Tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến
Tài liệu hướng dẫn cán bộ chuyên ngành Việt Nam

Martha J Garrett
Phát triển năng lực truy cập và sử dụng thông tin y tế trực tuyến
Trường Đại học Y tế công cộng, INASP, và INFORM



Tìm kiếm thông tin y tế trực tuyến
Tài liệu hướng dẫn cán bộ chuyên ngành Việt Nam

Tái bản có sửa chữa và mở rộng, 3/ 2011

Martha J Garrett, INFORM
Với các đóng góp từ
Các thành viên nhóm Giảng viên chính quốc gia Việt Nam

Biên soạn cho chương trình
‘Phát triển năng lực truy cập và sử dụng thông tin y tế trực tuyến’
Hoạt động hợp tác giữa Trường Đại học Y tế công cộng, Việt Nam,
Mạng Ấn phẩm khoa học quốc tế (INASP), và
Mạng tài liệu và nguồn thông tin trực tuyến quốc tế (INFORM)



Mục lục
Lời nói đầu
Về tài liệu này
Về INFORM & CERTIOREM
Về chương trình Thông tin y tế cho Việt Nam


Sử dụng WWW
Di chuyển trên Web & tìm kiếm các trang Web

76

Tìm kiếm các nguồn thông tin chuyên ngành tại các trang tin cậy
Tìm kiếm thông tin tại WHO, NIH, & NLM
Tìm kiếm thông tin về các chuyên ngành
Tìm kiếm thông tin theo vùng

87
95
134

Tìm kiếm thông tin hỗ trợ các mục đích chuyên môn
Tìm kiếm thông tin hỗ trợ EBM
Tìm kiếm thông tin hỗ trợ giảng dạy
Tìm kiếm thông tin hỗ trợ nghiên cứu
Tìm kiếm thông tin về việc tìm tài trợ
Tìm kiếm thông tin hỗ trợ cách viết và truyền thông
Tìm kiếm thông tin hỗ trợ phát triển chuyên môn

140
146
150
160
163
166


nghiên cứu viên về sức khỏe bà mẹ và trẻ em quốc tế tại Uppsala University, Thụy Điển.
Sau khi bắt đầu quan tâm tới các vấn đề thông tin y học, bà nhận được bằng đại học từ
Trường Khoa học thông tin và Thư viện Thụy Điển. Kể từ năm 2004 bà làm việc chuyên
về truy cập thông tin y tế và đến đào tạo tại Châu Phi, Châu Á, NIS và viết hơn 35 cuốn
tài liệu hướng dẫn INFORM cho cán bộ y tế ở nhiều nước thu nhập thấp và trung bình
thấp.

Về sao chép và phân phát các tài liệu này
Các cán bộ y tế nhận được cuốn tài liệu này đều được khuyến khích chia sẻ thông tin tới
những người khác trong lĩnh vực y tế, nhằm hỗ trợ xây dựng nên năng lực tìm kiếm thông
tin ở Việt Nam. Tất cả các tài liệu hướng dẫn của INFORM đều không giữ bản quyền, cả
ở dạng in trên giấy và dạng số hóa. Chi tiết có tại đường dẫn: Creative Commons
Attribution-Noncommercial-No Derivative Works 3.0 Unported License. Tóm lại, cuốn
tài liệu hướng dẫn này có thể được sao chụp và chia sẻ mà không có bất cứ giới hạn nào,
trừ việc mua bán. Hình thức và nội dung bên trong phải được giữ nguyên như bản gốc.
Không được có bất cứ thay đổi hoặc bổ sung nào. Các bản dịch có thể bổ sung thêm tên
người dịch nhưng phải giữ nguyên tên tác giả.

i


Người đọc muốn chia sẻ bản số của cuốn tài liệu này có thể tải và lưu dạng pdf từ trang
INFORM (http://www.inform-network.org) và gửi cho đồng nghiệp, sinh viên hoặc phát
miễn phí dưới dạng đĩa CDs.
Tuy nhiên, cách tốt hơn là gửi qua thư điện tử cho mọi người đường dẫn tới trang
INFORM và khuyến khích họ tải và lưu tại máy tính của mình cuốn tài liệu này. Với cách
này, người dùng sẽ quen thuộc hơn với trang INFORM và có thể vào đây thường xuyên
để xem các cập nhật của cuốn này cũng như các tài liệu hướng dẫn khác. Một lợi thế nữa
là tại INFORM chúng tôi có thể thấy sự quan tâm từ phía Việt Nam tăng lên thể hiện qua
số lượt vào trang web tăng. Không hề có yêu cầu phải đăng ký để sử dụng trang web hoặc

nghị liên lạc với tác giả, Martha Garrett, tại địa chỉ cung cấp ở chương sau.

ii


Bản này của cuốn tài liệu tập huấn đề cập tới một số chủ đề mới do các bác sĩ Việt Nam
yêu cầu, và do ông Rolf Johansson, một bác sĩ người Thụy Điển đã làm việc tại Việt Nam
từ đầu những năm 1980, hiện vẫn đang tham gia một số dự án với Việt Nam đề xuất.
Hầu hết các nguồn tin trong cuốn sách này đều đáp ứng được ba tiêu chí sau:
 Chúng phải được miễn phí cho người dùng. Có một số rất ít nguồn yêu cầu trả tiền
nhưng vẫn được đưa vào đây vì không có nguồn miễn phí nào thay thế.
 Chúng phải liên quan tới Việt Nam. Chỉ các nguồn tin mà các cơ quan hoặc cá
nhân người Việt Nam được phép truy cập mới được đưa vào đây. Hầu hết chúng
đều để phục vụ cho khai thác ở những nước như Việt Nam.
 Chúng phải có chất lượng về mặt chuyên môn. Phần lớn các nguồn tin ở đây đều
của các tổ chức lớn hoặc được liệt kê tại những cổng thông tin được điều hành cẩn
thận. Chúng tôi đã cố gắng hết sức để chỉ lấy những nguồn thông tin lâm sàng nếu
chúng là những nguồn thông tin dựa trên bằng chứng, và những nguồn thông tin
khác nếu được chỉ dẫn và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế.

Tuyên bố về mục đích sử dụng và tuyên bố về từ chối
Cuốn tài liệu tập huấn này không phải là sách giáo trình y khoa hoặc y tế công cộng và
không nhằm mục đích được sử dụng như một nguồn hàng đầu về thông tin y tế. Thay vào
đó, nó là hướng dẫn phục vụ cho các bác sĩ và cán bộ y tế, giúp họ tìm kiếm được những
nguồn thông tin chất lượng cao trên Web.
Chúng tôi giả định rằng những người đọc tại Việt Nam sẽ sử dụng máy tính được trang bị
phần mềm MicroSoft, quen thuộc với Google và có thể cả EndNote. Những giả thiết này
hoàn toàn không dựa trên việc những công cụ trên được ưa thích hơn những công cụ thay
thế khác, mà dựa trên những quan sát- được thực hiện ở nhiều địa phương khác nhau trên
khắp Việt Nam trong vài năm qua- về những công cụ hiện đang được các cán bộ y tế Việt

Về các ảnh chụp màn hình
Các ảnh chụp màn hình có trong cuốn tài liệu này không ám chỉ chứng nhận của
INFORM với các tổ chức sở hữu những trang web đó.
Ảnh chụp màn hình được thêm vào tài liệu tập huấn nhằm phục vụ các mục đích giáo dục.
Bất cứ ai đã từng giảng dạy cho đối tượng là những cán bộ chuyên ngành, có ít kinh
nghiệm làm việc trực tuyến đều biết rằng cảm giác không được định hướng và không chắc
chắn là những rào cản chính đối với học tập hiệu quả. “Liệu tôi đã vào đúng chỗ chưa
nhỉ?” là một trong những câu hỏi phổ biến nhất thường được học viên các hội thảo đưa ra.
Ảnh chụp màn hình giờ đây được thêm vào nhằm đảm bảo với người dùng của tài liệu này
rằng họ đang vào các địa chỉ đúng.

Về các câu chuyện
Ngoài câu chuyện ngụ ngôn về những chiếc chìa khóa bị thất lạc, tất cả các truyện khác
đều là thực- thật đáng kinh ngạc phải không nào? Tuy nhiên, các tình tiết đã được thay đổi
nhằm bảo vệ quyền riêng tư của những người liên quan.

iv


Về INFORM & CERTIOREM
Công việc của INFORM
INFORM (International Network for Online Resources & Materials) hỗ trợ sự phát triển
bằng cách cung cấp đào tạo tại chỗ về tìm kiếm thông tin cho các nước thu nhập thấp và
trung bình thấp. Các nhóm đối tượng chủ yếu bao gồm bác sĩ lâm sàng, những nhà nghiên
cứu, giáo viên, người hoạch định chính sách, nhân viên y tế cộng đồng trong mảng y,
cũng như cán bộ thư viện và chuyên gia thông tin trong lĩnh vực này. INFORM cũng có
kinh nghiệm tập huấn thông tin về các chủ đề khác, bao gồm quyền con người, luật quốc
tế, toán và vật lý.

Nơi INFORM làm việc



Tập huấn INFORM luôn luôn được tổ chức với sự cộng tác của một đơn vị đối tác, đó có
thể là một trường đại học, bệnh viện, tổ chức nghề nghiệp, bộ hoặc tổ chức phi chính phủ.
Phương pháp cộng tác của chúng tôi được hình tượng hóa trong lô-gô với hình hai người
nắm tay nhau.

Tập huấn của INFORM bao quát những gì
Tập huấn INFORM bao quát được toàn bộ các nguồn thông tin trực tuyến hiện có ở quốc
gia tổ chức tập huấn, chú trọng vào các tài liệu miễn phí hoặc được trả phí trước. Ở những
nước đủ điều kiện truy cập các tạp chí toàn văn miễn phí từ các chương trình truy cập bao
cấp quốc tế hoặc các bố trí theo quốc gia, học viên học cách sử dụng truy cập đó và nếu
cần, được hỗ trợ đăng ký cho đơn vị của họ.
Nội dung cụ thể phụ thuộc vào trọng tâm của hội thảo. Thông thường, nhiều chục nguồn
cụ thể được giới thiệu và thực hành. Các nguồn tin thường được giới thiệu trong các hội
thảo cho cán bộ y tế có thể kể đến:
 Medline/PubMed, bao gồm các vấn tin lâm sàng, các giới hạn và bộ lọc toàn văn miễn
phí;
 WHO, NIH, và các chị em như K4Heath với vai trò là những nguồn cung cấp ấn phẩm
chính;
 GFMER và National Guideline Clearinghouse về các hướng dẫn lâm sàng;
 FreeMedicalJournals, Highwire, OpenJ-Gate, DOAJ, và những trang web khác cung
cấp danh sách tạp chí truy cập miễn phí;
 INASP/PERii, cung cấp truy cập trả trước tới các tạp chí hàn lâm ở nhiều quốc gia;
 HINARI, AGORA, và OARE: qua đó người dùng ở hầu hết các nước thu nhập thấp có
thể truy cập tới nhiều triệu bài báo toàn văn từ các tạp chí hàn lâm quốc tế hàng
đầu;
 Cochrane và các trang EBM khác về tổng quan hệ thống
 Essential Health Links và những trang khác cung cấp các bộ liên kết có quản lý;
 FreeBooks4Doctors, medicalstudent.com, và những nguồn khác cung cấp sách điện tử

học Uppsala, Swedish Programme for Information and Communication Technology in
Developing Regions (SPIDER), và Swedish InDevelop Foundation.

Làm cách nào liên hệ được với INFORM
Những ai muốn có thêm thông tin hoặc muốn tổ chức tập huấn nên liên hệ với Martha
Garrett hoặc Anders Wändahl hoặc vào trang web của INFORM tại địa chỉ dưới đây.
Dr Martha J Garrett, PhD
Director, CERTIOREM
Trainer, INFORM
Övre Slottsgatan 28B
SE-75312 Uppsala, Sweden
Tel: +46-(0)18-127752 Mobile: +46-(0)730-500-368
E-mail: [email protected]
Mr Anders Wändahl
Vice-Director, CERTIOREM
Trainer, INFORM
Librarian, Karolinska Institute
Tel: +46-(0)8-524-84059
Email:[email protected], [email protected]
Web address: http://www.inform-network.org

vii


Về chương trình thông tin y tế Việt Nam
Chương trình thông tin y tế quốc gia Việt Nam, tên chính thức là ‘Phát triển năng lực truy
cập và sử dụng thông tin y tế’ được thực hiện nhằm xây dựng một nhóm các giảng viên
với kỹ năng nâng cao trong giảng dạy về các nguồn thông tin trực tuyến sẵn có cho các
chuyên gia y tế ở Việt Nam. Trong số nhóm giảng viên còn theo chương trình đến cuối
cùng, có 6 bác sĩ y khoa và 10 cán bộ thư viện, nhiều người trong số này có bằng cấp nâng

những phiên dịch xuất sắc đã hỗ trợ chúng tôi trong nhiều hội thảo khác nhau.
Mặc dù chương trình đã chính thức kết thúc, chúng tôi vẫn đang lập kế hoạch cho việc
tiếp tục ‘tiếp cận’ tới các mảng khác của lĩnh vực y tế ở Việt Nam. Các giảng viên đều hi
vọng vào khả năng tiến hành tập huấn cho các bác sĩ và những người làm thực hành lâm
sàng trong các bệnh viện tại Việt Nam.
viii


Thông tin liên lạc của nhóm giảng viên chính Việt Nam
Tên

Đơn vị

Địa chỉ e-mail

Nguyễn Hải Hà
Martin Belcher
Martha J Garrett

Đại học Y tế công cộng
INASP, Anh/Thụy Điển
INFORM, Thụy Điển

[email protected]
[email protected]
[email protected]

Ngô Huỳnh Hồng Nga

Trung tâm học liệu Cần Thơ


Trung tâm học liệu Đà Nẵng

[email protected]

Trần Nữ Sơn Thi
Nguyễn Hữu Châu Đức

Đại học Y Huế
Đại học Y Huế

[email protected]
[email protected]

Tôn Nữ Phương Mai
Võ Thúy Hoa

Trung tâm học liệu Huế
Trung tâm học liệu Huế

[email protected]
[email protected]

Vũ Thị Yến Hồng
Nguyễn Hoài Nam

Trung tâm học liệu Thái Nguyên
Trung tâm học liệu Thái Nguyên

[email protected]


[email protected]

Hồ Thông Minh

ix

[email protected];
[email protected]


x


Khám phá truy cập bạn đã có
Bạn là một cán bộ y tế ở Việt Nam. Vì bạn sống ở đây, chứ không phải ở một nước phát
triển cao nào khác, bạn có thể cho rằng mình ít có được các quyền truy cập vào những
thông tin chuyên ngành trực tuyến như sách điện tử, các hướng dẫn lâm sàng, các bài báo
nghiên cứu hay các tài liệu giảng dạy. Tuy nhiên, trên thực tế, nhờ một loạt các chương
trình quốc tế mà bạn được truy cập miễn phí tới rất nhiều những thông tin này.

Bạn là một cán bộ làm việc trong lĩnh vực y tế ở Việt Nam

Vô cùng nhiều các nguồn thông tin miễn phí, nhưng lại dễ bị bỏ qua
Rất khó để tính được giá trị của các nguồn thông tin trực tuyến miễn phí đối với những
cán bộ y tế như bạn, nhưng chắc chắn con số đó sẽ vượt hơn mức hàng triệu đô la mỗi
năm. Những nguồn thông tin này bao gồm hàng triệu bài báo toàn văn từ các tạp chí quốc
tế, hàng ngàn cuốn sách điện tử miễn phí trong lĩnh vực y học và sức khỏe, các hướng dẫn
lâm sàng phục vụ cho việc thực hành dựa trên bằng chứng, những tài liệu giảng dạy miễn
phí như các khóa học liệu mở hoặc các bài trình bài.

“Ồ, đó chỉ là nơi chúng tôi hay ngồi nói chuyện thôi mà”- một người đàn ông trả lời.
“Nó ở đây lâu chưa ạ?”- cô tò mò.
“Nhiều năm rồi” – một trong những người phụ nữ đáp.
Cô chuyên gia thủy văn đề nghị được đưa tới gặp người cao tuổi nhất trong làng, một cụ
ông rất già. “Khi ông còn trẻ, phiến đá đó đã ở giữa làng chưa ạ?- cô hỏi.
“Ồ, không” ông cụ trả lời. “Khi tôi còn bé, có một cái hố ở đó, và bọn trẻ con bị cấm
không được phép lại gần. Rồi sau đó người ta mang thuyền chở tảng bê tông đó tới, và từ
đấy bọn trẻ con chúng tôi được phép chơi tại đây.”
Cô chuyên gia thủy văn đưa một nhóm những người tình nguyện khỏe mạnh trở lại sân
làng. Họ nhấc phiến bê tông sang một bên, và…đó chính là cái miệng giếng. Sâu dưới
lòng đất, họ tìm thấy một cái giếng hoàn hảo, chứa đầy nước sạch. Trong hơn một năm
qua, dân làng đã ngồi trên miệng một cái giếng và phàn nàn về việc thiếu nước.

2


Mối nguy hiểm của việc bỏ qua các cán bộ thư viện
Một câu hỏi thường gặp tại các hội thảo của INFORM là: “Tại sao các cán bộ thư viện
không nói cho chúng tôi biết cách để truy cập các nguồn thông tin trực tuyến phục vụ cho
công việc chuyên ngành?!”
Ồ, đôi khi cán bộ thư viện cũng không làm đúng với vai trò của mình trong trường hợp
này. Nhưng trong các trường hợp khác, họ cũng đã cố gắng để phổ biến thông tin về các
nguồn tin, nhưng người dùng tin lại không chịu lắng nghe.

Thông báo không được đọc: Câu chuyện về nguồn lực bị bỏ qua
Một giảng viên INFORM chuẩn bị tới một nước Châu Á. Đồng nghiệp đề nghị cô tới gặp
nhóm các nhà nghiên cứu vẫn phàn nàn về việc họ không truy cập được bất cứ tạp chí
nào. “Họ nói là họ chẳng có gì cả,”- người đồng nghiệp giải thích. “Tôi hợp tác nghiên
cứu với họ, và họ đã email cho tôi, đề nghị chuyển các bài báo cho họ qua đường fax.
Nhưng tôi không chắc lắm về quy định bản quyền, tôi cũng không muốn họ lệ thuộc vào

hợp khi áp dụng trong tìm kiếm thông tin chuyên ngành. Các thư viện y tại địa phương
của bạn là nơi đầu tiên bạn nên bắt đầu tìm kiếm. Lẽ tất nhiên, thư viện là nơi bạn có thể
tìm đọc được những cuốn sách và các tạp chí in. Không những thế, các thư viện tại địa
phương của bạn còn có thể là chỉ dẫn quan trọng tới các nguồn thông tin trực tuyến, bao
gồm cả các tạp chí điện tử. Thậm chí nếu bạn không thuộc một trường đại học nào, bạn
vẫn có thể sử dụng các dịch vụ của thư viện địa phương được.

Các tạp chí bị “giấu”: Câu chuyện về những nguồn tin bị bỏ qua
Chương trình HINARI được bắt đầu vào năm 2000, nhằm cung cấp truy cập tới tạp chí
cho nhiều quốc gia. Chẳng bao lâu sau đó, một bác sĩ nhi khoa từ một trong các nước mới
tách ra độc lập của Liên Xô cũ tham gia học một khóa đào tạo của INFORM tại Thụy
Điển và được học về HINARI. Khi về nước, chị đã liên lạc với thư viện ở cơ quan mìnhmột trong những trường đại học y hàng đầu của cả nước- và đăng ký để có được tên truy
cập và mật mã khai thác HINARI. Đồng thời, chị cũng thông báo cho các đồng nghiệp của
mình biết và họ đã khai thác rất hiệu quả các tạp chí điện tử của HINARI.
Tuy nhiên, đất nước đó càng ngày càng phát triển và chẳng bao lâu họ không còn nằm
trong diện được truy cập miễn phí vào HINARI nữa. Trước thực tế không còn khai thác
được 100 tạp chí hàng đầu về nhi khoa qua HINARI như trước, các bác sĩ nhi tại trường
đại học cảm thấy nản. Giờ đây họ chỉ đọc được những tạp chí truy cập mở (miễn phí với
tất cả mọi người) nhưng thậm chí cũng chỉ tìm được vài nhan đề vì không biết phải tìm
chúng ở đâu.
Cuối cùng nhóm đã liên lạc với INFORM và tổ chức một hội thảo kéo dài trong 2 ngày
chỉ tập trung duy nhất vào các tạp chí truy cập mở.
Đêm trước khi đi đào tạo, người giảng viên của INFORM quyết định sẽ kiểm tra trang
web của trường đại học y nói trên. Mặc dù tất cả đều bằng một thứ ngôn ngữ mà chị
không biết, chị đã chọn ra những từ về thư viện (và nháy chuột vào), về các nguồn tin điện
tử (nháy chuột vào), các tạp chí điện tử (nháy chuột!). Kết quả hiện ra một danh sách các
tạp chí điện tử được thư viện đăng ký thông qua một hiệp hội quốc gia. Danh sách này
gồm hàng ngàn tạp chí, trong đó có hơn 100 tạp chí hàng đầu về nhi khoa.
Ngày hôm sau, tại trường đại học y có khoảng 30 bác sĩ nhi tập trung để tham dự hội thảo.
Câu đầu tiên mà giảng viên nói là: “Xin lỗi các bạn, nhưng tôi chưa hiểu rõ lắm. Tại sao

học, nháy chuột vào đường liên kết dẫn tới thư viện, và tìm thấy một thông báo như sau:
“Các đối tượng không thuộc trường đại học nhưng có mong muốn được sử dụng các
nguồn thông tin tại thư viện có thể đăng ký thẻ mượn bạn đọc ngoài, cho phép truy cập tới
tất cả các nguồn thông tin tại đây. Mẫu đăng ký có trực tuyến, và phải được nộp lại cho
cán bộ thư viện.”
“Ồ,” giảng viên nói “Có vẻ ở đây các bạn có một thư viện rất thân thiện đấy! Các bạn nên
đến đó và đăng ký thẻ mượn bạn đọc ngoài đi thôi.”
“Không đâu“, một học viên nói, “Chỉ phí thời gian thôi mà. Họ không chịu hỗ trợ chúng
tôi đâu. Họ sẽ chẳng bảo giờ cấp thẻ cho những đối tượng như chúng tôi.”
Đúng lúc đó, một học viên khác, trông có vẻ rất ngượng ngùng, lôi từ trong ví ra một
chiếc thẻ, chính là chiếc thẻ mượn dành cho bạn đọc ngoài của thư viện trường đại học đó
và nói rằng anh ta có nó đã khá lâu rồi. (Anh ta chỉ không nói vì sao anh ta lại không bảo
cho các đồng nghiệp của mình trong mạng lưới NGO về nguồn lực tại chỗ tuyệt vời này
mà thôi!)

5


Vấn đề với Google
Rất nhiều cán bộ y tế vào Google khi họ cần thông tin. Tiếc rằng Google lại thường bỏ
qua những nguồn tốt nhất. Ngay cả những người không tin là những thông tin họ cần có
thể tìm được qua Google vẫn quay lại tìm kiếm trong Google chỉ bởi vì họ cảm thấy thoải
mái ở đó, và vì họ thấy hoảng khi mò mẫm trong những vùng đất chưa được khám phá
trên Internet. Dưới đây là một câu chuyện mô phỏng theo chuyện ngụ ngôn nổi tiếng của
Mulla Nasrudin, minh họa cho vấn đề này.

Chìa khóa bị đánh mất
Một người phụ nữ đang đi bộ về nhà trong đêm. Khi gần đến khu mình ở, cô nhìn thấy có
một bóng người đang bò loanh quanh trên nền đất, trong quầng sáng ngay phía dưới cây
đèn đường. Thoạt tiên cô cảm thấy hoảng sợ, nhưng rồi nhận ra đó chính là người hàng

một cơ sở dữ liệu hoặc một mục lục tra tìm trên máy (OPAC) - tất cả đều được mô tả
trong tài liệu này. Không có một công cụ nào hay một nguồn tài nguyên thông tin nào
luôn giữ vị trí số 1 cả! Hãy suy nghĩ về những gì bạn đang tìm kiếm và bắt đầu bằng việc
sử dụng những gì mà bạn tin là thích hợp nhất nhưng cũng đừng quên thử những phương
tiện/nguồn tin khác nữa.
 Thử các phép tìm kiếm nâng cao
Nhiều nguồn thông tin trực tuyến cho phép tìm kiếm nâng cao. Thử sử dụng nó luôn là
một ý hay vì bạn có nhiều khả năng hơn trong việc xây dựng cụm từ tìm kiếm.
 Dành thời gian ghi chú một cách cẩn thận
Nếu bạn không thể tài tài liệu trực tiếp về máy tính của mình, đừng quên lấy các thông tin
thư mục của tài liệu đó để có thể tìm theo cách khác. Hãy đọc chương nói về các trích dẫn
để xem bạn sẽ cần phải lấy được những chi tiết nào. Viết những thông tin thư mục này
một cách cẩn thận và không dùng những từ viết tắt do bạn tự tạo ra.
 Đọc các hướng dẫn hoặc thử nghiệm
Không phải tất cả các nguồn thông tin đều giống nhau. Bạn có thể hình dung một hệ thống
hoạt động như thế nào bằng cách thử nghiệm hoặc đọc cách hướng dẫn. Trong một số
trường hợp, thậm chí bạn còn tìm được tài liệu hướng dẫn trực tuyến, cho phép bạn từng
bước thực hiện quá trình tìm kiếm thông tin.
 Cuộn, nháy chuột, cuộn, nháy chuột, cuộn, nháy chuột
Khi vào một trang web mới, hãy nhớ rằng đôi khi cái bạn cần lại nằm tận cuối trang đó
hoặc trên một trang khác. Điều đó có nghĩa là bạn phải di chuyển loanh quanh. Cuốn
xuống tận phía cuối trang. Nháy chuột vào một chỗ nào đó và xem nó sẽ dẫn bạn tới đâu.
Cuộn, nháy chuột! Nháy chuột, cuộn!
 Lưu các tài liệu ở dạng số
Bạn có thể lưu phần lớn các tài liệu trực tuyến vào máy tính hoặc thẻ nhớ USB hoặc một
thiết bị lưu trữ khác. Nhiều tài liệu ở dạng pdf, nhưng cũng có những tài liệu khác dạng
Word, Powerpoint (PPT), hoặc là toàn bộ các trang Web.
 Tận dụng các phần mềm quản lý tài liệu tham khảo
Phần mềm quản lý tài liệu tham khảo giúp xác định, thu thập và quản lý các thông tin thư
mục. Hãy kiểm tra xem tại cơ quan hay tổ chức của bạn có sẵn phần mềm quản lý tài liệu

động. Và họ bắt đầu phàn nàn- với gia đình, với bạn bè, với đồng nghiệp của họ, và thậm
chí, với cả những người lạ, nhưng họ lại không liên hệ với những người đang quản lý
trang web đó!
Nếu bạn cố gắng sử dụng một nguồn tin trực tuyến và nó không chạy tốt, hãy gửi thư điện
tử tới những người quản lý web hoặc một ai đó chịu trách nhiệm ở đó, nói cho họ biết về
vấn đề bạn đã gặp phải. Nếu có thể, hãy gửi kèm ảnh của màn hình để minh họa cụ thể
khó khăn của bạn. Chụp ảnh màn hình rất đơn giản. Trong chương về các nguồn thông tin
hỗ trợ giảng dạy ở phần sau của cuốn sách này có hướng dẫn cách làm và sử dụng chúng.

8


Những người dùng im lặng: Câu chuyện về tầm quan trọng của việc đưa
thông tin phản ánh
Trong một thời gian dài, rất khó để những người sử dụng chương trình HINARI của Tổ
chức Y tế thế giới có thể lọc được những bài báo mà họ có thể lấy được toàn văn miễn phí
trong Medline/PubMed.
Thoạt tiên, người dùng phải đăng nhập vào HINARI trên trang của WHO bằng tên và mật
khẩu của họ, rồi nháy chuột vào đường dẫn tới Medline/PubMed. Sau đó, tại PubMed, họ
phải tạo các lệnh tìm với “bộ lọc kép” để chỉ ra rằng họ chỉ muốn nhận được các tài liệu
vừa được cung cấp miễn phí qua HINARI, vừa được cung cấp miễn phí tới tất cả mọi
người. Lấy ví dụ, để tìm các bài toàn văn miễn phí về malaria, họ phải nhập:
malaria AND (loprovhinari[sb] OR free full text[sb])
Vào giữa tháng 3 năm 2006, Thư viện Y học Hoa Kỳ (NLM) đã áp dụng một bộ công cụ
hạn chế mới cho Medline/PubMed. Khoảng một tháng sau đó, một số nhà nghiên cứu
Châu Phi tới thăm INFORM. Họ chưa từng nghe về HINARI, vì thế một giảng viên đã
ngồi vào máy tính và hướng dẫn họ cách khai thác Medline/PubMed qua HINARI. Nhưng
khi cô nhập bộ lọc kép thì máy tính hiện ra một thông báo rằng hệ thống không nhận diện
được loprovhinari[sb]. Điều đó có nghĩa là người dùng HINARI không thể lọc để lấy
được các bài báo do HINARI cung cấp miễn phí cho họ!