BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
VÕ THỊ THẬT
XÂY DỰNG MỘT SỐ BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
NGHỆ AN - 2013
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH
VÕ THỊ THẬT
XÂY DỰNG MỘT SỐ BỘ CÔNG CỤ ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
HỌC TẬP MÔN TOÁN CỦA HỌC SINH TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 10
Chuyên ngành: Lý luận và Phương pháp dạy học bộ môn Toán
Mã số: 60.14.10
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: TS. PHẠM XUÂN CHUNG
NGHỆ AN - 2013
1.1.2. Kết quả học tập............................................................................................9
1.1.3. Đánh giá kết quả học tập môn Toán..........................................................10
1.1.4. Một số khái niệm liên quan đến đánh giá..................................................11
1.1.5. Công cụ đánh giá.......................................................................................13
1.2. Vai trò, chức năng của đánh giá kết quả học tập của học sinh.....................14
1.2.1. Vai trò........................................................................................................14
1.2.2. Chức năng..................................................................................................19
1.3. Qui trình đánh giá kết quả học tập của học sinh...........................................20
1.4. Thực trạng đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường
trung học phổ thông.............................................................................................21
1.5. Một số định hướng đổi mới đánh giá kết quả học tập của học sinh.............24
1.5.1. Đổi mới mục đích đánh giá.......................................................................25
1.5.2. Đổi mới nội dung đánh giá........................................................................25
1.5.3. Đổi mới hình thức đánh giá.......................................................................26
1.5.4. Đổi mới công cụ đánh giá..........................................................................27
1.6. Các nguyên tắc xây dựng công cụ đánh giá kết quả học tập của học sinh...28
1.7. Đặc điểm của chương trình và nội dung sách giáo khoa môn Toán
lớp10....................................................................................................................30
1.7.1. Mục tiêu dạy học môn Toán lớp 10...........................................................30
1.7.2. Cấu trúc chương trình và sách giáo khoa Toán 10 ...................................31
1.7.2.1. Cấu trúc chương trình và sách giáo khoa Toán 10 (Chương trình
cơ bản).................................................................................................................31
1.7.2.2. Cấu trúc chương trình và sách giáo khoa Toán 10 (Chương trình
nâng cao).............................................................................................................35
1.7.3. Những nét đổi mới của chương trình và sách giáo khoa Toán 10.............35
Kết luận chương 1...............................................................................................40
Chương 2: Xây dựng một số bộ công cụ đánh giá kết quả học tập môn Toán
của học sinh trung học phổ thông trong dạy học môn Toán lớp 10....................41
1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
1.1. Trong mọi lĩnh vực hoạt động của con người, muốn biết được hiệu quả
thực hiện một công việc có đạt được mục đích đề ra hay không, thì nhất thiết
phải có sự kiểm tra - đánh giá kết quả của công việc đó. Đánh giá là quá trình
hình thành những nhận định, những phán đoán về kết quả công việc dựa vào sự
phân tích thông tin thu được đối chiếu với mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra. Đánh giá
được xem là một khâu quan trọng, đan xen với các khâu lập kế hoạch và triển
khai công việc tiếp theo. Trong quá trình dạy học, việc kiểm tra - đánh giá có vai
trò đặc biệt quan trọng, ảnh hưởng tới toàn bộ quá trình dạy học, có ảnh hưởng
trực tiếp tới cách dạy, cách học. Qua kiểm tra - đánh giá, giáo viên biết được khả
năng tiếp thu và vận dụng kiến thức của học sinh, từ đó có định hướng điều
chỉnh hoạt động dạy của bản thân, đồng thời điều khiển hoạt động học của học
sinh một cách phù hợp, nhằm nâng cao hơn nữa chất lượng dạy học. Hơn nữa, xu
hướng phát triển kinh tế xã hội hiện nay đòi hỏi một nền giáo dục có chất lượng
cao và chất lượng ấy phải được đánh giá theo quan điểm và cách làm phù hợp.
Trong những năm gần đây, việc đổi mới đánh giá giáo dục được xã hội và ngành
giáo dục rất quan tâm. Nhà giáo dục G.K. Miller cho rằng: “Thay đổi chương
trình hoặc phương pháp giảng dạy mà không thay đổi hệ thống đánh giá thì chưa
chắc đã thay đổi được chất lượng dạy học”. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã xác định:
“Từ năm học 2009 – 2010, tập trung chỉ đạo đổi mới kiểm tra đánh giá thúc đẩy
đổi mới phương pháp dạy học các môn học và hoạt động giáo dục”. Như vậy
đổi mới giáo dục đòi hỏi phải có sự đổi mới đồng bộ từ mục tiêu, nội dung,
phương pháp, phương tiện, đánh giá…Trong đó, đổi mới đánh giá phải tiến hành
một cách khoa học mới phát huy được tác dụng của nó. Điều 29, Luật giáo dục
3
thường gồm một số câu hỏi tự luận nên chưa bao quát đủ kiến thức, kỉ năng cơ
bản của từng giai đoạn học tập, chưa góp phần phân loại đối tượng học sinh.
Phương thức đánh giá còn lạc hậu, chưa phù hợp với mục đích đào tạo con
người lao động mới năng động, sáng tạo, chỉ chú trọng đánh giá bằng điểm số
mà thiếu nhận xét cụ thể, ít đánh giá từng cá thể học sinh, đối tượng học sinh khá
giỏi ít có cơ hội thể hiện khả năng của mình.
Nội dung đánh giá nhiều khi không phù hợp với mục tiêu và nội dung đào
tạo, đề bài kiểm tra, đề thi thường chú trọng nhiều đến lí thuyết, ít đòi hỏi sự
sáng tạo, thiên về đánh giá khả năng ghi nhớ và tái hiện kiến thức, chưa thực sự
quan tâm đúng mức đến việc đánh giá sự thông hiểu và vận dụng kiến thức của
học sinh.
Hình thức kiểm tra, đánh giá còn nghèo nàn, đơn điệu. Đánh giá kết quả
chủ yếu dựa vào điểm số, ít chú ý đến các hình thức khác như quan sát, theo
dõi… Còn ít các phương tiện hiện đại về đánh giá kết quả học tập của học sinh,
giáo viên trung học phổ thông tuy được tập huấn về đổi mới phương pháp kiểm
tra đánh giá nhưng hiệu quả chưa cao, đa số giáo viên chưa có nhận thức đúng
đắn về công tác đánh giá, phần lớn còn quan niệm rằng kiểm tra chỉ để cho điểm
và xếp hạng học sinh, đôi khi giáo viên giữ độc quyền về đánh giá. Do đó ít chú
ý đến việc xây dựng công cụ đánh giá chất lượng giáo dục theo hướng đổi mới,
chủ yếu sử dụng phương pháp kiểm tra viết tự luận, ít quan tâm đến hình thức
câu hỏi trắc nghiệm, phiếu quan sát, phiếu tự đánh giá…
Những hạn chế đó đã cản trở rất lớn đến việc nâng cao chất lượng đào tạo
của nhà trường. Do đó việc cải tiến công tác kiểm tra đánh giá nói chung và
phương pháp, phương tiện, kĩ thuật đánh giá nói riêng đang là một đòi hỏi cấp
4
tập môn Toán của học sinh trung học phổ thông trong dạy học môn Toán lớp 10
nhằm nâng cao chất lượng đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường trung
học phổ thông.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Tìm hiểu, nghiên cứu, hệ thống hoá tài liệu về đánh giá kết quả học tập
của học sinh, về công cụ đánh giá kết quả học tập của học sinh.
3.2. Điều tra, khảo sát, đánh giá thực trạng xây dựng công cụ đánh giá kết
quả học tập của học sinh Trung học phổ thông.
3.3. Đề xuất một số định hướng đổi mới đánh giá kết quả học tập của học
sinh; Xây dựng một số bộ công cụ đánh giá kết quả học tập môn Toán của học
sinh trung học phổ thông trong dạy học môn Toán lớp 10.
3.4. Tổ chứa thực nghiệm sư phạm để kiểm định giả thuyết khoa học và
đánh giá tính cần thiết, khả thi của việc xây dựng các bộ công cụ đánh giá kết
quả học tập môn Toán của học sinh trung học phổ thông trong dạy học môn
Toán lớp 10.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu: Một số khái niệm và định nghĩa liên quan đến kiểm
tra, đánh giá, công cụ đánh giá kết quả học tập của học sinh; Vai trò, chức năng
và qui trình đánh giá kết quả học tập của học sinh; Thực trạng đánh giá kết quả
học tập của học sinh ở Trường trung học phổ thông; Một số định hướng đổi mới
đánh giá kết quả học tập của học sinh; Xây dựng một số bộ công cụ đánh giá kết
quả học tập của học sinh.
6
Phạm vi nghiên cứu: Khảo sát thực tế ở một vài Trường Trung học phổ
thông trên địa bàn tỉnh Long An.
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu lý luận: Tìm hiểu, nghiên cứu các tài liệu, bài báo, giáo
công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu được, đối chiếu với những
mục tiêu, tiêu chuẩn đã đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải
thiện thực trạng, điều chỉnh, nâng cao chất lượng và hiệu quả công việc” (dẫn
theo [4])
Ralph Tyler cho rằng: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức
độ thực hiện được của các mục tiêu trong các chương trình giáo dục” (dẫn theo [4])
Kevin Laws định nghĩa: “Đánh giá là tiến trình thu thập và phân tích bằng
chứng, từ đó đưa đến kết luận về một vấn đề, một phẩm chất, giá trị, ý nghĩa
hoặc chất lượng của một chương trình, một sản phẩm, một người, một chính sách
hay một kế hoạch nào đó” (dẫn theo [4])
Theo Wikipedia thì: “Đánh giá là sự phán quyết có hệ thống, có phương
pháp về giá trị, tính hữu ích, và ý nghĩa của cái gì hay của một người nào đó,
đánh giá thường được sử dụng để mô tả đặc điểm và định giá các vấn đề, chủ đề
quan tâm ở một phạm vi rộng”.
Jean Marie Deketele (1989) cho rằng: “Đánh giá có nghĩa là thu thập một
tập hợp thông tin đủ, thích hợp, có giá trị và đủ tin cậy; và xem xét mức độ phù
hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các mục tiêu
8
định ra ban đầu hay điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin; nhằm ra một
quyết định” (dẫn theo [4])
“Đánh giá là quá trình thu thập thông tin, chứng cứ về đối tượng đánh giá
và đưa ra những phán xét, nhận định về mức độ đạt được theo các tiêu chí đã đưa
ra trong các chuẩn hay kết quả học tập”(mô hình ARC)
Theo quan điểm hiện nay: “Đánh giá là công cụ quan trọng, chủ yếu xác
định năng lực nhận thức người học, điều chỉnh quá trình dạy và học, là động lực
để đổi mới phương pháp dạy học, góp phần cải thiện, nâng cao chất lượng đào
tạo con người theo mục tiêu giáo dục. Đánh giá là một quá trình, theo một quá
động thường dựa trên một quá trình tự phát (có khi bản năng) và dựa trên những
cảm tưởng hoặc những tiêu chí không tường minh. Cũng theo tác giả, ngược với
sự phán xét, đánh giá là một quá trình có chủ đích, có hệ thống, dựa trên những
tiêu chí tường minh và hướng về việc ra quyết định.
1.1.2. Kết quả học tập
Kết quả học tập là một khái niệm thường được hiểu theo hai quan niệm
khác nhau:
+) Đó là mức độ thành tích mà một chủ thể học tập đã đạt, được xem xét
trong mối quan hệ với công sức, thời gian đã bỏ ra, với mục tiêu xác định.
+) Đó còn là mức độ thành tích đã đạt của một học sinh so với các bạn học
khác
Kết quả học tập là bằng chứng sự thành công của học sinh về kiến thức, kĩ
năng, năng lực, thái độ đã được đặt ra trong mục tiêu giáo dục (dẫn theo [4])
10
Từ đó, chúng ta có thể quan niệm rằng: kết quả học tập môn học là mức độ
đạt được mục tiêu học tập môn học đó của học sinh, trong đó bao gồm ba mục
tiêu lớn là nhận thức, hành động, cảm xúc, đối với từng môn học, các mục tiêu
trên được cụ thể hóa thành các yêu cầu về kiến thức, kỷ năng và thái độ mà
người học cần phải và có thể đạt sau một chủ đề, một lớp học nhất định. Do đó
có thể coi đánh giá kết quả học tập của học sinh là xác định mức độ đạt được về
kiến thức, kỹ năng, và thái độ của người học đối chiếu với mục tiêu của chương
trình môn học.
1.1.3. Đánh giá kết quả học tập môn Toán
Từ những đặc điểm của đánh giá trong giáo dục, quan niệm về kết quả học
tập của học sinh, chúng ta có thể nói rằng: “đánh giá kết quả học tập môn Toán
của học sinh là quá trình thu thập và xử lý thông tin về hiện trạng kết quả học tập
môn Toán của học sinh, về tác động và nguyên nhân của hiện trạng đó nhằm làm
được hiểu theo nghĩa hẹp như là công cụ kiểm tra hoặc một bài kiểm tra trong các
kì thi”.
Qua nhiều định nghĩa khác nhau của các tác giả, chúng ta thấy rằng các
nhà khoa học và các nhà giáo dục đều cho là kiểm tra có các đặc điểm sau:
+) Kiểm tra là một quá trình thu thập thông tin về hiện trạng chất lượng
công việc của học sinh;
+) Kiểm tra gắn bó chặt chẽ với các tiêu chí đã định ra;
+) Kiểm tra không quan tâm tới quyết định cần đề ra;
12
+) Kiểm tra có vai trò là phương tiện của hoạt động đánh giá.
1.1.4.2. Đo lường
“Đo lường là quá trình xác định số lượng hoặc gán một con số cho việc thể
hiện khái niệm” (dẫn theo [4])
Ví dụ: Ví dụ phổ biến nhất của đo lường trong lớp học là khi giáo viên
chấm điểm bài kiểm tra, việc chấm điểm đưa ra mô tả bằng số cho sự thể hiện
khái niệm. Chẳng hạn học sinh A làm đúng 12 câu trên 20 câu môn Lý; học sinh
B đạt 14,5 điểm trên tổng điểm 20 của bài kiểm tra học sinh giỏi cấp tỉnh môn
Toán.
1.1.4.3. Một số khái niệm cơ bản trong đánh giá:
Quá trình đánh giá bao gồm 4 khâu:
Lượng hoá
Lượng giá
Đánh giá
Ra quyết định
thông, công cụ được hiểu là các phương pháp, phương tiện và kỉ thuật được sử
dụng nhằm đạt được các mục đích đánh giá. Chức năng cơ bản của công cụ đánh
giá là thu thập thông tin để cung cấp cho giáo viên và học sinh trong quá trình
đánh giá và tự đánh giá, nội dung đánh giá được thể hiện trong các bộ công cụ
(dẫn theo [11]).
Có rất nhiều loại công cụ đang được sử dụng để đánh giá kết quả học tập
của học sinh Phổ thông như các bài liểm tra, các loại phiếu quan sát, phiếu học
tập, phiếu hỏi, hồ sơ học tập. Tùy vào mục tiêu và đặc điểm của từng quá trình
dạy học mà giáo viên lựa chọn các loại công cụ đánh giá khác nhau, cho đến nay,
đa số giáo viên phổ thông vẫn chỉ quen sử dụng công cụ đánh giá là hình thức
kiểm tra miệng và các bài kiểm tra viết là chủ yếu, còn ít quan tâm đến việc xây
dựng và sử dụng các loại công cụ khác.
14
1.2. Vai trò, chức năng của đánh giá kết quả học tập của học sinh
1.2.1.Vai trò
Trong quá trình dạy học, Đánh giá không phải là một hoạt động riêng lẻ
sau bài giảng mà đánh giá được thực hiện liên tục trong quá trình dạy học. Đánh
giá kết quả học tập của học sinh cũng không phải chỉ mục đích xem xét và kiểm
tra, cũng không phải chỉ dừng lại ở chấm bài rồi ghi điểm... mà quan trọng là sử
dụng kết quả đó để: chỉ đạo kịp thời tới các cơ sở, đơn vị giáo dục thực hiện tốt
mục tiêu giáo dục; tìm và tiến hành các giải pháp nhằm cải tiến việc giảng dạy
của giáo viên và nâng cao thành tích học tập của học sinh. Tác giả Nguyễn Thế
Thạch khẳng định: “Đổi mới đánh giá học sinh, vấn đề trọng tâm, căn bản để cải
thiện chất lượng giáo dục trung học phổ thông, bao gồm việc định ra những mục
tiêu học tập phù hợp với học sinh, chú trọng xây dựng phát triển đội ngũ giáo
viên, khuyến khích thực hiện chuẩn chương trình, nâng cao chất lượng giảng
dạy”. Như vậy, đánh giá có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với học sinh, giáo
thấy được những sai sót điển hình của học sinh và nguồn gốc của những sai sót
đó, nhận ra những điểm mạnh và những điểm yếu của bản thân giáo viên, hiệu
quả của những phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức dạy học mà mình
đã và đang thực hiện. Từ đó kịp thời điều chỉnh hoạt động dạy học cho các giai
đoạn tiếp theo.
Trước khi giảng dạy, việc đánh giá giúp cho giáo viên xác định mục tiêu
học tập; điều chỉnh, bổ sung nội dung dạy học cho phù hợp với đối tượng; dự
kiến lựa chọn phương pháp, kĩ thuật dạy học thích hợp.
Một câu hỏi mà bất kỳ một giáo viên nào trước khi dạy học trên lớp đều
phải đặt ra và tìm cách trả lời là “sẽ dạy cái gì?”. Bàn về vấn đề này M. Hunter –
16
giáo sư đại học Califonia, Los Angeles cho rằng: “Cho dù nội dung môn học ở
mức độ nào thì câu trả lời cho câu hỏi: sẽ dạy cái gì? phải phản ánh được sự hiểu
biết của bạn về những kiến thức học sinh đã biết và nội dung tiếp theo để dạy là
gì? Nói cho cùng chính học sinh chứ chẳng phải ai khác, là người quyết định cho
việc trả lời câu hỏi: hôm nay dạy cho học sinh nội dung gì?” Như vậy, theo tác
giả để xác định nội dung sẽ dạy cái gì cho học sinh, trên cơ sở giáo viên nắm
được nội dung và khối lượng tri thức, kỷ năng cần thiết như những tiền đề xuất
phát của bài học, giáo viên cần biết những tri thức và kỷ năng cần thiết đã có sẵn
ở học sinh ở mức độ nào. Theo tác giả Nguyễn Bá Kim, điều này có thể thực
hiện được nhờ quá trình theo dõi từ trước hoặc bằng biện pháp kiểm tra, trên cơ
sở đó, người giáo viên quyết định có cần thiết tái hiện những tri thức và tái tạo
những kỷ năng cần thiết đó không để đảm bảo trình độ xuất phát cho học sinh
nhằm đạt được mục đích đề ra.
Ví dụ: Dạy học chương phương pháp tọa độ trong không gian, Hình học
12
Đây là một trong những chương được đánh giá là quan trọng hàng đầu, đa
này giáo viên cũng cần dựa vào kết quả đánh giá kết quả học tập của học sinh.
Trong quá trình giảng dạy, đánh giá giúp giáo viên đưa ra những quyết
định về điều khiển hoạt động học tập của học sinh, về điều chỉnh kế hoạch bài
giảng.
Thực tiễn dạy học cho thấy không phải khi nào kế hoạch bài giảng cũng
được thực hiện như mong muốn. Từ bài soạn đến quá trình dạy học thật sự còn
có một khoảng cách. Đối với mỗi hoạt động cần có những câu hỏi then chốt
nhằm vào những mục đích nhận thức xác định ở những phần trọng tâm. Trên cơ
18
sở đó, tuỳ theo diễn biến trên lớp, giáo viên thường sử dụng các phương pháp
đánh giá kết quả học tập cơ bản như phương pháp quan sát, phương pháp phỏng
vấn thông qua các câu hỏi và bài tập, phương pháp đánh giá dựa vào sự trình
diễn của học sinh (trình bày trước lớp, tranh luận về lời giải của một bài toán,...)
hoặc kết quả tự đánh giá của học sinh. Ngoài ra, để đánh giá năng lực tiếp nhận
bài học của học sinh, có thể cần phát triển thêm các câu hỏi phụ và đôi khi giáo
viên phải điều chỉnh kế hoạch giảng dạy cho phù hợp với đối tượng. Chẳng hạn,
khi dạy học giải các bài toán về xác định hình như: xác định giao điểm giữa
đường thẳng và mặt phẳng, xác định giao tuyến của hai mặt phẳng, xác định thiết
diện của một hình đa diện cắt bởi mặt phẳng (P) nào đó. Chúng ta có thể xây
dựng cho học sinh quy trình giải các bài toán trên, điều đó giúp cho học sinh
bước đầu biết phải làm gì đối với từng dạng toán. Tuy nhiên, đối với từng bài
toán cụ thể, bằng cách quan sát thao tác, hình vẽ của học sinh có thể đánh giá
được học sinh giải được, không giải được bài toán hay mắc sai lầm ở đâu. Tuỳ
theo từng trường hợp mà giáo viên quyết định đưa ra những gợi ý, những câu hỏi
để định hướng cho học sinh tìm và xem xét lại cách giải. Thực chất của công
việc trên là giáo viên đã dựa vào kết quả đánh giá của mình để tạm thời hạ thấp
yêu cầu trong trường hợp học sinh gặp khó khăn trong hoạt động, sau khi họ đạt
- Chức năng xác nhận: Giúp người học và người dạy xác định được mức
độ mà người học đạt được mục tiêu học tập, những điểm đạt được cũng như
những điểm yếu và những khó khăn của học sinh khi kết thúc một giai đoạn học
tập.
Copyright: Tài liệu đại học ©