BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

MÙI THỊ LAM

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN BỘT
TRONG DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI
Ở TIỂU HỌC

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Sơn La, năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY BẮC

MÙI THỊ LAM

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN BỘT
TRONG DẠY HỌC TỰ NHIÊN VÀ XÃ HỘI
Ở TIỂU HỌC

Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Tự nhiên - Xã hội

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Người hướng dẫn: ThS. Lê Văn Đăng

Sơn La, Năm 2016




MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .............................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài ............................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ......................................................................................... 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ........................................................................................ 2
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .................................................................. 3
5. Phạm vi nghiên cứu ........................................................................................... 3
6. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................... 3
7. Đóng góp của đề tài ........................................................................................... 4
8. Cấu trúc của đề tài ............................................................................................. 4
NỘI DUNG........................................................................................................... 5
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN ........................................... 5
1.1. Cơ sở lí luận ................................................................................................... 5
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản ............................................................................. 5
1.1.2. Khái quát về phương pháp Bàn tay nặn bột ................................................ 6
1.1.3. Đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học ...................................................... 14
1.1.4. Tầm quan trọng của việc sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột khi dạy
học nội dung Thực vật ở lớp 3 ............................................................................ 17
1.2. Cơ sở thực tiễn ............................................................................................. 18
1.2.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học .............................................. 18
1.2.2. Mục tiêu và nội dung chương trình Tự nhiên và Xã hội lớp 3 ................. 19
1.2.3. Thực trạng sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột vào dạy học của giáo
viên trường tiểu học Chu Văn Thịnh - Mai Sơn - Sơn La ................................. 22
1.2.4. Thực trạng học tập bằng phương pháp Bàn tay nặn bột của học sinh
trường tiểu học Chu Văn Thịnh - Mai Sơn - Sơn La đầu năm 2015 - 2016 ....... 24
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1 ...................................................................................... 26
CHƯƠNG 2: CÁCH THỨC SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP BÀN TAY NẶN
BỘT TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI THỰC VẬT, MÔN TỰ NHIÊN VÀ
XÃ HỘI LỚP 3 .................................................................................................. 27

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Thế kỉ XXI là thế kỉ của sự phát triển hiện đại, thế kỉ của nền kinh tế tri
thức. Trước yêu cầu của xã hội đặt ra, đòi hỏi con người phát triển toàn diện.
Ngay từ bậc Tiểu học, nhà trường đã phải giúp học sinh biết cách lĩnh hội tri
thức, hình thành tư duy khoa học sáng tạo và biết cách giải quyết vấn đề nảy
sinh trong cuộc sống. Do đó, nhiệm vụ hàng đầu đặt ra cho nền giáo dục là phải
có sự đổi mới toàn diện nhằm nâng cao chất lượng dạy và học trong đó việc đổi
mới phương pháp dạy học và đưa các phương pháp tích cực vào nhà trường là
điều rất quan trọng.
Để đáp ứng nhu cầu nâng cao chất lượng giáo dục Đảng và Nhà nước đã
chỉ rõ trong Nghị quyết đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI xác định: “Đổi mới
căn bản, toàn diện nền giáo dục theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội
hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế” và “Phát triển nhanh nguồn nhân lực,
nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và
toàn diện nền giáo dục quốc dân” .
Trong những năm gần đây vấn đề đổi mới phương pháp dạy học được đặt
ra như một yêu cầu cấp thiết được toàn Đảng toàn dân đặc biệt quan tâm. Đổi
mới phương pháp dạy học là trọng tâm của đổi mới giáo dục, luật giáo dục Điều
28 yêu cầu: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, chủ
động, sáng tạo của học sinh, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học,
bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn tác động đến tình cảm đem lại niềm vui hứng thú học tập cho học sinh” [1].
Theo quan điểm đổi mới dạy học, phương pháp học tích cực này ngày
càng đóng vai trò quan trọng. “Bàn tay nặn bột” là phương pháp dạy học tích
cực dựa trên thí nghiệm nghiên cứu áp dụng cho việc giảng dạy môn Tự nhiên
và Xã hội. Phương pháp này giúp cho học sinh chủ động, sáng tạo, tìm tòi,
đam mê, nghiên cứu làm thí nghiệm khoa học rèn luyện nhiều kĩ năng cho
học sinh như: kĩ năng ghi chép, kĩ năng quan sát và làm thí nghiệm, kĩ năng
phán đoán, kĩ năng tổng hợp,… Từ đó, các em tự mình chiếm lĩnh tri thức.

trong dạy học Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học nói chung và trong dạy học các bài
thực vật, môn Tự nhiên và Xã hôi lớp 3 nói riêng.

2


- Đưa ra nguyên tắc sử dụng phương Bàn tay nặn bột trong dạy học Tự nhiên và
Xã hội ở tiểu học nói chung và các bài thực vật, môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3
nói riêng.
- Nghiên cứu cách thức sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột trong dạy học Tự
nhiên và Xã hội ở tiểu học nói chung và các bài thực vật ở lớp 3 nói riêng.
- Thiết kế và tổ chức thực nghiệm một số bài dạy thực vật, môn Tự nhiên và Xã
hội lớp 3 có sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu
Quá trình dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở trường Tiểu học Chu Văn
Thịnh - Mai Sơn - Sơn la.
4.2. Đối tượng nghiên cứu
Sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột trong dạy học các bài thực vật, môn
Tự nhiên và Xã hội lớp 3.
5. Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lí luận của phương pháp Bàn tay nặn bột.
- Nghiên cứu thực trạng sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột trong dạy học
các bài thực vật, môn Tự nhiên và Xã hội của trường tiểu học Chu Văn Thịnh Mai Sơn - Sơn La.
- Tiến hành thực nghiệm để kiêm tra hiểu quả của việc áp dụng phương pháp
Bàn tay nặn bột trong dạy học các bài thực vật, môn Tự nhiên - Xã hội lớp 3.
6. Phương pháp nghiên cứu
a) Phương pháp nghiên cứu lí luận
Nghiên cứu các tài liệu liên qua đến đề tài. Kế thừa và phát huy lí luận của
các đề tài đi trước.


4


NỘI DUNG
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
1.1.1.1. Phương pháp
Phương pháp là cách thức, con đường, phương tiện để đạt tới đích, để giải
quyết những nhiệm vụ nhất định [18].
1.1.1.2. Phương pháp dạy học
Phương pháp dạy học là một trong những yếu tố quan trọng nhất của quá
trình dạy học. Cùng một nội dung như nhau nhưng kết quả học tập có thể rất
khác nhau. Điều đó tùy thuộc học sinh có hứng thú học tập, tích cực hay không,
giờ học có phát huy được tính sáng tạo hay không, có thể để lại những dấu ấn
sâu sắc và khơi dậy tình cảm trong sáng, lành mạnh trong tâm hồn các em hay
không phần lớn đều phụ thuộc vào phương pháp của người thầy giáo.
Nói như thế không có nghĩa thầy giáo có thể sử dụng tùy tiện phương
pháp dạy học mà cần có sự lựa chọn phương pháp đúng đắn. Sự lựa chọn này
phải xuất phát từ tri thức môn học, phải dựa trên lịch sử phát triển tri thức đó,
trên sự hiểu biết toàn diện về trẻ em, các đặc điểm lứa tuổi trẻ em và những đặc
điểm đó được bộc lộ như thế nào trong môi trường xã hội.
Phương pháp dạy học là cách thức tương tác giữa thầy và trò nhằm giải
quyết các vấn đề giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá trình dạy học
(Iu. Banxk - 1983). Hay phương pháp là một hệ thống những hành động có mục
đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh,
đảm bảo cho các em lĩnh hội được nội dung học vấn (I.Ia.Lecne - 1981).
Tóm lại: có thể hiểu phương pháp dạy học là một tổ hợp cách thức hoạt
động của thầy và trò, dưới sự chỉ đạo của thầy với sự tích cực, chủ động học tập

giáo viên trong các hoạt động dạy học khoa học ở nhà trường. Từ khi có trang
web, việc trao đổi thông tin giữa giáo viên và trao đổi giữa các nhà khoa học với
các giáo viên xung quanh các hoạt động dạy học khoa học trở nên thuận lợi hơn.
Năm 1998, Viện Hàn lâm khoa học Pháp đã soạn thảo 10 nguyên tắc cơ
bản của phương pháp Bàn tay nặn bột. Hoạt động triển khai phương pháp Bàn
6


tay nặn bột được diễn ra mạnh mẽ ngay từ ngày đầu tiên. Năm 1998, Viện
Nghiên cứu Sư phạm quốc gia Pháp đã kêu gọi 21 Viện đào tạo giáo viên
(IUFM) phối hợp nghiên cứu trong 3 năm về vở thực nghiệm, về các trung tâm
tư liệu, về sử dụng trang web Bàn tay nặn bột và biên soạn tư liệu phục vụ cho
dạy học theo phương pháp Bàn tay nặn bột.
Mạng lưới Bàn tay nặn bột được thành lập từ các trang web Bàn tay nặn
bột ở các tỉnh. Mạng lưới này hoạt động khá hiệu quả trong việc tương trợ
nguồn tư liệu và thực nghiệm giữa các tỉnh với nhau.
Tháng 6 - 2000, Bộ Giáo dục quốc gia Pháp công bố một chương trình đổi
mới dạy học khoa học và công nghệ trong nhà trường. Trong chương trình đổi mới
này, phương pháp Bàn tay nặn bột là phương pháp khuyến khích sử dụng.
Bên cạnh việc triển khai phương pháp Bàn tay nặn bột trong các trường
tiểu học, tổ chức Bàn tay nặn bột Pháp (LAMAP France) còn khuyến khích giáo
viên ở các trường mẫu giáo và các trường trung học cơ sở cũng áp dụng phương
pháp này trong dạy học ở các môn khoa học.
Song song với việc phát triển và truyền bá rộng rãi phương pháp Bàn tay
nặn bột trong nước, các hội thảo quốc tế về Bàn tay nặn bột đã được Bộ Giáo
dục quốc gia Pháp phối hợp cùng các cơ quan nghiên cứu, các bộ liên quan và
Viện nghên cứu Sư phạm quốc tế tổ chức tại Paris. Trong các hội thảo này, Việt
Nam đều có đại diện tham dự.
Phương pháp Bàn tay nặn bột đã được tiếp nhận và truyền bá rộng rãi
ngay từ khi mới ra đời. Viện Hàn lâm khoa học Pháp đã hợp tác với nhiều quốc

- Tháng 6 năm 2000: Hội Gặp gỡ Việt Nam đã mời một nhóm phóng viên của
kênh truyền hình VTV1 của Việt Nam sang Pháp làm việc 2 ngày tại Vaulx - en
- Venlin để thực hiện một phóng sự về phương pháp Bàn tay nặn bột phát trên
sóng của Đài truyền hình Việt Nam.
- Tháng 11 năm 2000: Hội Gặp gỡ Việt Nam với sự giúp đỡ của ông Leson
Lederman đã gửi 5 đại biểu của Việt Nam tham dự Hội thảo quốc tế về giảng
dạy khoa học ở trường tiểu học tại Bắc Kinh (Trung Quốc).
- Từ năm 2000 đến nay, dưới sự giúp đỡ của Hội Gặp gỡ Việt Nam, các lớp tập
huấn về phương pháp Bàn tay nặn bột đã được triển khai cho các giáo viên cốt
cán và cán bộ quản lí tại nhiều địa phương trong toàn quốc với hơn 1000 người

8


tham dự. Các giảng viên tập huấn là các Giáo sư tình nguyện người Pháp thuộc
Viện Đào tạo giáo viên (IUFM) của Pháp.
- Tháng 8 năm 2011: Lần đầu tiên Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Hội
Gặp gỡ Việt Nam tổ chức Hội thảo cho các cán bộ quản lí giáo dục tiểu học và
trung học cơ sở; tổ chức các lớp tập huấn về phương pháp Bàn tay nặn bột cho
chuyên viên, giáo viên cốt cán của nhiều tỉnh thành trên cả nước.
- Tháng 11 năm 2011: Bộ Giáo dục và Đào tạo kí ban hành đề án triển khai
phương pháp Bàn tay nặn bột trong trường phổ thông giai đoạn 2011- 2015.
1.1.2.3. Phương pháp “Bàn tay nặn bột” là gì?
Như đã trình bày ở trên, phương pháp Bàn tay nặn bột là phương pháp
dạy học được khởi xướng bởi Giáo sư George Charpak (đạt giải Nobel Vật lí
năm 1992). Bàn tay nặn bột là cụm từ được dịch từ các thuật ngữ tiếng Pháp “La
main à la pâte” (viết tắt là LAMAP) tương đương với cụm từ tiếng Anh là
“Hand’s -on”. Phương pháp Bàn tay nặn bột là phương pháp được áp dụng để
giảng dạy các môn khoa học tự nhiên mà trong đó các kiến thức được xây dựng
dựa trên cơ sở của quá trình tìm tòi - nghiên cứu. Phương pháp Bàn tay nặn bột

phương án giải thích cho các hiện tượng, thông qua các hoạt động nghiên cứu,
học sinh tự tìm kiếm và rút ra kiến thức cho riêng mình. Việc dạy học khoa học
dựa trên sự tìm tòi - nghiên cứu đặc biệt chú trọng đến các suy nghĩ ban đầu của
học sinh trước khi được học về một kiến thức nào đó, dù các suy nghĩ ban đầu
ấy là rất đơn giản, ngây thơ và thường sai về mặt khoa học.
Trong phương pháp Bàn tay nặn bột, con đường mà học sinh tìm ra kiến
thức gần giống với quá trình tìm ra kiến thức mới của các nhà khoa học, vì thế
tiến trình tìm tòi - nghiên cứu khoa học đóng vai trò quan trọng. Các em tiếp
nhận vấn đề đặt ra thông qua tình huống hoặc thông qua câu hỏi bài học; sau đó
học sinh nêu các giả thuyết, các suy nghĩ ban đầu của mình; từ đó đề xuất và tiến
hành các thực nghiệm nghiên cứu; đối chiếu với các giả thuyết ban đầu đặt ra;
đối chiếu với cách làm thực nghiệm và kết quả với các nhóm khác. Nếu không
phù hợp, học sinh phải quay lại điểm xuất phát, tiến hành lại các thực nghiệm
hoặc thử làm lại các thực nghiệm như đề xuất của các nhóm khác để kiểm
chứng; rút ra kết luận và giải thích cho vấn đề đặt ra ban đầu. Tham gia vào quá
trình học tập như vậy, học sinh phải luân động não, trao đổi với các học sinh
khác trong nhóm, lớp, phải hoạt động tích cực để tìm ra kiến thức. Qua đó, tư
10


duy logic của học sinh được rèn luyện, ngôn ngữ nói viết nhờ đó được phát triển
ngày càng tốt hơn.
- Coi trọng việc xác định biểu tượng (quan niệm) ban đầu của học sinh:
Một tính chất đặc trưng của phương pháp Bàn tay nặn bột là việc xác
định biểu tượng ban đầu cho học sinh. Biểu tượng ban đầu là những quan niệm
ban đầu, ý kiến ban đầu của học sinh về sự vật, hiện tượng trước khi được tìm
hiểu về chúng. Các quan niệm này được hình thành trong vốn sống của học sinh,
là các ý tưởng giải thích sự vật, hiện tượng theo suy nghĩ của học sinh. Biểu
tượng ban đầu không phải là kiến thức cũ, kiến thức đã được học mà là quan
niệm của học sinh về sự vật, hiện tượng sắp học.

nhiên và Xã hội, rèn kĩ năng tư duy logic mà còn quan tâm phát triển ngôn ngữ
cho học sinh. Ngôn ngữ vừa là công cụ vừa là sản phẩm của tư duy và tư duy
được biểu đạt bằng ngôn ngữ. Phương pháp Bàn tay nặn bột với những tính chất
đặc thù của nó có thể giúp giáo viên rèn luyện các kĩ năng ngôn ngữ (nói, đọc,
viết) cho học sinh, đồng thời thông qua đó rèn luyện cho các em các kĩ năng tư
duy logic.
Với phương pháp Bàn tay nặn bột, học sinh được học thông qua một
chuỗi các hoạt động như bộc lộ suy nghĩ ban đầu, đặt ra các câu hỏi, đề xuất các
giả thuyết, tiến hành các thí nghiệm trên cơ sở tương tác giữa học sinh - học
sinh, học sinh - nhóm và nhóm - nhóm. Trước sự kích thích của tình huống đặt
ra ngay từ đầu bài học, học sinh ý thức được vấn đề, nhận ra các mâu thuẫn chứa
đựng trong vấn đề và xuất hiện nhu cầu giải quyết các mâu thuẫn ấy. Học sinh
bắt đầu trải qua các giai đoạn của quá trình tư duy như xác định, trình bày vấn
đề, huy động vốn tri thức cũ đã có, huy động các kinh nghiệm của bản thân,
sàng lọc, hình thành giả thuyết và kiểm tra giả thuyết cũng như việc sử dụng các
thao tác tư duy như phân tích - tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa và khái quát
hóa,… Với phương pháp Bàn tay nặn bột, tư duy sáng tạo của học sinh phát
triển thông qua việc học sinh tự đề xuất phương án kiểm tra giả thuyết (học sinh
có thể đề xuất nhiều phương án khác nhau) và tiến hành kiểm tra giả thuyết (nếu
phương án này không đem lại hiệu quả mong đợi, học sinh sẽ kiểm tra bằng
phương án khác). Tư duy sáng tạo của học sinh cũng được phát triển thể hiện
trong việc tự làm ra đồ dùng thực nghiệm để kiểm tra giả thuyết. Trong quá trình
khám phá tri thức, các vấn đề mới, kiến thức mới nảy sinh lên tục, cuốn hút trẻ
12


tiếp tục hoạt động khám phá, làm cho khả năng tư duy của học sinh ngày càng
phát triển.
Khi học tập theo phương pháp Bàn tay nặn bột, học sinh cùng nhau xây dựng
kiến thức trên cơ sở tìm tòi - nghiên cứu các chân lí khoa học chứ không phải thụ

năng phê phán của học sinh sẽ được rèn luyện và phát trển.
1.1.3. Đặc điểm tâm lí của học sinh tiểu học
1.1.3.1. Tri giác
Tri giác của học sinh tiểu học còn mang tính đại thể ít đi sâu vào chi tiết và
mang tính không chủ định. Ngoài ra, tri giác của các em còn rất nhạy và đượm
màu cảm xúc. Điều này thể hiện ở chỗ cái gì các em thích hơn thì tri giác tốt hơn
cái gì các em không thích, cái gì mới lạ được các em tri giác tốt hơn những cái
cũa kĩ quen thuộc, những cái sống động các em tri giác tốt hơn những cái tĩnh
lặng. Thời kì này, các em thường tri giác những sự vật hiện tượng bằng các hành
động cụ thể như: sờ, nắn, bóp, ngửi, tháo lắp,…
Tri giác các em phát triển mạnh trong quá trình học ở tiểu học và có
khuynh hướng phát triển của nó là tri giác ngày càng mang tính chủ định, đi sâu
vào chi tiết sự vật hiện tượng. Học sinh lớp 3 đã nắm được mục đích quan sát và
trong quá trình quan sát các em đã biết chú ý đến các chi tiết của đối tượng, đi
sâu vào từng chi tiết riêng rẽ, các em đã có thể tổng hợp chúng để có được một
biểu tượng hoàn chỉnh về đối tượng.
Những đặc điểm trên của học sinh cho thấy trong dạy học Tự nhiên và Xã
hội ở lớp 3, muốn hình thành một kiến thức mới cho học sinh, giáo viên cần tổ
chức cho các em tri giác trực tiếp đối tượng hay làm thí nghiệm cụ thể để kiểm tra.
1.1.3.2. Khả năng chú ý
Tính không chủ định chiếm ưu thế trong học sinh tiểu học. Các em chỉ
chú ý vào những gì mình thích, những gì mới mẻ, sinh động, những gì khơi gợi
sự rung cảm. Các em rất khó chú ý cái gì nhàm chán, đơn điệu, cũ kĩ.
Sức tập trung chú ý của học sinh phụ thuộc vào số lượng đối tượng được
sử dụng. Cùng một lúc, các em không thể chú ý đến nhiều đối tượng hoặc chi
tiết đối tượng. Do vậy, trong quá trình sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột,
giáo viên không nên yêu cầu học sinh quan sát nhiều đối tượng, nhiều thí
nghiệm một lúc mà cho học sinh quan sát từng đối tượng, từng thí nghiệm với
từng nhiệm vụ cụ thể.
14

các em phong phú, sắp xếp hợp lí hơn. Đặc biệt, đến thời kỳ này các em có khả
năng tưởng tượng dựa trên các tri giác đã có từ trướcvà dựa trên ngôn ngữ. Dựa
15


vào đặc điểm này, giáo viên không những có thể sử dụng Phương pháp Bàn tay
nặn bột để hình thành các biểu tượng ký ức mà còn có thể hình thành biểu tượng
tưởng tượng cho các em.
1.1.3.5. Tư duy
- Về khả năng phân tích khái niệm: Học sinh lớp giữa tiểu học đã có khả
năng phân tích các sự vật hiện tượng một cách logic. Các em có thể phân tích
một số khái niệm đơn giản.
- Về khả năng khái quát hóa: Nếu ở lớp 1,2 các em hoàn toàn dựa trên
những dấu hiệu mà các em dễ thấy, dễ xúc động, thì ở học sinh lớp 3 các em đã
biết dựa trên những dấu hiệu bên trong, bản chất hơn. Lúc này các em đã biết
trừu xuất những cái bản chất của sự vật hiện tượng ra khỏi những dấu hiệu
không bản chất không đặc trưng.
- Về khả năng phán đoán: Học sinh bậc đầu tiểu học thường chỉ phán
đoán theo một chiều và dựa vào dấu hiệu duy nhất nên phán đoán của các em
thường mang tính khẳng định. Học sinh các lớp cuối đã biết hình dung ra nhiều
phương pháp và tình huống khác nhau vì thế các phán đoán của em thường
mang tính giả định. Ở thời kì này các em đã biết chứng minh và lập luận về
những phán đoán của mình.
- Về trình độ suy luận: Học sinh giữa lớp tiểu học đã biết suy luận dựa
vào những dấu hiệu bên trong. Đặc biệt, các em có thể suy luận dựa trên những
tài liệu có tính trừu tượng hơn.
Nhưng đặc điểm trên về tư duy của học sinh tiểu học còn cho thấy, việc
sử dụng phương pháp Bàn tay nặn bột là rất cần thiết cho các em tiến hành các
thao tác tư duy trong học tập. Qua việc phân tích những khía cạnh tâm sinh lí và
trình độ nhận thức của học sinh tiểu học, có thể thấy rằng các em hoàn toàn có

sách giáo khoa và tài liệu hỗ trợ giáo viên (sách giáo viên, sách tham khảo,
hướng dẫn thực hiện chương trình) để xác định rõ hàm lượng kiến thức tương
đối với trình độ cũng như trình độ của học sinh và điều kiện địa phương.
Sử dụng phương pháp dạy học Bàn tay nặn bột vào dạy học các bài thực
vật, môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3 hiện nay là hết sức hợp lý và đảm bảo tính
khoa học.
Kiến thức tự nhiên về Thực vật là một trong những nội dung kiến thức
quan trọng của chủ đề “Tự nhiên” chương trình môn Tự nhiên và Xã hội lớp 3.
17


Dạy học tốt các bài về Thực vật sẽ giúp các em dễ dàng hòa nhập, thích ứng với
môi trường tự nhiên và từ đó hình thành cho các em tình yêu thiên nhiên xung
quanh các em, tư duy sáng tạo, óc tìm tòi, khám phá cuộc sống của tự nhiên.
Trên cơ sở đó dần dần hình thành cho các em hành động bảo vệ, phát triển thế
giới Thực vật xung quanh các em. Tiến xa hơn nữa nuôi hoài bão ước mơ thực
hiện phát triển nền sản xuất trồng trọt cho bản thân và đất nước sau này.
“Bàn tay nặn bột” là một phương pháp dạy học tích cực, ứng dụng cho
việc giảng dạy các kiến thức khoa học tự nhiên. Do thế giới thực vật được tồn tại
và phát triển gần gũi với cuộc sống của các em, nên đã tạo cho các em cơ cơ sở
tiền đề óc tìm tòi, khám phá vốn ham hiểu biết về thế giới tự nhiên. Vì vậy trong
dạy học người giáo viên cần tổ chức cho các em thực hiện các hoạt động học tập
theo phương pháp Bàn tay nặn bột sẽ giúp học sinh tự khám phá, phát triển tư
duy sáng tạo để các em tự phát hiện, chiếm lĩnh kiến thức của bài học. Thông
qua hoạt động hợp tác cùng các bạn, giúp các em hình thành tốt các kỹ năng như
thảo luận, tổ chức, hành động, tranh luận, thực hành, … Trên cơ sở đó hình
thành và phát triển cho học sinh năng lực tự học, tự phát hiện tri thức và chiếm
lĩnh tri thức một cách bền vững.
1.2. Cơ sở thực tiễn
1.2.1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học

hội là môn học chỉ được dạy từ lớp 1 đến lớp 3. Môn học này được cấu trúc từ 3
chủ đề: Con người và Sức khỏe, Xã hội, Tự nhiên. Ba chủ đề này là kết quả từ
việc tích hợp 7 chủ đề: Gia đình, Trường học, Quê hương, Thực vật, Động vật,
Cơ thể con người, Bầu trời và Trái đất ở giai đoạn I của môn học Tự nhiên và
Xã hội và môn Giáo dục sức khỏe trong chương trình Cải cách Giáo dục lần
thức ba được tiến hành từ năm 1981.
Mục tiêu dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở tiểu học bao gồm:
- Về kiến thức: nhằm bước đầu cung cấp cho học sinh một số khái niệm cơ bản
về:
+ Con người và sức khỏe (cơ thể người, cách giữ vệ sinh cơ thể và phòng tránh
bệnh tật, tai nạn thường gặp).
+ Một số sự vật, hiện tượng đơn giản trong tự nhiên và xã hội.
- Về kĩ năng: Bước đầu hình thành và phát triển ở học sinh các kĩ năng:
19