BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HOẮC CÔNG SƠN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ
CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG THPT
HUYỆN ĐỊNH QUÁN TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Nghệ An, tháng 9 năm 2013


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

HOẮC CÔNG SƠN

MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ
CÔNG TÁC CHỦ NHIỆM LỚP Ở CÁC TRƯỜNG THPT
HUYỆN ĐỊNH QUÁN TỈNH ĐỒNG NAI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ GIÁO DỤC

Mã số: 60.14.05

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. NGÔ ĐÌNH PHƯƠNG



DANH MỤC CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT
TT

Viết tắt

Viết đầy đủ

1.
2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.
10.
11.
12.
13.
14.
15.
16.
17.
18.
19.
20.
21.
22.

UBND

Ban giám hiệu
Cán bộ, giáo viên, nhân viên
Cán bộ quản lý
Chủ nhiệm lớp
Công nghệ thông tin
Cha mẹ học sinh
Đại học - Cao đẳng
Giáo dục
Giáo dục và đào tạo
Giáo viên
Giáo viên chủ nhiệm
Giáo dục thường xuyên
Hiệu trưởng
Học sinh
Khoa học quản lý
Kinh tế - Xã hội
Nhà xuất bản
Phó giáo sư, tiến sĩ
Phó hiệu trưởng
Phương pháp
Quản lý
Quản lý giáo dục
Sinh hoạt lớp
Trung học phổ thông
Trung ương
Ủy ban nhân dân




2

Chỉ thị Số 2737 /CT-BGDĐT, ngày 27 tháng 7 năm 2012 của Bộ trưởng
Bộ GD&ĐT về nhiệm vụ trọng tâm của GD mầm non, GD phổ thông, GD
thường xuyên và GD chuyên nghiệp năm học 2012 – 2013 trong nhóm nhiệm vụ
nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động giáo dục phần nhiệm vụ chung có
nhấn mạnh: “ Tiếp tục triển khai có hiệu quả, sáng tạo việc học tập và làm theo
tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh theo Chỉ thị số 03-CT/TW ngày 14/5/2011 của
Bộ Chính trị gắn với đặc thù của ngành; chú trọng công tác giáo dục đạo đức,
nhân cách, giá trị sống, kỹ năng sống cho học sinh, sinh viên; nâng cao đạo đức
nghề nghiệp của nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục; tổng kết 5 năm thực hiện
cuộc vận động “ Mỗi thầy, cô giáo là một tấm gương đạo đức, tự học và sáng tạo”
và phong trào thi đua “ Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực”.
Công văn số 5289 /BGDĐT - GDTrH, ngày 16 tháng 8 năm 2012 của Bộ
GD&ĐT “ Hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ giáo dục trung học năm học 2012 –
2013” phần nhiệm vụ trọng tâm có nhấn mạnh: “ nâng cao vai trò của giáo viên
chủ nhiệm lớp trong việc tổ chức, phối hợp giáo dục toàn diện học sinh ”. Trong
nội dung thực hiện các nhiệm vụ cụ thể, Bộ GD& ĐT yêu cầu: “tăng cường vai
trò của giáo viên chủ nhiệm lớp trong việc quản lý, phối hợp giáo dục toàn diện cho
học sinh; tổ chức bồi dưỡng kỹ năng công tác giáo viên chủ nhiệm lớp”. Điều này
cho thấy Bộ GD&ĐT đã rất quan tâm đến công tác chủ nhiệm lớp nói chung, đến
nhiệm vụ của GV chủ nhiệm lớp nói riêng.
Huyện Định Quán là huyện miền núi của tỉnh Đồng Nai. Các điều kiện
khó khăn về kinh tế xã hội phần nào ảnh hưởng đến sự nghiệp GD của huyện so
với các huyện, thị xã và thành phố trong tỉnh. Huyện Định Quán có 4 trường
trung học phổ thông ( THPT) công lập, 01 trường THPT ngoài công lập và 01
trung tâm giáo dục thường xuyên ( GDTX) đủ đáp ứng nhu cầu học tập của con
em cán bộ, công nhân và nhân dân trong huyện. Được sự chỉ đạo của Sở
GD&ĐT, trong những năm học vừa qua các trường THPT ở Huyện Định Quán

Vấn đề công tác CNL và QL công tác CNL ở các trường THPT của huyện
Định Quán chưa được quan tâm đúng mức để nâng cao chất lượng GD toàn diện.


4

Việc nghiên cứu thực trạng công tác CNL và QL công tác CNL ở các trường
THPT của huyện Định Quán để đưa ra các biện pháp QL đồng bộ, phù hợp với
thực tế của GD địa phương nhằm tăng cường vai trò của đội ngũ GVCN, góp
phần nâng cao chất lượng GD toàn diện HS là vấn đề cấp thiết.
Xuất phát từ những lý do trên, tôi chọn đề tài: “Một số biện pháp quản lý
công tác chủ nhiệm lớp ở các trường THPT, huyện Định Quán, tỉnh Đồng
Nai ” làm vấn đề nghiên cứu của luận văn này.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn công tác CNL, thực trạng QL
công tác CNL của HT nhằm đề xuất một số biện pháp QL công tác CNL ở các
trường THPT tại huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai, góp phần nâng cao chất
lượng GD toàn diện HS.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Quản lý công tác chủ nhiệm lớp ở các trường THPT.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp của hiệu trưởng ở các
trường THPT, huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai.
4. Giả thuyết khoa học
Hiệu quả công tác CNL ở các trường THPT tại huyện Định Quán, tỉnh
Đồng Nai sẽ được nâng cao nếu thực hiện được những biện pháp quản lý một
cách khoa học, phù hợp với thực tế giáo dục của địa phương và có tính khả thi.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
5.1. Nhiệm vụ nghiên cứu

+ Bảng hỏi giáo viên làm công tác chủ nhiệm lớp về những công việc của
GVCN lớp; những biện pháp quản lý lớp và làm việc với HS.


6

+ Bảng hỏi HT, phó hiệu trưởng ( PHT) về công tác quản lý họat động
CNL và những biện pháp QL đối với họat động CNL của GV trong trường.
+ Bảng hỏi HS về công tác chủ nhiệm của GV.
- Phương pháp quan sát: Quan sát hoạt động chủ nhiệm lớp của các GVCN
và công tác quản lý của các hiệu trưởng đối với hoạt động chủ nhiệm lớp của GV.
- Phương pháp phỏng vấn:
+ Phỏng vấn HS, CM HS để làm rõ thực trạng công tác chủ nhiệm lớp.
+ Phỏng vấn GV để làm rõ thực trạng công tác QL chủ nhiệm lớp của HT.
- Phương pháp lấy ý kiến chuyên gia: xin tư vấn thêm từ các chuyên gia
có kinh nghiệm về công tác CNL, và cán bộ quản lý ( CBQL) có kinh nghiệm
QL công tác CNL.
- Phương pháp nghiên cứu các sản phẩm: phân tích những sáng kiến kinh
nghiệm về công tác chủ nhiệm và kế hoạch công tác chủ nhiệm của một số GV.
6.3. Phương pháp thống kê toán học
Sử dụng phương pháp thống kê toán học để xử lý và phân tích các số liệu
từ các bảng hỏi thu thập được
7. Đóng góp của luận văn
Góp phần cụ thể hóa một số biện pháp quản lý để nâng cao chất lượng
công tác chủ nhiệm lớp ở các trường THPT tại huyện Định Quán, tỉnh Đồng Nai,
đồng thời trang bị cho giáo viên nhận thức luận về vị trí, vai trò của người giáo
viên chủ nhiệm đối với hoạt động giáo dục, quản lý học sinh.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội
dung luận văn bố trí trong 3 chương

cách thức thực hiện công tác chủ nhiệm lớp ở các trường phổ thông.
Từ định hướng trên, các nước phát triển đã chỉ ra những nội dung GD cho
HS trung học có liên quan đến công tác chủ nhiệm lớp như: GD kĩ năng sống,


8

GD những giá trị sống, GD hướng nghiệp… Theo quan điểm của UNESCO cho
rằng GD trung học là giai đoạn mà thế hệ trẻ lựa chọn cho mình những giá trị
cần thiết cho cuộc sống cũng như con đường chuẩn bị bước vào hoạt động nghề
nghiệp và cuộc sống sau này. Như vậy, người GV cần tổ chức các họat động
khác nhau để HS có thể tham gia được dễ dàng và học được rất nhiều thứ từ đó.
Ở Việt Nam, nhiều tác giả cũng đã quan tâm nghiên cứu vấn đề quản lý và
quản lý trong GD. Các tác giả cũng đưa ra những quan niệm của mình. Theo tác
giả Thái Văn Thành thì "Quản lý là sự tác động có mục đích, có kế hoạch của
chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra [26]; Tác giả
Phạm Minh Hùng cho rằng "Quản lý giáo dục là thực hiện các chức năng quản lý
trong công tác giáo dục bao gồm: kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra và
đánh giá quá trình giáo dục” [17]. Nhìn chung các quan niệm đều nhấn mạnh đến
hoạt động nhằm hướng vào đạt mục tiêu đã hoạch định.
Nghiên cứu về công tác CNL được tác giả Nguyễn Thanh Bình quan tâm
sâu sắc với các công trình: “ Công tác chủ nhiệm lớp ở trường THPT”, đề tài mã
số SPHN-09-465NCSP, 2010, cũng như cuốn “ Một số vấn đề trong công tác
chủ nhiệm lớp ở trường THPT hiện nay” (NXB Đại học sư phạm, 2011). Ở đây
các tác giả đề cập đến những vấn đề cơ bản của công tác CNL, những nội dung
trong công tác CNL ở trường THPT hiện nay. Ngoài ra còn có nhiều nhà khoa
học cũng quan tâm đến công tác CNL với các công trình như: Nguyễn Dục
Quang, Lê Thanh Sử, Nguyễn Thị Kỷ, “Những tình huống giáo dục HS của người
GVCN”, NXB ĐHQG Hà Nội, 2000; Hà Nhật Thăng (chủ biên), “Phương pháp
công tác của người GVCN trường THPT”, NXB ĐHQG Hà Nội, 2001; Hà Nhật

thiết để chỉ rõ trạng thái mong muốn của nhà trường khi kết thúc các hoạt động.
b. Chức năng tổ chức
Trong cuốn “Quản lý giáo dục và quản lý nhà trường, NXB Đại học Huế,
2007”, Tác giả Thái văn Thành định nghĩa chức năng tổ chức là “ Quá trình phân


11

phối và sắp xếp nguồn nhân lực theo những cách thức nhất định để đảm bảo việc
thực hiện tốt các mục tiêu đã đề ra”. Cũng theo tác giả: “ tổ chức là một khâu
song là khâu quan trọng nhất của quản lý. Để thực hiện được vai trò quan trọng
này, chức năng tổ chức phải hình thành một cấu trúc tổ chức tối ưu của hệ thống
quản lý và phối hợp tốt nhất các hệ thống quản lý với hệ thống bị quản lý” [26].
Trong QLGD, QL trường trung học, điều quan trọng nhất của công tác tổ
chức là phải xác định rõ vai trò của mỗi bộ phận, cá nhân, bảo đảm các mối quan
hệ ngược, sự thống nhất và đồng bộ về tổ chức trong QLGD ở trường trung học.
Nhờ chức năng tổ chức mà hệ thống QL trở nên có hiệu quả, cho phép các
cá nhân góp phần tốt nhất vào mục tiêu chung. Tổ chức được coi là điều kiện của
QL. Thực chất của tổ chức là thiết lập mối quan hệ bền vững giữa con người,
giữa các bộ phận trong hệ thống QL. Tổ chức tốt sẽ khơi nguồn các động lực, tổ
chức không tốt sẽ làm triệt tiêu động lực và giảm sút hiệu quả QL.
c. Chức năng chỉ đạo
Chỉ đạo là quá trình tác động ảnh hưởng của chủ thể QL đến hành vi và
thái độ của những người khác trong tổ chức nhằm đạt các mục tiêu đã đề ra.
Chức năng chỉ đạo chính là sự tác động lên con người, khơi dậy động lực
của nhân tố con người trong hệ thống QL, thể hiện mối quan hệ giữa con người
với con người và quá trình giải quyết những mối quan hệ đó để họ tự nguyện và
nhiệt tình phấn đấu thực hiện mục tiêu.
d. Chức năng kiểm tra, đánh giá
Sau khi xác định các mục tiêu, quyết định những biện pháp tốt nhất để đạt

giảng dạy và GD học sinh. Để QL, GD HS trong lớp, nhà trường phân công một
trong những GV đang giảng dạy có năng lực chuyên môn tốt, có kinh nghiệm
làm công tác QL, GD HS, có tinh thần trách nhiệm cao và lòng nhiệt tình trong
công tác, có uy tín với HS và đồng nghiệp làm CNL. Đó là GVCN. Những nội
dung mà GVCN lớp phải thực hiện được coi là công tác CNL.
1.2.2.2. Vai trò, nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiêm lớp


13

a. Vai trò của GVCN lớp
GVCN là người thay mặt hiệu trưởng QL lớp học. Vai trò QL đó được thể
hiện trong việc xây dựng kế hoạch GD; tổ chức các hoạt động GD; đôn đốc,
hướng dẫn việc thực hiện các hoạt động GD theo kế hoạch; kiểm tra, đánh giá
kết quả học tập, tu dưỡng của HS trong lớp. GVCN chịu trách nhiệm về kết quả
học tập và rèn luyện của HS trong lớp trước hiệu trưởng, hội đồng nhà trường và
cha mẹ HS. Do đó, có thể nói trách nhiệm của GVCN lớp rất nặng nề.
Trong quá trình làm việc, GVCN là người tổ chức các hoạt động GD học
sinh trong lớp. Vai trò tổ chức của GVCN được thể hiện trong các việc:
- Thành lập bộ máy tự quản của lớp;
- Phân công trách nhiệm cho từng cá nhân và cho các tổ, nhóm;
- Tổ chức các hoạt động của lớp theo mục tiêu GD đã được xây dựng;
- GVCN phải quán xuyến tất cả các hoạt động của lớp một cách chặt chẽ.
Chất lượng học tập và tu dưỡng đạo đức của HS trong lớp phụ thuộc rất nhiều
vào khả năng tổ chức GD của GVCN;
- GVCN là người cố vấn đắc lực của Chi đoàn Thanh niên trong việc tổ
chức sinh hoạt tập thể như: việc lập kế hoạch công tác, thành lập Ban chấp hành
Chi đoàn, tổ chức các mặt hoạt động và phối hợp với các hoạt động của tập thể
lớp nhằm thực hiện mục tiêu giáo dục chung;
- GVCN giữ vai trò chủ động trong việc phối hợp các lực lượng GD: Gia

kiểm tra, đánh giá đội ngũ GVCN, phát hiện và giải quyết những vấn đề về công
tác CNL nhằm nâng cao chất lượng GD toàn diện trong nhà trường phổ thông.
1.2.4. Biện pháp quản lý công tác chủ nhiệm lớp
1.2.4.1. Khái niệm biện pháp
“ Từ điển Tiếng Việt” NXB khoa học xã hội, Hà Nội, 1988 do Hoàng Phê
chủ biên nêu: “Biện pháp là cách làm, cách giải quyết một vấn đề cụ thể” [24].
1.2.4.2. Biện pháp quản lý


15

Biện pháp QL là cách thức điều khiển, tổ chức của nhà QL đối với các đối
tượng QL nhằm đạt mục tiêu QL.
1.2.4.3. Biện pháp QL công tác chủ nhiệm lớp
a. Khái niệm
Biện pháp QL công tác chủ nhiệm là cách thức điều khiển, tổ chức, tạo điều
kiện của hiệu trưởng đối với đội ngũ GVCN và tổ chức hoạt động GD của GVCN
nhằm phát triển nhân cách HS và nâng cao chất lượng GD toàn diện.
b. Các biện pháp QL công tác chủ nhiệm
- Chỉ đạo GVCN kế hoạch hóa các công tác, các hoạt động gồm: Hướng
dẫn GVCN xây dựng kế hoạch CNL; duyệt kế hoạch và kiểm tra, đánh giá việc
thực hiện kế hoạch.
- Tạo điều kiện thuận lợi cho công tác chủ nhiệm như: Phân công công tác
phù hợp với năng lực, điều kiện, hoàn cảnh của GVCN; xây dựng qui chế phối
hợp cụ thể, rõ ràng giữa GVCN với các lực lượng trong và ngoài nhà trường; bồi
dưỡng nâng cao nhận thức và năng lực cho đội ngũ GVCN.
- Tăng cường kiểm tra, đánh giá việc thực hiện công tác CNL của GVCN
để nắm tình hình và kịp thời xử lý (đôn đốc, uốn nắn, điều chỉnh).
- Thực hiện tốt công tác thi đua khen thưởng động viên như: tuyên dương
GVCN làm tốt công tác CNL đột xuất hoặc định kỳ cả về vật chất lẫn tinh thần

được vạch ra một cách có hệ thống về những công việc sẽ làm trong thời gian một
năm học với cách thức và trình tự tiến hành nhằm đạt được mục tiêu đề ra.
1.3.2.3. Xây dựng lớp thành một tập thể HS vững mạnh
Đây là nội dung có ý nghĩa to lớn trong công tác GD vì tập thể HS vừa là
môi trường, vừa là phương tiện GD hữu hiệu nhất.
1.3.2.4. Tổ chức các hoạt động GD toàn diện
Để thực hiện tốt vấn đề này, GVCN cần tập trung tổ chức các hoạt động
GD như: Giáo dục thế giới quan khoa học, tư tưởng đạo đức cho HS; tổ chức


17

nhiều hoạt động và giao lưu đa dạng, phong phú; phát động các phong trào thi
đua; phối hợp tốt với tổ chức Đoàn thanh niên; nâng cao chất lượng học tập văn
hóa cho HS; tổ chức các hoạt động GD lao động và hướng nghiệp; tổ chức hoạt
động văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao, vui chơi, giải trí; tổ chức đánh giá HS;
phối hợp với các lực lượng trong và ngoài nhà trường để GD học sinh; Đánh giá
kết quả GD học sinh…
1.3.3. Phương pháp, hình thức tổ chức và thực hiện nội dung công tác
chủ nhiệm lớp ở trường THPT
1.3.3.1. Phương pháp, hình thức tổ chức thực hiện nội dung “tìm hiểu và
nắm vững đối tượng GD”
a. Nội dung tìm hiểu
- Tìm hiểu và nắm vững đặc điểm của lớp chủ nhiệm:
+ Số lượng, tên, tuổi của từng HS trong lớp.
+ Đặc điểm tình hình của lớp: thuận lợi, khó khăn, chất lượng GD chung,
chất lượng học tập, truyền thống; bầu không khí, quan hệ XH...
+ Đội ngũ GV giảng dạy tại lớp: Uy tín, khả năng, trình độ...
+ Vị trí, vai trò, nhiệm vụ của lớp trong trường (đầu cấp, cuối cấp...)
+ Đặc điểm tình hình địa phương, hoàn cảnh kinh tế xã hội của địa phương...

như điều tra bằng Ankét, Test.
c. Thu thập và xử lý thông tin:
- Những thông tin thu thập được qua quá trình tìm hiểu cần được ghi vào
Sổ chủ nhiệm hay Nhật ký GVCN.
- Phối hợp các cách thức tìm hiểu để có cái nhìn tổng thể có về đối tượng.
- Dùng các phương pháp ( PP) phân tích, tổng hợp, so sánh, phân loại để
rút ra kết luận chính xác, khách quan, khoa học, tránh hời hợt, chủ quan, thiên vị,
cảm tính trong đánh giá đối tượng GD.


19

Tóm lại, tìm hiểu HS là một quá trình khó khăn, lâu dài, phức tạp, đòi hỏi
GVCN phải kiên trì, thận trọng, có tinh thần trách nhiệm cao và lòng thương yêu
HS sâu sắc. Ngược lại, GVCN lại phải là người có đạo đức và tri thức, một người
thầy có nhân cách để HS tôn trọng và nể phục, nhưng cũng là người dễ chia sẻ và
thông cảm với HS, sao cho HS sẵn sàng cởi mở, chia sẻ lòng mình với GVCN.
1.3.3.2. Phương pháp, hình thức tổ chức thực hiện nội dung “Lập kế
hoạch chủ nhiệm”
a. Xây dựng kế hoạch (lập kế hoạch )
- Xây dựng kế hoạch (lập kế hoạch) là khởi đầu của chu trình QL.Trong
nhà trường, hiệu trưởng QL công tác chủ nhiệm của GVCN bằng kế hoạch chủ
nhiệm. Xây dựng kế hoạch là sự xác lập một cách có căn cứ khoa học những
mục tiêu, chỉ tiêu, nhiệm vụ và cách thức thực hiện nhiệm vụ để tiến hành hoạt
động trong một quá trình nhằm thực hiện có kết quả những mục tiêu, chỉ tiêu đề
ra. Nói cách khác, xây dựng kế hoạch là quyết định trước xem cần phải đạt được
điều gì, phải làm gì, làm như thế nào, ai sẽ làm trong thời gian nào.
- Kế hoạch chủ nhiệm là chương trình hoạt động của GVCN được vạch ra
một cách có hệ thống về những công việc dự định làm trong thời gian một năm
học với cách thức và trình tự tiến hành nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Đó là kết

biện pháp khi dự báo thiếu thông tin tin cậy.
- PP cân đối: GVCN sẽ căn cứ vào các điều kiện, thế mạnh, khả năng của
tập thể HS để đưa ra những chỉ tiêu hợp lý, từ đó xác định các nhiệm vụ, giải
pháp để phân phối tiềm lực cho từng loại hoạt động nhằm thực hiện mục tiêu.
d. Qui trình xây dựng kế hoạch:
- Chuẩn bị: Tìm hiểu các văn bản có liên quan; Phân tích đánh giá các yếu
tố trong nhà trường và nội lực của HS; Phân tích các yếu tố bên ngoài nhà
trường; Dự báo chiều hướng phát triển của lớp và của cá nhân HS bằng việc xác
định các mục tiêu, chỉ tiêu (định tính hoặc định lượng)
- Soạn thảo kế hoạch