ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

=================

CAO THỊ THƢỜNG

HÔN NHÂN HỖN HỢP CỦA NGƢỜI DAO
THANH Y Ở XÃ THƢỢNG YÊN CÔNG,
THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ

Hà Nội - 2014


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

=================

CAO THỊ THƢỜNG

HÔN NHÂN HỖN HỢP CỦA NGƢỜI DAO
THANH Y Ở XÃ THƢỢNG YÊN CÔNG,
THÀNH PHỐ UÔNG BÍ, TỈNH QUẢNG NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LỊCH SỬ
Chuyên ngành: Dân tộc học
Mã số: 60 22 70
Người hướng dẫn khoa học: TS. Vi Văn An

cô trong khoa Lịch sử, trường Đại học KHXH&NV - ĐHQGHN, các cơ quan
ban ngành, nhất là UBND xã Thượng Yên Công và đồng bào Dao Thanh Y tại
địa phương đã tạo điều kiện giúp đỡ và cho tôi nhiều ý kiến bổ ích.
Tôi xin trân trọng cảm ơn mọi sự giúp đỡ quý báu đó!


BẢNG KÊ NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT

Cb

: Chủ biên

CHND

: Cộng hoà nhân dân

CNH

: Công nghiệp hóa

CTQG

: Chính trị quốc gia

ĐHQG

: Đại học quốc gia

HTX


1. Lý do chọn đề tài ................................................................................................ 4
2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................................... 5
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu.......................................................................... 5
4. Nguồn tư liệu của luận văn .............................. Error! Bookmark not defined.
5. Đóng góp của luận văn ..................................... Error! Bookmark not defined.
6. Kết cấu của luận văn ........................................ Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ
THUYẾT VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......... Error! Bookmark not
defined.
1.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu ........ Error! Bookmark not defined.
1.1.1 Những nghiên cứu về người Dao và nhóm Dao Thanh Y .......... Error!
Bookmark not defined.
1.1.2 Những nghiên cứu về hôn nhân và hôn nhân hỗn hợp .............. Error!
Bookmark not defined.
1.2 Cơ sở lý thuyêt và phƣơng pháp nghiên cứu ....... Error! Bookmark not
defined.
1.2.1 Một số khái niệm cơ bản được sử dụng trong luận văn ............ Error!
Bookmark not defined.
1.2.2 Cơ sở lý thuyết .................................. Error! Bookmark not defined.
1.2.3 Phương pháp nghiên cứu .................. Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 1 ............................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 2. KHÁI QUÁT VỀ ĐỊA BÀN VÀ TỘC NGƢỜI NGHIÊN CỨU
.............................................................................. Error! Bookmark not defined.
2.1. Khái quát về địa bàn nghiên cứu ........... Error! Bookmark not defined.
2.1.1 Đặc điểm về điều kiện tự nhiên ......... Error! Bookmark not defined.
2.1.2 Về kinh tế ......................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3 Về văn hoá xã hội .............................. Error! Bookmark not defined.

1



2


4.1.2 Thay đổi trong nhận thức về hôn nhân .............Error! Bookmark not
defined.
4.1.3 Đa dạng văn hoá trong gia đình hỗn hợp ........Error! Bookmark not
defined.
4.1.4 Tăng cường khối đại đoàn kết giữa các dân tộc .... Error! Bookmark
not defined.
4.1.5 Nâng cao chất lượng dân số.............. Error! Bookmark not defined.
4.2 Mặt hạn chế của hôn nhân hỗn hợp........ Error! Bookmark not defined.
4.2.1 Phá vỡ các nguyên tắc hôn nhân truyền thống.Error! Bookmark not
defined.
4.2.2 Bất đồng ngôn ngữ ............................ Error! Bookmark not defined.
4.2.3 Xung đột văn hoá .............................. Error! Bookmark not defined.
4.2.4 Tư tưởng phân biệt đối xử ................. Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chƣơng 4 ............................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ......................................................... Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................ 6
PHỤ LỤC ............................................................ Error! Bookmark not defined.

3


DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1: Số liệu dân số các thôn ở xã Thượng Yên CôngError! Bookmark not
defined.
Bảng 2.2: Dân số và thành phần các dân tộc trên địa bàn xã Thượng Yên Công .. Error!
Bookmark not defined.

cũng đang có những thay đổi mạnh mẽ. Đặc biệt, hiện tượng hôn nhân hỗn hợp ngày
càng trở nên phổ biến trong đời sống của người Dao Thanh Y.
Về mặt khoa học, nghiên cứu về hôn nhân hỗn hợp chẳng những thấy được sự
đổi mới trong nhận thức, vượt khỏi chế định của phong tục tập quán cổ truyền của
người dân, mà còn thấy được yếu tố tích cực trong sự giao thoa cả về góc độ sinh học
và sự đa dạng trong nếp sống và văn hoá của người Dao nơi đây.
Về mặt thực tiễn, từ những điều ngoài sự mong đợi của hôn nhân hỗn hợp
mang lại (như bất đồng ngôn ngữ, khác biệt về phong tục tập quán làm nảy sinh
xung đột văn hóa giữa vợ với chồng và cả trong nuôi dạy con cái), việc nghiên
cứu hôn nhân hỗn hợp cũng phần nào giúp ích cho chính quyền địa phương hiểu
biết hơn về tính ưu việt, sự công bằng, bình đẳng, không phân biệt giữa các dân

5


tộc về hôn nhân thể hiện trong Luật Hôn nhân - Gia đình của Nhà nước Cộng hòa
XHCN Việt Nam. Từ đó, góp phần hiệu quả vào quá trình xây dựng đời sống văn
hóa mới; củng cố và tăng cường khối đoàn kết dân tộc ở địa phương trong công
cuộc xây dựng nông thôn mới hiện nay.
Với nhận thức trên, tôi đã chọn đề tài Hôn nhân hỗn hợp của người Dao
Thanh Y ở xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh làm đề tài
luận văn của mình.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Với đề tài Hôn nhân hỗn hợp của người Dao Thanh Y ở xã Thượng Yên
Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh, việc nghiên cứu nhằm những mục
đích sau đây:
- Thông qua những câu chuyện cụ thể, bước đầu luận văn cung cấp tư liệu về
thực trạng hôn nhân hỗn hợp qua các thời kỳ cũng như hiện nay của người Dao
Thanh Y ở xã Thượng Yên Công, thành phố Uông Bí, tỉnh Quảng Ninh.
- Tìm hiểu những yếu tố nào chi phối tới hôn nhân hỗn hợp, trong đó nhấn

7. Nguyễn Anh Cường (1996), Trang phục cổ truyền của người Dao Thanh Y,
Tạp chí Dân tộc học, số 4, tr. 65-78.
8. Phạm Trọng Cường (2003), Hỏi đáp về luật hôn nhân – gia đình đối với đồng
bào các dân tộc thiểu số và quan hệ hôn nhân – gia đình có yếu tố nước
ngoài, Nxb CTQG, Hà Nội.
9. Phan Hữu Dật (1998), Một số vấn đề về dân tộc học Việt Nam, Nxb ĐHQG
Hà Nội, Hà Nội.
10. Phan Hữu Dật (2004), Góp phần nghiên cứu dân tộc học Việt Nam, Nxb
CTQG, Hà Nội.
11. Khổng Diễn (1995), Dân số và dân số học tộc người ở Việt Nam, Nxb Khoa
học xã hội, Hà Nội.
12. Khổng Diễn (cb) (1996), Những đặc điểm kinh tế xã hội các dân tộc miền núi
phía Bắc, Nxb KHXH, Hà Nội.

7


13. Bế Viết Đẳng (cb) (1996). Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển xã hội ở
miền núi, Nxb CTQG, Hà Nội.
14. Bế Viết Đẳng (1998), Người Dao ở Việt Nam - Những truyền thống thời hiện
đại, Sự phát triển văn hóa xã hội Dao:hiện tại và tương lai (Kỷ yếu hội thảo
quốc tế về người Dao, tổ chức ở Thái Nguyên tháng 12 năm 1995), Hà Nội.
15. Lê Sĩ Giáo (1979), Một số tập quán phổ biến trong đời sống người Dao, báo cáo
khoa học Hội nghị biên giới lần thứ III, Hà Nội. (Bản đánh máy 27 trang).
16. Lê Sĩ Giáo (1998), Tục cấp sắc của người Dao và tính giáo dục của nó, Sự
phát triển văn hóa xã hội Dao: hiện tại và tương lai (Kỷ yếu hội thảo quốc tế
về người Dao, tổ chức ở Thái Nguyên tháng 12 năm 1995), Hà Nội.
17. Lê Sĩ Giáo (cb), Hoàng Lương, Lâm Bá Nam, Lê Ngọc Thắng (1995), Dân
tộc học đại cương, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
18. Mai Văn Hai (cb), Mai Kiệm (2002), Xã hội học văn hoá, Nxb ĐH Quốc gia

thảo quốc tế về người Dao, tại Thái Nguyên, tháng 12 năm 1995), Hà Nội.
30. Ngô Văn Lệ, Nguyễn Văn Tiệp, Nguyễn Văn Diệu (1998), Văn hóa các dân
tộc thiểu số ở Việt Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
31. Lã Văn Lô, Nguyễn Hữu Thấu, Mai Văn Trí, Ngọc Anh, Mạc Như Đường
(1959), Các dân tộc thiểu số ở Việt Nam, Nxb Văn hóa, Hà Nội.
32. Đỗ Đức Lợi (2002), Tập tục chu kỳ đời người của các tộc người nhóm dân
tộc Hmông - Dao ở Việt Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội.
33. Vũ Đình Lợi (1999), Phong tục cưới xin của người Dao ở Quảng Ninh, Tạp
chí Khoa học về phụ nữ, số 3, tr. 32 - 38.
34. Luật hôn nhân và gia đình (2000), Nxb CTQG, Hà Nội.
35. Triệu Hữu Lý (sưu tầm và dịch), Một số tư liệu có liên quan đến văn hoá và
tâm lý người Mán (Dao), Tài liệu viện Dân tộc học.
36. Nguyễn Hữu Minh (2001), Một số cách tiếp cận nghiên cứu về hôn nhân,
Tạp chí Xã hội học, số 4, tr. 14 – 20.
37. Nguyễn Hữu Minh, Charles Hirschman (2000), Mô hình sống chung với gia
đình nhà chồng sau khi kết hôn ở đồng bằng Bắc Bộ và các nhân tố tác động,
Tạp chí Xã hội học, số 1, tr. 51 – 54.

9


38. Hoàng Nam (1998), Bước đầu tìm hiểu văn hóa tộc người – văn hóa Việt
Nam, Nxb Văn hóa dân tộc, Hà Nội.
39. Hoàng Nam (2002), Đặc trưng văn hóa các dân tộc Việt Nam, Nxb Văn hóa
dân tộc, Hà Nội.
40. Nghị định 32 của Chính phủ quy định về việc áp dụng luật hôn nhân và gia
đình đối với đồng bào các dân tộc thiểu số (2002), Hà Nội.
41. Nhiều tác giả (1999), Phong tục tập quán các dân tộc Việt Nam, Nxb Văn
hóa dân tộc, Hà Nội.
42. Lê Ngọc Oanh (1998), Giá trị văn hóa của âm nhạc và múa của người Dao, Sự

Thế giới, Hà Nội.
53. Nguyễn Khắc Tụng (1966), Bước đầu tìm hiểu các nhóm người Dao ở Việt
Nam, Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, số 87, tr. 45-52.
54. Nguyễn Khắc Tụng, Ngô Vĩnh Bình (1981), Đại gia đình các dân tộc Việt
Nam, Nxb Giáo dục, Hà Nội.
55. Nguyễn Khắc Tụng, Nhà ở của người Dao – xưa và nay, Tạp chí Dân tộc
học, số 2, 1996, tr. 34 - 40.
56. Nguyễn Quang Vinh (1998), Một số vấn đề về người Dao Quảng Ninh, Nxb
Văn hoá Dân tộc, Hà Nội.
57. Nguyễn Như Ý (cb), Nguyễn Văn Khang, Phan Xuân Thành, (2009), Từ điển
Tiếng Việt thông dụng, NXB Giáo dục, Hà Nội.

11