BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA
HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN BÁO CHÍ VÀ TUYÊN TRUYỀN

TÍNH ĐỊA PHƯƠNG TRONG PHÓNG SỰ THỜI SỰ
TRUYỀN HÌNH CỦA CÁC ĐÀI PHÁT THANH TRUYỀN HÌNH Ở KHU VỰC TÂY NAM BỘ HIỆN NAY
(Khảo sát các Đài Phát thanh - Truyền hình: Cà Mau, An Giang
và thành phố Cần Thơ từ tháng 6 năm 2014 đến tháng 6 năm 2015)
Ngành

: Báo chí học

Mã số

: 60 32 01 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ BÁO CHÍ HỌC

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS

CẦN THƠ - 2015


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan: Luận văn với đề tài “Tính địa phương trong phóng
sự thời sự Truyền hình của các đài PT-TH Ở khu vực Tây Nam bộ hiện
nay” là công trình nghiên cứu của cá nhân tôi, . Các số liệu và kết quả nêu
trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất cứ công

HÌNH VÀ TÍNH ĐỊA PHƯƠNG TRONG PHÓNG SỰ
THỜI SỰ TRUYỀN HÌNH

1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.2. Tính địa phương trong phóng sự thời sự truyền hình

12
12
28

Chương 2: BIỂU HIỆN CỦA TÍNH ĐỊA PHƯƠNG TRONG PHÓNG
SỰ THỜI SỰ CỦA CÁC ĐÀI PHÁT THANH - TRUYỀN
HÌNH Ở KHU VỰC TÂY NAM BỘ

41

2.1. Khái quát về đặc điểm chung của phóng sự thời sự của các Đài
Phát thanh - Truyền hình khu vực Tây Nam bộ
2.2. Những biểu hiện về nội dung và hình thức thể hiện tính địa

41

phương trong phóng sự thời sự của các Đài Phát thanh Truyền hình khu vực Tây Nam bộ
2.3. Những đóng góp của phóng sự thời sự mang tính địa phương

49

của các Đài Phát thanh – Truyền hình khu vực Tây Nam bộ

74

HTV
KT - CT – XH
PGS, TS
PT-TH
PS
PSTSTH
PTV
PV
TP
TS

:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:
:

An ninh Quốc phòng
Biên tập viên
Đài truyền hình Việt Nam


Biểu đồ 2.10:

Biểu đồ 2.11:

Tính địa phương trong PSTSTH theo quan niệm của
Nhà báo
Đánh giá mức độ “phù hợp và rất phù hợp” về sử
dụng ngôn ngữ theo quan niệm của công chúng và
nhà báo
Công chúng có nhận biết được tính địa phương trong
PSTSTH
Dấu hiệu để nhận biết tính địa phương trong
PSTHTH theo công chúng và nhà báo
Phản ánh nội dung trong các PSTSTH ở các Đài PTTH theo quan niệm của công chúng và Nhà báo
Nội dung sản xuất nông nghiệp, thủy sản được phản
ánh trong PSTSTH theo quan niệm của công chúng ở
các địa phương khảo sát
Nội dung phản ánh về các phong tục, tập quán, lễ hội
và đời sống sinh hoạt văn hóa - tinh thần theo quan
niệm của công chúng các địa phương khảo sát
Nội dung phản ánh Chân dung con người Tây Nam
bộ theo quan niệm của công chúng và nhà báo ở các
địa phương được khảo sát
Dấu hiệu ngôn ngữ nhận diện tính địa phương trong
PSTSTH theo quan niệm của công chúng và nhà báo
Các yếu tố góp phần làm rõ tính địa phương trong
các PSTSTH ở các đài theo quan niệm của công
chúng và nhà báo
Đánh giá về tính chính xác của các nội dung phản ánh

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Tại Việt Nam, trong nhiều năm qua, truyền hình luôn được công chúng
đặc biệt quan tâm và ưu ái từ các kênh truyền hình quốc gia đến các kênh đài
Phát thanh - Truyền hình địa phương trên mọi miền đất nước. Tuy nhiên,
những năm gần đây, sự xuất hiện và cạnh tranh khốc liệt của các loại hình
thông tin hiện đại mà đặc biệt là báo mạng điện tử, đã khiến cho truyền hình ít
nhiều mất đi “thị phần” và độ “nóng” của mình. Đứng trước nhiều sự lựa
chọn ấy, công chúng tiếp nhận từ thế bị động (buộc phải xem) trước đây sang
thế chủ động (được lựa chọn). Chỉ riêng truyền hình, hiện có gần 200 kênh
trong và ngoài nước với hàng trăm chương trình phát sóng 24h/ngày cho thấy
“bữa tiệc” truyền thông luôn đầy ấp, hết mực chiều lòng khán giả.
Vấn đề đặt ra là, làm thế nào để “chiều lòng” và giữ chân các khán giả
khó tính, những khán giả có nhu cầu tiếp nhận và thụ hưởng thông tin ngày
càng cao? Câu trả lời thuyết phục hơn cả có lẽ là, các đài truyền hình địa
phương, để tránh bị “hòa tan” hoặc trở thành “cái bóng” của các hãng truyền
hình lớn, ngoài việc đáp ứng những đòi hỏi khắt khe về chuyên môn, nghiệp
vụ và công nghệ, nhất thiết phải tạo được “bản sắc riêng”, dấu ấn về “tính địa
phương” của mỗi đài. Bởi, đây không đơn thuần chỉ là yếu tố “nhận diện” sự
khác giữa các đài mà còn là sự khẳng định “tính trội”, sự hấp dẫn; khả năng
đáp ứng nhu cầu, thị hiếu và sự lựa chọn ngày càng khắt khe của công chúng
truyền hình.
Được phát vào khung “giờ vàng”, phóng sự trong các chương trình thời
sự của các đài PT-TH cả nước luôn được khán giả “xem” và “soi” nhiều nhất.
Phóng sự như “nam châm” có sức hút mạnh mẽ với công chúng bởi sự sinh
động và đa dạng trong đề tài phản ánh, sức hấp dẫn từ hình ảnh trực quan
sống động, bởi ngôn ngữ linh hoạt; bút pháp giàu tính chính luận và văn học
thông qua kỹ thuật dàn dựng, âm thanh và nhịp điệu… Cùng với thể loại tin,




3
chỉ rõ các yếu tố tác động đến xây dựng tính địa phương trong các PSTSTH.
Trên cơ sở đó, Luận văn đề xuất các giải pháp khắc phục hạn chế, yếu kém để
từng bước nâng cao tính địa phương trong PSTSTH ở các đài PT-TH khu vực
Tây Nam bộ hiện nay, góp phần tăng cường tính thực tiễn, sự tương tác đa
chiều, tạo sức hấp dẫn, cuốn hút người xem địa phương và đồng thời, nâng
cao hơn nữa hiệu quả thông tin tuyên truyền và giáo dục, định hướng dư luận
xã hội để thực hiện tốt các nhiệm vụ phát triển kinh tế - chính trị - xã hội của
địa phương.
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Trước nay, có khá nhiều tài liệu, sách báo, các công trình nghiên cứu và giáo
trình giảng dạy chuyên sâu về thể loại “Phóng sự” báo chí nói chung và
“Phóng sự truyền hình” nói riêng. Tuy chưa có được một chuẩn thống nhất,
vẫn còn nhiều góc nhìn, quan niệm khác nhau về thể loại này nhưng hầu hết
đều xem Phóng sự là một thể loại báo chí quan trọng được công chúng quan
tâm và yêu thích nhất. Nhiều người còn xem đây là thể loại “anh cả”, bởi nó
chiếm vị trí chủ lực ở hầu hết các báo từ báo in, báo nói, báo điện tử đến báo
hình. Nói như một nhà báo nổi tiếng của Pháp thì phóng sự là thể loại “có vị
trí quyến rũ hơn cả trong nghề báo”. Chính từ sự quyến rũ ấy mà không ít các
nhà báo đã dấn thân “sống chết” cùng phóng sự trong suốt cuộc đời làm báo
của mình. Họ sống và viết đôi khi chỉ vì một lý do đơn giản: muốn viết những
gì mình nghe, mình thấy, mình biết, những điều mình trăn trở mà bạn đọc
quan tâm. Với công chúng, đa số thích phóng sự để thỏa mãn trí tò mò, cơn
khát thông tin và nhu cầu cảm xúc thẩm mỹ. Dường như quanh phóng sự luôn
có một trường lực hấp dẫn mạnh mẽ, với rất nhiều thứ ánh sáng: đam mê,
khát vọng, sự bay bổng và hiện thực, những thân phận và mơ ước, những trăn
trở và suy nghĩ; khi phũ phàng, trần trụi, lúc lãng mạn, phiêu du…Hiếm có
thể loại báo chí nào đạt được sự đa dạng, phong phú và đầy sắc màu đến vậy.
Trong cuốn “Phóng sự báo chí hiện đại”, tiến sĩ Đức Dũng khẳng định:



5
loại báo chí chính luận nghệ thuật” của Dương Xuân Sơn và “Phóng sự
truyền hình- lý thuyết và kỹ năng nghề nghiệp” của Nguyễn Ngọc Oanh (chủ
biên)...
Các tài liệu nêu trên đã cung cấp cho luận văn những thông tin nền
quan trọng và hữu ích, những góc nhìn thú vị đa chiều về báo chí, các thể loại
báo chí, về phóng sự và phóng sự truyền hình. Từ đó, ít nhiều gợi mở cho
luận văn cách tiếp cận và giải quyết vấn đề về lý luận cũng như thực tiễn cho
việc nghiên cứu đề tài được khách quan và toàn diện hơn.
Bên cạnh những công trình nghiên cứu mang tính lý luận và học thuật
cao, còn có một số tài liệu, sách báo đi sâu vào các kỹ năng nghiệp vụ, chuyện
“bếp núc” và kinh nghiệm viết phóng sự tiêu biểu như quyển Phóng sự từ
giảng đường đến trang viết hay Để viết phóng sự thành công, Nxb Thông tấn,
Hà Nội (2012) của nhà báo Huỳnh Dũng Nhân.
Trong quyển Phóng sự Việt Nam thời kỳ đổi mới, Nxb Chính trị- Hành
chính (2010), TS.Trịnh Thị Bích Liên đi sâu tìm hiểu về quá trình hình thành
và phát triển của phóng sự Việt Nam; đặc biệt là diện mạo của phóng sự Việt
Nam thời kỳ đổi mới với những trình bày, phân tích thuyết phục xoay quanh
các nội dung cơ bản và phong cách nghệ thuật đặc sắc của phóng sự Việt
Nam thời kỳ đổi mới từ việc “phơi bày những sự thật nóng bỏng, nhức nhối,
mờ chìm, khuất lấp” đến “phát hiện, biểu dương những giá trị tích cực trong
đời sống xã hội” và “khám phá muôn mặt cuộc sống từ những chuyện đời
thường mà không thường”. Trong chừng mực nhất định, tác giả đã cho thấy
những biểu hiện của tính địa phương trong phóng sự thông qua việc mô tả
diện mạo đời sống, chân dung và số phận của các nhân vật. Tuy nhiên, lĩnh
vực mà tác giả đề cập ở đây chủ yếu vẫn là phóng sự của loại hình báo in còn
tính địa phương trong phóng sự thời sự truyền hình vẫn còn là vùng đất trống
chưa có nhiều người khai phá!

sử dụng từ ngữ và khai thác chi tiết trong các phóng sự thời sự truyền hình
khu vực Tây Nam bộ so với Đài Truyền hình Việt Nam.
Một vài tác giả khác như Phan Tư Doãn trong Sử dụng phóng sự ngắn
truyền hình trong chương trình thời sự của Đài truyền hình TP. HCM, Luận


7
văn thạc sĩ - Học viện Báo chí và tuyên truyền, Hà Nội. (năm 2007); Dư Văn
Quảng trong Tổ chức sản xuất phóng sự nhiều kỳ cho chương trình thời sự ở
đài PTTH Phú Thọ (Luận văn thạc sĩ - Học viện Báo chí và tuyên truyền, Hà
Nội. (năm 2014) … đã đưa ra được những câu chuyện địa phương cụ thể khá
gần gũi, các bài học kinh nghiệm đáng suy ngẫm xoay quanh việc tố chức sản
xuất và sử dụng phóng sự thời sự ở đài PT-TH địa phương- trong đó có vấn
đề sản xuất phóng sự ngắn và phóng sự nhiều kỳ cho các chương trình thời sự
Tổ chức sản xuất phóng sự nhiều kỳ cho chương trình thời sự truyền
hình là cách thức triển khai ý tưởng, bố trí nhân lực, phương tiện và sắp xếp
quy trình sản xuất linh hoạt, phù hợp để không chỉ thông tin kịp thời về sự
kiện,vấn đề trong tin, phóng sự ban đầu mà còn có thể mở rộng, đi sâu, làm rõ
những vấn đề phát sinh, liên quan được khán giả quan tâm trong các chương
trình thời sự sau đó [44, tr.21].
Quả thật, có khá nhiều sách báo, công trình nghiên cứu về thể loại
phóng sự và phóng sự truyền hình với quy mô và góc nhìn khác nhau như
chúng ta vừa điểm qua. Song, nhìn chung, các công trình nghiên cứu nêu trên
chỉ tập trung đi sâu vào việc nâng cao chất lượng phóng sự trong các chương
trình thời sự truyền hình nói chung hoặc xoay quanh những vấn đề cụ thể về
các thể loại phóng sự truyền hình, các yếu tố nội dung và hình thức của phóng
sự, về ngôn ngữ, kết cấu và chi tiết hình ảnh trong phóng sự truyền hình hoặc về
quy trình tổ chức sản xuất phóng sự, các kỹ năng viết và dẫn hiện trường của
phóng viên ở các đài PT-TH địa phương và đài Truyền hình Việt Nam. Một vài
tài liệu nghiên cứu ít nhiều đề cập đến các nội dung có liên quan đến tính địa

- Đề xuất những gợi ý giải pháp để nâng cao việc xây dựng tính địa
phương trong PSTSTH trên các Đài địa phương ở Tây Nam bộ hiện nay.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu: Tính địa phương trong PSTSTH


9
4.2. Phạm vi nghiên cứu: Luận văn khảo sát phóng sự thời sự truyền
hình của 3 đài PT&TH: An Giang, Cà Mau và thành phố Cần Thơ. Thời gian
khảo sát từ tháng 6/2014- 6/2015.
5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
5.1. Cơ sở lý luận
Thực hiện luận văn, tác giả sử dụng lý luận chung mang tính hệ thống
về loại hình báo chí truyền hình, hệ thống lý thuyết về phóng sự, về công
chúng báo chí và tâm lý của công chúng báo chí... Từ đó, vận dụng vào việc
khảo sát, phân tích phóng sự trên 3 đài TP-TH: An Giang, Cà Mau và Thành
phố Cần Thơ.
5.2. Phương pháp nghiên cứu
Để thực hiện mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu nêu trên, tác giả thực
hiện các phương pháp nghiên cứu chính sau đây:
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
Giúp cho người nghiên cứu nắm được các nội dung và phương pháp
của các các nghiên cứu đã thực hiện trước đây; có thêm kiến thức sâu, rộng về
lĩnh vực đang nghiên cứu và làm rõ hơn đề tài nghiên cứu của mình.
- Phương pháp khảo sát thực tế
Khảo sát quy trình tổ chức sản xuất phóng sự truyền hình tại các đài
PT-TH địa phương nhằm làm rõ diện mạo chung cũng như đặc điểm riêng của
từng đài; những ưu thế và hạn chế như thế nào từ nội dung đến hình thức thể
hiện của phóng sự trong chương trình thời sự của 3 đài PT-TH An Giang, Cà
Mau và thành phố Cần Thơ trong phạm vi và giới hạn thời gian nghiên cứu

này theo đặc trưng thành thị và nông thôn. Cuối cùng, phát mỗi xã 100 phiếu/
tỉnh đối với nhóm công chúng và 50 phiếu/ tỉnh đối với nhóm nhà báo.


11
Về xử lý thông tin, Sau khi khảo sát thực địa, việc đầu tiên là nghiên
cứu kiểm tra toàn bộ các phiếu hỏi thu được xem có hoàn chỉnh và đảm bảo
chất lượng hay không nhằm tăng độ thận trọng và độ chính xác. Tiếp đến,
nghiên cứu thực hiện mã hóa và khung dữ liệu. Sau đó, nhập toàn bộ thông tin
thu thập được từ bảng hỏi vào khung dữ liệu đã tạo. Cuối cùng, chỉnh lý thống
kê đối với các cứ liệu cho báo cáo; kiểm tra giả thuyết nghiên cứu, trình bày
báo cáo. Tất cả những dữ liệu thu thập sẽ được xử lý bằng phần mềm SPSS
20.0.
Phần mềm SPSS là phần mềm chuyên xử lý thống kê xã hội. Đây là
phần mềm đáng tin cậy trong việc xử lý kết quả khảo sát định lượng. Bởi vì
công thức toán đã được lập trình sẵn trong quá trình xử lý. Các kết quả được
xử lý chủ yếu là bảng tần xuất, tương quan giữa các biến số.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài
6.1. Ý nghĩa lý luận
Luận văn góp phần hệ thống hóa thêm khung lý luận về phóng sự
truyền hình nói chung và cụ thể là tính địa phương của phóng sự truyền hình
trong các chương trình thời sự hiện nay. Từ đó, nêu ra những yêu cầu bức
thiết đối với đội ngũ trực tiếp tham gia thực hiện phóng sự thời sự truyền
hình, người tổ chức sản xuất cũng như các nhà quản lý báo chí… để đáp ứng
không ngừng nhu cầu tiếp nhận và thụ hưởng thông tin ngày càng cao của
công chúng xem đài địa phương.
6.2. Ý nghĩa thực tiễn
Góp thêm góc nhìn khách quan và chân thật về thực trạng sản xuất
phóng sự truyền hình của các đài PT-TH địa phương ở khu vực Tây Nam
Bộ trong sự biến động không ngừng của đời sống xã hội trên mọi lĩnh vực.

Phóng sự là gì? Câu hỏi khá quen thuộc được đặt ra từ lâu nhưng lời
đáp thì vẫn luôn ẩn chứa không ít điều mới mẻ và bất ngờ. Bởi, mỗi thời đại,
quốc gia và mỗi nhà nghiên cứu đều có thể đưa ra những định nghĩa riêng về
phóng sự từ các góc nhìn và cách tiếp cận vấn đề khác nhau.
Thuật ngữ phóng sự (gốc Tiếng Anh là reportage, tiếng Nga là
penopmax) có nghĩa là truyền đạt, báo tin, thông báo. Hiểu theo nghĩa Hán
Việt thì phóng là mở rộng ra. Sự là sự việc; phóng sự là mở rộng sự việc.
Phóng sự là phải có một sự việc nào đó rồi mới phóng rộng ra. Ở đây phóng
còn có nghĩa là tìm hiểu, hỏi han, mô tả chứ không phải là phóng tác, phóng
đại, phóng bút xa rời sự thật.
Tâm sự về con đường đến với phóng sự của mình, nhà văn Gabriel
Marquez - tác giả của giải Nobel văn học năm 1982- đã viết: “Câu hỏi đầu
tiên khi tôi bước vào nghề văn chương này là, mình ưa thích thể loại nào nhất.
Và cuối cùng tôi đã chọn phóng sự mà theo tôi là thể loại báo chí tự nhiên và
hữu ích nhất. Nó không chỉ gần đời sống mà còn thực hơn cả đời sống nữa”.
Ông nhấn mạnh nếu như truyện ngắn và tiểu thuyết chấp nhận mọi sự hư cấu
thì phóng sự phải trung thành với sự thực đến dấu chấm cuối cùng”. Cùng
quan điểm với Gabriel Marquez, nhà báo Pháp Jean Lacouture luôn xem
phóng sự có vị trí quyến rũ hơn cả trong nghề báo, bởi nó là thể loại giúp các
nhà báo dám truy đuổi đến cùng sự thật. Nhà báo Đỗ Doãn Hoàng (Báo Lao
động) cũng đã có nhận định tương tự rằng, phóng sự phản ánh người thật
việc thật với độ tin cậy cao và là cầu nối rất gần giữa mặt báo và cuộc sống.


14
Ở góc độ nghiên cứu báo chí, tác giả Đức Dũng (2002) cho rằng: “Phóng sự
là thể loại báo chí phản ánh các sự thật tiêu biểu chứa đựng mâu thuẩn và
trình bày sự thật đó dưới dạng một bức tranh sống động, nóng bỏng hơi thở
của đời sống hiện thực với những con người và sự việc xác thực” [9, tr.206].
Có thể thấy rằng, các quan điểm trên thể hiện ở mỗi góc độ tiếp cận

sự thực hiện [7, tr.59-60].
Nhà báo Huỳnh Dũng Nhân cho rằng phóng sự “một thể tài báo chí,
phản ánh những vấn đề có tính thời sự, có ý nghĩa chính trị xã hội được bạn
đọc quan tâm. Phóng sự có thể được viết bằng các bút pháp mang tính văn
học. Trong phóng sự có nhân vật và cái Tôi trần thuật. Phóng sự giúp bạn đọc
hiểu sâu sắc hơn, rõ hơn sự việc và chia sẻ được với tác giả những vấn đề
được đặt ra trong tác phẩm” [36, trang 36]. Đồng quan điểm với Huỳnh Dũng
Nhân, Giáo trình nghiệp vụ báo chí của trường Tuyên huấn Trung ương cũng
cho rằng: “Phóng sự là một trong những thể tài thông tin quan trọng của báo
chí có ít nhiều đặc trưng văn học” [37, trang 196]. Quan niệm này dường như
khá thống nhất với quan niệm của tác giả Đức Dũng cho rằng, “Phóng sự là
thể loại đứng giữa văn học và báo chí” [9, trang 27]. Trong khi đó, tác giả
Nguyễn Xuân Nam đã không xếp phóng sự vào báo chí, cũng không đặt nó
nằm ở ranh giới giữa báo chí và văn học mà xem nó được xác định như: “một
thể loại ký, nhằm ghi chép cụ thể tình hình một vấn đề, một sự kiện nào đó có
ý nghĩa thời sự”.
Như vậy, có khá nhiều quan niệm khác nhau trong xác định thể loại
phóng sự; song, các quan niệm này đã có sự thống nhất rằng, phóng sự luôn
đồng hành cùng với sự phát triển của văn học và báo chí. Tuy ra đời muộn
nhưng phóng sự là một thể loại có tốc độ phát triển nhanh và tác động mạnh mẽ
đến đời sống xã hội. Xuất phát điểm chỉ là một hình thức đưa tin mang tính thời
sự, phóng sự đã vượt lên để trở thành một thể loại báo chí (và văn học) vừa có
khả năng phản ánh chân thật, sinh động hiện thực khách quan vừa hấp dẫn, lôi
cuốn công chúng bởi sự phong phú, đa dạng trong hình thức thể hiện.


16
Dựa trên các quan niệm đã phân tích, chúng tôi cho rằng phóng sự là
một thể tài báo chí phản ánh chân thực hiện thực khách quan, người thật, việc
thật có tính thời sự bằng bút pháp miêu tả linh hoạt, giàu cảm xúc và đậm tính

“Mục đích của phóng sự truyền hình là truyền đạt lô gic của sự kiện một cách
nhanh chóng, mạnh mẽ và chân thật nhất. Người phóng viên trong phóng sự
của mình có vị trí tối ưu. Họ vừa là nhân chứng tối ưu vừa là nhân chứng trực
tiếp, vừa là người dẫn dắt, định hướng công chúng tiếp cận sự kiện mau lẹ và
hiệu quả nhất”.
Như vậy, quan niệm trên của các tác giả đều khá thống nhất và đồng
thuận về một số đặc trưng cơ bản của PSTH như sau:
Thứ nhất, các vấn đề, sự việc, sự kiện và con người có thực trong đời
sống xã hội là đối tượng của PSTH. Trong đó, các sự kiện, vấn đề phản ánh
đời sống xã hội của con người luôn mang tính thời sự nóng bỏng; thu hút sự
quan tâm của đông đảo công chúng.
Thứ hai, các vấn đề, sự việc, sự kiện… được phản ánh và trình bày một
cách lô gic trong bối cảnh không gian và thời gian cụ thể, xác thực; có quá
trình phát sinh và phát triển của nó.
Thứ ba, sự thật khách quan trong phóng sự được nhìn qua lăng kính
chủ quan của tác giả; thể hiện rõ rệt một quan điểm, chính kiến, thái độ và
tình cảm của tác giả và có tác dụng định hướng dư luận xã hội.
Thứ tư, phương tiện và chất liệu phản ánh đặc trưng của phóng sự
truyền hình là hình ảnh, âm thanh sống động, ngôn ngữ linh hoạt, chân thật và
hấp dẫn.
Có thể nói, trên cơ sở tìm hiểu, tiếp thu và kế thừa các quan niệm về
phóng sự của những nhà nghiên cứu đi trước, luận văn cũng đã xác định
rằng, “PSTH là thể loại báo chí phản ánh chân thật, sinh động các sự kiện,
hiện tượng ,vấn đề xã hội… mang tính thời sự nóng bỏng theo trình tự lô gic
khách quan phát sinh và phát triển của chúng bằng đặc trưng ngôn ngữ, hình


18
ảnh và âm thanh sống động; thông qua quan điểm chính kiến, góc nhìn chủ
quan tỉnh táo mà giàu cảm xúc của tác giả”.

người xem bằng những dòng hình ảnh và âm thanh liên tục về không gian và
thời gian thực diễn ra của các sự kiện, vấn đề... là dấu hiệu đặc trưng cơ bản
nhất của phóng sự truyền hình.
Sự kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh thông qua kỹ thuật dựng hình
của phóng viên sẽ mang đến cho công chúng một bức tranh trực quan, sống
động về câu chuyện đang được kể. Các yếu tố kỹ thuật của hình ảnh có thể kể
đến: khuôn hình, cở cảnh, bố cục, ánh sáng, các động tác máy… Âm thanh
bao gồm: tiếng động hiện trường, lời thoại và phát biểu của nhân vật, lời dẫn
của phóng viên tại hiện trường, lời đọc của phóng viên, của phát thanh viên
và âm nhạc sử dụng trong phóng sự.
1.1.3.2. Đặc trưng về ngôn ngữ
Song, đặc trưng của phóng sự truyền hình không chỉ biểu hiện ở yếu tố
hình ảnh và âm thanh mà còn ở ngôn ngữ biểu đạt. Dù hình ảnh và âm thanh
đều có ngôn ngữ riêng của nó; có khả năng chuyển tải nội dung thông tin cơ
bản mà người xem vẫn có thể cảm nhận được (như khi xem phóng sự không
lời bình) nhưng để hiểu tường tận câu chuyện, cảm và hiểu thấu đáo vấn đề,
sự việc và sự kiện tại sao diễn ra và diễn ra như thế nào thì trong phóng sự
truyền hình không thể thiếu ngôn ngữ và lời bình của tác giả: “Vì chức năng
mô tả do các camera thực hiện cho nên các PV có chức năng đưa ra những lời
giải thích kèm theo các hình ảnh, kể về những tình huống không thấy được
của sự việc xảy ra” (trang 60).
Như vậy, ngôn ngữ trong phóng sự truyền hình có đặc trưng gì khác so
với phóng sự báo in, phóng sự phát thanh? Trước hết, đó là sự tiết chế tối đa
ngôn từ, phải thật kiệm lời. Ngôn ngữ ngắn gọn, súc tích, dễ hiểu vẫn là yêu
cầu chung của các loại hình báo chí. Song, với truyền hình cần tuân thủ
nghiêm ngặt yêu cầu này. Bởi hình ảnh đã nói, âm thanh cũng đã nói. Lời
bình trong phóng sự truyền hình chỉ nói những gì mà âm thanh và hình ảnh