ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN TP.HCM
KHOA MÔI TRƯỜNG
LỚP: 12CMT
----------

TIỂU LUẬN MÔN HỌC
NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN CỦA
CHỦ NGHĨA MÁC - LÊNIN

ĐỀ TÀI: “CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN
CHỨNG – CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THẾ
GIỚI QUAN KHOA HỌC”

GV: TSKH.Nguyễn Ngọc Thu

1.
2.
3.
4.

Thành viên nhóm 4-1:
Lê Thị Thu Trang
Trần Thị Mỹ Linh
Võ Thị Dấu
Trần Thế Đạt

MSSV:
1222256
1222106
1222028
1222048

1.1. Thế giới quan duy tâm và thế giới quan duy vật
 Thế giới quan duy tâm và thế giới quan duy vật xuất hiện từ việc giải quyết
vấn đề cơ bản của triết học:
• Thế giới quan duy tâm là thế giới quan thừa nhận bản chất của thế giới là tinh
thần...
• Thế giới quan duy vật là Thế giới quan thừa nhận bản chất thế giới là vật
chất
3


Tiểu Luận Môn Học Những Nguyên Lý Cơ Bản Của Chủ Nghĩa Mác - LêNin
 Thế giới quan duy vật khẳng định thế giới vật chất bất sinh, bất diệt... Thừa
nhận sự tồn tại của các hiện tượng tinh thần có nguồn gốc từ vật chất, khẳng
định vai trò năng động, tích cực của con người...
 Thế giới quan duy vật thể hiện rất đa dạng dưới nhiều cấp độ khác nhau như
tự phát hay tự giác, thô sơ, chất phác hay văn minh...
1.2. Lịch sử phát triển của thế giới quan duy vật.
 Thế giới quan duy vật chất phác là Thế giới quan thể hiện trình độ nhận thức
ngây thơ, chất phác...
 Thế giới quan duy vật siêu hình...
 Thế giới quan duy vật biện chứng là hệ thống quan điểm nhận thức duy vật
về thế giới trong sự vận động, biến đổi không ngừng của nó, đem lại cho con
người không chỉ một bức tranh chân thực về thế giới mà còn đem lại một
định hướng phương pháp tư duy khoa học để con người tiếp tục nhận thức và
cải tạo thế
VII. CHỦ NGHĨA DUY VẬT VÀ CHỦ NGHĨA DUY VẬT BIỆN CHỨNG
VIII. Đối lập với chủ nghĩa duy tâm, chủ nghĩa duy vật khẳng định: vật chất là cái
có trước, vật chất quyết định ý thức. Thế giới tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con
người, còn ý thức là sự phản ánh thế giới khách quan vào trong bộ não con người. Chủ
nghĩa duy vật xuất hiện ngay từ thời cổ đại, khi triết học mới bắt đầu hình thành

mối liên hệ thống nhất với nhau.
 Thế giới vật chất tồn tại vĩnh viễn, không tự sinh ra cũng không tự mất đi.
 Chỉ có 1 thế giới duy nhất là thế giới vật chất, thế giới vật chất là cái có
trước, tồn tại khách quan, độc lập với ý thức con người thống nhất với nhau.
2.2. Quan điểm duy vật về xã hội
 Vật chất là cái tồn tại khách quan bên ngoài ý thức và không phụ thuộc vào ý
thức, bất kể sự tồn tại ấy con người đã nhận thức được hay chưa nhận thức
được.
 Vật chất là cái gây nên cảm giác ở con người khi gián tiếp hoặc trực tiếp tác
động lên giác quan của con người.
 Cảm giác, tư duy, ý thức chỉ là sự phản ánh của vật chất.
IX.
1. Bản chất của CNDV biện chứng
X. Chủ nghĩa duy vật biện chứng là một học thuyết mang tính khoa học và cách
mạng triệt để, là "hạt nhân" lý luận của thế giới quan khoa học. Nó mang những đặc điểm
khác với các học thuyết triết học vốn có trong lịch sử. Sự khác biệt ấy toát lên từ bản chất
của chủ nghĩa duy vật biện chứng, thể hiện ở những điểm sau:
 Giải quyết đúng đắn vấn đề cơ bản của triết học trên quan điểm thực tiễn:
5


Tiểu Luận Môn Học Những Nguyên Lý Cơ Bản Của Chủ Nghĩa Mác - LêNin
XI. Đưa quan điểm thực tiễn vào hoạt động nhận thức, đặc biệt việc thấy vai trò
quyết định của hoạt động sản xuất vật chất đối với sự tồn tại và sự phát triển của xã hội,
các nhà duy vật biện chứng đã khắc phục được hạn chế của chủ nghĩa duy vật trước đó để
giải quyết thoả đáng các vấn đề cơ bản của triết học.
 Sự thống nhất hữu cơ giữa thế giới quan duy vật với phép biện chứng:
XII. Với việc kế thừa những tư tưởng hợp lý của các học thuyết trước đó, với việc
tổng kết thành tựu các khoa học của xã hội đương thời, C. Mac và Ăngghen đã giải thoát
thế giới quan duy vật khỏi hạn chế siêu hình và cứu phép biện chứng khỏi tính chất duy

vật cũ; cung cấp căn cứ nhận thức khoa học cho sự phát triển của triết học và
các khoa học khác và là cơ sở lý luận cho việc xây dựng quan điểm duy vật
về lịch sử.
 Hai là V.I Lênin khẳng định vật chất là tính thứ nhất, ý thức là tính thứ hai
đồng thời thừa nhận khả năng của con người có thể nhận thức được thực tại
khách quan.
1.1. Ý thức
XVIII. Quan điểm duy vật biện chứng cho rằng ý thức ra đời là kết quả của quá trình
tiến hóa lâu dài của tự nhiên và xã hội, đó là kết quả sự tiến hóa của bộ não và thuộc tínhh
phản ánh của nó và là lao động, ngôn ngữ.
XIX. Ý thức là sự phản ánh năng động, sáng tạo thế giới khách quan vào trong đầu
óc con người, là "hình ảnh chủ quan của thế giới khách quan". Ý thức bao gồm: tri thức,
tình cảm, ý chí, trong đó tri thức là nhân tố quan trọng nhất.
1. Mối quan hệ giữa vật chất và ý thức
1.1. Vai trò của vật chất đối với ý thức:
 Vật chất là cái có trước, ý thức là cái có sau; là cái quyết định nội dung, hình
thức biểu hiện lẫn mọi sự thay đổi của ý thức bởi vì:
 Vật chất là nguồn gốc của ý thức, ý thức là sản phẩm của bộ óc người nên chỉ
khi có con người mới có ý thức, còn con người là kết quả phát triển lâu dài
của thế giới vật chất.
 Ý thức là sự phản ảnh thế giới vật chất, là hình ảnh chủ quan về thế giới vật
chất nên nội dung của ý thức được quyết định bởi vật chất.
1.2. Vai trò của ý thức đối với vật chất:
XX. Trong mối quan hệ với vật chất, ý thức có thể tác động trở lại vật chất thông
qua hoạt động thực tiễn của con người:
 Nếu con người nhận thức đúng, có tri thức khoa học, có nghị lực, ý chí, hành
động hợp quy luật khách quan thì có tác dụng thúc đẩy hoạt động thực tiễn,
cải tạo được thế giới, đạt được mục đích của mình.
 Nếu ý thức phản ánh sai hiện thực khách quan, khiến cho hành động của con
người đi ngược lại quy luật khách quan thì những tác động ấy sẽ mang lại tác

khoa học, ... trong hoạt động nhận thức và thực tiễn.
XXIII. VẬN DỤNG Ý NGHĨA PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀO SỰ NGHIỆP CÁCH
MẠNG Ở VIỆT NAM GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
1. Vi phạm ý nghĩa phương pháp luận trước đây dẫn đến những sai lầm:
 Công nghiệp hoá thời kỳ trước đổi mới: Chúng ta đã mắc những sai lầm
nghiêm trọng trong việc xác định mục tiêu, bước đi về cơ sở vật chất, kỹ
thuật, bố trí cơ cấu sản xuất, cơ cấu đầu tư, v.v… Đó là những sai lầm
xuất phát từ chủ quan duy ý chí trong nhận thức và chủ trương công
nghiệp hóa.
8


Tiểu Luận Môn Học Những Nguyên Lý Cơ Bản Của Chủ Nghĩa Mác - LêNin
 Trong quá trình đổi mới nhận thức về kinh tế thị trường: Không thừa
nhận trên thực tế sự tồn tại của nền kinh tế nhiều thành phần trong thời kỳ
quá độ, lấy kinh tế quốc doanh và tập thể là chủ yếu, muốn nhanh chóng
xóa sở hữu tư nhân và kinh tế cá thể tư nhân; xây dựng nền kinh tế khép
kín. Vì vậy, kìm hãm tiến bộ khoa học – công nghệ, triệt tiêu động lực
kinh tế đối với người lao động, không kích thích tính năng động, sáng tạo
của các đơn vị sản xuất kinh doanh.
 Hệ thống chính trị :
• Mối quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân ở từng cấp, từng đơn vị
chưa được xác định thật rõ; mỗi bộ phận, mỗi tổ chức trong hệ thống
chuyên chính vô sản chưa làm tốt chức năng của mình. Chế độ trách
nhiệm không nghiêm, pháp chế xã hội chủ nghĩa còn nhiều thiếu sót.
• Nạn tham nhũng trong hệ thống chính trị còn trầm trọng, bệnh cục bộ, địa
phương còn khá phổ biến. Quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm.
• Việc đổi mới hệ thống chính trị chưa được quan tâm đúng mức, còn chậm
trễ so với đổi mới kinh tế.
XXIV. v.v…

và đạt được nhiều kết quả...
XXVII. Tóm lại, đổi mới tư duy chỉ đạo trong sự nghiệp đổi mới nói chung là một
bộ phận không thể thiếu được của sự phát triển xã hội cũng như sự phát triển kinh tế xã
hội của nước ta hiện nay.Vì vậy “vận dụng ý nghĩa của phương pháp luận vào sự nghiệp
cách mạng ở Việt Nam giai đoạn hiện nay”:
• Bài học tôn trọng quy luật khách quan
• Chống thụ động, bảo thủ, trì trệ, chống chủ quan, duy ý chí
• Xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế - xã hội với đổi mới tư duy,
giữa đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị.
• Chủ trương coi giáo dục cùng với khoa học, công nghệ là quốc sách hàng
đầu, thực hiện xã hội hóa giáo dục và xây dựng xã hội học tập.
• Coi phát triển kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, xây dựng Đảng là then chốt,
phát triển văn hóa tạo nền tảng tinh thần của xã hội
• Xây dựng các chính sách kinh tế chủ yếu dựa trên cơ sở động lực lợi ích vật
chất, kết hợp hài hòa lợi ích cá nhân, tập thể, xã hội.
XXVIII. Làm đề tài tiểu luận này, với tư cách là một sinh viên, một công dân của
nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, một mặt tôi muốn cùng mọi người tìm hiểu
sâu hơn và kĩ hơn về Triết học Mác - Lênin phần chủ nghĩa duy vật biện chứng hay chủ
nghĩa duy vật biện chứng là cơ sở lý luận của thế giới quan khoa học. Cụ thể hơn, đó là
mối quan hệ biện chứng giữa vật chất với ý thức. Mặt khác, tôi cũng muốn góp một phần
công sức nhỏ bé của mình vào sự nghiệp cách mạng lớn lao của toàn Đảng, toàn dân ta
hiện nay- sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội - mà nền tảng tư tưởng là chủ nghĩa Mác Lênin. Đó là, mọi sách lược, chiến lược cách mạng của chúng ta phải được xuất phát từ
thực tế khách quan, phát huy được tính năng động chủ quan và đồng thời chống chủ quan
duy ý chí. Đây được coi là một vấn đề hết sức quan trọng, bởi nó quyết định sự thành
công hay thất bại trên con đường đi tới chủ nghĩa xã hội ở nước ta.

10


Tiểu Luận Môn Học Những Nguyên Lý Cơ Bản Của Chủ Nghĩa Mác - LêNin