Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIẢNG DẠY ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG
THPT
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong chương trình giáo dục quốc dân, Địa lý là môn học được đưa vào giảng
dạy ở các trường phổ thông nhằm mục đích trang bị cho học sinh những kiến thức
cơ bản về khoa học địa lý, cũng như vận dụng những kiến thức đó vào cuộc sống
để biết cách ứng xử với môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh, đồng thời đáp
ứng với yêu cầu phát triển của đất nước. Để làm được điều đó thì Địa lí địa phương
đóng một vai trò quan trọng. Bởi lẽ, Địa lý địa phương là một bộ phận và có liên
quan mật thiết với địa lý Tổ quốc nên kiến thức Địa lý địa phương có vai trò là cơ
sở để học sinh nắm kiến thức Địa lý Tổ quốc, kiến thức Địa lý nói chung. Chính
việc giảng dạy Địa lý địa phương tạo điều kiện cho thế hệ trẻ tìm hiểu và đánh giá
đúng tiềm năng các điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và thực trạng kinh tế
- xã hội của địa phương, từ đó giúp họ định hướng nghề nghiệp, lao động sản xuất.
Những kiến thức Địa lý địa phương mà nhà trường trang bị cho học sinh nếu có giá
trị thực tiễn sẽ tạo điều kiện để học sinh có thể vận dụng được vào công việc lao
động sản xuất tại địa phương, tham gia cải tạo xây dựng quê hương giàu đẹp.
Tuy nhiên trên thực tế, qua một số khảo sát học sinh ở trường THPT Thanh
Bình trong những năm trước đây cho thấy đa số các em không hiểu nhiều về Địa lí
địa phương mình. Nguyên nhân chính là do việc giảng dạy Địa lí địa phương chưa
được đầu tư đúng mức, chưa có sự sáng tạo để mang lại sự hứng thú cho học sinh.
Xuất phát từ thực tế trên, bản thân tôi đã suy nghĩ, tìm tòi và mạnh dạn thay đổi
cách giảng dạy Địa lí địa phương và đã thu được kết quả rất cao. Để có thể chia sẻ
cùng quý thầy cô và các đồng nghiệp một số kinh nghiệm trong quá trình thực
hiện, hôm nay tôi xin được trình bày đề tài: “Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa
lí địa phương ở trường THPT”. Tôi mong rằng với đề tài này sẽ là một gợi ý để
quý thầy cô và các đồng đồng nghiệp có thể tham khảo trong giảng dạy địa lí địa
phương của mình.

GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

thức tham gia cải tạo, xây dựng địa phương, đồng thời bồi dưỡng tình cảm tốt đẹp
đối với quê hương đất nước. Ngoài ra còn rèn luyện kĩ năng khảo sát, nghiên
cứu,khảo sát, điều tra, quan sát, phân tích ,vẽ, thiết lập các số liệu, biểu đồ, bản
đồ...., bước đầu tập cho học sinh làm quen với tính chất và công việc của công tác
nghiên cứu khoa học. Từ đó giúp cho học sinh bồi dưỡng thế giới quan khoa học,
phát triển năng lực trí tuệ và những kỹ năng thực tiễn. Mặt khác, bài giảng Địa lý
có sự liên hệ, chứng minh bằng thực tiễn nơi các em đang sinh sống và học tập sẽ
trở nên hấp dẫn và có tính thuyết phục với học sinh hơn.
Theo yêu cầu của Bộ GD – ĐT phải kết hợp giảng dạy lí thuyết với các hoạt
động thực tiễn như tham quan, dã ngoại, thực hành…nhưng hiện nay hầu như chỉ
mới tiến hành dạy lí thuyết, các hoạt động thực hành chưa triển khai được do thiếu
thời gian, khó khăn về kinh phí. Về phía HS, do sự quá tải của chương trình và tâm
lý thực dụng chỉ tập trung học các môn, các nội dung liên quan đến thi cử nên rất ít
quan tâm đến nội dung giáo dục địa phương. Hậu quả là rất nhiều HS đã học xong
chương trình THPT nhưng kiến thức về địa phương rất hạn chế. Ngoài các tiết dạy
Địa lý địa phương theo quy định, thầy (cô) giáo chưa thường xuyên đưa kiến thức
Địa lý địa phương vào bài giảng , hoặc nếu có cũng chỉ dừng lại ở mức dùng kiến
GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 3-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
thức Địa lí địa phương minh họa cho những kiến thức trong bài dạy. Vì vậy học
sinh chỉ nhìn thấy các hiện tượng địa lí như: ở địa phương mình có khoáng sản gì?
Có ngành công nghiệp gì, có cây trồng, vật nuôi gì…trong khi đó học sinh không
có cơ hội để tìm hiểu sâu hơn một cách có hệ thống . Do đó, kiến thức Địa lý địa
phương của học sinh thường nghèo nàn, việc cung cấp và bổ sung kiến thức Địa lý
địa phương cho học sinh còn nhiều hạn chế.
Như đã nói ở trên, Địa lí địa phương phải tạo điều kiện để học sinh có thể học

II.2.1: Tích hợp kiến thức Địa lí địa phương trong từng bài giảng
Một trong những cách làm hay được vận dụng nhiều trong những năm gần đây
là giáo viên đưa các kiến thức Địa lý địa phương dưới dạng các ví dụ để phục vụ
cho bài giảng. Bài giảng địa lý lúc đó không chỉ có tính thuyết phục, hấp dẫn mà
còn làm cho học sinh nắm kiến thức chắc, nhớ kiến thức lâu. Bởi những kiến thức
Địa lý địa phương là những hiểu biết rất đời thường, rất gần gũi, quen thuộc với
các em được khái quát lên thành khái niệm, thành quy luật và thành tri thức mà các
em cần phải nắm.
Thực tế cho thấy, bộ môn địa lý khác với các môn KHTN khác ở chỗ: đối tượng
nghiên cứu của nó rất rộng, trải dài trên nhiều lãnh thổ và mỗi nơi lại có những nét
đặc trưng. Vì thế, khi hình thành khái niệm địa lý (nhất là các khái niệm địa lý
chung) không có gì tốt bằng việc giáo viên lấy ví dụ minh hoạ cho khái niệm là
những sự vật, hiện tượng ở gần, thân thuộc với các em; một ngọn núi, dòng sông
cạnh làng (xã, huyện, tỉnh) sẽ làm biểu tượng rõ nét hơn nhiều so với nơi khác. Các
ví dụ minh họa gần gũi, thân quen phải là những điều học sinh đã từng nhìn, từng
nghe thấy; như vậy bài giảng địa lý sẽ có tính thuyết phục cao hơn, gắn với thực
tiễn cuộc sống nhiều hơn và học sinh cũng sẽ yêu môn địa lý hơn.
Tuy nhiên để việc lồng ghép kiến thức Địa lí địa phương đạt hiệu quả cần đảm
bảo nguyên tắc:
+ Phải dựa vào nội dung bài học, nghĩa là các kiến thức Địa lý địa phương đưa vào
bài học phải có mối quan hệ logic chặt chẽ với các kiến thức có sẵn trong bài học.
Các kiến thức của bài học được coi như là cái nền làm cơ sở cho kiến thức Địa lý
địa phương có chỗ dựa. Nói cách khác, dạy bài nào chúng ta cần nghiên cứu kỹ nội
dung kiến thức của bài đó, từ đó mới đi tìm và lựa chọn các kiến thức phù hợp với
nội dung của bài học.
+ Các kiến thức đưa vào bài phải có hệ thống, tránh sự trùng lặp, phải thích hợp
với trình độ của học sinh, không gây quá tải đối với nhận thức của các em trong
GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 5-

chứng. Ở Đồng Nai chúng ta có thể lấy đặc trưng là đất feralit trên đá macma và

GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 6-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
đất xám trên phù sa cổ…Giáo viên có thể mang 2 mẫu đất đá này lên lớp để giới
thiệu.
VÍ DỤ 3
Khi dạy bài 9- Địa lí 10 “ Tác động của ngoại lực lên địa hình bề mặt Trái Đất”
Giáo viên có thể chiếu hoặc yêu cầu học sinh kể một số dạng địa hình xâm thực,
mài mòn, bồi tụ… tại địa phương và nguyên nhân tạo thành
VÍ DỤ 4
Khi dạy bài 3 - Địa lí 11: “Một số vấn đề mang tính toàn cầu”, Giáo viên có thể
nêu hoặc yêu cầu học sinh cho ví dụ về vấn đề dân số hoặc tình trạng ô nhiễm tại
một số sông suối tại địa phương các em đang sống, nguyên nhân và hậu quả trên
cơ sở đó đề xuất các giải pháp.
VÍ DỤ 5
Khi dạy bài 1- Địa lí 12: “Việt Nam trên đường đổi mới và hội nhập”, Giáo
viên có thể nêu hoặc yêu cầu học sinh nêu một số ví dụ về tác động của quá trình
đổi mới và hội nhập tại địa phương như: mức sống cao hơn , sự phát triển kinh tế,
số lượng các khu công nghiệp…một ví dụ gần gũi với các em khu vực Tân PhúĐịnh quán là hình ảnh các “ xe đạp thồ” dùng để chở người cách đây khoảng 10
năm mà hiện nay không còn nữa mà thay vào đó là các phương tiện hiện đại đắt
tiền ( Xe máy, Taxi…). Đó là một minh chứng gần gũi nhất với các em về thành
quả của quá trình đổi mới của đất nước.
VÍ DỤ 6
Khi dạy bài 30 - Địa lí 12: “Giao thông vận tải và thông tin liên lạc”, Giáo viên
có thể nêu hoặc yêu cầu học sinh nêu các loại đường giao thông có ở địa phương ,

Đối với giảng dạy Địa lí nói chung và Địa lí địa phương nói riêng, học sinh nên
được tham gia tìm hiểu thực tế và giáo viên sẽ đóng vai trò hướng dẫn. Yêu cầu
của việc tìm hiểu thực tế này phải có sự đầu tư về thời gian, về kiến thức của giáo
viên và học sinh. Giáo viên phải lựa chọn những vấn đề trọng tâm, sát với bài học
bởi vì mục đích của hoạt động này là giúp học sinh nhớ được kiến thức bài học lâu
hơn. Một lưu ý là việc tìm hiểu thực tế của các em phải được tiến hành trước khi
học trên lớp.
VÍ DỤ 1:

GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 8-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
Trước khi dạy bài 9 - Địa lí 10: “Tác động của ngoại lực đến địa hình bề mặt
Trái Đất”, Giáo viên yêu cầu học sinh hoặc từng nhóm học sinh về sưu tầm, tìm
hiểu, ghi chép , chụp hình một số dạng địa hình là kết quả của ngoại lực tại địa
phương sau đó sắp xếp lại và trình bày trước lớp (Có thể giao cho mỗi nhóm 1 chủ
đề) để cùng thảo luận.
VÍ DỤ 2
Trước khi dạy bài 24 - Địa lí 10: “Phân bố dân cư. Các loại hình quần cư và đô
thị hóa” phần III: Đô thị hóa, Giáo viên yêu cầu học sinh hoặc nhóm học sinh tìm
hiểu ảnh hưởng của đô thị hóa tại địa phương. Học sinh có thể quay phim, chụp
hình vể sự sầm uất trong hoạt động buôn bán, về mức sống cao của người thành
thị… và bên cạnh đó là rác thải, là ô nhiễm môi trường …
VÍ DỤ 3
Trước khi dạy bài 42 - Địa lí 10: “Môi trường và sự phát triển bền vững”, Giáo
viên có thể yêu cầu học sinh tìm hiểu hoạt động khai thác tài nguyên tại địa
phương. Ở huyện Tân Phú học sinh có thể tìm hiểu hoạt động khai thác đất, cát,

tổ chức từ 1 đến 2 lần cho mỗi khối lớp và xem đây như là một kế hoạch ngoại
khóa của tổ chuyên môn. Ngoài ra, để thu hút được sự quan tâm của học sinh, ban
tổ chức có thể thiết kế các tờ rơi cổ động cho cuộc thi.
Sau đây tôi xin trình bày về cách tổ chức 1 cuộc thi như thế mà tôi đã thực hiện
tại trường THPT Thanh Bình năm học 2011-2012.

GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 10-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
TRƯỜNG THPT THANH BÌNH

KẾ HOẠCH NGOẠI KHÓA MÔN ĐỊA LÍ

TỔ SỬ- ĐỊA-GDCD

KẾ HOẠCH TỔ CHỨC CUỘC THI: “CLIP CỦA TÔI”
Chủ đề: MÔI TRƯỜNG XANH
I/ Mục đích
Với phương châm “học đi đôi với hành” “ Học để biết, học để làm, học để chung
sống và học để khẳng định mình” cuộc thi “CLIP CỦA TÔI” được tổ chức nhằm
mục đích:
- Tạo một sân chơi bổ ích và khơi gợi sự yêu thích của cho học sinh đối với
môn Địa lí
- Tạo điều kiện để HS vận dụng kiến thức vào thực tế
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường và thói quen quan tâm đến những vấn đề
xã hội từ đó góp phần hoàn thiện nhân cách cho các em
II/ Hình thức

IV/ Cơ cấu giải thưởng và kinh phí tổ chức
1. Cơ cấu giải thưởng
- 1 giải nhất: 120.000đ ( Thầy Hiệu trưởng thưởng riêng 100.000đ)
- 1 giải nhì: 100.000đ
- 1 giải ba: 80.000đ
- 2 giải khuyến khích: mỗi giải 60.000đ ( Dành cho các lớp không có clip vào
vòng chung kết nhưng có tiết mục thời trang xuất sắc.
2. Kinh phí
-

Giải thưởng 420.000 đ

-

Phần thưởng cho khán giả thi đố vui: 100.000đ

-

Chi phí tổ chức: 480.000đ

Tổng: 1.000.000đ
Kinh phí sẽ lấy từ nguồn kinh phí hỗ trợ tổ chức hội thảo của nhà trường và quỹ tổ
V/ Dự kiến nhân sự:
- Ban tổ chức: Cô Lang, Cô Lương, Cô Thư, Thầy Đông
- Ban giám khảo: Cô Thục Anh và một số GV
- Khách mời: BGH
GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 12-


-Trang 13-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
Sau đây là áp phích cổ động cho cuộc thi tìm hiểu Địa lí địa phương của học sinh
khối 11 trường THPT Thanh Bình năm học 2011-2012

KhóiNhững
bụi, rác
thải,
tiếng
ồn, thiên
cánh
rừng
nguyên
sinhtai,
sẽ
dịchbiến
bệnh…
hủy loài
hoạisinh
cuộcvật
sông
mất,sẽ
nhiều
sẽ của
chúng
ta viễn không bao giờ được nhìn
vĩnh
thấy


Thứ 3: Học sinh có cơ hội tìm hiểu thực tế, chủ động tìm đến kiến thức

thông qua thực tế
- Thứ 4: Học sinh rèn luyện kĩ năng làm việc nhóm, kỉ năng quan sát, phân
tích, tổng hợp, trình bày 1 vấn đề và bảo vệ ý kiến trước tập thể
- Thứ 5: Học sinh tìm được hứng thú trong việc học bộ môn địa lí
Về phía giáo viên:
- Giáo viên sẽ giảm được việc thuyết trình trong các tiết dạy, đặc biệt là các
tiết dạy về Địa lí địa phương
- Hỗ trợ giáo viên trong quá trình giảng dạy theo phương pháp mới
Tất cả các môn học đều có quan hệ mật thiết với cuộc sống xung quanh các em.
Vì vậy không thể dạy học nói chung và dạy Địa lí nói riêng đạt được kết quả nếu
không gắn liền với thực tế. Ngoài ra với yêu cầu gắn giáo dục với thực tiễn, gắn lý
thuyết với thực hành thì giảng dạy Địa lí không thể thiếu phần Địa lí địa phương.
Không chỉ vậy, với tinh thần của việc đổi mới phương pháp dạy học thì giáo viên
không chỉ dạy đủ kiến thức mà còn phải tạo được hứng thú cho học sinh trong quá
trình giảng dạy. Vì thế có thể nói các giải pháp của đề tài đã góp phần giải quyết
được cả về mặt lí luận và thực tiễn trong giáo dục hiện nay.
Sau đây là một số kết quả thống kê khảo sát về kiến thức địa lí địa phương của
học sinh trước và sau khi thực hiện sáng kiến kinh nghiệm này tại trường THPT
Thanh Bình

PHIẾU KHẢO SÁT KIẾN THỨC ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG CỦA HỌC SINH
TRƯỜNG THPT THANH BÌNH
Lớp……………….
1/ Em có biết ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh ở Đồng Nai là ngày nào?
 Có

(Đó là ngày……………………………………………)

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
 Không
GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 16-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
5 / Em có biết tài nguyên du lịch có ở Đồng Nai và huyện Tân Phú, thực trạng
khai thác các tài nguyên này.
 Có
- Đó là
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
 Không
6 / Em có biết ở Đồng Nai và huyện Tân Phú có những hình thức tổ chức lãnh
thổ công nghiệp và nông nghiệp nào? Cho ví dụ.
 Có
-

Đó là

………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………

Trả lời:
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………
Và sau đây là kết quả được khảo sát trong năm học 2009-2010 (trước khi thực hiện
các giải pháp của đề tài) và năm học 2010-2011 và 2011-2012 (Sau khi thực hiện
các giải pháp của đề tài)
1/ Tỉ lệ học sinh lớp 10 biết được ngày Mặt Trời lên thiên đỉnh ở Đồng Nai.
Năm học
Tỉ lệ

2009-2010
10%

2010-2011
35%

2011-2012
60%

2/ Tỉ lệ học sinh lớp 10 và 12 biết được tên, nguyên hình thành các loại đất có
ở Đồng Nai và huyện Tân Phú và sự phân bố của chúng.
Năm học
Lớp 10
Lớp 12

2009-2010
5%
10%

75%
80%

4/ Tỉ lệ học sinh lớp 10 và 12 biết được tên và thực trạng khai thác các tuyến
quốc lộ đi qua Đồng Nai và huyện Tân Phú
Năm học
Lớp 10
Lớp 12

2009-2010
15%
25%

2010-2011
40%
50%

2011-2012
65%
69%

5/ Tỉ lệ học sinh lớp 10 và 12 biết tài nguyên du lịch và thực trạng khai thác các
tài nguyên này của Đồng Nai và huyện Tân Phú
Năm học
2009-2010
2010-2011
2011-2012
Lớp 10
7%
40%

5%
45%
55%
Lớp 12
15%
60%
70%
8/ Tỉ lệ học sinh lớp 11 và 12 có những hiểu biết khá đầy đủ về thực trạng ô
nhiểm môi trường ở Đồng Nai và huyện Tân Phú.
Năm học
2009-2010
2010-2011
2011-2012
Lớp 11
5%
40%
55%
Lớp 12
10%
35%
70%
9/ Tỉ lệ học sinh lớp 11 và 12 có những hiểu biết khá đầy đủ về tác động của hội
nhập quốc tế đối với kinh tế- xã hội của Đồng Nai và huyện Tân Phú.
GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 19-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
Năm học

62%
75%

Qua kết quả khảo sát trên, chúng ta thấy những hiểu biết của học sinh về kiến
thức địa lí địa phương tăng lên đáng kể. Và từ những kiến thức đó các em có thể
hiểu các kiến thức đại cương dễ dàng hơn. Đồng thời giáo dục cho học sinh ý thức
quan tâm đến những vấn đề xung quanh, ý thức bảo vệ môi trường, xây dựng tình
yêu quê hương đất nước. Thông qua các hoạt động tìm hiểu, thảo luận, viết bài dự
thi sẽ rèn luyện cho các em nhiều kỹ năng quan trọng.
IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Như vậy sau quá trình kiểm chứng thực tế tại trường, các giải pháp của đề tài đã
chứng tỏ được tính khả thi cũng như hiệu quả của nó. Hơn nữa những giải pháp
này hoàn toàn có thể thực hiện được ở tất cả các trường THPT. Vì vậy tôi xin đề
xuất một số ý kiến như sau:
- Về phía nhà trường:
+ Tạo điều kiện về cơ sở vật chất cũng như nguồn kinh phí cho giáo viên có thể
thực hiện được các hoạt động ngoại khóa tìm hiểu Địa lí địa phương
+ Hỗ trợ học sinh trong quá trình tiếp cận, sưu tầm,nghiên cứu các nguồn tư liệu
của địa phương
- Về phía tổ chuyên môn
+ Có kế hoạch đề xuất các hoạt động ngoại khóa từ đầu năm học để tạo các sân
chơi cho học sinh về kiến thức Địa lí địa phương

GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 20-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
+ Tổ chức trao đổi giữa các giáo viên về cách lồng ghép kiến thức địa lí địa

1. Sách giáo khoa Địa lí lớp 10- Lê Thông (tổng chủ biên)
Nhà xuất bản Giáo dục- năm 2006
2. Sách giáo khoa Địa lí lớp 11- Lê Thông(tổng chủ biên)
Nhà xuất bản Giáo dục- năm 2007
3. Sách giáo khoa Địa lí lớp 12- Lê Thông(tổng chủ biên)
Nhà xuất bản Giáo dục- năm 2008
4. Lí luận dạy học Địa lí- Nguyễn Dược- Nguyễn Trọng Phú
Nhà xuất bản ĐHQG Hà Nội- năm 2001
5. Giáo dục môi trường qua môn Địa lí
–Nguyễn Phi Hạnh - Nguyễn Thị Thu Hằng
Nhà xuất bản ĐHQG Hà Nội- năm 2002
GVTH: Nguyễn Thị Hương Lang

-Trang 22-


Một số kinh nghiệm giảng dạy Địa lí địa phương ở trường THPT
6. Phương tiện dạy học- Tô văn Giáp - nhà xuất bản giáo dục- năm 2000
7. Luật giáo dục năm 2005
8. Một số tài liệu trên internet

Tân Phú, ngày 20 tháng 5 năm 2012
NGƯỜI THỰC HIỆN

Nguyễn Thị Hương Lang

MỤC LỤC

Trang