PHẦN THỨ NHẤT: PHẦN MỞ ĐẦU
I: TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI:

Vấn đề môi trường trong mấy thập kỷ gần đây đã trở nên là một trong những
mối quan tâm ưu tiên của toàn cầu, của từng quốc gia, giữa các chính phủ. Nhu cầu
của công cuộc phát triển bền vững đòi hỏi việc khai thác và sử dụng tài nguyên
thiên nhiên. Sự gia tăng nhanh chóng, đồng thời song song với các thành tựu và
tiến bộ, quá trình phát triển củng gây nên những tác động nặng nề đến sự suy thoái
môi trường của toàn cầu về mọi phương diện.
Đối với Việt Nam, do phải trải qua những năm dài của chiến tranh với
những hậu quả không thể sớm khắc phục, đồng thời lại là một nước lạc hậu có nền
kinh tế kém phát triển, đang trong quá trình chuyển đổi cơ chế kinh tế thì vấn đề
bảo vệ môi trường càng trở nên cấp bách và thực sự nó là một nhiệm vụ chiến
lược quan trọng trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Môn địa lý trong nhà trường THPT đã có những khả năng to lớn để đóng
góp tích cực vào sự thực hiện các cam kết của Việt Nam đối với các công ước,
chương trình hành động quốc tế về BVMT.
Đặc biệt trong môn địa lý lớp 11 với nội dung chương trình là địa lý kinh tế
xã hội thế giới. Việc giáo dục môi trường để trang bị cho các em về mặt hiểu biết
cung như về mặt thái độ và hành vi để khi ra đời thực hiện tốt nhiệm vụ của người
công dân đối với tổ quốc về nhu cầu phát triển bền vững nền kinh tế đất nước lại
càng cấp thiết hơn.
Với ý nghĩa về sự cần thiết của nhu cầu trên chúng tôi đã chọn đề tài: “Giáo
dục môi trường trong dạy học địa lý lớp 11 ở THPT” làm sáng kiến kinh nghiệm
của mình.
Với mong muốn giải quyết một vấn đề cụ thể mang tính cấp thiết trong quá
trình dạy học địa lý hiện nay.
II: MỤC TIÊU, NHIỆM VỤ ĐỀ TÀI
1. Mục tiêu: Giúp cho học sinh lớp 11
- Có ý thức thường xuyên và luôn luôn nhạy cảm với mọi khía cạnh của
môi trường cùng với những vấn đề liên quan đến môi trường.

1. Thời gian nghiên cứu: Năm học 2013-2014
2. Phương pháp nghiên cứu:
a. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết:
- Phương pháp phân tích và tổng hợp
- Phân tích hệ thống lý thuyết môi trường và phương pháp GDMT


b. Phương pháp thực nghiệm: Soạn giáo án và giảng dạy thực nghiệm ở
một số lớp, đồng thời kiểm tra học sinh lấy kết quả làm căn cứ
c. Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp mọi vấn đề có liên quan để hình
thành lý luận của đề tài. Vận dụng đề tài và rút ra kết luận cần thiết.

PHẦN THỨ HAI: NỘI DUNG
A: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GDMT
I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHUNG VỀ GDMT
1. Khái niệm về GDMT:
Khi bàn về GDMT, đã có không ít tài liệu đưa ra các khái niệm về GDMT
“Giáo dục môi trường là gì?”, “Giáo dục môi trường mong đạt được điều gì?”... Có
rất nhiều cách trả lời, khái niệm khác nhau, nhưng theo cách hiểu chung thì
“GDMT là một quá trình thường xuyên, để tạo ra cho con người ý thức về môi
trường, những giá trị về tri thức, những kỹ năng, những kinh nghiệm và cả quyết
tâm cho phép họ giải quyết những vấn đề môi trường hiện tại và tương lai, cung
như đáp ứng nhu cầu của bản thân mình mà không làm phương hại đến thế hệ mai
sau (chính sách GDMT).
Nói một cách chung nhất: GDMT là quá trình giáo dục nhằm cung cấp cho con
người những kiến thức về môi trường, hình thành cho họ những hành vi, thái độ
đúng đắn đối với môi trường. Và mục tiêu cuối cùng của GDMT là nhằm trang bị
cho họ một ý thức trách nhiệm đối với sự phát triển của thiên nhiên và một giá trị
nhân cách khắc sâu bởi một nền tảng đạo lý về mội trường.
2. Mục tiêu của GDMT trong trường THPT:

phục hồi lại phần nào môi trường tự nhiên đã bị phá hủy trong quá khứ, bảo tồn
phần nào “Di sản môi trường” còn sót lại.
+ Học sinh phổ thông là những con người làm chủ tương lai đất nước. Khi rời
ghế nhà trường, dù bất cứ cương vị nào, ngành nghề nào cũng có ý thức trách
nhiệm và hành động bảo vệ môi trường của mình cho xã hội.


II. CÁC HÌNH THỨC GDMT Ở TRƯỜNG THPT
GDMT trong nhà trường THPT nói chung được tiến hành theo hai hình thức:
- GDMT thông qua các hoạt động ngoại khóa
- GDMT thông qua nội dung các môn học trên lớp (Nội khóa)
1. GDMT thông qua các hoạt động ngoại khóa
Hoạt động ngoại khóa có khả năng to lớn đối với GDMT. Bởi vì, thông qua các
hoạt động đó, nó tạo điều kiện mở rộng kiến thức của học sinh và ứng dụng những
kiến thức đó vào thực tiễn dưới nhiều dạng khác nhau. Tùy theo điều kiện, đặc
điểm của từng địa bàn (Thành phố, nông thôn, đồng bằng, miền núi, vùng biển ...)
hình thức ngoại khóa có thể được tổ chức nhiều cách khác nhau.
+ Qua báo cáo chuyên đề về môi trường: hình thức này nhằm mở rộng kiến
thức cho học sinh về mặ lý thuyết, cũng như thực tiễn: cải tạo tự nhiên, bảo vệ môi
trường.
+ Qua tìm hiểu các vấn đề bảo vệ môi trường ở địa phương: Thông qua các đề
tài, giáo viên phát động cho mỗi nhóm học sinh trên cơ sở gợi ý những hướng dẫn
của giáo viên học sinh tìm hiểu vấn đề về bảo vệ môi trường địa phương, đề tài đó
có thể là: Vấn đề về rừng, vấn đề về gia tăng dân số, vấn đề về bảo vệ danh lam
thắng cảnh ở địa phương. Sau khi tìm hiểu đề tài phải viết một bản báo cáo.
+ Qua các hoạt động xã hội: Học sinh tham gia, phối hợp với các cơ quan văn
hóa thành phố, phường, xã, với đoàn thanh niên ... Để tổ chức tuyên truyền vận
động, tùy theo đặc điểm của từng địa phương mà biên soạn từng nội dung khác
nhau, ở miền núi: Bảo vệ rừng đầu nguồn, chống xói mòn đất ... Ở đồng bằng: làm
sạch môi trường, trồng cây, bảo vệ các công trình văn hóa du lịch.

giáo viên chua có điều kiện để đề cập tới. Tài liệu thường là: Các bài báo, các trích
đoạn, các tạp chí khoa học...
B: XÁC ĐỊNH NỘI DUNG GDMT QUA BÀI ĐỊA LÝ 11
I. NỘI DUNG GDMT QUA BÀI ĐỊA LÝ 11
Qua nhiều tài liệu cho thấy, hiện nay môi trường ở trên thế giới và Việt Nam
đang nổi lên mấy vấn đề:
1. Rừng ngày càng bị thu hẹp


2.
3.
4.
5.
6.
7.
8.
9.

Ô nhiểm nguồn nước ngọt
Ô nhiểm đất – Suy thoái tài nguyên đất
Ô nhiểm không khí
Các nguồn tài nguyên thiên nhiên ngày càng bị cạn kiệt
Ô nhiểm biển và đại dương
Sức ép đô thị hóa lên môi trường
Dân số - Môi trường
Suy giảm đa dạng sinh học

Các vấn đề này được thể hiện cụ thể trực tiếp hoặc gián tiếp trong nội dung dạy
học địa lý 11 ở THPT.
II. MỘT SỐ HÌNH THỨC LỒNG GHÉP GDMT QUA MÔN ĐỊA LÝ

Nhận thức được để giải quyết các vấn đề toàn cầu cần phải có đoàn kết
và hợp tác của nhân loại.
4. Kỹ năng sống:
- Tư duy: Nêu vấn đề, bình luận, tìm kiếm và xử lý thông tin, phân tích đối
chiếu về vấn đề dân số, môi trường
- Giao tiếp: Phản hồi lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ ý tưởng, giao
tiếp ứng xử với người khác, kỹ năng trình bày và trả lời câu hỏi một cách
ngắn gọn, súc tích và chính xác về các vấn đề dân số và môi trường
- Kỹ năng làm chủ bản thân: Quản lý thời gian, đảm nhận trách nhiệm,
kiềm chế cảm xúc, đạt mục tiêu trong làm việc nhóm để tìm hiểu vấn đề
dân số.
II. ĐỒ DÙNG DẠY HỌC:
-

Biểu đồ gia tăng dân số.
Một số hình ảnh về ô nhiểm môi trường trên thế giới và ở Việt Nam.
Tin tức về chiến tranh khu vực và khủng bố trên thế giới.
Phiếu học tập

III. TIẾN TRÌNH BÀI GIẢNG:
1. Ổn định lớp:
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Bài mới:
Mở bài: GV kể một số sự kiện mới nhất về sự già hóa dân số và sự bùng nổ
dân số của vài quốc gia trên thế giới, một số sự cố về môi trường (chất thải,
sự cố tràn dầu trên biển...), một số thông tin mới nhất về chiến tranh khu vực
và khủng bố trên thế giới. Sau đó khái quát lại thành các vấn đề. GV hỏi: Đó
là những vấn đề riêng của quốc gia hay toàn nhân loại?
Hoạt động GV và HS
Nội dung cơ bản

- Tỷ lệ gia tăng dân số tự nhiên qua
các thời kỳ giảm nhanh ở nhóm
nước phát triển và giảm chậm ở
nhóm nước đang phát triển.
- Chênh lệch về tỷ lệ gia tăng tự
nhiên giữa 2 nhóm nước ngày càng
lớn.
- Dân số nhóm nước đang phát triển
vẩn tiếp tục tăng nhanh, nhóm nước
phát triển đang có xu hướng chững
lại.
- Dân số tăng nhanh gây sức ép nặng
nề đối với tài nguyên môi trường,
phát triển kinh tế và chất lượng cuộc
sống.
Chuyển ý: Sự bùng nổ dân số, sự
2. Già hóa dân số:
phát triển kinh tế vượt bật lại gây ra
Dân số thế giới ngày càng già đi:
vấn đề toàn cầu thứ 2
a. Biểu hiện:
HĐ2:Tìm hiểu môi trường (cá
- Tỷ lệ dưới 15 tuổi ngày
nhân/cả lớp)
càng thấp, tỳ lệ trên 65 tuổi
- Yêu cầu học sinh ghi vào
ngày càng cao, tuổi thọ
mảnh giấy các vấn đề môi
trung bình ngày càng tăng.
trường toàn cầu mà các em

lời:
III. MỘT SỐ VẤN ĐỀ KHÁC:
Bước 3: GV kết luận và nhấn mạnh
- Nạn khủng bố đã xuất hiện
tính nghiêm trọng của các vấn đề môi
trên toàn thế giới
trường trên phạm vi toàn cầu.
- Xung đột sắc tộc, tôn giáo
GV kết hợp làm rõ câu hỏi 2 cuối bài
- Các hoạt động kinh tế
HĐ4: Tìm hiểu một số vấn đề khác
ngầm đã trở thành mối đe
(cả lớp).
dọa đối với hòa bình và ổn
- GV sử dụng phương pháp
định thế giới.
thuyết trình có sự tham gia
tích cực của học sinh về các
hoạt động khủng bố quốc
tế, hoạt động kinh tế ngầm,
tội phạm liên quan đến sản
xuất, vận chuyển và tiêu thụ
ma túy.
- GV nhấn mạnh sự cấp thiết
phải chống chủ nghĩa khủng
bố, các hoạt động kinh tế
ngầm
4. Củng cố:
- Tại sao nói chống khủng bố không phải là việc riêng của chính phủ mà
còn là nhiệm vụ của mỗi cá nhân?

Một số vấn đề môi trường toàn cầu
Vấn đề môi
trường
Biến đổi khí
hậu

Hiện trạng

Nguyên nhân

Hậu quả

Thời tiết thay
đổi thất
thường, băng
tan ở 2 cực.
Ảnh hưởng
đến sức khỏe,
sinh hoạt, sản
xuất.
Hoạt động
Gây nhiều tác
công nghiệp và hại đến sức
đời sống thải
khỏe con
khí CFCS,SO2... người, mùa
màng và các
loại sinh vật
Chất thải công 1,3 tỷ người
nghiệp, nông

ôzôn

Tầng ôzôn bị
thủng và lổ
thủng ngày
càng lớn

Cắt giảm
lượng CFCS
trong sản xuất

Ô nhiểm
nguồn nước
ngọt, biển và
đại dương

Ô nhiểm
nghiêm trọng
nguồn nước
ngọt.
Ô nhiểm biển
và đại dương

Suy giảm đa

Nhiều loài

Tăng cường
xây dựng các
nhà máy xử lý

đến việc kết hợp, bổ sung, thêm vào một cách linh hoạt, khéo léo những kiến thức
môi trường. Chúng ta có thể tham khảo một số ví dụ sau:
Bài 1: Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế xã hội của các nhóm nước.
Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại.
Mục II: Sự tương phản về trình độ phát triển kinh tế xã hội của các nhóm
nước
Những kiến thức môi trường được tích hợp vào mục này là:
+ Sự gia tăng dân số quá nhanh ở các nước đang phát triển đã gây nên sức ép
lớn về kinh tế - xã hội... mà còn làm cho môi trường bị ô nhiểm, thay đổi theo
hướng không có lợi cho con người. Đó chính là nguồn gốc của những vấn đề mang
tính toàn cầu.
+ Nền kinh tế của các nước đang phát triển chủ yếu là nông nghiệp đã dẫn tới
việc khai thác đất đai mạnh mẽ nhưng không hợp lý, thiếu khoa học đã làm cho đất
đai bị xói mòn, rửa trôi, chỉ còn trơ sỏi đá... điều này thể hiện rõ ở một số nước
vùng nhiệt đới ở Châu Á và Châu Phi.
Mục III: Cuộc cách mạng khoa học công nghệ hiện đại
Kiến thức môi trường ở đây là phân tích đặc trưng của cuộc cách mạng khoa
học công nghệ hiện đại: “Sự thay thế giảm bớt việc sử dụng các nguồn năng lượng,
nguyên vật liệu truyền thống” đã làm giảm thiểu sự ô nhiểm môi trường. Để có sức


thuyết phục GV cần đưa ra những con số các chất thải, bụi, khói... Từ các nhà máy
điện, các loại động cơ ô tô, xe máy... Trên thế giới và ở Việt Nam.
Bài 4: Một số vấn đề của châu lục và khu vực
Tiết 1: Một số vấn đề của Châu Phi
Kiến thức môi trường được đề cập ở phần này là:
+ Sự bùng nổ dân số ở đây vẫn tiếp diễn mạnh mẽ, xung đột sắc tộc, biên giới
và dân số phát triển quá nhanh đã dẫn tới sự phát triển kinh tế - xã hội gặp nhiều
khó khăn, môi trường bị hủy hoại nghiêm trọng. Chiến tranh, đói nghèo, bệnh tật
đang đe dọa cuộc sống của hàng trăm triệu người dân Châu Phi, là những thách

từ đó đánh giá kết quả phương pháp tích hợp lồng ghép và liên hệ thực tế trong
GDMT cho học sinh
III. NHIỆM VỤ THỰC NGHIỆM:
Xác định kết quả của phương pháp GDMT cho học sinh trong việc hình thành cho
học sinh những kiến thức cơ bản, những kỹ năng về môi trường và củng từ đó hình
thành cho các em thái độ và hành vi đúng đắn về môi trường
IV: ĐỐI TƯỢNG THỰC NGHIỆM:
Học sinh ba lớp 11: 11A1, 11A2, 11B10
V: PHƯƠNG PHÁP THỰC NGHIỆM:
Để có thể đánh giá được học sinh một cách chính xác, tôi đã tiến hành kiểm tra
khảo sát học sinh với các câu hỏi có liên quan tới vấn đề GDMT, đa số các em hiểu
và nắm được bài:

Sau đây là kết quả kiểm tra khảo sát năm học 2013-2014

Lớp

Số
bài

11A1
11A2

44
46

Điểm khá, giỏi khi chưa
GDMT
Điểm khá
Điểm giỏi


11B1
0

44

12

27,3

15

34

17

38,7

19

43,2

VI: ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM:
Qua ba lần thực nghiệm, khi sử dụng phương pháp dạy học GDMT ở những lớp
thực nghiệm, lớp học rất sôi nổi học sinh hăng say phát biểu, thảo luận, tranh luận
các vấn đề môi trường

PHẦN THỨ BA: KẾT LUẬN
Để đảm bảo cho sự phát triển bền vững trong tương lai thì phải GDMT cho thế
hệ trẻ không chỉ ở kiến thức cơ bản về môi trường, những kỹ năng giải quyết các


ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CỦA HĐKH TRƯỜNG THPT GIA HỘI


TP Huế, ngày.....tháng.....năm 2014
Hiệu trưởng
(chủ tịch hội đồng)

ĐÁNH GIÁ XẾP LOẠI CỦA HỘI ĐỒNG THẨM ĐỊNH SKKN SỞ
GD-ĐT THỪA THIÊN HUẾ

TP Huế, ngày.....tháng.....năm 2014
(Chủ tịch hội đồng)