Bộ giáo dục v đo tạo bộ nông nghiệp v ptnt
Viện khoa học lâm nghiệp việt nam
--------------------------------- Nguyễn đình thnh

Nghiên cứu một số giải pháp kỹ thuật lâm sinh
nhằm giảm thiểu nguy cơ cháy rừng trồng
ở bình định

Chuyên ngành: Quản lý bảo vệ tài nguyên rừng
Mã số: 62 62 68 01 Tóm tắt Luận án tiến sĩ nông nghiệp

cơ bản về giải pháp phòng cháy rừng; luận án đợc thực hiện nhằm góp phần cung cấp cơ sở
khoa học và thực tiễn, để đa ra giải pháp kỹ thuật lâm sinh phòng cháy rừng (KTLSPCR)
nhằm giảm nguy cơ cháy rừng đến mức thấp nhất cho tỉnh Bình Định.
Đề tài gồm 134 trang, 46 bảng, 40 hình, ảnh, sơ đồ, biểu đồ; 9 phụ lục; tài liệu tham khảo
54 tài liệu tiếng Việt, 02 website tiếng Việt và 13 tài liệu tiếng Anh và 01 tài liệu tiếng Nga. 2 Chơng 1: tổng quan
1.1. Ngoài nớc
Tổng quan các vấn đề từ lý luận, thực tiễn và nghiên cứu liên quan đến PCCCR ở ngoài nớc
cho thấy nghiên cứu đợc bắt đầu vào thế kỷ XX.
- Nghiên cứu bản chất của cháy rừng: Kết quả nghiên cứu cũng chỉ ra 3 yếu tố quan trọng
nhất ảnh hởng đến sự hình thành và phát triển cháy rừng là thời tiết, loại rừng và hoạt động
KT - XH của con ngời.
- Nghiên cứu phơng pháp dự báo nguy cơ cháy rừng (DBNCCR): Các kết quả nghiên cứu
đều khẳng định mối liên hệ chặt giữa điều kiện thời tiết với độ ẩm vật liệu cháy (VLC) có khả
năng xuất hiện cháy rừng.
- Nghiên cứu về công trình PCR: Hiện vẫn cha đa ra đợc phơng pháp xác định tiêu
chuẩn kỹ thuật cho các công trình.
- Nghiên cứu về biện pháp KTLSPCR: Các biện pháp phòng cháy rừng chủ yếu hớng vào
trồng rừng hỗn loài hoặc đốt trớc làm giảm nguồn VLC dới tán rừng.
1.2. Trong nớc
Từ thực tế về nghiên cứu liên quan đến PCCCR cho thấy:
- Nghiên cứu về DBNCCR: Có nhiều phơng pháp dự báo khác nhau, trong đó vẫn cha
tính đến đặc điểm của trạng thái rừng, đặc điểm tiểu khí hậu và những yếu tố kinh tế - xã hội
(KT - XH) có ảnh hởng tới cháy rừng ở địa phơng.
- Nghiên cứu về công trình PCR: Hiện còn rất ít những nghiên cứu về hiệu lực của các

Địa hình đồi núi cao tập trung chủ yếu ở các khu vực miền núi, đồi núi thấp ở các khu vực
đồng bằng ven biển.
Đất đai là đất feralít, tầng đất mỏng, độ phì kém, đất chua và nhiều đá.
Thực vật thảm tơi, cây bụi tha thớt, độ che phủ tơng đối cao, tình hình sinh trởng chỉ ở
mức trung bình với các loài cây cỏ lào, ràng ràng, cỏ tranh, lau,
Tuổi rừng trồng keo và bạch đàn thờng cháy ở tuổi 2 - 5. Nguyên nhân ảnh hởng tới
cháy rừng trồng chủ yếu là do các yếu tố khí tợng, đặc điểm địa hình, thổ nhỡng, đặc điểm
một số trạng thái rừng dễ cháy và ý thức con ngời.
Chơng 3: mục tiêu, nội dung v phơng pháp nghiên cứu
3.1. Mục tiêu nghiên cứu
Về lý luận, luận án nghiên cứu nhằm:
Đóng góp cơ sở khoa học cho một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh nhằm giảm thiểu nguy
cơ cháy rừng trồng ở Bình Định.
Về thực tiễn, luận án nghiên cứu nhằm xác định các mục tiêu cụ thể sau:
i) Đề xuất biện pháp kỹ thuật đốt trớc có điều khiển để giảm thiểu nguy cơ cháy rừng
trồng.
ii) Lựa chọn đ
ợc danh lục các loài cây có khả năng chống chịu lửa ở địa phơng để trồng
4 băng xanh cản lửa hoặc trồng rừng hỗn giao phòng cháy nhằm giảm thiểu nguy cơ cháy rừng
trồng.
iii) Xây dựng đợc biện pháp lâm sinh tổng hợp cho phòng cháy rừng trồng. 3.2. Nội dung
nghiên cứu
i) Nghiên cứu một số đặc điểm cấu trúc và đặc điểm vật liệu cháy ở các trạng thái rừng
trồng.
ii) Nghiên cứu ảnh hởng của một số nhân tố tới khả năng cháy vật liệu.
iii) Nghiên cứu ảnh hởng của đốt trớc có điều khiển tới đất, thực vật và động vật sống
trong đất rừng.

trong đó có 22 ô rừng keo và 22 ô rừng bạch đàn. Thiết lập 2 OTC cố định, 49 m
2
/ô để thu
thập mẫu vật liệu keo và bạch đàn, xác định độ ẩm. Trên OTC thu thập đặc điểm tầng cây
cao, cây bụi, thảm tơi, đặc điểm VLC,
iii) Phơng pháp nghiên cứu PRA: Chủ yếu hớng vào điều tra các loài cây có tính chống
chịu lửa.
iv) Phơng pháp phân tích lợi thế so sánh: Những thông tin thu đợc bằng phân tích định
tính và định lợng đều có tầm quan trọng nh nhau.
v) Phơng pháp chuyên gia: Bổ sung và hoàn thiện một số giải pháp đã đợc hình thành
sau khi phân tích tài liệu ngoại nghiệp.
3.3.2.2. Phơng pháp nghiên cứu
i) Phơng pháp điều tra đặc điểm cấu trúc và đặc điểm vật liệu cháy ở các trạng thái rừng
trồng
Trong mỗi OTC 400 m
2
thống kê điều tra tình hình sinh trởng tầng cây cao, cây bụi,
thảm tơi và vật liệu cháy.
ii) Phơng pháp nghiên cứu ảnh hởng của một số nhân tố tới khả năng cháy vật liệu
*Phơng pháp xác định khả năng cháy: Đốt thử 90 ô mẫu có diện tích 1m
2
và 4 m
2
trong
các điều kiện khí tợng, các cấp độ dốc khác nhau và các mức khối lợng: 5 tấn/ha, 10
tấn/ha, 15 tấn/ha, 20 tấn/ha và tạo độ ẩm trong phòng thí nghiệm ở các mức sau: 5%, 10%,
15%, 20%, 25%,
* Phơng pháp xác định độ ẩm VLC (W
vlc
): Lấy mẫu VLC keo, bạch đàn thời điểm 13 giờ

đối tợng, mỗi địa bàn nghiên cứu 10 đối tợng là ngời cao tuổi và những ngời tham gia
họat động sản xuất lâm nghiệp, ngời thờng đi rừng,
* Phân nhóm một số loài cây có khả năng chống chịu lửa: Lấy mẫu lá và vỏ 10 loài cây
triển vọng trên 20 loài cây đã đợc chọn. Tiến hành phân tích mẫu lá và vỏ trong phòng thí
nghiệm với các chỉ tiêu về hàm lợng nớc trong lá, hàm lợng tro thô, đo độ dày và xác định
thời gian cháy của vỏ, lá,...
v) Phơng pháp đánh giá hiệu quả tổng hợp mô hình PCR trồng
* Đánh giá hiệu quả kinh tế: Đánh giá hiệu quả kinh tế mô hình rừng trồng bạch đàn áp
dụng biện pháp KTLS đốt trớc VLC rừng và vệ sinh rừng.
* Đánh giá hiệu quả xã hội: Từ kết quả điều tra KT-XH về biện pháp KTLS xây dựng mô
hình, tính toán các chỉ tiêu.
* Đánh giá hiệu quả sinh thái: Sử dụng 2 chỉ tiêu là cờng độ xói mòn và chỉ số đa dạng
loài của cây bụi, thảm tơi và cây tái sinh dới tán rừng trồng.
* Đánh giá hiệu quả tổng hợp: Sử dụng chỉ số canh tác (E
CT
).
3.3.3. Phơng pháp thu thập số liệu khí tợng
Số liệu đợc lu trữ trong phần mềm sinh khí hậu của Trờng Đại học Lâm nghiệp. Các
số liệu khí hậu đặc trng cho mỗi địa bàn nghiên cứu đợc lấy từ Trạm quan trắc của Trung
tâm Khí tợng thủy văn tỉnh Bình Định với trị số trung bình của 10 năm (1998 - 2007) và kết
hợp sử dụng các thiết bị đo tính ở ngoài rừng.
3.3.4. Phơng pháp xử lý số liệu
Sử dụng chơng trình Excel, SPSS để xử lý số liệu và phơng pháp phân tích đa tiêu chuẩn
(Multi - Criteria - Analysis) để lợng hóa, chuẩn hóa lựa chọn loài cây.
7
4.1.1.4. Độ tàn che, che phủ, thảm khô và thảm tơi
- Đối với rừng keo tỷ lệ độ tàn che, độ che phủ, thảm khô, thảm tơi đều cao. Hệ số biến
động độ tàn che cao (31,99%), độ che phủ thấp (13,19%), thảm khô và thảm tơi bình quân
dao động từ 16,82 - 26,59%.
- Đối với rừng bạch đàn tỷ lệ độ tàn che, độ che phủ, thảm khô và thảm tơi đều ở mức
trung bình. Hệ số biến động bình quân độ tàn che, độ che thảm tơi ở mức trung bình là
23,39%, dao động từ 16,82 - 32,82%, riêng thảm khô ở mức cao (32,42%) nguy cơ xảy ra
cháy rừng là rất lớn.
8 4.1.2. Đặc điểm vật liệu cháy
- Đối với rừng keo, khối lợng VLC từ tuổi 1 - 8 có hệ số biến động rất cao (71,55%).
Khối lợng VLC khô có hệ số biến động cao (40,89%). Khối lợng VLC tơi

dễ và khó cháy
thấp đều có hệ số biến động rất thấp (1,35 - 2,37%).
- Đối với rừng bạch đàn, khối lợng VLC từ tuổi 1 - 5 có hệ số biến động cao (55,59%).
Khối lợng VLC khô có hệ số biến động cao (45,30%). Khối lợng VLC tơi

dễ và khó cháy
thấp có hệ số biến động thấp (3,82 - 3,86%).
4.2. Nghiên cứu ảnh hởng của một số nhân tố tới khả năng cháy vật liệu
4.2.1. ảnh hởng của khối lợng và độ ẩm vật liệu tới khả năng cháy
4.2.1.1. ảnh hởng của khối lợng vật liệu tới khả năng cháy
Tiến hành đốt thử nghiệm nguồn VLC dới tán rừng bạch đàn ở các mức: 5 tấn/ha, 10
tấn/ha, 15 tấn/ha và 20 tấn/ha trong điều kiện tơng đối đồng nhất về các yếu tố ảnh hởng
khác nhau và kết quả đợc thể hiện ở bảng 4.6
Bảng 4. 6. Kết quả đốt thử nghiệm các mức khối lợng vật liệu rừng bạch đàn


bình
4m
2

(m/s)
V
c

H
l

(m
)

I
c

(kw/
m)
Thả
m
tơi
Thả
m
khô
Thả
m
mục
1 5 0,0035 0,01 0,6 80 70,3 15,5 52,5
2 10 0,0047 0,025

) tăng lên khi khối
lợng VLC tăng lên. Khi khối lợng VLC (M
vlc
) dới 10 tấn/ha thì H
l
dới 1,05 m. Khi khối
lợng VLC ở mức 15 - 20 tấn/ha thì H
l
từ 1,51 - 1,98 m, cờng độ cháy (I
c
) cao từ 768 - 1.376
kw/m, khi đó gây tổn thơng nhiều cho cây và khả năng cháy tán cao hơn.