Bài tập lớn học kỳ môn Luật Thương mại modul 1

Mục lục
Trang
Lời mở đầu …………………………………………………………………

2

I. Khái quát chung về công ty cổ phần theo Luật Doanh nghiệp 2005……..

2

II. Quy chế pháp lý về vốn trong công ty cổ phần………………………….

3

1. Khái niệm quy chế pháp lý về vốn và khái quát về vốn của công ty cổ
phần………………………………………………………………………….

3

2. Vốn điều lệ và các loại cổ phần trong công ty cổ phần…………………..

4

3. Chuyển nhượng cổ phần…………...……………………………………..

7

4. Tăng giảm vốn điều lệ…….……………………………………………...


Căn cứ theo các quy định trong Luật doanh nghiệp 2005, ta có thể khái quát về
loại hình công ty cổ phần như sau:
+ CTCP là một dạng pháp nhân có trách nhiệm hữu hạn, được thành lập và tồn
tại độc lập đối với những chủ thể sở hữu nó.
+ Vốn của công ty được chia nhỏ thành những phần bằng nhau gọi là cổ phần.
Công ty được phát hành cổ phần huy động vốn tham gia của các nhà đầu tư thuộc
mọi thành phần kinh tế.
+ Các cá nhân hay tổ chức nắm giữ quyền sở hữu hợp pháp cổ phần gọi là cổ
đông. Cổ đông được quyền tham gia quản lý, kiểm soát, điều hành công ty thông qua
việc bầu cử và ứng cử vào các vị trí quản lý trong công ty. Ngoài ra, cổ đông còn
được quyền hưởng các khoản lợi nhuận do công ty tạo ra cũng như chịu lỗ tương ứng
với mức độ góp vốn.
+ Cổ đông chỉ chịu trách nhiệm về nợ và các nghĩa vụ tài sản khác trong phạm
vi số vốn đã góp vào công ty.
2


Bài tập lớn học kỳ môn Luật Thương mại modul 1
+ Cổ đông có quyền tự do chuyển nhượng cổ phần của mình cho người khác,
trừ trường hợp cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi biểu quyết.
+ Cổ đông có thể là tổ chức, cá nhân, số lượng cổ đông tối thiểu là ba và không
hạn chế số lượng tối đa.
+ CTCP có tư cách pháp nhân kể từ ngày được cấp giấy chứng nhận đăng ký
kinh doanh/Giấy chứng nhận đầu tư và có quyền phát hành chứng khoán ra công
chúng theo quy định của pháp luật về chứng khoán.
+ CTCP phải có Đại hội đồng cổ đông, Hội đồng quản trị và Giám đốc (Tổng
giám đốc). Đối với công ty cổ phần có trên mười một cổ đông phải có Ban kiểm soát.
II. QUY CHẾ PHÁP LÝ VỀ VỐN TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
1. Khái niệm quy chế pháp lý về vốn và khái quát về vốn trong công ty cổ phần
Đứng trên khía cạnh pháp lý thì “quy chế pháp lý về vốn trong CTCP” là tổng

Với tính chất đa sở hữu, cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý, cơ chế quản lý trong
CTCP dựa trên sức mạnh kinh tế của các nhóm sở hữu trong công ty. Trong cơ cấu tổ
chức bộ máy quản lý trong công ty có sự phân chia quyền lực rõ ràng giữa các bộ
phận. Sự phân chia quyền lực này trước hết phụ thuộc vào tỷ lệ vốn góp của các cổ
đông, nhằm đảm bảo một cơ cấu tổ chức quản lý chặt chẽ, bảo vệ đến mức tối đa
quyền lợi của các cổ đông 3.
Rõ ràng đây là một khái niệm rộng, bao gồm rất nhiều vấn đề, trong khuôn khổ
bài luận này chỉ trình bày một số điểm lớn và quan trọng nhất đối với loại hình công
ty cổ phần như về đặc điểm cấu trúc vốn, về vốn điều lệ, về tăng giảm vốn điều lệ, về
các loại cổ phần và về chuyển nhượng cổ phần của công ty cổ phần.
2. Vốn điều lệ và các loại cổ phần trong công ty cổ phần
Vốn điều lệ của CTCP là số vốn do các cổ đông góp hoặc cam kết góp và được
ghi vào Điều lệ công ty.
Vốn điều lệ của CTCP được chia thành các phần bằng nhau gọi là cổ phần.
Mệnh giá cổ phần do công ty quyết định và được phản ánh trong cổ phiếu. Vốn điều
3 Quy định về công ty cổ phần, bài viết của tác giả Trần Văn Trí trên www.saga.vn
4


Bài tập lớn học kỳ môn Luật Thương mại modul 1
lệ của công ty có thể bao gồm nhiều loại cổ phần với những tính chất pháp lý khác
nhau:
+ Cổ phần phổ thông: đây là loại cổ phần bắt buộc phải có của CTCP.
Cổ phần phổ thông tạo cho người nắm giữ nó các quyền lợi về kinh tế và
“quyền lực” trên cơ sở nguyên tắc đối vốn 4. Người sở hữu cổ phần phổ thông gọi là
cổ đông phổ thông. Cổ đông phổ thông chỉ được trả cổ tức khi công ty kinh doanh có
lãi, đã hoàn thành các nghĩa vụ thuế và các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của
pháp luật, trích lập các quỹ công ty và bù đắp đủ lỗ trước đó theo quy định của pháp
luật và Điều lệ công ty.
Ngoài ra, cổ đông phổ thông còn có các quyền khác như: quyền biểu quyết,

Cổ tức cố định không phụ thuộc vào kết quả kinh doanh của công ty. Mức cổ
tức cố định cụ thể và phương thức xác định cổ tức được ghi trên cổ phiếu của cổ phần
ưu đãi cổ tức. Do đã được ưu đãi trong việc trả cổ tức nên cổ đông sở hữu cổ phần ưu
đãi cổ tức bị hạn chế một số quyền như: không có quyền biểu quyết; quyền dự họp
Đại hội đồng cổ đông; quyền đề cử người vào Hội đồng quản trị, Ban kiểm soát.
Tuy nhiên, ngoài quyền ưu đãi về cổ tức, cổ đông nắm giữ cổ phần ưu đãi cổ
tức còn có một số quyền như của cổ đông phổ thông, đó là quyền chuyển nhượng cổ
phần; quyền được nhận một phần tài sản còn lại của công ty tương ứng với số cổ
phần góp vốn vào công ty,…
– Cổ phần ưu đãi hoàn lại: đây là loại cổ phần sẽ được công ty hoàn lại vốn
góp bất cứ khi nào theo yêu cầu của người sở hữu cổ phần hoặc theo các điều kiện
được ghi tại cổ phiếu của cổ phần ưu đãi hoàn lại (Điều 83 Luật doanh nghiệp 2005).
Cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi này có các quyền như cổ đông phổ thông và
cũng bị hạn chế một số quyền như đối với cổ đông sở hữu cổ phần ưu đãi cổ tức.
– Cổ phần ưu đãi khác: do Điều lệ công ty quy định.

6


Bài tập lớn học kỳ môn Luật Thương mại modul 1
Có thể thấy rằng, CTCP là công ty duy nhất có khả năng huy động vốn bằng
cách phát hành cổ phần và cổ phần phổ thông được chuyển nhượng một cách tự do
trên thị trường (ngoài một số trường hợp luật hạn chế việc chuyển nhượng cổ phần
của các cổ đông). Bất cứ tổ chức cá nhân nào mua cổ phần của công ty đều trở thành
cổ đông của công ty. Những yếu tố này một mặt là thuận lợi cho việc huy động vốn
cho công ty nhưng mặt khác chính là hạn chế trong việc cơ cấu quản lý công ty. Vì
các thành viên có thể tự do chuyển nhượng cổ phần của mình nên các cổ đông rất dễ
gia nhập hoặc rút khỏi công ty 5.
3. Chuyển nhượng cổ phần
Nhằm đảm bảo quá trình vận động vốn của CTCP luôn linh hoạt, lành mạnh,

kinh doanh, các cổ đông sáng lập có thể được tự do chuyển nhượng cho cổ đông sáng
lập khác, nhưng chỉ được chuyển nhượng cho người không phải là cổ đông sáng lập
của công ty nếu được sự chấp thuận của Đại hội đồng cổ đông và người chuyển
nhượng sẽ không được biểu quyết việc chuyển nhượng này.
+ Sau thời hạn ba năm kể từ ngày công ty được cấp Giấy chứng nhận đăng ký
kinh doanh, hạn chế này đối với cổ phần phổ thông của cổ đông sáng lập mới được
bãi bỏ.
Qua những quy định trên, ta có thể thấy rằng việc chuyển nhượng vốn trong
CTCP được thực hiện tương đối dễ dàng, thuận tiện cho các nhà đầu tư. Đó cũng
chính là một trong những ưu điểm nổi trội của CTCP so với các loại hình công ty
khác.
b. Yêu cầu công ty mua lại cổ phần
Mua lại phần vốn góp của một thành viên nào đó trong công ty thực chất là
việc công ty thu hồi lại một số cổ phần đã phát hành và trả cho cổ đông đó một số
tiền tương ứng với giá trị số cổ phần mà cổ đông yêu cầu công ty mua lại.
Số cổ phần công ty mua lại sẽ trở thành cổ phần chưa bán trong số cổ phần
được chào bán. Yêu cầu công ty mua lại cổ phần là một quyền quan trọng của cổ
8


Bài tập lớn học kỳ môn Luật Thương mại modul 1
đông, nhất là đối với những cổ đông thiểu số, họ có thể sử dụng quyền này như một
công cụ để bảo vệ quyền lợi của mình. Nhưng do việc mua lại cổ phần có thể ảnh
hưởng tới vốn điều lệ công ty, nên cổ đông chỉ có thể thực hiện quyền đó những
trường hợp nhất định.
Điều 90 Luật doanh nghiệp đã quy định: “Cổ đông biểu quyết phản đối quyết
định về việc tổ chức lại công ty hoặc thay đổi quyền, nghĩa vụ của cổ đông quy định
tại Điều lệ công ty có quyền yêu cầu công ty mua lại cổ phần của mình”.
Yêu cầu này phải được thể hiện bằng văn bản, trong đó nêu rõ những nội dung
sau: tên, địa chỉ của cổ đông, số lượng cổ phần từng loại, giá dự định bán và lý do

– Chuyển đổi trái phiếu đã phát hành thành cổ phần.
– Thực hiện trả cổ tức bằng cổ phiếu.
– Phát hành cổ phiếu mới để thực hiện sáp nhập một bộ phận hoặc toàn bộ
doanh nghiệp khác vào công ty.
– Kết chuyển nguồn thặng dư vốn để bổ sung tăng vốn điều lệ.
Từ những sự phân tích trên, ta có thể thấy được rằng, CTCP có thể lựa chọn rất
nhiều biện pháp, cách thức để làm tăng nguồn vốn của mình, có khả năng huy động
được nguồn vốn đầu tư rất lớn. Đây là một lợi thế rất quan trọng của CTCP.
b. Giảm vốn điều lệ của công ty
Theo quy định tại Thông tư của Bộ Tài chính số 19/2003/TT-BTC ngày
20/3/2003 hướng dẫn điều chỉnh tăng, giảm vốn điều lệ và quản lý cổ phiếu quỹ trong
CTCP thì CTCP có thể điều chỉnh giảm vốn điều lệ trong các trường hợp sau:
Giảm vốn điều lệ khi nhu cầu về vốn của công ty giảm do công ty thay đổi
ngành nghề kinh doanh, tổ chức lại với quy mô nhỏ hơn trước hoặc bị buộc phải huỷ
bỏ cổ phiếu quỹ.

10


Bài tập lớn học kỳ môn Luật Thương mại modul 1
Giảm vốn điều lệ khi công ty kinh doanh thua lỗ 3 năm liên tiếp và có số lỗ luỹ
kế bằng 50% vốn của các cổ đông trở lên nhưng chưa mất khả năng thanh toán các
khoản nợ đến hạn.
III. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN QUY CHẾ PHÁP LÝ VỀ
VỐN TRONG CÔNG TY CỔ PHẦN
1. Về cổ phần ưu đãi biểu quyết
Pháp luật cần có những quy định cụ thể về cổ đông nắm giữ cổ phần ưu đãi
biểu quyết là tổ chức được Chính phủ uỷ quyền. Hiện tại Luật doanh nghiệp 2005
mới chỉ có các quy định rất chung về cổ phần ưu đãi biểu quyết. Có thể nói phần lớn
các CTCP chưa phát hành loại cổ phần này vì thiếu những kiến thức pháp lý cũng

Mô hình CTCP đang được rất nhiều nhà đầu tư lựa chọn để tiến hành các hoạt
động kinh doanh. Chính vì vậy, pháp luật về công ty nói chung và CTCP nói riêng
cần phải ngày càng hoàn thiện hơn nữa để đảm bảo an toàn, chặt chẽ về mặt pháp lý
cho những nhà đầu tư cũng như đảm bảo về lợi ích chung của toàn xã hội.

8 Pháp luật về cổ đông công ty cổ phần, thực trạng và hướng hoàn thiện, Khóa luận tốt nghiệp, Trần Thị Phương Liên,
Hà Nội, 2011

12


Bài tập lớn học kỳ môn Luật Thương mại modul 1

Danh mục tài liệu tham khảo
1. Giáo trình Luật Thương mại tập 1, trường Đại học Luật Hà Nội,
Nxb.CAND, Hà Nội, 2006
2. Pháp luật Việt Nam về vốn trong công ty cổ phần, Khoá luận tốt nghiệp, Hồ
Thị Nga, Hà Nội, 2011
3. Pháp luật về cổ đông công ty cổ phần, thực trạng và hướng hoàn thiện, Khóa
luận tốt nghiệp, Trần Thị Phương Liên, Hà Nội, 2011
4. Những khía cạnh pháp lý cơ bản về vốn trong công ty cổ phần theo luật
doanh nghiệp 2005, Khoá luận tốt nghiệp, Nguyễn Thị Thuỳ Dương, Hà Nội, 2006
5. Một số vấn đề pháp lý về vốn của công ty cổ phần, Khoá luận tốt nghiệp,
Phạm Phương Thảo, Hà Nội, 2010
6. Quy định về công ty cổ phần, bài viết của tác giả Trần Văn Trí trên
www.saga.vn
7. Luật Doanh nghiệp 2005
8. Thông tư của Bộ Tài chính số 19/2003/TT-BTC ngày 20/3/2003 hướng dẫn
điều chỉnh tăng, giảm vốn điều lệ và quản lý cổ phiếu quỹ trong CTCP