BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
-------------------------------

NGUYỄN ANH TUẤN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP
DẠY HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC
TẠI CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
Ở HUYỆN LẬP THẠCH TỈNH VĨNH PHÚC
Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 60 14 01 14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Bùi Minh Đức

HÀ NỘI – 2015


LỜI CẢM ƠN

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy, cô giáo trong Hội
đồng khoa học và đào tạo, trong và ngoài Trường Đại học Sư Phạm Hà Nội 2
đã giảng dạy và quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập, đồng thời
cảm ơn PGS.TS. Bùi Minh Đức, người đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong quá
trình triển khai và hoàn thành luận văn.
Tôi cũng chân thành cảm ơn sở Giáo Dục và Đào Tạo Vĩnh Phúc, cán bộ
quản lý và giáo viên các trường THPT trên địa bàn huyện Lập Thạch đã giúp
đỡ và cung cấp số liệu cho tôi hoàn thành luận văn.
Mặc dù đã rất cố gắng nhưng do hạn chế về nguồn lực và thời gian, cho
nên nội dung luận văn không thể tránh khỏi những thiếu sót. Tôi sẵn sàng tiếp

MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TẠI TRƯỜNG THPT THEO TIẾP
CẬN NĂNG LỰC............................................................................................. 7
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề .................................................................... 7
1.1.1. Trên thế giới ...................................................................................... 7
1.1.2. Ở Việt Nam ........................................................................................ 8
1.2. Phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học ......................... 10
1.2.1. Khái niệm phương pháp dạy học .................................................... 10
1.2.2. Đổi mới phương pháp dạy học........................................................ 11
1.3. Tiếp cận năng lực và phương pháp dạy học theo định hướng phát
triển năng lực ................................................................................................... 12
1.3.1. Khái niệm ........................................................................................ 12
1.3.2. Mô hình cấu trúc năng lực .............................................................. 13
1.3.3. PPDH theo quan điểm phát triển năng lực .................................... 16
1.3.4. Quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận năng lực ở trường THPT .... 16
1.4. Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học trong nhà trường ...... 20


1.4.1. Một số khái niệm cơ bản ................................................................. 20
1.4.2. Quản lý nhà trường và quản lý hoạt động dạy học trong nhà
trường ........................................................................................................ 23
1.5. Nội dung quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THPT theo tiếp
cận năng lực..................................................................................................... 25
1.5.1. Quản lý xây dựng và phát triển chương trình dạy học theo tiếp
cận năng lực .............................................................................................. 25
1.5.2. Quản lý việc soạn bài và chuẩn bị giờ lên lớp của GV theo tiếp
cận năng lực .............................................................................................. 26
1.5.3. Quản lý giờ lên lớp của GV theo tiếp cận năng lực ....................... 27
1.5.4. Quản lý công tác bồi dưỡng GV đổi mới PPDH theo tiếp cận
năng lực ..................................................................................................... 30
1.5.5. Quản lý CSVC và TBDH ................................................................. 30

2.3.4. Đánh giá về hoạt động quản lý thực hiện đổi mới PPDH theo
tiếp cận năng lực ở các trường THPT huyện Lập Thạch ......................... 72
Kết luận chương 2 ........................................................................................... 75
CHƯƠNG 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỔI MỚI PHƯƠNG PHÁP DẠY
HỌC THEO TIẾP CẬN NĂNG LỰC Ở CÁC TRƯỜNG THPT
HUYỆN LẬP THẠCH TỈNH VĨNH PHÚC .................................................. 76
3.1. Nguyên tắc đề xuất biện pháp .................................................................. 76
3.1.1. Đảm bảo tính mục đích, kế thừa và phát triển................................ 76
3.1.2. Đảm bảo tính phù hợp, thực tiễn và hiệu quả................................. 76
3.1.3. Đảm bảo tính đồng bộ và tính khả thi ............................................ 77
3.2. Các biện pháp quản lý thực hiện đổi mới PPDH theo tiếp cận năng
lực ở các trường THPT huyện Lập Thạch ...................................................... 77


3.2.1. Nhận diện chính xác các nội dung của đổi mới PPDH theo tiếp
cận năng lực, phát hiện các rào cản khi triển khai thực hiện đổi mới
PPDH ........................................................................................................ 77
3.2.2. Chú trọng bồi dưỡng GV về chuyên môn về kỹ năng đổi mới
PPDH theo tiếp cận năng lực ................................................................... 80
3.2.3. Xây dựng các qui định, hướng dẫn và hỗ trợ quá trình đổi mới
PPDH theo tiếp cận năng lực ................................................................... 81
3.2.4. Huy động hiệu quả các nguồn lực cá nhân, tập thể trong và
ngoài nhà trường tham gia và đảm bảo các hoạt động đổi mới
PPDH theo tiếp cận năng lực ................................................................... 83
3.2.5. Hoàn thiện, cụ thể hóa các chuẩn đánh giá giờ dạv tích cực,
thực hiện có hiệu quả công tác kiểm tra, đánh giá hoạt động đổi mới
PPDH theo tiếp cận năng lực ................................................................... 84
3.2.6. Đổi mới phong cách lãnh đạo của hiệu trưởng đáp ứng yêu
cầu đổi mới PPDH theo tiếp cận năng lực ............................................... 87
3.3. Khảo sát mức độ cần thiết và mức độ khả thi của các biện pháp ............ 90

HĐDH

Chương trình

CT

Giáo dục

GD

Giáo dục và Đào tạo

GD&ĐT

Giáo viên

GV

Học sinh

HS

Kiểm tra đánh giá

KTĐG

Phương pháp dạy học

PPDH


22

Sơ đồ 1.2.

Các nhân tố tác động đến công tác quản lý đổi mới

39

PPDH
Bảng 2.1.

Số lượng, chất lượng cán bộ, giáo viên của các

44

trường khảo sát năm học 2014 – 2015
Bảng 2.2.

Độ tuổi cán bộ, GV của các trường khảo sát năm học 44
2014 – 2015

Bảng 2.3.

Thực trạng CSVC của các trường qua khảo sát năm

45

học 2014 – 2015
Bảng 2.4.


51

mới PPDH theo tiếp cận năng lực
Bảng 2.9.

Đánh giá về mức độ thực hiện bồi dưỡng GV đáp

56

ứng yêu cầu đổi mới PPDH theo tiếp cận năng lực
Bảng 2.10.

Thực trạng chuẩn bị thực hiện đổi mới PPDH theo
tiếp cận năng lực

62


Bảng 2.11.

Đánh giá của giáo viên về quản lý thực hiện đổi mới

67

PPDH theo tiếp cận năng lực
Bảng 2.12.

Thực trạng việc đánh giá và duy trì hoạt động đổi

70

Ở Việt Nam, Giáo dục và Đào tạo luôn được Đảng, Nhà nước quan tâm
và xác định là nhiệm vụ ưu tiên trong đường lối và các chiến lược phát triển
quốc gia. Tháng 11/2013, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI đã ban
hành Nghị quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và
đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong điều kiện kinh
tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Trong đó,
mục tiêu của đổi mới giáo dục lần này được xác định rõ: Tạo chuyển biến căn
bản, mạnh mẽ về chất lượng, hiệu quả giáo dục, đào tạo; đáp ứng ngày càng
tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ Tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân
dân... Xây dựng nền giáo dục mở, thực học, thực nghiệm, dạy tốt, học tốt,
quản lý tốt; có cơ cấu và phương thức giáo dục hợp lý, gắn với xây dựng xã
hội học tập.Đổi mới giáo dục nói chung và đổi mới Giáo dục phổ thông nói
riêng đang là vấn đề cấp bách được toàn ngành Giáo dục và Đào tạo
(GD&ĐT) quan tâm, đặc biệt là vấn đề đổi mới phương pháp dạy học
(PPDH) ở các cấp học, bậc học.


2
1.2. Đổi mới PPDH đã được triển khai sâu rộng ở tất cả các cấp học và
nhà trường từ nhiều năm qua và đến nay vẫn là một yêu cầu tất yếu, có vai trò
then chốt trong sự nghiệp đổi mới giáo dục. Với những tác động tích cực từ
các cấp quản lý giáo dục, nhận thức và chất lượng đổi mới PPDH, KTĐG của
đội ngũ giáo viên trong các nhà trường đã có những chuyển biến tích cực, góp
phần làm cho chất lượng giáo dục và dạy học từng bước được cải thiện. Tuy
nhiên, quá trình đổi mới PPDH ở trường phổ thông nói chung, ở các trường
trung học phổ thông (THPT) nói riêng còn nhiều bất cập và chưa đáp ứng các
mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục - dạy học. Bên cạnh những kết quả
bước đầu đã đạt được, việc đổi mới PPDH ở trường THPT vẫn còn những hạn
chế cần khắc phục, đó là:
+ PPDH truyền thống thụ động như thuyết trình, truyền thụ tri thức một

năm học 2018-2019), Bộ Giáo dục – Đào tạo đã ban hành nhiều công văn và
tổ chức nhiều hội thảo chỉ đạo các Sở Giáo dục & Đào tạo và các trường
THPT thực hiện đổi mới PPDH theo định hướng phát triển năng lực HS. Mục
đích của ngành Giáo dục là muốn các nhà trường, các thầy, cô giáo, các nhà
quản lý GD, HS, phụ huynh HS bước dần vào quỹ đạo đổi mới, đổi mới dần
dần từng bước, tiếp cận với xu thế mới trong CT, SGK, PPDH, kiểm tra, đánh
giá để khi thực hiện CT mới không bỡ ngỡ. Thực tế này đang đặt ra những
yêu cầu mới đối với công tác quản lý trong các nhà trường THPT. Cần có
những điều chỉnh, những thay đổi để PP quản lý thích ứng với PPDH mới.
1.4. Những năm qua, các trường THPT ở huyện Lập Thạch đã có
nhiều nỗ lực trong việc tổ chức quản lý nâng cao chất lượng các hoạt động
dạy học và đặc biệt là quản lý đổi mới PPDH góp phần đưa công tác quản lý
nhà trường từng bước đi vào ổn định, đáp ứng xu thế phát triển giáo dục
chung của cả nước. Tuy nhiên, trước những yêu cầu mới của sự phát triển
giáo dục, việc quản lý đổi mới PPDH ở các trường THPT huyện Lập Thạch


4
vẫn còn nhiều bất cập ngay trong từng khâu thực hiện chức năng quản lý: Kế
hoạch - tổ chức - chỉ đạo - kiểm tra..., cũng như vai trò chủ thể quản lý của
người Hiệu trưởng nhà trường. Thực trạng quản lý và cung cách quản lý hoạt
động đổi mới PPDH ở các trường THPT nhìn chung chưa thích ứng được với
sự thay đổi của xã hội và yêu cầu đổi mới Giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
Từ thực tế trên, việc nghiên cứu, đề xuất các biện pháp quản lý đổi mới
PPDH nhằm nâng cao chất lượng các hoạt động dạy học đáp ứng yêu cầu đổi
mới giáo dục là một việc làm quan trọng và cần thiết. Xuất phát từ những lý
do trên tôi quyết định chọn đề tài “Quản lý hoạt động đổi mới PPDH theo
tiếp cận năng lực tại các trườngTHPT ở huyện Lập Thạch tỉnh Vĩnh phúc”
làm đề tài luận văn Thạc sĩ của mình.
2. Mục đích nghiên cứu

Phương pháp xin ý kiến chuyên gia.
5.3.Phương pháp xử lý số liệu bằng thống kê toán học.
6. Giả thuyết khoa học
Hiện nay công tác quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở các trường THPT
nói chung và trên địa bàn huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc nói riêng vẫn còn
những hạn chế, bất cập, nhất là khi chương trình giáo dục phổ thông chuyển
sang hướng tiếp cận năng lực. Nếu áp dụng một cách khoa học và sáng tạo
các biện pháp quản lý đổi mới PPDH mà tác giả luận văn nghiên cứu đề xuất
thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng hoạt động đổi mới PPDH của GV, HS và
công tác quản lý của nhà giáo dục đáp ứng các yêu cầu đổi mới hiện nay.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
7.1. Ý nghĩa lý luận
Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lý luận và thực tiễn của việc quản lý đổi
mới PPDH ở trường THPT theo tiếp cận năng lực.
7.2. Ý nghĩa thực tiễn
Đề xuất những biện pháp quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận năng lực
phù hợp với thực tế địa bàn nghiên cứu và có tính khả thi giúp nâng cao hiệu


6
quả đổi mới PPDH và từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học của các
trường THPT huyện Lập Thạch. Qua đó có thể giúp nhân rộng kinh nghiệm
quản lý cho các trường THPT trong tỉnh Vĩnh phúc.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, kiến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục.
Nội dung chính của luận văn được trình bày trong 03 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận của quản lý hoạt động đổi mới PPDH tại
trường THPT theo tiếp cận năng lực
Chương 2: Thực trạng việc quản lý đổi mới PPDH theo tiếp cận năng
lực ở các trường THPT huyện Lập Thạch, tỉnh Vĩnh Phúc

cách… Hãy tìm ra phương pháp cho giáo viên (GV) dạy ít hơn, học sinh (HS)
học được nhiều hơn”.


8
Nhà nghiên cứu về quản lý giáo dục Nga V.A Khu-đô-min-ki đã tổng
kết những thành công, thất bại của mình trong hơn 25 năm làm Hiệu trưởng
cùng với nhiều tác giả đã đưa ra một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học
ở trường THPT. Đó là sự phân công hợp lý trong Ban giám hiệu; xây dựng và
bồi dưỡng giáo viên; tổ chức hội thảo khoa học…
1.1.2. Ở Việt Nam
Từ khi đất nước tiến hành sự nghiệp đổi mới đến nay do sự phát triển
của công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đòi hỏi ngành Giáo
Dục & Đào tạo phải đáp ứng cho xã hội nguồn nhân lực có chất lượng cao, có
đủ năng lực đáp ứng yêu cầu của xã hội. Do đó nhu cầu quản lý hoạt động đổi
mới phương pháp dạy học ở các nhà trường nói chung và các nhà trường
THPT nói riêng ngày càng cấp thiết.
Nhiều nhà nghiên cứu và làm công tác quản lý ở Việt Nam đã đề cập
đến sự cần thiết phải đổi mới trong hoạt động dạy học để đáp ứng yêu cầu của
thực tiễn giáo dục.Tiêu biểu là các công trình của các tác giả Bernd Meier,
Nguyễn văn Cường (2014), Lý luận dạy học hiện đại, NXB ĐHSP Hà
Nội[24],Trần Bá Hoành (2007), Đổi mới phương pháp dạy học, chương trình
và SGK, NXB ĐHSP Hà Nội[12], Thái Duy Tuyên với công trình “Một số
vấn đề đổi mới phương pháp dạy học"[22], Phan Trọng Luận với bài viết
"Đổi mới PPDH theo hướng hoạt động hoá người học" trong các bộ môn
khoa học xã hội và nhân văn ở THPT[17],tác giả Lưu Xuân Mới có bài "Đổi
mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào
tạo"[18], Quách Tuấn Ngọc, "Đổi mới phương pháp dạy học bằng công nghệ
thông tin. Xu thế của thời đại"[19].Đặc biệt, tác giả Trần Ngọc Giao và cộng
sự đã xây dựng “Tài liệu tập huấn chương trình bồi dưỡng cho Hiệu trưởng

chưa có công trình nào nghiên cứu về quản lý hoạt động đổi mới PPDH dạy


10
học theo tiếp cận năng lực tại các trường THPT ở huyện Lập Thạch, tỉnh
Vĩnh phúc.
1.2. Phương pháp dạy học và đổi mới phương pháp dạy học
1.2.1. Khái niệm phương pháp dạy học
PPDH là một phạm trù của khoa học giáo dục. Theo quan điểm của lý
luận dạy học, PPDH là tổng hợp các cách thức hoạt động, tương tác được điều
chỉnh của người dạy và người học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học.
Tác giả Trần Bá Hoành xác định: “Phương pháp dạy học là cách thức, con
đường GV hướng dẫn, tổ chức chỉ đạo các hoạt động học tập tích cực, chủ
động của HS nhằm đạt các mục tiêu dạy học” [12].
Theo đó, PPDH chính là hệ thống những hành động có chủ đích theo
một trình tự nhất định của GV để tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành
của HS, nhằm đảm bảo cho họ lĩnh hội nội dung dạy học và chính nhờ vậy mà
đạt được những mục tiêu dạy học. PPDH bao gồm phương pháp dạy và
phương pháp học với sự tương tác lẫn nhau, trong đó phương pháp dạy đóng
vai trò chủ đạo, còn phương pháp học có tính độc lập tương đối, chịu sự chi
phối của phương pháp dạy…
Trong quá trình dạy học không có PPDH nào được coi là vạn năng và
cũng không có PPDH cho một sự chuyên biệt nào, vì vậy trong quá trình dạy
học người GV phải biết phối hợp vận dụng các PPDH như là một sự tương tác
đa dạng, khi độc thoại lúc đàm thoại, diễn dịch, tổng hợp,…để tạo thành một
môi trường dạy học hợp tác, cùng phát triển.
Thực hiện các PPDH là nhà giáo đem đến cơ hội cho HS các con
đường khám phá tri thức, nhận biết và lý giải tồn tại khách quan, đồng thời
nhà giáo cũng được củng cố vốn tri thức, phát hiện ra những mặt mạnh, yếu
của kiến thức bản thân mình, của PPDH hiện có để rồi tự học, tự bồi dưỡng,

thi GV giỏi, HS giỏi,… Như vậy, Hiệu trưởng thường xuyên tác động đến hầu


12
hết các mặt của hoạt động đổi mới PPDH, và sự tác động ấy không rời rạc,
không thụ động mà cần chặt chẽ, chủ động, bao quát, trọng tâm vào mối quan
hệ giữa các chủ thể dạy học.
1.3. Tiếp cận năng lực và phương pháp dạy học theo định hướng phát
triển năng lực
1.3.1. Khái niệm
Khái niệm năng lực (competency) có nguồn gốc tiếng Latinh
“competentia”. Ngày nay khái niệm năng lực được hiểu nhiều nghĩa khác
nhau. Năng lực được hiểu như sự thành thạo, khả năng thực hiện của cá nhân
đối với một công việc. Năng lực cũng được hiểu là khả năng, công suất của
một doanh nghiệp, thẩm quyền pháp lý của một cơ quan. Khái niệm năng lực
được dùng ở đây là đối tượng của tâm lý, giáo dục học. Có nhiều định nghĩa
khác nhau về năng lực.
Theo từ điển tâm lý học (Vũ Dũng, 2000) “Năng lực là tập hợp các
tính chất hay phẩm chất của tâm lý cá nhân, đóng vai trò là điều kiện bên
trong, tạo thuận lợi cho việc thực hiện tốt một dạng hoạt động nhất định”.
Theo John Erpenbeck “năng lực được tri thức làm cơ sở, được sử dụng
như khả năng, được quy định bởi giá trị, được tăng cường qua kinh nghiệm
và được hiện thực hoá qua chủ định”.
Weinert (2001) định nghĩa “năng lực là những khả năng và kỹ xảo học
được hoặc sẵn có của cá thể nhằm giải quyết các tình huống xác định, cũng
như sự sẵn sàng về động cơ, xã hội và khả năng vận dụng các cách giải quyết
vấn đề một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong những tình huống linh
hoạt”.
Như vậy năng lực là một thuộc tính tâm lý phức hợp, là điểm hội tụ của
nhiều yếu tố như tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn sàng hành

cấu trúc của chúng. Có nhiều loại năng lực khác nhau. Việc mô tả cấu trúc và


14
các thành phần năng lực cũng khác nhau. Cấu trúc chung của năng lực hành
động được mô tả là sự kết hợp của 4 năng lực thành phần sau:
Các thành phần cấu trúc của năng lực
- Năng lực chuyên môn
- Năng lực phương pháp
- Năng lực xã hội
- Năng lực cá thể
Năng lực chuyên môn (Professional competency): Là khả năng thực
hiện các nhiệm vụ chuyên môn cũng như khả năng đánh giá kết quả chuyên
môn một cách độc lập, có phương pháp và chính xác về mặt chuyên môn.
Trong đó bao gồm cả khả năng tư duy lô gic, phân tích, tổng hợp, trừu tượng
hoá, khả năng nhận biết các mối quan hệ hệ thống và quá trình. Năng lực
chuyên môn hiểu theo nghĩa hẹp là năng lực “nội dung chuyên môn”, theo
nghĩa rộng bao gồm cả năng lực phương pháp chuyên môn.
Năng lực phương pháp (Methodical competency): Là khả năng đối với
những hành động có kế hoạch, định hướng mục đích trong việc giải quyết các
nhiệm vụ và vấn đề. Năng lực phương pháp bao gồm năng lực phương pháp
chung và phương pháp chuyên môn.
Trung tâm của phương pháp nhận thức là những khả năng tiếp nhận, xử
lý, đánh giá, truyền thụ và trình bày tri thức.
Năng lực xã hội (Social competency): Là khả năng đạt được mục đích
trong những tình huống xã hội cũng như trong những nhiệm vụ khác nhau
trong sự phối hợp sự phối hợp chặt chẽ với những thành viên khác.
Năng lực cá thể (Induvidual competency): Là khả năng xác định, đánh
giá được những cơ hội phát triển cũng như những giới hạn của cá nhân, phát
triển năng khiếu, xây dựng và thực hiện kế hoạch phát triển cá nhân, những