BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HOC NÔNG NGHIỆP HÀ
NỘI
HOÀNG QUY
MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM DỊCH TỄ CỦA BỆNH TIÊN MAO TRÙNG DO
TRYPANOSOMA EVANSIỞ TRÂU, BÒ TẠI LẠNG SƠN VÀ BIỆN PHÁP
PHÒNG TRỊ
LUẬN VĂN THẠC SĨ NÔNG NGHIỆP • • •
Chuyên ngành : THÚ Y Mã số
: 60.62.50
Người hướng dẫn khoa học:TS. NGUYỄN VĂN THỌ
HÀ NỘI - 2008
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan rằng, số liệu và kế t quả nghiên cứu trong luận văn này là
trung thực và hoàn toàn chư a h ề được sử dụng để bảo vệ một học vị nào.
Tôi cam đoan rằng, mọi sự giúp đỡ để thực hiện luận văn này đã được cảm ơn
và các thông tin trích dẫn trong luận văn đều được chỉ rõ nguồn gốc.
Tác giả luận văn
Hoàng Quy
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
ii
Mục lục
iii
Danh mục các bảng
v
Danh mục biểu đồ
vi
1. Mở đầu
1
1. 1 Đặt vấn đề
1
1.2
Mục tiêu của đề tài
2
1.3
9
2.5
Những nghiên cứu về bệnh lý học Tiên mao trùng
18
2.6
Những nghiên cứu về miễn dịch Tiên mao trùng
20
2.7
Các nghiên cứu về phòng trị bệnh Tiên mao trùng
27
2.8
Xây dựng và thực hiện quy trình phòng bệnh Tiên mao trùng cho trâu, bò
3
TV •_ -»*Ả
il ^
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
31
31
31
31
32
iii
3.5
Vật liệu nghiên cứu
3.6
Phương pháp nghiên cứu
32
32
4. Kết quả và thảo luận
4.1
41
Vài nét về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của tỉnh Lạng Sơn ảnh hưởng đến
bệnh Tiên mao trùng trâu, bò
47
4.2
Tình hình nhiễm Trypanosoma evansi ở trâu bò nuôi tại Lạng Sơn
4.3
Tình hình nhiễm T. evansi ở trâu, bò các lứa tuổi nuôi tại Lạng Sơn
57
4.4
Tình hình nhiễm T. evansi ở các giống bò nuôi tại tỉnh Lạng Sơn.
62
4.5
Tình hình nhiễm T. evansi ở trâu, bò nuôi tại các vùng sinh thái
64
4.6
Tình hình nhiễm T. evansi ở trâu, bò nuôi tại tỉnh Lạng Sơn theo mùa
68
Xây dựng biện pháp phòng chống bệnh Tiên mao trùng trâu, bò nuôi tại tỉnh
Lạng Sơn.
5.
81
Kết luận
82
Tài liệu tham khảo
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
84
iv
Phụ lục
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
92
v
TMT
Tiên
mao
trùng
các tháng
TL mùa hè
4.3
Dài thân chéo
Trọng lượng
44
46
4.5
Tổng đàn trâu, bò của Lạng Sơn từ 2002 - 2007
T.EVANSI
Trypanosoma evansi
Tình hình trâu bò bị chết trong vụ rét đông xuân 2007-2008
VN
Vòng ngực
Tình hình nhiễm T. evansi ở trâu, bò ở các địa phương
4.6
Kiểm định sự sai khác tỷ lệ nhiễm T. evansi giữa trâu và bò
65
4.4
48
52
4.12Kiểm định sự sai khác tỷ lệ nhiễm T. evansi ở trâu, bò theo vùng sinh thái
66
4.13
Tỷ lệ nhiễm T. evansi ở trâu, bò theo mùa.
69
4.14 Khả năng gây bệnh của T. evansi cho chuột bạch, chuột lang, thỏ
71
4.15
73
Thành phần ruồi, mòng môi giới trung gian truyền bệnh.
4.16Một số chỉ tiêu sinh lý trâu, bò trước và sau khi dùng thuốc Azidin điều trị
78
4.17
Kết quả điều trị T. evansi ở trâu, bò Lạng Sơn
59
4.4
Tỷ lê nhiễm T. evansi theo giống bò Lạng Sơn
62
4.5
Tỷ lê nhiễm T.evansi ở trâu, bò nuôi tại Lạng Sơn theo vùng
66
4.6
Tỷ lê nhiễm T. evansi ở trâu, bò Lạng Sơn theo mùa
69
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
.......................................viii
1. MỞ ĐẦU
1.1
Đặt vấn đề
môi giới trung gian truyền bệnh Tiên mao trùng). Sự lan truyền căn bệnh phụ thuộc rất
lớn vào sự phát triển của ruồi, mòng. Chúng hút máu truyền mầm bệnh Tiên mao trùng
từ trâu bò bệnh sang trâu bò khoẻ làm cho bệnh phát tán, lây lan.
Theo số liệu báo cáo của Chi cục Thú y tỉnh Lạng Sơn, bệnh Tiên mao trùng trâu
bò năm nào cũng xảy ở hầu hết các huyện, thành phố và gây nhiều thiệt hại cho người
chăn nuôi. Song việc nghiên cứu, tìm hiểu tình hình dịch tễ của bệnh cho từng vùng
trong tỉnh vẫn chưa được tổ chức nghiên cứu một cách có hệ thống. Do đó việc nghiên
cứu về dịch tễ và đề ra biện pháp phòng chống bệnh Tiên mao trùng trâu bò ở Lạng Sơn
là một yêu cầu cấp thiết.
Để thấy rõ thực trạng tình hình bệnh Tiên mao trùng ở trâu bò nuôi tại tỉnh Lạng
Sơn, từ đó làm cơ sở để xây dựng biện pháp phòng trị có hiệu quả, chúng tôi tiến hành
nghiên cứu đề tài ” Một số đặc điểm dịch tễ của bệnh Tiên mao trùng do
Trypanosoma evansi ở trâu, bò tại Lạng Sơn và biện pháp phòng trị
1.2
Mục tiêu của đề tài
-Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh Tiên mao trùng do Trypanosoma
evansi ở trâu, bò nuôi tại tỉnh Lạng Sơn.
-Tìm hiểu thành phần loài và hoạt động của ruồi, mòng môi giới trung gian truyền
bệnh Tiên mao trùng trâu, bò tại các địa điểm nghiên cứu.
-Thử nghiệm thuốc Azidin điều trị trâu, bò nhiễm T. evansi.
-Xây dựng biện pháp phòng chống bệnh Tiên mao trùng trâu, bò tại tỉnh Lạng
Sơn.
1.3
Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Kết quả nghiên cứu của đề tài nhằm bổ xung các cơ sở lý luận về tình hình bệnh
Blanchard. (1886), cũng thông báo tìm thấy Trypanosoma evansi trong máu la
nhập nội vào Bắc Bộ, Việt Nam. Tác giả đã mô tả rất tỷ mỉ hình thái ký sinh trùng,
những biểu hiện lâm sàng ở vật bệnh do Trypanosoma evansi [14].
Laveran và Mesnil. (1906), trong tác phẩm kinh điển nói về Tiên mao trùng,
những bệnh do Tiên mao trùng đã trình bày về bệnh lý do
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
3
Trypanosoma evansi gây ra cho các loài động vật, vai trò ký chủ trung gian của một
loài ruồi hút máu họ Stomoxydinae, loài mòng họ Tabanidae [14].
Trong khoảng thời gian 1885 đến 1920, nhiều bệnh ở gia súc, dã thú tương tự
như bệnh “Surra” lưu hành ở nhiều nước trên thế giới: bệnh “m’bori” của lạc đà các
nước thuộc miền tây Châu Phi. Bệnh “eldebab”, bệnh “Tahaga” của lạc đà An-giê-ri và
Ni-gie-ria. Bệnh “Zousifana” của ngựa, chó các nước ở nam sa mạc Sahara. Bệnh “Susuru” của lạc đà ở tây nam Liên Xô cũ. Bệnh “murvina” của ngựa ở Trung Mỹ. Bệnh
đau mông “mal de cadera” ở ngựa, la các nước Nam Mỹ... đã được các nhà khoa học
nghiên cứu, tìm ra nguyên nhân. Đó là những Tiên mao trùng có hình thái, t ính chất
sinh học gần giống như Trypanosoma evansi, được đặt nhiều tên khác như:
Trypanosoma hippicum, Trypanosoma equinum, Trypanosoma vietnamense,
Trypanosoma soudanense, Trypanosoma ninae Kohl - Yakimovi, Trypanosoma
berberum, Trypanosoma venezuelense [14].
Hoare C.A, Sulsby E.J (1972) [53] nghiên cứu lịch sử phát triển, hình thái, tính
chất sinh vật học của Tiên mao trùng trên, đi đến kết luận: tất cả đều là những chủng
gốc châu Á, gốc châu Phi, gốc châu Mỹ và gốc châu Âu của một loài duy nhất là
Trypanosoma evansi
Tổ chức dịch tễ thế giới (OIE) đã thông báo hiện nay có 7 loài Tiên mao trùng
gây bệnh cho động vật có vú và người là Trypanosoma evansi, Trypanosoma vivax,
Trypanosoma
2.2 Đặc điểm hình thái và phân loại Tiên mao trùng
2.2.1 Đặc điểm hình thái Trypanosoma evansi
Chen Qijun (1992) [46] cho biết Trypanosoma evansi được xếp vào loại đơn
hình thái. Trypanosoma evansi hình suốt chỉ hay hình thoi, ở giữa có nhân, không có
Cytochrome. Cuối thân có Kinetoplast và Kinetosome, màng rung động rộng, gấp nếp
rõ. Trong nguyên sinh chất có những hạt nhỏ bắt màu.
Vickerman, K (1974) [70] cho biết: về cơ bản cấu tạo của các loài Tiên mao
trùng của họ Trypanosomatidae giống nhau. Tế bào có hình con suốt là nhờ các vi ống
xếp song song nằm dọc theo chiều dài dưới màng tế bào. Chuyển động liên tục của Tiên
mao trùng được hoạt hoá bởi một cái roi bắt nguồn từ thể cơ động. Ở chỗ cái roi nhập
vào thân tế bào có một chỗ lõm trên bề mặt tế bào gọi là túi roi. Chính phần này của
màng tế bào là nơi thực hiện chủ yếu các quá trình bài tiết, quá trình hấp thu các chất
dinh dưỡng của Tiên mao trùng.
Phạm Sỹ Lăng (1982) [14] cho biết: Trypanosoma evansi thuộc giống
Trypanosoma. Gruby. 1984, là những Tiên mao trùng có hình suốt chỉ thoi, mảnh, hai
đầu thót tròn hoặc nhọn. Thân là một khối nguyên sinh chất, giữa có một nhân, cuối
thân có một thể cơ động (kinetoblast), hay còn gọi là hạch cơ động. Từ thể cơ động hoặc
gần thể cơ động xuất hiện một roi đính vào
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
5
thân, chạy dọc lên phía trước tạo thành màng rung động nhiều nếp gấp do có một đoạn
tự do ở phía trước. Cũng có Tiên mao trùng trong giai đoạn phát triển không có roi.
Theo kết quả nghiên cứu của Phạm Văn Khuê, Phan Lục (1996) [12]
Trypanosoma evansi là loại ký sinh trùng ký sinh ngoài hồng cầu, có hình thoi, dài 18
-34 ^ giữa thân có một roi bắt nguồn từ thể hình roi, cách đuôi Trypanosoma evansi
khoảng 1,5 Roi này chạy dọc thân, tạo thành nhiều màng ngăn rung động, cuối cùng roi
: Protoza Phân ngành:
Sarcomastiphoza
Siêu lớp
: Mastigophoza
Lớp
: Zoomastigophoze
Bộ
: Kinetoplastid
Phân bộ
Họ
Giống
Loài
: Trypanosomatin
: Trypanozomatidae
: Trypanosoma
: Trypanosoma evansi
Giống Trypanosoma bao gồm rất nhiều loài đã được phát hiện ở động vật có
xương sống thuộc lớp cá, lớp bò sát, lớp ếch, lớp động vật có vú, lớp chim. Việc phân
biệt các loài Tiên mao trùng của các lớp động vật khác nhau thì tương đối dễ. Nhưng
việc phân biệt các loài tiên mao trùng trong lớp động vật có vú thì phức tạp hơn nhiều.
Phạm Sỹ Lăng (1982) [14], cho biết: 1943 Neveu - Lemarie, đã chia các loài
Tiên mao trùng sinh sản bằng cách trực phân theo chiều dọc. Đầu tiên, nó tăng
thể tích, thể cơ động phân chia, rồi nhân phân chia hình thành roi mới. Lúc này Tiên
mao trùng có thể tách ra thành 2 hoặc 4 con mới. Trong thời gian sống trong máu nó tiết
ra độc tố Trypanotoxin tác động vào các cơ quan nội tạng của con vật và gây những
biến đổi bệnh lý.
T. evansi được truyền từ động vật này sang động vật khác bằng phương thức cơ
giới chủ yếu nhờ các loài ruồi giống Stomoxys và các loài mòng họ Tabanidae. Trong
chu kỳ phát triển của T. evansi không có giai đoạn phát triển trong ký chủ trung gian
như một số Tiên mao trùng khác.
Về khả năng truyền bệnh Tiên mao trùng của côn trùng, tác giả đã kiểm tra ở
nhiều địa điểm cho thấy hai loài mòng T.rubidus và T.striatus có tỷ lệ mang Tiên mao
trùng là 15,2% và 14%; loài ruồi hút máu Stomoxys calcitrans có tỷ lệ mang Tiên mao
trùng 12,5%.
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
8
Ở ruồi mòng, Tiên mao trùng sau khi theo máu vào cơ thể ruồi mòng, nó vẫn
sống và hoạt động đến giờ thứ 53, thời gian hoạt động mạnh nhất từ giờ thứ nhất đến
giờ thứ 34, trung bình là 24 giờ, sự hoạt động của Tiên mao trùng yếu và giảm dần từ
giờ thứ 35 đến giờ thứ 42. Từ 46 - 53 giờ sau thì tiên mao trùng ngừng hoạt động.
Ở bê, sau khi bị mòng đốt 24 ngày, do trong máu có Tiên mao trùng, bê phát
bệnh kéo dài 90 ngày với các triệu trứng: sốt cao gián đoạn, suy nhược cơ thể.
Ngoài ra Tiên mao trùng có thể nuôi cấy trong bào thai gà, môi trường dịch tổ
chức, T. evansi rất khó nuôi cấy trong môi trường, trong một số điều kiện đặc biệt
chúng có thể phát triển trong môi trường, nhưng nó thay đổi tính kháng nguyên, mất độc
lực, không gây bệnh cho các động vật dị cảm, đặc tính đã được dùng để phân biệt với
loài Trypannosoma bruicei, đây là loài rất khó phân biệt với T. evansi về hình thái và
(1982) [14], nghiên cứu, kết luận: T. evansi tác nhân gây bệnh Tiên mao trùng, là một
trong những tác nhân gây thiệt hại cho đàn trâu, bò ở nước ta. T.evansi là nguyên nhân
chủ yếu gây bệnh, kết hợp với một số nguyên nhân khác như các bệnh truyền nhiễm,
sán lá gan, thức ăn thiếu nghiêm trọng, làm việc quá nặng nhọc, giá rét kéo dài đã làm
cho trâu bò đổ ngã hàng loạt trong vụ đông xuân.
2.4.2 Phân bố địa lý của Tiên mao trùng
Tiên mao trùng, nguyên trùng gây bệnh Surra có một phạm vi phân bố địa lý cực
kỳ rộng trước khi nó được phát hiện ở vật nuôi trong nhà và các động vật hoang dã. T.
evansi phân bố rộng nhất trong số các loài Tiên mao trùng, chúng đã gây bệnh ở Bắc
Phi, Trung Đông, dọc theo Ản Độ Dương tới gần đại lục Châu Âu tới châu Á; ở vùng
đất mới như Trung và Nam Mỹ cũng đã tìm thấy T. evansi.
Lorh, K.F (1986) [58], đã cho biết: T. evansi có sự phân bố sau: Châu Á, các
đảo phụ thuộc: Ản Độ, Srilanca, Mianma, Nam Trung Hoa, Inđônêxia, Malaixia,
Pakistan, Thái Lan, Lào, Cam pu chia, Việt Nam, Iran, Irắc, Ả rập (Arabic) Palestin,
Philippin.
Châu Phi: Marốc, Angieri, Tunisie, Ai Cập, Triponidat.
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
10
Nam Phi: Soudan, Xomali, Madagasca, Ethiopa, Yemen, Moritani, Zaia,
Nigeria.
Châu Âu: Tây Nam Liên Xô.
Bắc Mỹ: nước Mỹ
Trung Mỹ: Panama
Nam Mỹ: Venezuela, Brazin, Bolivia, Paraguay, Uruguay, Achentina..
Châu Đại Dương: Oxtralia.
Phạm Sỹ Lăng (1982) [14] cho biết: 1949, Brumpt đã tìm thấy T.evansi ký sinh,
Maurice và chủng Ản Độ kết luận: không hoàn toàn giống T.evansi, đặt tên là
Trypanosoma annamense (Vietnamese).
Năm 1911, một ổ dịch làm chết nhiều ngựa ở hang Hít (Thái Nguyên), nhiều
trường hợp chết tại chuồng ngựa của Công ty Khai thác rừng Hà Nội. Năm 1922 -1926
ở Nam Bộ, ngựa, chó mắc bệnh Tiên mao trùng đã chết hàng trăm con, Phạm Sỹ
Lăng(1982) [14].
Trịnh Văn Thịnh (1967) [35], cho biết: năm 1925, bệnh Tiên mao trùng xảy ra ở
hầu hết các tỉnh Bắc Bộ như Bắc Cạn, Cao Bằng, Lạng Sơn, Lai Châu, Thái Nguyên,
Tuyên Quang, Lào Cai, Sơn La, Bắc Giang, Bắc Ninh, Phú Thọ, Quảng Yên, Yên Bái,
Hà Đông, Nam Định, Ninh Bình, Sơn Tây, Vĩnh Yên làm chết 148 ngựa, bò. Trước năm
1945 ngựa nước ta chủ yếu phục vụ cho mục đích của thực dân Pháp như vận chuyển, đi
lại, chiến đấu. Vì thế lúc đó con ngựa được quan tâm bảo vệ sức khoẻ, bệnh tật của ngựa
được phát hiện, điều trị trong đó có bệnh Tiên mao trùng. Những gia súc khác như trâu,
bò rất quan trọng đối với người nông dân thì không được chú ý tới. Năm 1945 sau khi
đất nước được giải phóng, đàn trâu, bò mới được quan tâm tới, bệnh tật của nó mới
được tập trung nghiên cứu phòng trị. Những năm sau này Tiên mao trùng và bệnh Tiên
mao trùng đã được các nhà khoa học quan tâm
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
12
nghiên cứu nhiều.
Phạm Sỹ Lăng (1982) [14], khi nghiên cứu về tình hình dịch tễ của bệnh Tiên
mao trùng đã thấy có ở các vùng: miền núi, trung du, đồng bằng, ven biển. Tỷ lệ nhiễm
T. evansi ở các gia súc, ở các vùng cũng khác nhau, tỷ lệ nhiễm bệnh ở trâu cao hơn ở
bò. Tác giả đã khảo sát 2.457 trâu, 364 bò trên 71 cơ sở cho biết, tỷ lệ nhiễm chung của
trâu, bò là 8,8%. Trâu đồng bằng nhiễm T. evansi từ 3- 20% cao hơn vùng núi 2,5 6,3%. Trâu, bò nhiễm T. evansi ở tất cả các lứa tuổi, nhưng nhiễm cao chủ yếu ở lứa
tuổi 5 - 8 năm là 16, - 18%.
nhiễm thấp nhất 3,0%.
2.4.3 Những nghiên cứu về loài động vật mắc bệnh Tiên mao trùng
Theo Trịnh Văn Thịnh (1982) [36], Trypanosoma evansi là loài gây bệnh phổ
biến nhất trong các loài Tiên mao trùng, chúng gây bệnh cho hầu hết các loài gia súc
trên thế giới: trâu, bò, ngựa, chó, mèo. Ở các nước trâu, bò đều nhiễm T.evansi tự
nhiên, nhưng bò ít mẫn cảm thường ở thể mãn tính, mang trùng. Lạc đà thường nhiễm
T. evansi ở thể cấp tính, chết khá nhiều ở một số nước Châu Phi, Châu Á.
Theo Chen qijun (1992) [47], ở Trung Quốc, T. evansi đã gây bệnh cho các gia
súc như trâu, bò, ngựa, la, chó...
Gill, B.S. Singh, J (1987) [52], cho biết ở Ấn độ đã thấy 13 lợn chết ở trại Khara
(Punab), sau khi tiêm truyền qua chuột bạch, có 7 lợn nhiễm T.evansi.
Tperrone, M.C, Leseur and L., Renveom. [74], kiểm tra bò ở Venezuela, thấy bò
dưới 3 tháng nhiễm T. evansi 13%, bò trên 36 tháng nhiễm 50%. Nishikawa, H,
Tunlasuvan, D.N. [61] cho biết ở Thái Lan, trâu, bò của hầu khắp các tỉnh trong cả nước
đều nhiễm T. evansi, nhưng tỷ lệ nhiễm bệnh ở bò cao hơn trâu.
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
14
Trịnh Văn Thịnh (1967) [35], cho biết: Launoy. (1943), cũng đã phát hiện thấy
mèo nhiễm T. evansi.
Hoare, C.A., Sulsby E.J (1972) [53], đã kiểm tra phát hiện các thú hoang Châu Á
nhiễm T.evansi tự nhiên: hươu sao, (cervus unicolor) ở đảo Maurice, nai (cervus
timdressis) ở Indonesia, cừu hoang (ovis amnion), hoẵng (careolus), linh dương ở
Kazachtan (Liên Xô), tinh tinh (orang outang) ở đảo Soumatra, chuột hamster ở Ấn Độ,
khỉ (kacacun rhegus) ở một số nước. Ở Nam Mỹ, Trung Mỹ một số loài thú cũng mắc
bệnh Tiên mao trùng do T.evansi gây ra ở thể cấp tính, chết, chó rừng (canis azarae),
khỉ (mucelles ursimus) ở Vernezuela, con Carpinxo (hyderochoerus hyderochoeris), nai
- 300C), độ ẩm (50 - 100%), mặt đất ướt để trứng nở, các giai đoạn ấu trùng phát triển,
cuối cùng cần có trâu, bò động vật thích hợp để hút máu, duy trì sự sống đồng thời
truyền bệnh T. evansi cho những động vật này. Ở miền bắc Việt Nam mòng hoạt động
tới 9 tháng, ruồi hút máu hoạt động quanh năm. Nhưng tập trung vào những tháng nóng
nực. Điều kiện này giải thích tại sao bệnh Tiên mao trùng phân bố rộng rãi, mang tính
chất mùa vụ.
Theo Phạm Sỹ Lăng(1982) [14], từ những nghiên cứu về ký chủ trung gian đều
khẳng định mùa phát triển, lây lan của bệnh xảy ra vào những tháng thời tiết ấm áp ruồi,
mòng xuất hiện hoạt động mạnh. Ở Liên Xô mùa bệnh khoảng 3,5 tháng, từ tháng 5 đến
tháng 8. Ở các nước nhiệt đới thì mùa lây lan bệnh có thể xảy ra quanh năm.
Touratier, L, Aims (1979) [67], cho biết: đặc tính này đã được dùng để phân biệt
với T.evansi về hình thái, đặc tính gây bệnh.
Ở nước ta họ mòng môi giới trung gian truyền T. evansi đã được các nhà khoa
học nghiên cứu về thành phần, khả năng truyền bệnh của chúng. Thành phần họ mòng
Tabanidae ở miền Bắc đã được Trịnh Văn Thịnh (1967) [35], cùng Ban điều tra Côn
trùng thú y công bố 77 loài như sau:
Họ mòng Tabanidae.
Họ phụ Tabaninae.
Trường Đại học Nông nghiệp Hà Nội - Luận văn thạc sỹ khoa học Nông nghiệp
16
Giống Tabanus:
55 loài
Giống phụ Ochrops: 1 loài Giống
Chrysops:
Copyright: Tài liệu đại học ©