ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TRẦN THỊ TÂM

BIỆN PHÁP BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC
CHỦ NHIỆM LỚP CHO GIÁO VIÊN Ở
CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ HẠ LONG

|

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN – 2013
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu

/>

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM

TRẦN THỊ TÂM

BIỆN PHÁP BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC
CHỦ NHIỆM LỚP CHO GIÁO VIÊN Ở
CÁC TRƢỜNG TIỂU HỌC THÀNH PHỐ HẠ LONG
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC


- Các bạn bè, đồng nghiệp, gia đình đã quan tâm, chia sẻ động viên,
khích lệ và giúp đỡ tác giả trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Mặc dù tác giả đã hết sức cố gắng trong học tập đặc biệt trong qua
trình thực hiện luận văn, song chắc chắn luận văn không thể tránh khỏi
những thiếu sót.
Tác giả kính mong nhận được sự chỉ dẫn, góp ý của các Qúy thầy, cô
giáo và các bạn đồng nghiệp.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2013
Tác giả luận văn

Trần Thị Tâm

ii


MỤC LỤC
Lời cam đoan...................................................................................... i
Lời cảm ơn ........................................................................................ ii
Mục lục ............................................................................................ iii
Danh mục các ký hiệu, các chữ viết tắt ............................................ iv
Danh mục các bảng ............................................................................v
MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 1
Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC CHỦ
NHIỆM LỚP CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC ............................. 5
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề...................................................................................5
1.2. Những khái niệm cơ bản của đề tài.....................................................................6
1.2.1. Quản lý nhà trường ................................................................................. 6
1.2.2 Năng lực chủ nhiệm lớp của giáo viên tiểu học ........................................ 6
1.2.3.Bồi dưỡng ................................................................................................ 7
1.3. GVCN lớp và công tác GVCN lớp ở trường tiểu học .......................................9

2.2.1. Thực trạng nhận thức của cán bộ, giáo viên về công tác chủ nhiệm lớp ở
trường TH Thành phố Hạ Long ............................................................. 45
2.2.2. Thực trạng công tác chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học TP Hạ Long ...... 46
2.2.2.1. Thực trạng về việc thực hiện chức năng, nhiệm vụ của giáo viên chủ
nhiệm lớp ở trường Tiểu học TP Hạ Long............................................48
2.2.2.2. Thực trạng về thực hiện các nhiệm vụ công tác của giáo viên chủ
nhiệm lớp ở trường Tiểu học TP Hạ Long............................................49
2.2.2.3. Thực trạng về sử dụng các phương pháp giáo dục của giáo viên chủ
nhiệm lớp ở ở trường Tiểu học TP Hạ Long........................................50
2.3. Thực trạng bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho giáo viên tiểu học ở thành
phố Hạ Long .....................................................................................................51
2.3.1. Thực trạng công tác lập kế hoạch: ......................................................... 54
2.3.2. Thực trạng công tác tổ chức thực hiện kế hoạch:................................... 54

iv


2.3.3. Thực trạng chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp
cho giáo viên tiểu học ở thành phố Hạ Long ......................................... 55
2.3.4. Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp
cho giáo viên tiểu học ở thành phố Hạ Long...........................................57
2.3.5. Những khó khăn của PGD và nhà trường trong việc bồi dưỡng năng lực
chủ nhiệm lớp cho GVCN lớp ở trường TH thành phố Hạ Long............59
2.4. Tồn tại, thiếu sót trong công tác chủ nhiệm lớp và bồi dưỡng năng lực chủ
nhiệm lớp cho giáo viên ở trường tiểu học thành phố Hạ Long .....................62
Kết luận chương 2.....................................................................................................63
Chƣơng 3: BIỆN PHÁP BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC CHỦ NHIỆM LỚP
CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC Ở THÀNH PHỐ HẠ LONG..... 64
3.1. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp ...................................................................64
3.1.1. Đảm bảo tính hệ thống, đồng bộ ........................................................... 64

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................... 95
PHỤ LỤC ...................................................................................................... 97

vi


DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Chữ viết tắt

Xin đọc là

BGH

:

Ban giám hiệu

BD

:

Bồi dưỡng

CSVC

:

Cơ sở vật


HS

:

Học sinh

PGD

:

Phòng giáo dục

QLGD

:

Quản lí giáo dục

TH

:

Tiểu học

TNTP

:

Thiếu niên tiền phong




MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Giáo dục - Đào tạo đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển KTXH nhằm đào tạo nguồn nhân lực, đáp ứng sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước. Trong điều kiện kinh tế thị trường và tác động mạnh mẽ của quá
trình toàn cầu hoá, việc chủ động hội nhập kinh tế quốc tế sẽ tạo ra những điều
kiện cần thiết và cơ hội thuận lợi cho nước ta phát triển. Báo cáo chính trị tại
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X đã nêu “GD-ĐT cùng với khoa học và
công nghệ là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy công nghiệp
hóa, hiện đại hóa”.
Người CBQL giáo dục phải có trách nhiệm nâng cao phẩm chất đạo đức
và năng lực quản lý cho cá nhân mình, cho đội ngũ giáo viên và đặc biệt là cho
đội ngũ GVCN lớp vì GVCN lớp là người có trách nhiệm lớn trong việc rèn
luyện nhân cách của HS. Trong điều 31, mục 2, điểm a Luật Giáo dục năm
2005 quy định nhiệm vụ của GVCN “Tìm hiểu và nắm vững HS trong lớp về
mọi mặt để có biện pháp tổ chức giáo dục sát đối tượng, nhằm thúc đẩy sự tiến
bộ của cả lớp”[ ].
Trong nhà trường TH, đội ngũ GVCN lớp đóng một vai trò quan trọng trong
việc nâng cao chất lượng giáo dục. GVCN lớp là lực lượng trực tiếp triển khai những
mục tiêu, nội dung, nhiệm vụ của nhà trường đến từng HS, là người chịu trách nhiệm
đánh giá HS. Có thể nói, đội ngũ GVCN lớp là cánh tay nối dài của Hiệu trưởng đến
từng HS để kịp thời uốn nắn những sai trái, vi phạm đạo đức của HS. Ngày nay, do
cơ chế thị trường, có nhiều GVCN lớp thiếu quan tâm công tác quản lý lớp, theo dõi
đánh giá HS một cách cảm tính, không tìm hiểu và nắm vững HS về học tập cũng
như hoàn cảnh gia đình, tâm tư nguyện vọng của HS, tình cảm giữa GVCN lớp
với HS không gắn bó. GVCN lớp không nghiêm khắc như người cha, không
dịu hiền như người mẹ, không chia xẻ với HS như người anh, người chị, không
có các biện pháp tích cực phòng chống các tệ nạn XH, lối sống buông thả, đua


3.1. Khách thể nghiên cứu: Công tác quản lí giáo viên chủ nhiệm lớp ở
trường Tiểu học thành phố Hạ Long.

2


3.2. Đối tƣợng nghiên cứu: Hoạt động bồi dưỡng GVCN lớp và các
biện pháp tổ chức bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho giáo viên ở các
trường TH thành phố Hạ Long.
4. Giả thuyết khoa học
Chất lượng giáo dục của các trường TH thành phố Hạ Long tỉnh Quảng
Ninh còn nhiều hạn chế, chưa đáp ứng được nhu cầu xã hội hiện nay. Một trong
những nguyên nhân dẫn đến thực trạng đó là do hạn chế về năng lực của GV,
đặc biệt là GVCN lớp. Nếu đề xuất được các biện pháp tổ chức bồi dưỡng
nâng cao năng lực cho đội ngũ GVCN lớp khoa học, hợp lý, phù hợp với điều
kiện cụ thể của từng trường thì sẽ góp phần phát triển đội ngũ nói chung và
phát triển đội ngũ GVCN lớp nói riêng ở trường Tiểu học TP HẠ Long.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận về hoạt động bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm
lớp cho giáo viên Tiểu học.
- Nghiên cứu thực trạng hoạt động bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp
cho giáo viên ở các trường Tiểu học Thành phố Hạ Long.
- Đề xuất biện pháp Tổ chức bồi dưỡng năng lực chủ nhiệm lớp cho GV
ở các trường Tiểu học Thành phố Hạ Long.
6. Phƣơng pháp nghiên cứu
6.1. Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý luận
Sử dụng các phương pháp: Phân tích, tổng hợp, phân loại tài liệu liên
quan đến vấn đề nghiên cứu nhằm xây dựng cơ sở lý luận về công tác quản lý
đội ngũ GVCN lớp của HT trường TH.
6.2. Nhóm các phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn

- Phần Kết luận và khuyến nghị
Ngoài phần chính văn còn có phần danh mục tài liệu tham khảo và phần
phụ lục.

4


Chƣơng 1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ BỒI DƢỠNG NĂNG LỰC
CHỦ NHIỆM LỚP CHO GIÁO VIÊN TIỂU HỌC
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Quản lý công tác GVCN lớp ở trường phổ thông và trường Tiểu học đã
được một số tác giả nghiên cứu dưới hình thức sách tham khảo, luận văn hay
bài viết, báo cáo khoa học…..
Một số sách tham khảo đi sâu phân tích tâm lí lứa tuổi, đề xuất các nội
dung của công tác chủ nhiệm ở trường phổ thông. Lựa chọn một số tình huống
sư phạm và đề xuất các biện pháp giải quyết như cuốn Công tác giáo viên chủ
nhiệm lớp ở trường phổ thông của các tác giả Hà Nhật Thăng – Nguyễn Dục
Quang – Nguyễn Thị Kỷ (2001), NXBGD. Hay cuốn Phương pháp công tác
của người giáo viên chủ nhiệm ở trường THPT, Hà Nhật Thăng (chủ biên),
NXB Đại học Quốc gia, 2004.
Tài liệu dịch từ thành tựu nghiên cứu của các tác giả nước ngoài về lĩnh
vực này có cuốn Công tác chủ nhiệm lớp của tác giả Lê Khánh Bằng - Thư viện
Đại học Sư phạm Hà Nội.
Bài báo nghiên cứu khoa học Về các kinh nghiệm nghiên cứu học sinh của
giáo viên chủ nhiệm của tác giả Đặng Thúy Anh - Tạp chí NCGD số 2/1987.
Tác giả Nguyễn Thị Kim Dung với bài viết Công tác chủ nhiệm lớp- Nội
dung quan trọng trong Đào tạo bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho sinh viên,
Kỷ yếu Hội thảo khoa học: Nâng cao chất lượng nghiệp vụ sư phạm cho sinh
viên các trường Đại học sư phạm- Hà Nội, tháng 1-2010. Bài viết đi sâu vào

yờu cu ca mt hot ng nht nh, m bo cho hot ng ú t kt qu.
Nh vy, cú th núi: Nng lc l kh nng hon thnh nhim v t ra,
gn vi mt loi hot ng c th no ú. Nú l mt yu t ca nhõn cỏch nờn
mang du n cỏ nhõn, th hin tớnh ch quan trong hnh ng v c hỡnh
thnh theo quy lut hỡnh thnh v phỏt trin nhõn cỏch, trong ú giỏo dc, hot
ng v giao lu cú vai trũ quyt nh. Mt khỏc, v bn cht, nng lc c

6


tạo nên bởi các thành tố: Kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, các yếu tố này không tồn
tại riêng lẻ mà chúng hòa quyện, đan xen vào nhau. Do vậy, năng lực ở mỗi
con người có được nhờ vào sự bền bỉ, kiên trì học tập, ôn luyện, rèn luyện và
tích lũy kinh nghiệm của bản thân trong hoạt động thực tiễn.
Năng lực chủ nhiệm lớp của giáo viên chủ nhiệm lớp là sự tổ hợp giữa kiến
thức và kỹ năng về công tác chủ nhiệm lớp của giáo viên, giúp giáo viên hoàn
thành tốt chức năng, nhiệm vụ của công tác chủ nhiệm lớp ở trường tiểu học.
Năng lực chủ nhiệm lớp của giáo viên tiểu học gồm các năng lực sau:
- Năng lực nắm đặc điểm học sinh và gia đình học sinh
- Năng lực nắm diễn biến thay đổi về mặt tâm lý của học sinh
- Năng lực quản lý học sinh lớp chủ nhiệm
- Năng lực cố vấn cho hoạt động tự quản của học sinh
- Năng lực hưỡng dẫn, tư vấn tâm lý học sinh
- Năng lực giáo dục toàn diện học sinh lớp chủ nhiệm
- Năng lực tổ chức các hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp
- Năng lực tổ chức sinh hoạt tập thể cho học sinh
- Năng lực xây dựng tập thể học sinh
- Năng lực phối hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài trường để giáo
dục học sinh lớp chủ nhiệm.
- Năng lực đánh giá kết quả học tập, rèn luyện của học sinh

con người một cách có hệ thống thông qua việc học tập. Việc học tập này có
được là kết quả của việc giáo dục, hướng dẫn, phát triển, và lĩnh hội kinh
nghiệm một cách có kế hoạch. Theo định nghĩa của Uỷ ban Nhân lực của Anh,
ĐTBD được xác định như là: một quá trình có kế hoạch làm biến đổi thái độ,
kiến thức hoặc kỹ năng thông qua việc học tập rèn luyện để làm việc có hiệu
quả trong một hoạt động hay trong một loạt các hoạt động nào đó. Mục đích
của nó, xét theo tình hình công tác ở tổ chức, là phát triển nâng cao năng lực
cá nhân và đáp ứng nhu cầu nhân lực hiện tại và tương lai của cơ quan.
Trong đạo luật Liên bang của Mỹ, "Đào tạo, bồi dưỡng" chính là việc tổ
chức những cơ hội cho người ta học tập, nhằm giúp tổ chức đạt được mục tiêu
của mình bằng việc tăng cường năng lực, làm gia tăng giá trị của nguồn lực cơ

8


bản quan trọng nhất là con người, là CBCC làm việc trong tổ chức. Đào tạo,
bồi dưỡng tác động đến con người trong tổ chức, làm cho họ có thể làm việc tốt
hơn, cho phép họ sử dụng tốt hơn các khả năng, tiềm năng vốn có của họ, phát
huy hết năng lực làm việc của họ. Với quan niệm như vậy thì công tác đào tạo,
bồi dưỡng nhằm tới các mục đích sau:
Phát triển năng lực làm việc của cán bộ, công chức (CBCC) và nâng cao
khả năng thực hiện công việc thực tế của họ.
Giúp CBCC luôn phát triển để có thể đáp ứng được nhu cầu nhân lực
trong tương lai của tổ chức.
Giảm thời gian học tập, làm quen với công việc mới của CBCC do thuyên
chuyển, đề bạt, thay đổi nhiệm vụ và đảm bảo cho họ có đầy đủ khả năng làm
việc một cách nhanh chóng và tiết kiệm.
Bồi dưỡng giáo viên là thông qua hoạt động đào tạo, bồi dưỡng giúp giáo
viên phát triển năng lực giảng dạy, giáo dục, năng lực hoạt động xã hội và các
năng lực khác nhằm hoàn thiện và phát triển nhân cách người giáo viên.

hoạt động giáo dục trong kế hoạch của lớp sẽ đem lại hiệu quả cao.
- Trong quan hệ với các lực lượng giáo dục khác trong và ngoài nhà
trường, GVCN là nhân vật trung tâm để hình thành, phát triển nhân cách học
sinh và là cầu nối giữa gia đình, nhà trường và xã hội.
GVCN vừa đưa ra những định hướng, mục tiêu phát triển, giáo dục HS
vừa phải tổ chức phối hợp với các lực lượng xã hội có liên quan nhằm thực
hiện mục tiêu giáo dục của lớp chủ nhiệm, giáo dục HS hiệu quả.
GVCN cũng là người triển khai những yêu cầu giáo dục của nhà trường
đến với gia đình học sinh, đồng thời cũng là người tiếp nhận các thông tin
phản hồi từ học sinh, gia đình học sinh, các dư luận xã hội về học sinh trở lại
với nhà trường để giúp lãnh đạo nhà trường có giải pháp quản lý, phối hợp hiệu
quả, đồng thời tạo lập mối liên hệ thông tin đa chiều giữa nhà trường – gia
đình học sinh – xã hội.
1.3.2. Chức năng của GVCN lớp ở trường tiểu học
i. Chức năng quản lý và giáo dục toàn diện tập thể học sinh một lớp học
Nhà trường phổ thông gồm nhiều khối lớp, mỗi khối lớp lại gồm nhiểu
học sinh, hiệu trưởng không thể quản lý được một số lượng lớn học sinh của

10


từng khối lớp và của toàn trường vì vậy hiệu trưởng có một đội ngũ giúp việc là
giáo viên chủ nhiệm lớp là người thay thế hiệu trưởng quản lý và giáo dục toàn
diện tập thể học sinh một lớp học.
Quản lý, giáo dục toàn diện tập thể học sinh một lớp học là giáo viên
nắm vững đặc điểm của từng học sinh và của tập thể học sinh, nắm vững nhiệm
vụ kế hoạch giáo dục của nhà trường, trên cơ sở đó so sánh đối chiếu với khả
năng thực hiện của tập thể học sinh lớp chủ nhiệm và cụ thể hóa thành chương
trình hành động của tập thể học sinh lớp chủ nhiệm.
Quản lý, giáo dục toàn diện tập thể học sinh một lớp học là chức năng

Với tư cách là người đại diện cho cả hai phía giáo viên chủ nhiệm lớp
phải tiếp nhận thông tin với tư cách là nhà sư phạm, đồng thời có trách
nhiệm giữ gìn và bảo vệ uy tín cho đồng nghiệp, thực hiện tốt các nhiệm vụ
giáo dục học sinh.
Làm tốt chức năng cầu nối, giáo viên chủ nhiệm lớp tạo được mối quan
hệ thân thiện trong tập thể sư phạm và quan hệ thân thiện với tập thể học sinh.
iii. Giáo viên chủ nhiệm lớp là người cố vấn cho học động tự quản của
tập thể học sinh lớp chủ nhiệm ở trường tiểu học
Cố vấn là không làm thay học sinh trong mọi hoạt động, để thực hiện chức
năng cố vấn cho hoạt động tự quản của tập thể học sinh, giáo viên chủ nhiệm lớp
cần hướng dẫn, tư vấn cho học sinh trong mọi hoạt động nhằm phát huy vai trò
tự chủ của học sinh trong quá trình hoạt động, biến quá trình giáo dục thành quá
trình tự giáo dục của tập thể học sinh và của từng cá nhân học sinh.
Để làm tốt chức năng cố vấn, giáo viên chủ nhiệm lớp cần xây dựng tập
thể học sinh đoàn kết, thống nhất vì mục đích hoạt động chung, xây dựng và
nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ lớp, cán bộ Đoàn, Đội, đồng thời giáo
viên chủ nhiệm lớp phải có kỹ năng hướng dẫn, tư vấn cho học sinh vv…
iv. Giáo viên chủ nhiệm lớp là người phối hợp các lực lượng để giáo dục
học sinh để quản lý và giáo dục học sinh tiểu học
Sự hình thành nhân cách của học sinh diễn ra ở mọi nơi, mọi lúc. Để
đảm bảo tính mục đích liên tục và hệ thống, với vai trò chủ đạo, mang tính
quyết định tới sự hình thành và phát triển nhân cách của học sinh, giáo viên chủ

12


nhiệm - người thay mặt cho hiệu trưởng, đại diện cho tác động giáo dục chủ
đạo, sẽ như là cầu nối chuyển tải những chủ trương, nhiệm vụ, giáo dục của
nhà trường, những thông tin phản ánh kết quả phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng
của mỗi học sinh tới cha mẹ học sinh, tới các tổ chức và đoàn thể xã hội để

sự liên kết, phối hợp với tổ chức Đội TNTP Hồ Chí Minh, Sao Nhi đồng với
đội ngũ cán bộ tự quản của lớp, Hội cha mẹ học sinh, những giáo viên bộ môn dạy
ở lớp mình trong quá trình thu thập và xử lí thông tin. Mặt khác, để cho sự đánh giá
tránh khỏi những yếu tố chủ quan, mặc cảm, định kiến về phía giáo viên chủ nhiệm
và cả về phía học sinh, tuỳ theo từng hoạt động giáo dục, giáo viên chủ nhiệm cần
xây dựng được chuẩn đánh giá phù hợp, có được thông tin từ nhiều nguồn (tự đánh
giá, ở nhóm, ở tổ, ở lớp, ở tổ chức Đội TNTP, Sao Nhi đồng …).
1.3.3. Nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường Tiểu học
Nhiệm vụ của giáo viên chủ nhiệm lớp gồm các nhiệm vụ sau:
Thực hiện tốt các nhiệm vụ chuyên môn ở lớp chủ nhiệm
Nghiên cứu nắm vững đặc điểm của học sinh và đặc điểm gia đình học sinh.
Tổ chức tốt các hoạt động giáo dục học sinh lớp chủ nhiệm (giáo dục đạo đức,
giáo dục ngoài giờ lên lớp, giáo dục hướng nghiệp, giáo dục kĩ năng sống vv…).
Phối hợp với giáo viên bộ môn, các tổ chức giáo dục trong trường, phụ
huynh học sinh và các lực lượng khác để giáo dục học sinh.
Báo cáo thường kỳ hay đột suất về tình hình học sinh lớp chủ nhiệm cho
hiệu trưởng.
Thực hiện các nhiệm vụ khác theo sự phân công của nhà trường.
1.3.4. Nội dung công tác của giáo viên chủ nhiệm lớp ở trường tiểu học
1.3.4.1. Nghiên cứu nắm đặc điểm học sinh và gia đình học sinh
Mục đích tìm hiểu đặc điểm gia đình học sinh: Để biết chính xác, cụ thể
hoàn cảnh gia đình học sinh, những tác độngtừ gia đình học sinh đến quá trình
học tập, tu dưỡng của học sinh; Để phân loại học sinh theo từng mặt cụ thể. Đó
là những cơ sở thực tế để giáo viên chủ nhiệm lớp có những quyết định thích
hợp trong việc kết hợp với gia đình học sinh để giáo dục học sinh.

14


Nội dung cần tìm hiểu về đặc điểm gia đình học sinh: Tên, tuổi, nghề