ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG TRUNG QUÂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHU VĂN AN
TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

HOÀNG TRUNG QUÂN

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG
PHÁT TRIỂN TOÀN DIỆN NĂNG LỰC, PHẨM CHẤT NGƯỜI HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG CHU VĂN AN
TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Chuyên ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 60 14 01 14

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Tuyết Hạnh


1.4.4 Quản lý hoạt động học của học sinh ..................................................................... 27
1.4.5. Quản lý cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho dạy học................................. 30
1.5. Những yếu tố tác động tới quản lý hoạt động dạy học ở trường THPT ................. 31
1.5.1. Phẩm chất, năng lực lãnh đạo của Hiệu trưởng ................................................... 31
1.5.2. Chất lượng đội ngũ giáo viên .............................................................................. 32
3


1.5.3. Chất lượng tuyển đầu vào và đặc điểm học sinh THPT ...................................... 32
1.5.4. Vai trò của các tổ chức đoàn thể trong nhà trường: Đoàn TN, Công Đoàn,
Tổ nhóm CM, Hội CMPHHS ........................................................................................ 34
1.5.5. Điều kiện trang thiết bị, cơ sở vật chất phục vụ dạy học .................................... 35
1.5.6. Điều kiện kinh tế - văn hóa xã hội ở địa phương ................................................ 36
Kết luận Chương 1......................................................................................................... 37
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC Ở TRƯỜNG
THPT CHU VĂN AN, TỈNH THÁI BÌNH ..................................................................... 38
2.1 Tổ chức hoạt động khảo sát .................................................................................. 38
2.1.1 Mục đích khảo sát ................................................................................................. 38
2.1.2 Đối tượng khảo sát................................................................................................ 38
2.1.3 Nội dung khảo sát ................................................................................................. 38
2.1.4. Công cụ và phương pháp khảo sát ...................................................................... 38
2.1.5. Tiến hành khảo sát và xử lý dữ liệu..................................................................... 39
2.2. Khái quát về đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội và tình hình phát triển giáo dục
của tỉnh Thái Bình. ........................................................................................................ 40
2.2.1. Đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Thái Bình ............................................. 40
2.2.2. Tình hình giáo dục tỉnh Thái Bình ...................................................................... 41
2.3. Thực trạng DH và quản lý hoạt động DH ở trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái
Bình ............................................................................................................................... 42
2.3.1.Vài nét về Trường THPT Chu Văn An ................................................................ 42
2.3.2 Thực trạng hoạt động DH ở trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình ............ 44

về DH theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học .............................. 82
3.2.3. Biện pháp 3: Chỉ đạo đổi mới PPDH đồng bộ với đổi mới KTĐG kết quả học
tập của HS theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất ......................................... 84
2.3.4. Biện pháp 4: Phát huy vai trò của tổ CM trong quản lý hoạt động DH .............. 87
3.2.5. Biện pháp 5: Tăng cường quản lý hoạt động học tập của HS, chỉ đạo GV phát
huy vai trò chủ thể của HS trong học tập ...................................................................... 88
3.2.6. Biện pháp 6: Bổ sung, xây dựng CSVC thiết bị DH đáp ứng yêu cầu DH phát
triển năng lực và phẩm chất HS..................................................................................... 92
3.2.7. Mối quan hệ giữa các biện pháp .......................................................................... 94
3.3. Kết quả thăm dò ý kiến về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp được đề
xuất ................................................................................................................................ 94
KẾT LUẬN CHƯƠNG 3 ............................................................................................ 98
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................................. 99
1. Kết luận...................................................................................................................... 99
2. Khuyến nghị ............................................................................................................ 100
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................. 103
PHỤ LỤC ................................................................................................................... 106
5


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Dạy học là hoạt động đặc thù của xã hội nhằm truyền thụ và lĩnh hội kinh nghiệm
của xã hội, trên cơ sở đó hình thành và phát triển nhân cách người học. Đây là một quá
trình xã hội bao gồm hoạt động dạy và hoạt động học trong đó học sinh tự giác, tích cực,
chủ động, tự điều chỉnh hoạt động nhận thức của mình dưới sự điều khiển chỉ đạo, tổ
chức hướng dẫn của giáo viên nhằm thực hiện mục tiêu nhiệm vụ dạy học. Hoạt động
dạy học là hoạt động có mục đích, có tổ chức, tuân thủ các nguyên tắc, quy luật đặc thù.
Trong nhà trường mọi hoạt động đều hướng vào phục vụ hoạt động dạy học trong đó
Quản lý HĐDH là trọng tâm của quản lý trường học. Quản lý HĐDH nhằm nâng cao

- Khảo sát thực trạng hoạt động dạy học và quản lý HĐDH ở trường THPT Chu
Văn An, tỉnh Thái Bình.
- Đề xuất một số biện pháp quản lý HĐDH theo định hướng phát triển toàn diện
năng lực, phẩm chất của người học ở trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình .
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1.

Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học và quản lý HĐDH tại trường THPT.

4.2.

Đối tượng nghiên cứu
Quản lý HĐDH theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học tại

trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình.
5. Phạm vi nghiên cứu
Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng quản lý hoạt động dạy học tại trường
THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình trong 3 năm học gần đây: Năm học 2012-2013;
2013-2014; 2014-2015, từ đó đề xuất biện pháp quản lý HĐDH tại trường THPT Chu
Văn An, tỉnh Thái Bình theo định hướng phát triển toàn diện năng lực, phẩm chất của
người học.
Tiến hành điều tra bằng phiếu hỏi, phỏng vấn: 03 CBQL, 47 giáo viên và 250
học sinh của trường THPT Chu Văn An
6. Câu hỏi nghiên cứu
6.1. Thế nào là dạy học theo định hướng phát triển năng lực và phẩm chất học
sinh? Mối quan hệ giữa yêu cầu nâng cao chất lượng dạy học với việc thực hiện dạy
học theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học.
6.2. Có mối quan hệ thế nào giữa yêu cầu đổi mới dạy học và việc quản lý hoạt
động dạy học ở trường THPT?

9.1.

Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận
Phân tích, tổng hợp, hệ thống hoá, khái quát hoá các tài liệu liên quan đến

hoạt động dạy học, quản lý hoạt động dạy học để làm rõ các khái niệm công cụ, xây
dựng khung lý thuyết của vấn đề nghiên cứu.
9.2.

Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Tổng kết các kinh nghiệm quản lý HĐDH

ở các trường THPT
8


- Phương pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Thu thập thông tin từ đội ngũ cán bộ
quản lí, đội ngũ giáo viên và học sinh của trường THPT Chu Văn An về các vấn đề: (i)
nhận thức về tầm quan trọng của đổi mới dạy học, dạy học theo định hướng phát triển
năng lực, phẩm chất người học, (ii) nhận thức về trách nhiệm của từng lực lượng trong
quá trình đổi mới và (iii) đánh giá về thực trạng dạy học và quản lý hoạt động dạy học.
Phương pháp này cũng được sử dụng để đánh giá mức độ cần thiết và khả thi của các
biện pháp được đề xuất.
- Phương pháp quan sát: Thu thập thông tin về thực trạng dạy học và quản lý
hoạt động dạy học tại trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình.
- Phương pháp phỏng vấn sâu: Trao đổi trực tiếp với cán bộ QL và giáo viên
nhà trường nhằm tìm hiểu kỹ hơn về thực trạng HĐDH và QL HĐDH trong nhà
trường, lý giải nguyên nhân của vấn đề.
- Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Nghiên cứu các báo cáo tổng
kết, sơ kết, hồ sơ dạy học, quản lý của nhà trường các năm học gần đây nhằm đưa ra

quản lý nhằm nâng cao hiệu quả HĐDH trong nhà trường luôn giữ vị trí đặc biệt quan
trọng.
Từ thời cổ đại, một triết gia nổi tiếng, một nhà giáo dục lỗi lạc của Trung Quốc là
Khổng Tử (551- 479 TCN) đã cho rằng: Đất nước muốn phồn vinh, yên bình và thịnh
vượng thì người quản lý cần chú trọng đến ba yếu tố là: Thứ (dân đông), Phú (dân
giàu), Giáo (dân được giáo dục) [28]. Khổng Tử cho rằng giáo dục là một thành tố
không thể thiếu được của mỗi dân tộc, của mỗi quốc gia. Ông cho rằng việc giáo dục là
cần thiết cho mỗi người “Hữu giáo vô loại”. Về phương pháp giáo dục ông coi trọng
việc tự học, tự rèn luyện, tu thân, phát huy mặt tích cực, sáng tạo, năng lực nội sinh,
dạy học sát đối tượng, cá biệt hoá đối tượng. Kết hợp học với thực hành, lý thuyết
với thực tiễn, phát triển động cơ học tập đúng đắn, tạo hứng thú và ý chí quyết tâm
của người học. Nhìn chung cho đến nay, phương pháp giáo dục của Khổng Tử vẫn
còn nguyên giá trị, là bài học lớn cho các nhà trường và cán bộ quản lý trong công tác
Giáo dục và Đào tạo của mình.
Ngay sau khi đại chiến thứ hai kết thúc, Nhật Bản là nước bại trận nhưng đã nhận
thức rõ để khắc phục hậu quả chiến tranh, đưa đất nước phát triển hùng cường yếu tố
quan tâm hàng đầu chính là phát triển con người. Họ nhận thức đúng đắn vai trò của
giáo dục đối với sự phát triển của đất nước. Tuy rất khó khăn sau chiến tranh, tài nguyên
thiếu thốn nhưng ngay sau năm 1946 Nhật Bản đã đầu tư cho giáo dục 28% ngân sách,
cho đến những năm 50 của thế kỷ XX, mỗi năm tăng 1%, cho đến 32% ngân sách và ổn
định cho đến nay mà chưa nước nào trên thế giới có thể làm được điều đó.
Ngay cả Mỹ một nước phát triển nhất thế giới, để giữ vững vị trí hàng đầu trên
10


trường quốc tế, cựu tổng thỗng Mỹ Bill Clinton, đã ra thông điệp gửi quốc dân ngày
04/2/1997 kêu gọi: “Tôi đưa ra lời kêu gọi hành động để cho nước Mỹ bước vào thế kỷ
XXI, hành động để duy trì nền kinh tế của chúng ta, hành động để tăng cường nền giáo
dục, công nghệ khoa học…”. Vì ông cho rằng: “giáo dục là vấn đề an ninh quốc gia tối
quan trọng đối với tương lai của chúng ta”. Theo ông: “Để có trường tốt nhất phải có

ể phục vụ cho sự nghiệp đổi mới giáo dục. Công tác quản lý, sử dụng khai thác CSVC,
trang thiết bị phụ vụ DH chưa hiệu quả, trước hết là do người phụ trách còn kiêm
nghiệm, các thiết bị không đồng bộ, chất lượng kém.
Chưa quả lý hiệu quả các hoạt động học tập trên lớp và tự học của HS. Các hoạt
động ngoại khóa nhằm giáo dục kỹ năng sống cho HS, cũng như giáo dục HS có động
cơ, thái độ học tập đúng đắn chưa được tổ chức thường xuyên và hiệu quả chưa cao.
Sự phối hợp thống nhất giữa các lực lượng giáo dục, mối quan hệ Nhà trường - Gia
đình - Xã hội trong việc quản lý, giáo dục chưa được quan tâm đúng mức.
Chất lượng đầu vào lớp 10 của trường chưa cao. Đa số gia đình HS ở khu vực
nông thôn, điều kiện kinh tế gia đình HS còn khó khăn nên việc đầu tư học tập cho con
em họ còn hạn chế, nhiều gia đình phó mặc cho nhà trường. Mặt khác, mặt trái của xã
hội, các tệ nạn, thói hư tật xấu đã ảnh hưởng không nhỏ đến môi trường sống và học
tập của HS.
* Những vấn đề cần giải quyết
Tổng hợp từ những đánh giá về thực trạng công tác quản lý HĐDH của trường
THPT Chu Văn An và mức độ đáp ứng yêu cầu đổi mới, tác giả nhận thấy vấn đề cần
nhà trường quan tâm giải quyết trong giai đoạn tới chính là chất lượng đội ngũ, phát
huy vai trò của GV, tăng cường bồi dưỡng cho đội ngũ CBQL, GV mạnh về chất
lượng, đồng bộ về cơ cấu sẽ góp phần thuận lợi cho nhà trường quản lý HĐDH theo
định hướng phát triển năng lực HS cụ thể như sau :
+ Bồi dưỡng nâng cao nhận thức, năng lực CM của đội ngũ CBQL và GV về
công tác quản lý và tổ chức các hoạt động DH theo hướng phát triển năng lực của HS.
Áp dụng có hiệu quả vào việc quản lý, tổ chức hoạt động DH. Tổ chức các chuyên đề
về đổi mới phương pháp với tiết dạy minh họa. Bồi dưỡng kỹ năng sử dụng phương
tiện, trang thiết bị, đồ dùng DH, ứng dụng CNTT để đổi mới phương pháp.
+ Tăng cường công tác chỉ đạo, quản lý, công tác kiểm tra giám sát của CBQL
nhà trường.
+ Nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho CBGV để họ yên tâm công tác,
toàn tâm toàn ý với công việc. Đầu tư kinh phí, CSVC, trang thiết bị DH đáp ứng yêu
cầu đổi mới giáo dục.

1.1. DH là quá trình tác động qua lại giữa giáo viên và HS nhằm truyền thụ và
lĩnh hội tri thức khoa học, những kỹ năng và kỹ xảo hoạt động nhận thức và thực tiễn,
để trên cơ sở đó hình thành thế giới quan, phát triển năng lực sáng tạo và xây dựng
phát triển các phẩm chất của nhân cách người học theo mục đích giáo dục.
Quản lí HĐDH là một hệ thống những tác động có mục đích, có kế hoạch, hợp quy
luật của chủ thể QL tới khách thể QL trong quá trình DH nhằm đạt được mục tiêu DH.
Quản lý HĐDH theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất người học góp phần
nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Ở trường
THPT quản lý HĐDH là then chốt, nó có tích chất quyết định đến chất lượng giáo dục.
Để làm tốt, Hiệu trường nhà trường phải xác định rõ vai trò, vị trí, chức năng của
mình, đồng thời phải nắm vững nhiệm vụ và mục tiêu phát triển giáo dục của nhà
trường vận dụng tìm ra được các biện pháp khả thi cho việc quản lý các hoạt động giáo
dục mà trọng tâm là HĐDH.
1.2. Vận dụng những lý luận cơ bản đã nghiên cứu được, tác giả đi vào nghiên
cứu, khảo sát thực trạng, đánh giá những mặt mạnh, những điểm yếu của HĐDH và
công tác quản lý HĐDH ở trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình. Trong những
năm qua Hiệu trưởng nhà trường đã thực hiện đầy đủ các chức năng quản lý và đã
triển khai áp dụng nhiều biện pháp quản lý HĐDH nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
của nhà trường. Tuy nhiên, HĐDH vẫn đang còn nhiều hạn chế, chất lượng giáo dục
và đào tạo vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của xã hội. Một số biện pháp
quản lý HĐDH còn hạn chế, chưa đồng bộ, cần phải được điều chỉnh, tăng cường để
công tác quản lý HĐDH đạt hiệu quả hơn.
1.3. Từ việc nghiên cứu lý luận kết hợp với khảo sát, đánh giá thực trạng công
tác quản lý HĐDH của trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình, luận văn đề xuất
được 06 biện pháp quản lý hoạt động DH theo định hướng phát triển năng lực HS phù
hợp với thực tiễn trường THPT Chu Văn An, tỉnh Thái Bình và có thể áp dụng cho các
trường học THPT có điều kiện tương tự.
Các biện pháp đề ra có mối quan hệ hữu cơ với nhau, bổ sung cho nhau nhằm quản lý
có hiệu quả HĐDH theo định hướng phát triển năng lực, phẩm chất HS. Đây là các
14

- Tuyên truyền nâng cao nhận thức của xã hội, đa dạng hóa các loại hình trường
lớp, làm cho mọi gia đình, mọi cá nhân đánh giá được điều kiện, khả năng học tập của
mình từ đó lựa chọn con đường phù hợp. Tạo điều kiện cho việc phân luồng HS sau
khi học xong trung học cơ sở.
15


- Tăng cường CSVC, tạo điều kiện về kinh phí cho nhà trường hoạt động hiệu quả
2.3. Đối với Hiệu trưởng và CBQL các trường THPT
- Quán triệt các văn bản chỉ đạo của ngành về tổ chức các hoạt động giáo dục toàn
diện HS theo yêu cầu đổi mới. Tuyên truyền phổ biến, cụ thể hóa các văn bản quy đinh,
hướng dẫn về đổi mới PP DH, đổi mới kiểm tra đánh giá, giúp giáo viên nhận thức rõ
và quyết tâm thực hiện nhiệm vụ theo yêu cầu đổi mới giáo dục.
- Huy động tối đa, sử dụng hợp lý các nguồn lực hiện có, tạo động lực thúc đẩy
người dạy và người học. Đảm bảo đầy đủ CSVC, phương tiện phục vụ cho hoạt động
dạy và học, quan tâm sát sao tới việc đổi mới PP dạy và học.
- Phát huy đầy đủ vai trò của Hiệu trưởng, sử dụng hợp lý các phương pháp và
công cụ quản lý đồng thời thực hiện đồng bộ các chức năng quản lý.
- Tăng cường tự học, tự nghiên cứu nâng cao năng lực quản lý; áp dụng đồng
bộ các biện pháp quản lý HĐDH mà chúng tôi đã nghiên cứu và đề xuất trong luận
văn; Tăng cường ứng dụng CNTT trong quản lý.
2.4. Đối với GV
- GV cần nhận thức đầy đủ về vai trò và trách nhiệm, sứ mệnh của mình đối với
sự nghiệp “trồng người”, nhất là đối với sự nghiệp đổi mới giáo dục hiện nay.
- Không ngừng học tập, bồi dưỡng để nâng cao trình độ, năng lực CM, nghiệp
vụ, quyết tâm vượt qua trở ngại thích ứng kịp thời trước yêu cầu đổi mới. Tích cực đổi
mới PP giảng dạy, KTĐG phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của HS, là tấm
gương sáng cho HS noi theo

16