sản xuất sản phẩm nông nghiệp giai đoạn 2008-2013 .. 29
Bảng 3.12: Diện tích trồng cây ngắn ngày trong huyện Phong Điền 2008 2013 ................................................................................................................. 29
Bảng 3.13: Diện tích sản xuất của một loại cây lâu năm ở huyện Phong Điền
giai đoạn 2004-2013 ........................................................................................ 30
Bảng 3.14: Diện tích trồng cam, chanh, quít và các loại cây lâu năm khác ở
huyện Phong Điền giai đoạn 2004 - 2013 ....................................................... 31
DANH SÁCH HÌNH
Trang
Hình 2.1 Mô hình các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyển dịch cơ cấu
cây trồng của nông hộ ở huyện Phong Điền, Tp Cần Thơ. ............................. 18
Hình 3.1 Sự thay đổi diện tích sản xuất của một loại cây lâu năm ở huyện
Phong Điền giai đoạn 2004-2013 .................................................................... 30
Hình 3.2 Sự thay đổi diện tích của cam, chanh, quít và các loại cây lâu năm
khác ở huyện Phong Điền giai đoạn 2004-2013 .............................................. 31
Hình 4.1 Trình độ học vấn của các nhóm nông hộ .......................................... 34
Hình 4.2 Tỷ lệ tập huấn của các nhóm nông hộ .............................................. 37
Hình 4.3 Nhận thức của các nhóm nông hộ về “NNST” ................................. 39
Hình 4.4 Kênh thông tin biết đến nông nghiệp sinh thái của nông hộ ............ 39
Hình 4.5 Cơ cấu nguồn thu nhập phi nông nghiệp của nông hộ ..................... 40
Hình 4.6 Cơ cấu nguồn thu nhập phi nông nghiệp và nông nghiệp của nông hộ
.......................................................................................................................... 40
Hình 4.7 Các nhóm nông hộ nghiên cứu ......................................................... 41
Hình 4.8 Các loại nông sản canh tác của nhóm nông hộ không chuyển đổi ... 42
Hình 4.9 Kế hoạch sản xuất của nhóm nông hộ không chuyển đổi ................ 43
Hình 4.10 Sự chuyển đổi các mô hình canh tác của nhóm nông hộ chuyển đổi
cơ cấu cây trồng ............................................................................................... 43
Hình 4.11 Diện tích các loại cây ngắn ngày trước và sau khi chuyển dịch cơ
cấu .................................................................................................................... 45
Hình 4.12 Diện tích trước và sau chuyển đổi của các loại cây có múi ............ 46
Hình 4.13 Diện tích trước và sau khi chuyển dịch của nhóm cây ăn trái lâu
năm................................................................................................................... 47
Hình 4.14 Mức ảnh hưởng của các nhân tố đến quyết định chuyển đổi cơ cấu
cây trồng của nông hộ huyện Phong Điền, Tp Cần Thơ ................................. 54
Hình 4.15 Hiệu quả xã hội của nhóm nông hộ không chuyển đổi .................. 57
Hình 4.16 Hiệu quả xã hội của nhóm nông hộ chuyển đổi cơ cấu sản phẩm .. 58
Cây lâu năm
DT:
Doanh thu
CP:
Chi phí
LN:
Lợi nhuận
TP:
Thành phố
xi
CHƯƠNG 1
GIỚI THIỆU
1.1 ĐẶT VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Nông nghiệp là một ngành sản xuất vật chất của nền kinh tế quốc dân và
là một bộ phận trọng yếu của tái sản xuất xã hội, phát triển nông nghiệp luôn
giữ một vị trí quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của mỗi
quốc gia. Đặc biệt với Việt Nam, từ lâu nông nghiệp đã trở thành một thế
mạnh, là chỗ dựa vững chắc để đất nước có thể vượt qua những khó khăn, thử
1
chuyển dịch cơ cấu ngành trông trọt theo hướng có hiệu quả đang được Đảng
và nhà nước quan tâm và không ngừng đưa ra những giải pháp thích hợp.
Cần Thơ là một thành phố trực thuộc Trung ương là trung tâm kinh tế
của Đồng bằng sông Cửu Long vì vậy chuyển dịch cơ cấu ngành nông nghiệp
là một phần trong đổi mới cơ cấu ngành kinh tế cũng như cơ cấu thu nhập của
người dân trong tỉnh. Hiện nay, Phong Điền là huyện đang nổ lực thực hiện
chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới (NTM) với nhiều kết
quả tích cực. “Sau 3 năm triển khai xây dựng NTM, hệ thống hạ tầng kỹ thuật
của huyện ngày càng được nâng chất, bộ mặt nông thôn khởi sắc rõ rệt, đặc
biệt là đến năm 2013, tỷ lệ hộ nghèo của huyện chỉ còn 4,75%”2. Song song
với chương trình xây dựng NTM thì tình hình chuyển dịch cây trồng trong
huyện đang là vấn đề qua tâm và cũng là một bước quan trọng trong quá trình
thay đổi bộ mặt nông thôn cũng như nâng cao thu nhập của người dân sinh
sống tại đây. Theo Sở NN & PTNT, Tp. Cần Thơ đang triển khai kế hoạch đầu
tư gần 2.100 tỷ đồng xây dựng nông thôn mới tại huyện Phong Điền với 82%
số vốn được huy động ngoài ngân sách. Phong Điền được biết đến như một
vựa trái cây của thành phố với những đặc sản làm nên tên tuổi như cam mật,
dâu Hạ Châu…nơi đây đã và đang có những thay đổi lớn về bộ mặt nông thôn
cũng như ý thức của người dân về sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là nông
nghiệp sinh thái, đây là mô hình sản xuất mà hầu như quốc gia nào cũng đang
hướng tới và cố gắng theo đuổi. Vì vậy, đề tài “Các yếu tố ảnh hưởng đến
quyết định chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ ở huyện Phong Điền,
TP. Cần Thơ” được thực hiện nhằm phân tích thực trạng và xác định các nhân
tố ảnh hưởng đến việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ ở huyện
Phong Điền từ đó đưa ra một số giải pháp giúp việc chuyển dịch cơ cấu ngành
trồng trọt theo hướng bền vững.
1.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
- Những giải pháp nào giúp việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng ở huyện
Phong Điền được hiệu quả và bền vững?
1.4 PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1.4.1 Phạm vi không gian
Đề tài nghiên cứu được thực hiện ở huyện Phong Điền, Tp. Cần Thơ. Cụ
thể số liệu được thu thập tại 4 xã đại diện là Giai Xuân, Mỹ Khánh, Nhơn Ái,
Nhơn Nghĩa.
1.4.2 Phạm vi thời gian
Thời gian thực hiện đề tài bắt đầu từ tháng 8/2014 đến tháng 12/2014. Số
liệu thứ cấp có liên quan đến đề tài từ năm 2004 điến 2013 do phòng NN &
PTNN huyện Phong Điền cung cấp. Số liệu sơ cấp thu được do phỏng vấn trực
tiếp 140 nông hộ trong huyện, thời gian phỏng vấn từ tháng 10/2014 đến tháng
11/2014.
1.4.3 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các hộ đã chuyển đổi cơ cấu cây trồng
và những nông hộ không thay đổi cơ cấu cây trồng từ năm 2004 đến năm 2013
ở huyện Phong Điền, Tp Cần Thơ. Vì đề tài chỉ tập trung nghiên cứu sự
chuyển dịch cơ cấu trong lĩnh vực trồng trọt nên những nông hộ kết hợp các
mô hình sản xuất khác (vườn–chuồng, vườn-ao, vườn-ao-chuồng..) hay những
3
nông hộ canh tác quá nhiều loại nông sản (vườn tạp) trên một diện tích đất sản
xuất không phải là đối tượng nghiên cứu của đề tài.
1.5 LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
1.5.1 Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyển đổi cơ cấu cây
trồng của nông hộ
Maria S. Bowman và David Zilberman (2013), Phạm Thanh Vũ (2013),
Đào Xuân Kiên (2012), Rehima M, Belay K và công sự, (2013) đã xác định có
rất nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc chuyển dịch cơ cấu cây trồng của nông hộ
nông sản hoặc mở rộng vi mô canh tác. Fisher (1951) cũng nhận định thừa lao
không phù hợp cho việc phát triển một loại cây trồng với một diện tích thu
hoạch rất hẹp.
Trong một nghiên cứu của Võ Thị Mỹ Trang, 2009 tác giả cho rằng
những hộ có thu nhập thấp thì khả năng tham gia vào các hoạt động phi nông
nghiệp càng cao. Nguyên nhân là do có sự hạn chế nguồn lực đầu vào trong
sản xuất nhưng lại dư thừa lao động nên tận dụng thời gian lúc nông nhàn để
làm thuê là lựa chọn mang tính chiến lược của nông hộ. Tuy nhiên với những
hộ có tỷ lệ phụ thuộc cao để tăng thu nhập thì nông hộ buộc phải tham gia thị
trường lao động hoặc chuyển đổi cơ cấu sản xuất theo hướng đa dạng hóa cây
trồng, vật nuôi.
Theo Rehima M, Belay K và công sự, 2013, diện tích đất canh tác có ảnh
hưởng tích cực đến mức độ đa dạng hóa cây trồng của nông dân, nghiên cứu
chỉ ra rằng diện tích đất càng tăng thì nông dân có xác suất đa dạng hóa cây
trồng càng tăng, tuy nhiên trong một nghiên cứu khác của Pope and Prescott
(1980) lại chỉ ra rằng những nông hộ có diện tích đất canh tác lớn sẽ tập trung
chuyên canh hơn là da dang hóa cây trồng vì họ cho rằng, đất nông nghiệp
khá lớn đòi hỏi quản lý hơn về kỹ năng, yếu tố đầu vào…các hộ gia đình có
thể không có khả năng để sản xuất nhiều loại cây trồng.
1.5.1.2 Các yếu tố về đặc điểm của người ra quyết định sản xuất
(người sản xuất chính trong nông hộ) có ảnh hưởng điến quyết định
chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ
Đặc điềm của người sản xuất chính bao gồm: tuổi, trình độ học vấn, kinh
nghiệm sản xuất, giới tính và khả năng chấp nhận rủi ro trong nông nghiệp.
Thái độ của nông dân, giáo dục và kiến thức cũng là những yếu tố ảnh
hưởng tới người nông dân khi họ quyết định áp dụng hoặc không áp dụng
khoa học kỷ thuật vào trong nông nghiệp để mở rộng quy mô sản xuất, hay có
ý thức hoặc không có ý thức đối với việc bảo môi trường tự nhiên (McCann,
de Lauwere, 2004; Truong Thi Ngoc Chi và cộng sự, 2003; Bowman và
Zilberman, 2013) chính sách địa phương tốt sẽ góp phần khuyến khích người
dân sản xuất theo định hướng của chính quyền. Theo Rehima và cộng sự
(2013) những người nông dân tham gia vào công tác khuyến nông thì thường
có khả năng đa dạng hóa cây trồng hơn những hộ không tham gia.
Bên cạnh đó, theo de Lauwere (2004), Bosma và cộng sự (2012),
Canavari và cộng sự (2005), Phạm Thanh Vũ và cộng sự (2013) quyết định
chuyển đổi mô hình sản xuất nông nghiệp của hộ còn bị ảnh hưởng bởi xu
hướng chuyển đổi của cộng đồng địa phương. Một nghiên cứu về việc nuôi cá
không theo quy hoạch của Huỳnh Trường Huy và cộng sự (2007) cho thấy
rằng, một trong những nguyên nhân dẫn đến sản xuất tự phát là do người dân
luôn làm theo phong trào. Bên canh đó giá đầu vào biến động và quy mô kinh
tế liên quan đến đầu vào hoặc công nghệ có cũng có thể ảnh hưởng làm cho
nông dân trồng đa dạng hóa các loại cây trồng khác nhau hoặc trồng thêm đất
trong một vụ hơn một (Zilberman và cộng sự, 2012).
Phạm Thanh Vũ và cộng sự (2013) cũng cho thấy rằng việc chuyển đổi
mô hình canh tác còn phụ thuộc vào lợi nuận của mô hình mang lại, nông dân
sẽ chuyễn qua mô hình canh tác có hiệu quả hơn nếu như mô hình hiện tại
không mang lại lợi nhuận cho họ.
6
1.5.1.4 Các yếu tố điều kiện tự nhiên và vị trí địa lí có ảnh hưởng đến
quyết định chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ.
Theo Eicher và Staatz (1998), Bosma và cộng sự (2005), Rehima và cộng
sự (2013) cho rằng điều kiện thổ nhưỡng có ảnh hưởng đến sự chuyển dịch
các mô hình sản xuất nông nghiệp. Rehima và cộng sự (2013) trong một bài
nghiên cứu đã tìm ra rằng, đất đai càng màu mỡ thì người dân có xu hướng chỉ
trồng những loại cây mang lại lợi nhuận cao, khai thác triệt để dinh dưỡng của
1.5.2 Phương pháp phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định
chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ
Nhóm tác giả Mai Văn Thành, Trần Nam Anh và cộng sự (2004) với bài
nghiên cứu về “Các nhân tố ảnh hưởng đến người dân trong việc ra quyết
định áp dụng hệ thống nông lâm kết hợp tại xã Cao Sơn, huyện Đà Bắc, tỉnh
Hòa Bình”. Nghiên cứu đã sử dụng trọng số trung bình (WAI) phương pháp
phân tích nhân tố và hàm hồi qui logit để xác định các nhân tố ảnh hưởng đến
quyết định áp dụng hệ thống nông lâm kết hợp của người dân. Kết quả cho
thấy khi phân tích nhân tố ảnh hưởng dựa trên nhận thức về mức độ quan
trọng thì nhóm nhân tố kinh tế (tăng thu nhập, vốn, sản phẩm đa dạng...) có
ảnh hưởng mạnh nhất sau đó là nhóm nhân tố xã hội (thị trường, dịch vụ
khuyến nông, hỗ trợ đầu vào,an toàn lương thực, nông hộ thành công, quyền
sở hữu đất...) và cuối cùng là nhóm nhân tố lý sinh (chất lượng đất, nguồn
nước, sâu bệnh..). Khi phân tích nhân tố ảnh hưởng dựa trên nhận thức về mức
độ ảnh hưởng thì giống mới, tăng thu nhập, thị trường, an toàn lương thực và
nông hộ thành công là các nhân tố ảnh hưởng mạnh nhất đến quyết định áp
dụng mô hình nông lâm kết hợp của nông hộ. Tuy nhiên các nhân tố chính
trong 19 nhân tố thuộc 3 nhóm nhân tố lớn có ảnh hưởng đến quết định của
nông hộ là an toàn lương thực, dịch vụ khuyến nông, hỗ trợ đầu vào, tổ chức
địa phương và quyền sở hữu đất.
Trong nghiên cứu về “Các nhân tố ảnh hưởng đến đa dạng hóa cây trồng
ở SNNPR, Ethiopia” của Rehima M, Belay K và công sự (2013). Nghiên cứu
đã sử dụng phương pháp thống kê mô tả và kinh tế lượng để phân tích là mô
hình Heckman 2 bước (probit và OLS). Đầu tiên mô hình probit dùng để xác
định xác suất của sự đa dạng hóa bao gồm 24 biến: giới tính của chủ hộ, tuổi
của chủ hộ, trình độ học vấn của chủ hộ, số nhân khẩu tong gia đình, số người
có độ tuổi từ 15 điến 65 tuổi, kinh nghiệm của chủ hộ, thu nhập nông nghiệp,
vay tín dụng, thành viện của hợp tác xã, diện tích đất sản xuất, khoảng cách
họ là tuổi của chủ hộ và năng suất. Trong đó, đa số các hộ tiếp tục mở rộng
sản xuất bưởi (71,7%). Tuy nhiên, có 28,3% hộ sẽ chuyển sang trồng cây khác
bởi đất đã không còn cho cây bưởi phát triển và giá phân bón cao nhưng giá
bưởi thấp ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất của họ.
Đa phần các nghiên cứu trên sử dụng mô hình hồi quy với biến phụ thuôc
là biến nhị phân 0,1 để phân tích, nên tác giả sẽ sử dụng phương pháp hồi quy
logit để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định chuyển đổi cơ cấu cây
trồng của nông hộ, bởi mô hình logit dễ dàng đạt đến giá trị hội tụ (0 và 1).
Theo Long, J. Scott (1997) thì các ước lượng của mô hình logit xấp xỉ /3
lần so với các hệ số tương ứng trong mô hình probit. Tuy nhiên, những kết quả
ước lượng này gần như không có sự khác biệt về phương sai của các hệ số
biến giải thích. Ngoài ra tác giả còn phân tích thống kê mô tả một số nhân tố
ảnh hưởng đến quyết định chuyển đổi cơ cấu cây trồng của nông hộ nhằm giải
thích nhiều hơn các yếu tố ảnh hưởng đến sự lựa chọn của nông hộ trong đại
bàn nghiên cứu.
9
Bảng 1.1: Tổng hợp phương pháp nghiên cứu từ các nguyên cứu liên quan.
Năm Tên tác giả
Tên đề tài nghiên cứu
Phương pháp
2004 Mai Văn
Thành, Trần
Nam Anh
và cộng sự.
2 bước (probit và
OLS)
Nguồn: Tổng hợp của tác giả
10
CHƯƠNG 2
CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
2.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN
2.1.1 Một số khái niệm
2.1.1.1 Nông hộ và đặc điểm của nông hộ
- Nông hộ là những hộ chủ yếu hoạt động nông nghiệp, là các thành viên
có tài sản chung, cùng góp công sức để hoạt động kinh tế chung trong sản xuất
nông, lâm, ngư nghiệp hoặc một số lĩnh vực sản xuất kinh doanh khác do pháp
luật quy định và là chủ thể trong các quan hệ sản xuất, kinh doanh (Phạm Văn
Dương, 2010).
- Nguồn lực của nông hộ rất đa dạng, bao gồm: đất đai, lao động, kỹ
thuật, vốn, … Các nguồn lực này có mối quan hệ hỗ trợ lẫn nhau trong quá
trình sản xuất của hộ. Nếu nông hộ tận dụng tốt sự hỗ trợ này sẽ giúp hộ giảm
chi phí và tăng hiệu quả sản xuất.
- Nông hộ chủ yếu sử dụng lao động trong gia đình và lao động trong gia
đình cũng chính là nguồn lao động chủ yếu tạo nên thu nhập của hộ. Lao động
trong gia đình nông hộ gồm lao động trong độ tuổi và cả lao động ngoài tuổi
lao động. Trẻ em và người lớn tuổi đều có thể phụ giúp một số công việc của
hộ gia đình, lao động này cũng góp phần tiết kiệm chi phí thuê mướn lao động
khi vào thời vụ.
- Ngoài ra, nông hộ còn có những đặc điểm sau:
+ Nông hộ là một đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là một đơn vị sản xuất vừa là
Theo Đào Xuân Kiên (2012) Cơ cấu cây trồng là thành phần các giống và
loại cây được bố trí theo không gian và thời gian trong hệ sinh thái nông
nghiệp nhằm tận dụng hợp lý các nguồn lợi về tự nhiên, kinh tế - xã hội sẵn có
của vùng. Cơ cấu cây trồng là một bộ phận của cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nó
còn là một nội dung chủ yếu của hệ thống canh tác nông nghiệp.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là chuyển từ trạng thái cây trồng cũ sang
trạng thái cây trồng mới để nâng cao năng suất lao động và hiệu quả kinh tế,
phát triển những cây trồng có triển vọng trên thị trường, có giá trị gia tăng cao.
Việc chuyển đổi cơ cấu cầy trồng bao gồm đa dạng hóa, mở rộng quy mô
hoặc là chuyển đổi phương thức canh tác. Trong đó chuyển đổi phương thức
canh theo hướng nông nghiệp bền vững đang được quan tâm hơn cả. Theo
Nguyễn Xuân Thành (2013) Mục đích của phát triển nông nghiệp bền vững là
kiến tạo nên một hệ thống canh tác bền vững về sinh thái, có tiềm lực về kinh
tế, có khả năng thoả mãn những nhu cầu của con người mà không huỷ diệt đất
đai, không làm ô nhiễm môi trường.
2.1.1.4 Phát triển nông nghiệp bền vững
Trong những năm đầu thập niên 80, Douglas GK đã phân loại 3 nhóm
khác nhau về định nghĩa nông nghiệp bền vững.
12
Copyright: Tài liệu đại học ©