ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN ĐỒNG NGHĨA

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHẠM NGŨ LÃO
HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN ĐỒNG NGHĨA

PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHẠM NGŨ LÃO
HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS. Từ Đức Văn


i


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT TRONG LUẬN VĂN

CNH-HĐH

Công nghiệp hóa – hiện đại hóa

CB

Cán bộ

CBQL

Cán bộ quản lý

ĐH

Đại học

ĐHSP

Đại học sư phạm

ĐNGV

Đội ngũ giáo viên

GD


KT-XH

Kinh tế - Xã hội

QLGD

Quản lý giáo dục

SL

Số lượng

THPT

Trung học phổ thông

TTSP

Tập thể sư phạm

UBND

Ủy ban nhân dân

XHCN

Xã hội chủ nghĩa

ii

7

GIÁO VIÊN TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC PHỔ THÔNG HIỆN NAY
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề

7

1.2. Một số khái niệm cơ bản của đề tài

9

1.3. Phát triển đội ngũ giáo viên THPT trong bối cảnh đổi mới giáo

18

dục phổ thông
1.3.1. Đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay

18

1.3.2. Vị trí, vai trò của đội ngũ giáo viên THPT

19

1.3.3. Phát triển đội ngũ giáo viên THPT trong bối cảnh đổi mới giáo

25

dục phổ thông


38

iii


CHƢƠNG 2: THỰC TRẠNG ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN VÀ PHÁT

39

TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN TRƢỜNG THPT PHẠM NGŨ
LÃO, HUYỆN THỦY NGUYÊN, THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG
2.1. Giới thiệu về trường THPT Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy Nguyên,

39

thành phố Hải Phòng
2.2. Thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT Phạm Ngũ Lão, huyện

46

Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
2.3. Thực trạng phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT Phạm Ngũ

55

Lão, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng
2.3.1. Nhận thức về công tác phát triển đội ngũ giáo viên

56


Ngũ Lão, thành phố Hải Phòng trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ
thông hiện nay
3.2.1. Biện pháp 1: Nâng cao nhận thức cho CBQL và giáo viên đối

71

với việc phát triển đội ngũ giáo viên trong bối cảnh đổi mới giáo dục
phổ thông hiện nay
3.2.2. Biện pháp 2: Xây dựng quy hoạch phát triển đội ngũ giáo viên

73

3.2.3. Biện pháp 3: Tuyển chọn, bồi dưỡng, đào tạo và sử dụng hợp lý

75

iv


đội ngũ giáo viên hiện nay
3.2.4. Biện pháp 4: Tăng cường công tác kiểm tra đánh giá chất lượng

86

đội ngũ giáo viên của nhà trường theo chuẩn nghề nghiệp giáo viên
3.2.5. Biện pháp 5: Tạo dựng các điều kiện bảo đảm cho giáo viên

90


DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

109

PHỤ LỤC

112

v


DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1.

Vai trò và năng lực kèm theo từng vai trò của người giáo
viên trong nền giáo dục hiện đại

Bảng 2.1.
Bảng 2.2.

24

Tỉ lệ xếp loại học lực và hạnh kiểm của học sinh
( Từ năm học 2012-2013 đến năm học 2014-2015)

43

Tỉ lệ đỗ tốt nghiệp THPT, đỗ ĐH, kết quả thi HSG

46

Bảng 2.7.

Trình độ ngoại ngữ và tin học của ĐNGV

50

(Năm học 2014-2015)
Bảng 2.8.

Kết quả đánh giá về phẩm chất đạo đức lối sống của

51

ĐNGV (Năm học 2014-2015).
Bảng 2.9.

Số lượng và tỷ lệ giáo viên theo độ tuổi của nhà trường

52

( Từ năm học 2012-2013 đến năm học 2014- 2015)
Bảng 2.10. Tỷ lệ nam, nữ của ĐNGV nhà trường

54

( Từ năm học 2012-2013 đến năm học 2014- 2015)
Bảng 2.11. Kết quả khảo sát công tác phát triển ĐNGV của nhà trường

56


Biểu đồ 2.1.

So sánh số lượng giáo viên theo độ tuổi của nhà trường

53

( Từ năm học 2012-2013 đến năm học 2014- 2015)
Biểu đồ 2.2.

So sánh tỷ lệ nam, nữ của ĐNGV nhà trường

54

( Từ năm học 2012-2013 đến năm học 2014- 2015)
Sơ đồ 3.1.

Mối quan hệ giữa các biện pháp phát triển ĐNGV

vii

98


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Trong thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước hiện nay, mục
tiêu giáo dục của xã hội là nhằm “Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi
dưỡng nhân tài”. Đó là mục tiêu khái quát ở cấp độ xã hội. Mục tiêu xã hội
được xác định bao gồm hai cấp độ vĩ mô và vi mô. Mục tiêu này một mặt
hướng tới sự phát triển nền văn hóa xã hội, mặt khác giáo dục phải định

việc bồi dưỡng nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo phát triển toàn diện ngang
tầm thời đại càng có ý nghĩa hết sức quan trọng, là yếu tố tiên quyết đảm bảo cho
sự thắng lợi.
Trong GD&ĐT, giáo viên là nhân tố quyết định chất lượng hiệu quả
của các nhà trường. Để hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao, đội ngũ giáo
viên cần phải đáp ứng được những yêu cầu cao về phẩm chất và năng lực
chuyên môn sư phạm. Chính vì vậy, cần phải có sự nghiên cứu một cách
nghiêm túc để xây dựng được một hệ thống lý luận, tập hợp được các kinh
nghiệm nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng và phát triển đội
ngũ giáo viên ngày càng tốt hơn.
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, THPT là cấp học có ý nghĩa quan
trọng được khẳng định trong Điều 25 của luật GD đó là: “Giáo dục trung học
phổ thông nhằm giúp học sinh củng cố và phát triển những kết quả của giáo
dục trung học cơ sở, hoàn thiện học vấn phổ thông và có những hiểu biết
thông thường về kỹ thuật và hướng nghiệp, có điều kiện phát huy năng lực cá
nhân để lựa chọn hướng phát triển, tiếp tục học đại học, cao đẳng, trung cấp,
học nghề hoặc đi vào cuộc sống lao động” [32], do đó đội ngũ giáo viên
THPT phải hội tụ được một cách đầy đủ những yêu cầu về phẩm chất đạo
đức, trình độ sư phạm, trình độ chuyên môn... để thực hiện tốt mục tiêu giáo
dục THPT nói riêng và mục tiêu giáo dục phổ thông nói chung.
Đội ngũ cán bộ quản lý giáo dục và giáo viên trường THPT Phạm Ngũ
Lão trong những năm vừa qua đã và đang đóng góp một phần to lớn vào việc:
“Nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” cho địa phương và
đất nước. Tuy nhiên một vấn đề đặt ra là: Làm thế nào để năng lực của mỗi
2


giáo viên trường THPT Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải
Phòng được phát huy, tất cả giáo viên luôn tâm huyết với nghề của mình.
Điều này đòi hỏi việc tuyển chọn, sắp xếp, bố trí nhân sự cần có những chuẩn

Phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy
Nguyên, thành phố Hải Phòng.
4. Giả thuyết khoa học
Việc phát triển đội ngũ giáo viên là việc làm quan trọng thường xuyên
trong quản lý nhà trường nhằm thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục và đào tạo.
Nếu đề xuất và triển khai đồng bộ, khoa học một số biện pháp phát triển đội
ngũ giáo viên có hệ thống, có tính khả thi và phù hợp với thực tế của nhà
trường thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục của trường THPT Phạm
Ngũ Lão, thành phố Hải Phòng trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Nghiên cứu các vấn đề lý luận liên quan đến phát triển đội ngũ giáo viên
trường THPT trong bối cảnh đổi mới GDPT hiện nay.
5.2. Nghiên cứu thực trạng đội ngũ giáo viên trường THPT Phạm Ngũ Lão,
huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.
5.3. Đề xuất một số biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT
Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng trong bối cảnh đổi
mới GDPT hiện nay.
6. Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
6.1. Giới hạn nội dung: Nghiên cứu thực trạng và biện pháp phát triển đội
ngũ giáo viên ở trường THPT Phạm Ngũ Lão.
6.2. Giới hạn địa bàn: Trường THPT Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy Nguyên,
thành phố Hải Phòng.
6.3. Giới hạn thời gian: Các số liệu khảo sát, đánh giá thực trạng công tác
phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT Phạm Ngũ Lão từ năm 2012 đến
năm 2015.

4


7. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài

Tổng kết kinh nghiệm của các cán bộ quản lý và bản thân về vấn đề quản
lý phát triển đội ngũ giáo viên trong thời gian qua. Từ đó đề xuất biện pháp phát
triển đội ngũ giáo viên trong giai đoạn hiện nay.
8.4. Phương pháp thống kê toán học để xử lý số liệu
Sử dụng phần mềm Excel và các công thức về thống kê toán học để xử lý
kết quả điều tra.
9. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ
lục, nội dung chính của luận văn được trình bày trong 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về phát triển đội ngũ giáo viên THPT trong
bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.
Chƣơng 2: Thực trạng đội ngũ và phát triển đội ngũ giáo viên trường
THPT Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng.
Chƣơng 3: Một số biện pháp phát triển đội ngũ giáo viên trường THPT
Phạm Ngũ Lão, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng bối cảnh đổi mới
giáo dục phổ thông hiện nay.

6


CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN ĐỘI NGŨ GIÁO VIÊN
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI
GIÁO DỤC PHỔ THÔNG HIỆN NAY
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nghiên cứu ngoài nước
Sử gia Daniel A.Wren đã nhận xét rằng: "Quản lý cũng xưa cũ như
chính con người vậy", nhưng ông cũng ghi nhận rằng mới chỉ mới gần đây
người ta mới chú ý đến " chất khoa học" của quá trình quản lý.
Thuyết quản lý khoa học (Sciencific Management) sở dĩ có tên như

đặt nền móng cho hệ thống các nhà trường - một tài sản quý báu còn tồn tại
đến ngày nay đã tạo cơ sở ra đời của vấn đề quan trọng hàng đầu trong quản
lý giáo dục là " tổ chức hệ thống giáo dục" trên quy mô toàn xã hội.
Trong những năm gần đây ở Việt Nam đã dịch và giới thiệu nhiều công
trình nghiên cứu của các nhà nghiên cứu phương Tây về quản lý giáo dục
điển hình là các công trình: "Hành vi tổ chức giáo dục"(organization Behavior
in Education) của Robert J.Owens (1995), "Quản lý giáo dục - lý thuyết
nghiên cứu và thực tiễn" (Educational Administration - Theory, Research and
Practice) của Wayne.K Hoy, Cecil G. Miskel (1996).
1.1.2. Nghiên cứu trong nước
Cùng với sự phát triển như vũ bão của khoa học công nghệ thì sự phát
triển của giáo dục diễn ra ngày càng mạnh mẽ. Phát triển giáo dục được coi là
quốc sách hàng đầu ở mỗi quốc gia, từ quốc gia đang phát triển đến quốc gia
đã phát triển; nó là nhân tố quyết định sự phát triển nhanh và bền vững của
mỗi quốc gia. Để phát triển giáo dục cần nhiều yếu tố, trong đó yếu tố quan
trọng nhất là đội ngũ giáo viên – nhân tố quyết định chất lượng giáo dục
Nhận thức được vấn đề đó, Đảng và Nhà nước luôn coi trọng phát
triển GD&ĐT, điều này được thể hiện qua các quan điểm cơ bản của Đảng và
Nhà nước về sự nghiệp giáo dục: trong Hiến pháp, trong Luật giáo dục 2005,
các Nghị quyết TW 4 (khoá VII), TW2 (khoá VIII), Kết luận Hội nghị TW6
(khoá IX) và Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ X.

8


Quan điểm chỉ đạo của Đảng và Nhà nước về ĐNGV khẳng định:
- Nhà giáo và cán bộ quản lý là đội ngũ cán bộ đông đảo nhất, có vai
trò quan trọng hàng đầu trong sự nghiệp nâng cao dân trí, xây dựng con
người, đào tạo nhân lực cho đất nước. Nhà nước ta tôn vinh nhà giáo, coi
trọng nghề dạy học.

chung phát sinh từ sự vận động của toàn bộ cơ thể, khác với sự vận động của
các khí quan độc lập với nó. Một người độc tấu vĩ cầm thì tự điều khiển lấy
mình, còn một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trưởng”. [12, tr.180]
Theo Frederick Wins TayLor (1856-1915) cho rằng: “Quản lý là biết
chính xác điều bạn muốn người khác làm và sau đó thấy rằng họ đã hoàn
thành công việc một cách tốt nhất và rẻ nhất”[7].
Còn H. Koontz thì lại khẳng định: “Quản lý là một hoạt động thiết yếu,
nó đảm bảo phối hợp những nỗ lực hoạt động cá nhân nhằm đạt được các
mục đích của nhóm (tổ chức). Mục tiêu của quản lý là hình thành một môi
trường mà trong đó con người có thể đạt được các mục đích của nhóm với
thời gian, tiền bạc, vật chất và sự bất mãn cá nhân ít nhất”. [25, tr.327]
Theo Từ điển Bách khoa toàn thư Việt Nam: “Quản lý là chức năng
của những hệ thống có tổ chức và bản chất khác nhau (xã hội, sinh vật, kỹ
thuật), nó bảo toàn cấu trúc xác định của chúng, duy trì chế độ hoạt động,
thực hiện những chương trình, mục đích hoạt động” [36, tr.5].
Theo Vũ Ngọc Hải “Quản lý là sự tác động có tổ chức, có hướng
đích của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề
ra” [24, tr.1].
Theo Đặng Quốc Bảo “Quản lý là sự tác động liên tục có tổ chức, có
định hướng của chủ thể (người quản lý, tổ chức quản lý) lên khách thể (đối
tượng quản lý) về các mặt chính trị, văn hóa, xã hội, kinh tế, … bằng một hệ
thống các luật lệ, các chính sách, các nguyên tắc, các phương pháp và các
biện pháp cụ thể nhằm tạo ra môi trường và điều kiện cho sự phát triển của
đối tượng” [4, tr.7].
Xuất phát từ những loại hình hoạt động quản lý, tác giả Nguyễn Thị
Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí cho rằng “Quản lý là quá trình đạt đến mục

10



11


+ Phải có một mục tiêu và một quỹ đạo đặt ra cho cả đối tượng quản lý
và chủ thể quản lý.
+ Chủ thể phải thực hành việc tác động và phải biết tác động. Vì thế đòi
hỏi chủ thể phải biết tác động và điều khiển đối tượng một cách có hiệu quả.
+ Chủ thể quản lý có thể là một cá nhân, hoặc một cơ quan quản lý, còn
đối tượng quản lý có thể là con người, giới vô sinh hoặc sinh vật.
+ Khách thể là các yếu tố tạo nên môi trường của hệ thống.
Như vậy, có thể khái quát: quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển,
hướng dẫn các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người nhằm đạt
tới mục đích đã đề ra. Sự tác động của quản lý phải bằng cách nào đó để
người bị quản lý luôn luôn chủ động, nhiệt huyết đem hết năng lực và trí tuệ
để sáng tạo ra lợi ích cho bản thân, cho tổ chức và cho cả xã hội.
1.2.2. Quản lý giáo dục.
QLGD là một chuyên ngành được phát triển trên nên tảng của khoa học
quản lý nói chung, cũng giống như khái niệm quản lý, khái niệm QLGD cũng
có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Ở đây chúng tôi chỉ đề cập tới khái niệm
QLGD trong phạm vi quản lý một hệ thống GD nói chung mà hạt nhân của hệ
thống QLGD.
Ở Việt Nam, QLGD cũng là lĩnh vực được nhiều nhà quan tâm nghiên
cứu.
Theo tác giả Nguyễn Kỳ, Bùi Trọng Tuân: “Quản lý hệ thống giáo
dục có thể xác định như là tác động có hệ thống, có kế hoạch và định hướng
của chủ thể quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các mắt xích của hệ
thống (từ Bộ đến trường, các cơ sở giáo dục...) nhằm mục đích bảo đảm việc
giáo dục xã hội chủ nghĩa cho thế hệ trẻ trên cơ sở nhận thức và vận dụng
những quy luật chung của chủ nghĩa xã hội, cũng như các quy luật của quá
trình giáo dục, của sự phát triển thế lực, tâm lý trẻ em, thiếu niên và thanh

lý nhằm đưa hoạt động giáo dục của từng cơ sở và toàn bộ hệ thống giáo dục
đạt tới mục tiêu.
Trong QLGD, chủ thể quản lý ở các cấp chính là bộ máy QLGD từ
trung ương đến cơ sở. Còn đối tượng quản lý chính là nguồn nhân lực, cơ sở

13


vật chất kỹ thuật và hoạt động thực hiện chức năng của giáo dục đào tạo. Hiểu
một cách cụ thể:
Quản lý là một hệ thống tác động có kế hoạch, có ý tưởng, có mục đích
của chủ thể quản lý đến đối tượng bị quản lý.
QLGD là sự tác động lên tập thể giáo viên, học sinh và các lực lượng
giáo dục trong và ngoài nhà trường, nhằm huy động họ cùng phối hợp, tác
động tham gia các hoạt động GD của nhà trường để đạt mục đích đã định.
Từ cơ sở lý luận cho thấy thực chất của nội dung quản lý hoạt động dạy
học của giáo viên và hoạt động học của học sinh nhằm đạt hiệu quả cao nhất
trong hình thành nhân cách của học sinh.
QLGD là hệ thống những tác động có ý thức, hợp quy luật của chủ thể
quản lý ở các cấp khác nhau đến tất cả các khâu của hệ thống nhằm đảm bảo
sự vận hành bình thường của các cơ quan trong hệ thống giáo dục, đảm bảo
sự tiếp tục phát triển và mở rộng hệ thống cả về mặt số lượng cũng như chất
lượng. QLGD có những đặc trưng chủ yếu sau đây:
- QLGD nói chung, quản lý các cơ sở giáo dục nói riêng phải chú ý đến
sự khác biệt giữa đặc điểm lao động sư phạm so với lao động xã hội nói
chung.
- Trong QLGD, các hoạt động quản lý hành chính nhà nước và quản lý
chuyên môn sư phạm đan xen vào nhau, thâm nhập lẫn nhau không thể tách
rời, tạo thành QLGD thống nhất.
- QLGD đòi hỏi những yều cầu cao về tính toàn diện, tính thống nhất,

hành đi vào đời là: giấy thông hành học vấn, giấy thông hành kỹ thuật nghề
nghiệp và giấy thông hành kinh doanh”.[4, tr16]
Theo tác giả Trần Kiểm “Quản lí nhà trường là thực hiện đường lối giáo
dục của Đảng trong phạm vi trách nhiệm của mình, tức là đưa nhà trường vận
hành theo nguyên lí giáo dục, để tiến tới mục tiêu giáo dục , mục tiêu đào tạo đối
với ngành giáo dục, với thế hệ trẻ và với từng học sinh”. [26, tr. 242]
Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang “ Quản lí nhà trường là quản lí hoạt
động dạy và học tức là làm sao đưa hoạt động đó từ trạng thái này sang trạng
thái khác để dần dần tiến tới mục tiêu giáo dục”. [31, tr.34]
Tác giả M.I. Kônđacôp đã viết: “Chúng ta hiểu quản lý nhà trường

15


(công việc nhà trường) là một hệ thống xã hội – sư phạm chuyên biệt, hệ
thống này đòi hỏi những tác động có ý thức, có kế hoạch và hướng đích của
chủ thể quản lý đến tất cả các mặt của đời sống nhà trường, nhằm đảm bảo
sự vận hành tối ưu về các mặt kinh tế- xã hội, tổ chức - sư phạm của quá trình
dạy học và giáo dục thế hệ đang lớn lên”. [30, tr.373]
Nhà trường là một thiết chế đặc biệt của xã hội nên nhà trường cùng
với công tác quản lí trường học là vô cùng quan trọng, bao gồm sự quản lí các
tác động qua lại giữa trường học và xã hội đồng thời quản lí chính nhà trường.
Chúng ta có thể phân tích quá trình GD của nhà trường như một hệ thống các
thành tố và được biểu diễn bằng sơ đồ sau:

H

Đ

M