SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:
"MỘT SỐ BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG TỰ HỌC CỦA
HỌC SINH TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC NỘI TRÚ HUYỆN
GÒ QUAO"

1


PHẦN MỞ ĐẦU
1. Bối cảnh của đề tài
Tự học là một thuộc tính vốn có của con người; hoạt động tự học là một hoạt động
quan trọng trong quá trình nhận thức của con người nhằm chiếm lĩnh tri thức của loài
người và khám phá ra các quy luật khoa học, ôn luyện, củng cố, khắc sâu, mở rộng kiến
thức cho người học, chính vì vậy hoạt động tự học phải được định hướng, tổ chức, quản
lý có phương pháp đối với học sinh như Bác Hồ đã từng nói: “Về cách học phải lấy tự
học làm cốt”. Luật giáo dục năm 2005 Điều 36 cũng quy định “Phải coi trọng việc bồi
dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu, tạo điều kiện cho người học phát triển tư duy sáng
tạo”.
Hiện tại học sinh ở nội trú ý thức tự học còn yếu thường là tự phát chưa được quản
lý chặt chẽ, chưa xây dựng được nề nếp, chưa xây dựng được động cơ học tập. Việc tự
học, từ đào tạo là hình thức để phát huy nội lực vươn lên trong quá trình cập nhật kiến
thức, kỹ năng, kỹ xảo nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội là một đòi hỏi tất
yếu trong thời đại “Kinh tế tri thức” của chúng ta ngày nay. Vấn đề đặt ra cần phải hình
thành ý thức tự học cho học sinh một cách tự giác và được quản lý chặt chẽ, đưa vào nề
nếp, đầy đủ, mạnh mẽ cho học sinh. Từ đó học sinh có thể tự giác tự học, có ý thức tự
học suốt đời phải có các biện pháp quản lý tự học của học sinh.
2. Lý do chọn đề tài
Trường PTDTNT huyện Gò Quao có 250 học sinh với 8 lớp trong đó học sinh ở nội
trú hơn 70 em với 18 giáo viên, 10 cán bộ công nhân viên, trong đó 03 cán bộ quản lý.


3


cán bộ quản lý trung học, các yếu tố ảnh hưởng chi phối nếu xây dựng các biện pháp
quản lý hoạt động tự học của học sinh.
Phát hiện thực trạng công tác quản lý hoạt động tự học của học sinh nội trú: phân
tích mặt mạnh, yếu và nguyên nhân thực trạng.
Đề xuất các biện pháp nâng cao hiệu quả quản lý hoạt động tự học đảm bảo cho bộ
máy quản lý của trường PTDTNT hoàn thành mục tiêu của ngành, của trường.
PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở lý luận của vấn đề
Quản lý hoạt động tự học
Khái niệm
Tự học là học khi có thầy và cả khi không có thầy, người học biết tự xác định mục
tiêu, tự lập kế hoạch, tự đánh giá việc học tập của bản thân. Tự học là học mà không cần
có sự giám sát bên ngoài. Tự học là “tự động học tập”, nó thể hiện tính tự giác, tích cực,
tự lực rất cao trong quá trình lĩnh hội khái niệm khoa học của người học.
Như vậy, tự học là tự mình suy nghĩ, tự mình sử dụng kiến thức, kỹ năng đã biết, các
năng lực và phẩm chất cùng với cả động cơ tình cảm, nhân sinh quan, thế giới quan của
bản thân để chiếm lĩnh một lĩnh vực tri thức, kỹ năng nào đó của nhân loại.
Vai trò của tự học
Tự học, tự đào tạo là mục đích của quá trình giáo dục – đào tạo, là phương thức tạo
ra chất lượng thực sự, lâu bền của quá trình giáo dục – đào tạo. Tự học là cốt lõi của việc
học, hễ có học là có tự học, không ai có thể thay đổi người khác được. Khi nói đến học,
hàm ý nói đến mối quan hệ giữa nội lực của người học và ngoại lực của người dạy, còn
khi nói đến tự học thì chỉ xét riêng đến nội lực của người học.

4


thúc đẩy bởi hệ thống động cơ học tập nói chung và động cơ tự học nói riêng. Thường
xuyên giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò to lớn của hoạt động tự học sẽ trực tiếp góp
phần xây dựng và thúc đẩy động cơ tự học của học sinh. Động cơ tự học cũng có nhiều
cấp độ khác nhau, bắt đầu từ sự thỏa mãn nhu cầu phải hoàn thành nhiệm vụ tự học, tự
khẳng định mình, mong muốn thành nghề trong tương lai,… cho tới cấp độ cao là thỏa
mãn nhu cầu hiểu biết, lòng khát khao tri thức. Mọi động cơ đều có nguồn gốc, được hình
thành từ những tác động bên ngoài và được cá nhân hóa thành hứng thú, tâm thế, niềm
tin, … của mỗi cá nhân. Hình thành động cơ hoạt động phải bắt đầu từ xây dựng các điều
kiện bên ngoài cho phù hợp với nhận thức, tình cảm của cá nhân.
- Quản lý kế hoạch tự học:
Kế hoạch tự học là bảng phân chia nội dung tự học theo thời gian một cách hợp lý,
dựa trên yêu cầu, nhiệm vụ tự học, khả năng của bản thân và các điều kiện được đảm bảo,
nhằm hướng tới mục tiêu đào tạo, mục tiêu môn học. Việc xây dựng kế hoạch tự học giúp
cho học sinh biết mình phải làm gì để đạt mục tiêu nào, nó làm cho quá trình tự học diễn
ra đúng dự kiến, do đó nó giúp học sinh thực hiện các nhiệm vụ tự học và kiểm soát được
toàn bộ quá trình tự học một cách thuận lợi, tiết kiệm được thời gian.
Kế hoạch tự học của học sinh càng rõ ràng thì càng tạo điều kiện thuận lợi cho việc
kiểm tra, đánh giá kết quả và mức độ đạt được mục tiêu tự học, tự đào tạo của học sinh.
Muốn vậy, kế hoạch tự học của học sinh cần được cụ thể hóa thành thời gian biểu tự học
trong từng buổi học, từng tuần, từng tháng,…
Do vậy, quản lý việc xây dựng kế hoạch và quản lý việc thực hiện kế hoạch tự học
sẽ góp phần nâng cao hiệu quả tự học của học sinh.
- Quản lý nội dung tự học:

6


Nội dung tự học, tự đào tạo trong nhà trường đã được xác định một cách chặt chẽ
theo mục tiêu đào tạo, bao gồm các khối kiến thức về khoa học cơ bản, khoa học xã hội
và nhân văn. Ngoài nội dung học tập bắt buộc trong nhà trường, học sinh có thể tự học, tự

theo một kế hoạch hợp lý, biết tạo ra điều kiện cần thiết để đảm bảo cho việc học tập và
tự học tập suốt đời, học hỏi mọi người, mọi lúc, mọi nơi. Muốn tự học thành công, mỗi
học sinh phải biết tự vượt khó, vượt khổ; phải tìm ra được nội dung và phương pháp học
tập phù hợp với điều kiện và năng lực của mình, quyết tâm thực hiện đúng kế hoạch tự
học, tự đào tạo từng ngày, từng tháng, từng năm; phải tận dụng được sự giúp đỡ của giáo
viên, của cấp trên, cấp dưới và đồng cấp cùng với các phương tiện kỹ thuật để tự học, tự
đào tạo.
- Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả tự học:
Kiểm tra xây dựng kế hoạch tự học của học sinh (hàng tuần, hàng tháng, năm học).
Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch tự học theo các mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ tự
học, phát hiện sai lệch. Giúp học sinh điều chỉnh hoạt động tự học.
Vấn đề tự kiểm tra, tự đánh giá trong tổ chức hoạt động tự học của học sinh là một
yếu tố quyết định thắng lợi của việc học tập nói chung, tự học nói riêng; mọi sự tác động
từ bên ngoài như từ phía thầy, bạn,… chỉ đóng vai trò hỗ trợ.
Để đảm bảo việc tự học, người học sinh cần đạt được các yêu cầu nội dung sau:
+ Phải có nhận thức sâu sắc về vai trò quyết định của hoạt động tự học đối với việc
hoàn thành các nhiệm vụ học tập, có mục đích và học tập đúng đắn, có lý tưởng và hoài

8


bão khoa học, có tầm nhìn xa cùng những mục tiêu trước mắt, trước hết phải có ý chí lớn
thì mới có năng lực tự học sáng tạo.
+ Phải huy động hết mọi nguồn lực có trong tay và trong tầm tay: cơ sở vật chất
(phòng ở, thư viện, phòng vi tính…), tài liệu tham khảo, thầy giáo, bạn bè,… trước khi sử
dụng sự hỗ trợ từ bên ngoài (phương châm cơ bản của tự học).
+ Có lòng tin vào khả năng tự học của mình, khắc phục bệnh tự ty, đồng thời cũng
phải biết tránh tâm lý dễ thỏa mãn.
+ Hình thành được phương pháp tự học phù hợp, phải dành thời gian thích đáng cho
việc tự học.

- Chất lượng đầu vào của học sinh còn thấp so với yêu cầu: phần đông học sinh nắm
không vững kiến thức cơ bản. Chưa biết tự học và tự đánh giá, khả năng giúp đỡ bạn bè
yếu.
- Học sinh không biết xây dựng kế hoạch và phương pháp học tập.
- Nhận thức về các vấn đề xã hội nơi trường đóng chưa rõ ràng.
* Kỹ năng
- Các học sinh đều khó khăn trong việc xây dựng kế hoạch học tập và tự học.
- Bị động trong quá trình tiếp thu kiến thức bài giảng trên lớp.
- Chậm thích nghi với phương pháp dạy học mới, khả năng vận dụng thực hành yếu.

10


- Do có thói quen sống tự do tại các vùng kinh tế văn hóa thấp, nên việc tham gia
sinh hoạt tập thể, tổ chức các hoạt động ngoại khóa đối với học sinh nội trú là hết sức hạn
chế.
3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề
* Tăng cường giáo dục nâng cao nhận thức về vai trò tự học và thúc đẩy hoạt động
tự học của học sinh.
Nhận thức có tác dụng định hướng hành động của con người. Nhận thức được hoạt
động tự học, hiểu rõ vai trò quyết định của nó đối với việc hoàn thành các nhiệm vụ học
tập sẽ giúp người học thực sự tự giác, tích cực, tự lực, tự học và tìm kiếm các phương
pháp tự học hiệu quả, phù hợp nhất với bản thân mình. Tăng cường giáo dục nâng cao
nhận thức về vai trò của tự học và thường xuyên thúc đẩy hoạt động tự học của học sinh
bằng nhiều biện pháp thích hợp sẽ giúp duy trì hứng thú, tạo ra sự chú ý liên tục ở người
học sinh, giúp học sinh có được ý chí, nghị lực vượt mọi khó khăn, đạt tới mục tiêu học
tập đã định. Do kết quả quan trọng của giáo dục, trong đó phải kể đến tác dụng của giáo
dục hướng nghiệp, học sinh trúng tuyển vào học ở trường và có định hướng nghề nghiệp.
Tuy nhiên, khi nhập trường, nhận thức của học sinh về các nhiệm vụ học tập, về vai trò
của hoạt động tự học đối với việc hình thành, phát triển, hoàn thiện các phẩm chất nhân

chính hoạt động tự học của học sinh lại chưa chặt chẽ, dẫn đến hiệu quả hoạt động tự học
của học sinh chưa cao. Phần lớn học sinh không làm kế hoạch tự học, cán bộ quản lý
cũng không kiểm tra, đôn đốc chấn chỉnh kịp thời. Do vậy, nhiều học sinh không xác

12


định được nội dung tự học của từng tháng, từng tuần, thậm chí từng buổi học, học tập tùy
tiện ở nhà, gặp môn nào học môn ấy.
Để quản lý được kế hoạch tự học của học sinh, chủ thể quản lý cần chú ý hướng dẫn
học sinh làm kế hoạch tự học cho toàn cấp học, năm học, học kỳ, tháng, tuần trên cơ sở
mục tiêu đào tạo, chương trình kế hoạch môn học, thời khóa biểu, hướng dẫn nội dung tự
học của giáo viên, đặc điểm, trình độ của bản thân học sinh và các điều kiện đảm bảo như
thời gian, trang thiết bị, sách, tài liệu,…
- Quản lý việc xây dựng kế hoạch tự học của học sinh
- Quản lý việc thực hiện kế hoạch tự học của học sinh
+ Giáo viên bồi dưỡng phương pháp tự học cho học sinh thông qua vận dụng các
phương pháp dạy học tích cực
+ Giáo viên hướng dẫn phương pháp tự học cho học sinh
+ Cán bộ lớp giúp học sinh hoàn thành nhiệm vụ tự học
+ Tổ chức hội nghị trao đổi kinh nghiệm tự học
* Quản lý nội dung tự học của học sinh
Đây là hoạt động quản lý nhằm tận dụng thời gian tự học của học sinh bằng những
nội dung tự học hướng tới mục tiêu, yêu cầu đào tạo, Giáo viên giao nhiệm vụ tự học cho
học sinh một cách cụ thể sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
trong quá trình dạy học, đồng thời phát huy được trách nhiệm, nâng cao hiệu quả công
tác của cán bộ quản lý trong nhiệm vụ quản lý hoạt động tự học của học sinh.
- Giáo viên giao nhiệm vụ tự học cho học sinh một cách hệ thống và cụ thể:
+ Hướng dẫn đọc sách, tài liệu bắt buộc


chỉnh hoạt động quản lý của cán bộ quản lý và giúp học sinh điều chỉnh hoạt động tự học
của mình hướng tới mục tiêu, yêu cầu đào tạo đã xác định. Vì vậy, việc kiểm tra đánh giá
kết quả hoạt động tự học của học sinh phải đảm bảo khách quan, toàn diện, hệ thống và
thường xuyên, với các biện pháp sau:
- Cán bộ quản lý tăng cường kiểm tra hoạt động tự học của học sinh
+ Kiểm tra việc thực hiện thời gian tự học
+ Kiểm tra việc xây dựng kế hoạch tự học của học sinh
+ Kiểm tra kết quả thực hiện nhiệm vụ tự học của học sinh
- Giáo viên kiểm tra đánh giá kết quả hoạt động tự học của học sinh
+ Giáo viên kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ tự học đã giao cho học
sinh
+ Ra đề thi có liên quan đến nội dung tự học
+ Đánh giá kết quả học tập gắn với kết quả rèn luyện, trong đó có xét đến thái độ,
năng lực tự học của học sinh
* Quản lý các điều kiện đảm bảo cho hoạt động tự học của học sinh
Để đảm bảo thúc đẩy học sinh hăng say học tập, cần tăng cường hơn nữa một số mặt
đảm bảo với các biện pháp sau:
- Tăng cường đảm bảo cơ sở vật chất, trang thiết bị
- Tăng cường đảm bảo sử dụng tài liệu, trang thiết bị dạy học
+ Tăng cường trang thiết bị sử dụng sách giáo khoa

15


+ Tăng cường trang bị, sử dụng các loại tài liệu tham khảo
+ Hiện đại hóa phương tiện dạy học
- Đảm bảo thời gian cho hoạt động tự học
+ Xây dựng chương trình môn học tăng thời gian tự học
+ Xếp lịch tăng thời gian cho hoạt động tự học
+ Hạn chế dùng thời gian tự học vào các hoạt động khác.

hoạt, tự học.
4. Hiệu quả của sáng kiến, kinh nghiệm, giải pháp
Kết quả học tập, rèn luyện của học sinh học kỳ I năm học 2010-2011 và 2011-2012
Năm học

Học lực

Hạnh kiểm

Giỏi

Khá

TB

Yếu, kém

Tốt

Khá

TB

2010-2011

9%

32%

44

* Để quản lý hoạt động tự học có hiệu quả thì việc tìm biện pháp tăng cường quản lý
vừa mang tính thực tiễn, vừa mang tính lý luận là một điều cần thiết. Trong đề tài này đề
xuất 8 biện pháp nhằm góp phần nâng cao chất lượng tự học của học sinh trường
PTDTNT huyện Gò Quao.
2. Khả năng ứng dụng
Những biện pháp nêu trong đề tài có tính cấp bách và tính khả thi ở mức độ tương
đối cao. Vì vậy, để thực hiện một cách có hiệu quả, các biện pháp này phải được tiến
hành đồng bộ, hợp lý theo đúng nhiệm vụ chức năng để đạt mục tiêu đề ra. Nếu thực hiện
như vậy thì đề tài này có khả năng vận dụng tốt trong hệ thống các trường PTDTNT cấp
huyện.

18


3. Những kiến nghị, đề xuất
* Ưu tiên hơn nữa trong kinh phí đầu tư xây dựng, mua sắm trang thiết bị phương
tiện dạy học, tài liệu phục vụ hoạt động giảng dạy và học tập trong nhà trường, xây dựng
phòng dạy học công nghệ cao, phòng học tin học, phòng học ngoại ngữ, phòng học nhạc,
phòng học thực hành thí nghiệm để học sinh có điều kiện tự học và nghiên cứu.
* Tăng cường biên chế và chế độ chính sách cho những người làm công tác quản lý
nội trú, công tác quản lý hoạt động tự học đưa công tác này vào một trong những tiêu chí
thi đua đánh giá phong trào một trường nội trú.
* Cần đề ra quy chế tự học, trong đó quy định cụ thể về quản lý hoạt động tự học,
thời gian biểu, về tỷ lệ giữa thời gian lên lớp và thời gian tự học.
* Cần duy trì nghiêm thời gian tự học và phối hợp chặt chẽ với hoạt động của các tổ
chức Đoàn, Đội để xây dựng bầu không khí học tập tích cực, kích thích lòng nhiệt tình,
ham muốn tự học, tự nghiên cứu của học sinh.
* Cần xác định đúng đắn động cơ, mục đích, thái độ đi học để hiểu biết, để làm tốt
công việc quản lý của mình, để tự rèn luyện nhân cách, nêu cao sự gương mẫu.
Người viết