TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA LỊCH SỬ

======

PHẠM THỊ THANH HUYỀN

SỬ DỤNG ÂM NHẠC CÁCH MẠNG
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ NHẰM PHÁT
HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HỌC SINH
(ÁP DỤNG PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1954,
SÁCH GIÁO KHOA LỊCH SỬ LỚP 12, CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN)

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Lí luận và phương pháp dạy học Lịch sử
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
ThS. NINH THỊ HẠNH

HÀ NỘI, 2016


LỜI CẢM ƠN
Em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới ThS. Ninh Thị Hạnh – ngƣời đã
nhiệt tình hƣớng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo và tạo điều kiện thuận lợi để em hoàn thành
khóa luận này.
Em xin chân thành cảm ơn toàn thể các Thầy/Cô giáo khoa Lịch sử, trƣờng
Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2, những ngƣời đã truyền cho em những bài học, những
kinh nghiệm quý báu và tạo mọi điều kiện cho em hoàn thành khóa luận.
Em xin gửi lời cảm ơn đến Thƣ viện Quốc gia Hà Nội, Thƣ viện Hà Nội, Thƣ
viện trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội 2, Thƣ viện trƣờng Đại học Sƣ phạm Hà Nội,
Thƣ viện trƣờng Đại học Quốc gia Hà Nội, các thầy cô giáo và toàn thể các em học


Nhà xuất bản

DHLS:

Dạy học Lịch sử

NQ/ TW:

Nghị quyết trung ƣơng

TCN:

Trƣớc công nguyên

GV:

Giáo viên

HS:

Học sinh

ĐHSP:

Đại học Sƣ phạm

ĐHQG:

Đại học Quốc gia

2.1. VỊ TRÍ, MỤC TIÊU VÀ NỘI DUNG CỦA PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP
12 – THPT (CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN) ............................................................... 29
2.1.1. Vị trí ................................................................................................................ 29
2.1.2. Mục tiêu .......................................................................................................... 30
2.1.3. Nội dung .......................................................................................................... 31
2.2. NGUYÊN TẮC SỬ DỤNG ÂM NHẠC CÁCH MẠNG TRONG DHLS ....... 32


2.2.1. Đảm bảo tính phù hợp với nội dung bài học ................................................... 32
2.2.2. Đảm bảo phát huy đƣợc tính tích cực của học sinh ........................................ 34
2.2.3. Đảm bảo tính cụ thể và truyền cảm................................................................. 36
2.2.4. Đảm bảo sử dụng đúng mức độ ...................................................................... 38
2.3. HỆ THỐNG CÁC TÁC PHẨM ÂM NHẠC CÁCH MẠNG ĐƢỢC SỬ DỤNG
TRONG DẠY HỌC PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1954 ...... 38
2.4. MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ DỤNG ÂM NHẠC CÁCH MẠNG TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ NHẰM PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC CỦA HS (ÁP DỤNG
PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 1919 – 1954, SÁCH GIÁO KHOA
LỊCH SỬ LỚP 12, CHƢƠNG TRÌNH CHUẨN) .................................................... 43
2.4.1. Sử dụng âm nhạc cách mạng giúp HS nghiên cứu kiến thức bài mới ............ 44
2.4.2. Sử dụng âm nhạc cách mạng để kiểm tra đánh giá kết quả học tập của HS ... 47
2.4.3. Sử dụng âm nhạc cách mạng hƣớng dẫn HS tự học ....................................... 51
2.4.4. Sử dụng âm nhạc cách mạng trong hoạt động ngoại khóa.............................. 52
2.5. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ............................................................................. 56
2.5.1. Mục đích của thực nghiệm sƣ phạm ............................................................... 56
2.5.2. Đối tƣợng và thời gian thực nghiệm .............................................................. 56
2.5.3. Nội dung thực nghiệm và tiến hành thực nghiệm ........................................... 56
2.5.4. Kết quả thực nghiệm ....................................................................................... 58
Tiểu kết chƣơng 2...................................................................................................... 67
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ........................................................................... 68
TÀI LIỆU THAM KHẢO ......................................................................................... 71

điều 24.2, đã ghi “phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự

1


giác, chủ động, sáng tạo của học sinh, phù hơp với đặc điểm của từng lớp học, môn
học, bồi dưỡng phương pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực
tiễn, tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học sinh”. Có
thể nói cốt lõi của đổi mới dạy và học là hướng tới học tập chủ động, chống lại thói
quen học tập thụ động” [18, Tr.16].
Âm nhạc là một môn nghệ thuật dùng âm thanh để diễn đạt tình cảm của con
ngƣời. Nó có những đặc thù riêng mà nhiều môn khoa học khác không có nhƣ tính thời
gian, tính trực giác, tính khái quát cao… Đối với việc DHLS, âm nhạc là một trong
những phƣơng tiện hiệu quả nhằm hình thành sự hứng thú, giúp giờ học Lịch sử trở nên
sinh động, lôi cuốn và truyền cảm, góp phần phát huy tính tích cực học tập của HS.
Trong nội dung môn Lịch sử chƣơng trình lớp 12 nói chung và nội dung phần Lịch
sử Việt Nam giai đoạn 1919 - 1954, HS phải tiếp cận với nhiều sự kiện, hiện tƣợng, khái
niệm lịch sử dài, khó nhớ. Vì vậy, HS thƣờng cảm thấy “nặng nề” và nhàm chán khi học
những nội dung này.
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi quyết định lựa chọn đề tài: “Sử dụng âm
nhạc cách mạng trong dạy học Lịch sử nhằm phát huy tính tích cực của học sinh (Áp
dụng phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1954, Sách giáo khoa Lịch sử lớp 12,
Chƣơng trình Chuẩn)” làm khóa luận tốt nghiệp của mình.
2. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ
Đổi mới PPDH nhằm phát huy tính tích cực học tập của HS trong DHLS là tất
yếu ở trƣờng THPT hiện nay. Trong đó việc sử dụng âm nhạc cách mạng trong
DHLS sẽ là một hƣớng giải pháp có giá trị thực tiễn góp phần giúp các em HS yêu
thích và hiểu Lịch sử. Hiện nay, nhiều bài viết của các nhà nghiên cứu cũng nhƣ các
GV ở trƣờng phổ thông đăng trên tạp chí nghiên cứu giáo dục và Lịch sử. Các công
trình đều có mục đích nghiên cứu lý luận và thực tiễn của quá trình dạy học nhằm

tiện giáo dục truyền thống Lịch sử cho thế hệ trẻ hiện nay, không chỉ về lý luận uyên sâu
mà thực tiễn có hiệu quả cao. Trong tác phẩm, tác giả đã nhận định: “Việc sử dụng âm
nhạc, cụ thể là bài hát, trong dạy, học lịch sử không phải là minh họa, cũng không phải là
việc vui chơi, giải trí trong giờ học. Nó phải là một phương tiện dạy học bằng âm thanh –
khắc họa những biểu tượng lịch sử đã được tạo nên, củng cố việc nhận thức các khái niệm
được hình thành và có tác dụng giáo dục thẩm mỹ, tư tưởng, tình cảm, thôi thúc hành động
đúng đắn của học sinh” [16. Tr4].
Cuốn “Hồi ức 50 = năm mươi năm âm nhạc cách mạng miền Nam”, Xuân
Hồng (chủ biên), Nxb Văn nghệ thành phố Hồ Chí Minh, 1997 tuyển tập các bài

3


viết hồi tƣởng lại quá trình hình thành, phát triển, trƣởng thành, thành tựu của dòng
âm nhạc cách mạng Việt Nam. Vai trò của nó trong sự nghiệp giải phóng dân tộc,
làm phong phú đời sống tình thần và thẩm mĩ của nhân dân.
Tác phẩm “Vai trò giáo dục của âm nhạc” do A. XôKhor (chủ biên), Nxb
Văn hóa Hà Nội, 1976 đã hƣớng dẫn ngƣời yêu âm nhạc cũng nhƣ đông đảo quần
chúng nhận rõ bản chất và vai trò giáo dục của âm nhạc, cách thƣởng thức, đánh giá
những tác phẩm âm nhạc một cách đúng đắn.
Tác giả Phạm Tuyên với cuốn “Âm nhạc ở quanh ta”, Nxb Kim Đồng, 1987.
Tác phẩm là những bài nói chuyện về nghệ thuật âm nhạc giúp các em hứng thú
trong sinh hoạt ca hát, tránh đƣợc những khuynh hƣớng lệch lạc về tƣ tƣởng và
thẩm mĩ.
Cuốn “Lưu Hữu Phước. Âm nhạc và cuộc sống” do chính Lƣu Hữu Phƣớc
chủ biên, Nxb Tp. Hồ Chí Minh, 1988. Cuốn sách là những bài phát biểu chính của
giáo sƣ nhạc sĩ Lƣu Hữu Phƣớc về nền văn hóa dân tộc, nền âm nhạc dân tộc hiện
đại, giáo dục truyền thống âm nhạc dân tộc cho HS, đấu tranh xóa bỏ tàn dƣ văn
hóa thực dân mới.
Thứ ba là luận án, khóa luận tốt nghiệp có cùng hƣớng nghiên cứu với đề tài.

động giáo dục và đời sống trẻ thơ ở trường mầm non” (Tạp chí Giáo dục số
93/2004) đã khái quát đƣợc vai trò của âm nhạc trong giáo dục và góp phần nâng
cao nhận thức đời sống xã hội con ngƣời một cách toàn diện.
Tác giả Phạm Ngữ với bài viết “Vấn đề đẩy mạnh việc dạy nhạc trong các
trường phổ thông” (Tạp chí Giáo dục số 97/2004) khẳng định giáo dục âm nhạc là
một hoạt động không thể thiếu ở các trƣờng phổ thông, thông qua âm nhạc tăng
cƣờng khả năng lĩnh hội, cảm thụ, hiểu cái đẹp, biết hoạt động độc lập và sáng tạo
trong hoạt động học một cách hiệu quả.
Trong bài viết “Âm nhạc cách mạng – dòng chảy bất tận” của tác giả Nguyễn
Xuân Lan (Quân đội nhân dân) đăng trên kênh chia sẻ tri thức cộng đồng (Reds.vn)
số ra ngày 19/08/2012 đã khẳng định sự “xuất hiện khuynh hướng cách mạng trong
giới tân nhạc, vận dụng âm nhạc, ca hát như một công cụ tuyên truyền, cổ vũ tinh
thần đấu tranh của quần chúng nhằm lật đổ ách thống trị của thực dân, giành lại
chính quyền về tay nhân dân…” [32].
Bài viết “Vai trò của âm nhạc trong cuộc sống hiện nay?” trên trang tin tức
Sai Gon Game số ra ngày 04/06/2015 đã cho thấy vai trò không thể thiếu của âm
nhạc trong cuộc sống của con ngƣời hiện nay. Đặc biệt, âm nhạc có tác động rất lớn

5


đến quá trình hình thành và phát triển của con ngƣời. Nhất là: “Trong nền giáo dục
của xã hội văn minh chúng ta giáo dục một cách toàn diện với đầy đủ tri thức khoa
học kỹ thuật của nhân loại, trong đó không thể thiếu giáo dục thẩm mỹ, giáo dục
nhân cách của con người bằng biện pháp nào đó thì âm nhạc có đầy đủ ý nghĩa để
hướng cho con người hướng tới cái hay cái đẹp trong cuộc sống. Đối với trẻ nhỏ sự
trưởng thành và nhận biết nhiều điều trong cuộc sống có phần theo từng cung bậc
của giai điệu âm nhạc. Âm nhạc đã giúp con người trở thành hoàn thiện trong
muôn vàn tri thức của nhân loại” [33].
Những tài liệu tham khảo nói trên đã khái quát một số biện pháp cụ thể của

vào DHLS tiêu biểu phần Lịch sử Việt Nam 1919 - 1954, SGK Lịch sử lớp 12
(Chƣơng trình Chuẩn).
- Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm.
5. CƠ SỞ PHƢƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
5.1. Cơ sở phƣơng pháp luận
Dựa trên những quan điểm của chủ nghĩa Mác Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh,
quan điểm đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc ta về lịch sử, giáo dục.
5.2. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phƣơng pháp nghiên cứu lí luận: Sƣu tầm những bài ca đi cùng năm tháng, tổng
hợp, phân tích hệ thống, khái quát hóa những tài liệu từ sách, báo, tạp chí… về lí luận
PPDH, đổi mới PPDH đặc biệt các tài liệu âm nhạc đƣợc sáng tác vào giai đoạn 1919 1954 để áp dụng trong DHLS và các tài liệu liên quan đến bộ môn Lịch sử lớp 12.
- Phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn gồm có: Phƣơng pháp điều tra bằng phiếu hỏi và
phƣơng pháp thực nghiệm.
+ Phƣơng pháp điều tra bằng phiếu hỏi: Tìm hiểu thực trạng sử dụng âm nhạc
cách mạng trong DHLS của GV ở trƣờng THPT.
+ Phƣơng pháp thực nghiệm: Thực hiện sử dụng âm nhạc cách mạng trong
DHLS nhằm phát huy tính tích cực của HS (Áp dụng phần Lịch sử Việt Nam giai
đoạn 1919-1954, SGK Lịch sử lớp 12 (Chƣơng trình Chuẩn).
6. GIẢI THUYẾT NGHIÊN CỨU
Nếu sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS đƣợc vận dụng một cách
hợp lí, linh hoạt sẽ góp phần phát huy tính tích cực học tập môn Lịch sử cho
HS ở trƣờng phổ thông cũng nhƣ góp phần đa dạng hóa PPDHLS ở trƣờng
phổ thông.

7


7. Ý NGHĨA KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
- Khẳng định vai trò, ý nghĩa, sự cần thiết của việc sử dụng âm nhạc cách mạng
trong DHLS phần Lịch sử Việt Nam giai đoạn 1919 – 1954, SGK Lịch sử lớp 12

sống và thể hiện tƣ tƣởng tình cảm con ngƣời. Âm nhạc có tính trừu tƣợng nó
không thể hiện đầy đủ các chi tiết thực chỉ mô tả chung nhƣng tạo cho ta cảm giác,
hứng thú mạnh mẽ và sự liên tƣởng phong phú. Tình trừu tƣợng của âm nhạc gắn
với trí tƣởng tƣợng của con ngƣời.
Âm nhạc là tiếng nói tình cảm sâu sắc, nó đi thẳng trực tiếp vào trái tim con
ngƣời và không thể diễn tả bằng lời. Nghệ thuật âm nhạc có khả năng lớn tác động
đến vần đề giáo dục tình cảm. Thể hiện đƣợc những tƣ tƣởng tiến bộ của thời đại.
Nó góp phần tích cực thúc đẩy xã hội phát triển.
Âm nhạc cách mạng (hay còn có tên gọi là nhạc đỏ) là một dòng của tân nhạc
Việt Nam, đƣợc sáng tác trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, ở miền Bắc trong
thời kỳ chiến tranh Việt Nam và thậm chí cả sau năm 1975 khi Việt Nam thống nhất
với những cây đại thụ nhƣ Lƣu Hữu Phƣớc, Đỗ Nhuận, Huy Du, Phan Huỳnh Điểu,
Hoàng Việt, Hoàng Vân... Âm nhạc cách mạng là hình ảnh hào hùng của cả một
dân tộc, ý chí quật cƣờng của cả một thế hệ, và là hào khí của cả một thời đại - cái
mà chỉ có thể biết, có thể yêu chứ không thể hiểu hết nổi những câu chuyện mà thế
giới thƣờng hay gọi là “điều kỳ diệu Việt Nam” [37].
Một số đặc điểm của âm nhạc cách mạng để phân biệt với các dòng nhạc khác:
- Nhạc cách mạng gắn liền với một thời kỳ lịch sử của đất nƣớc. Đó là những
giai điệu mạnh mẽ của đoàn quân ra trận, là cảm xúc lƣu luyến nhớ nhung của

9


ngƣời ở hậu phƣơng với ngƣời đang chiến đấu ngoài mặt trận, là tinh thần chiến đấu
và khát khao độc lập, hạnh phúc...
- Đề tài chủ yếu ở các ca khúc cách mạng là tình yêu Tổ quốc, về tình yêu quê
hƣơng, ca khúc cách mạng cũng đề cập tới tình yêu đôi lứa nhƣng gắn liền với tình yêu
đất nƣớc hay nói cách khác nhạc đỏ thƣờng liên kết tình yêu đôi lứa, gia đình trong tình
yêu đất nƣớc, yêu lý tƣởng cộng sản và nhiệm vụ bảo vệ, xây dựng đất nƣớc.
- Thể hiện tính đấu tranh giai cấp hoặc phân biệt địch-ta và thể hiện tinh thần

mới trong học tập và thực tiến cuộc sống… [17, Tr.8].
Việc phát huy tính tích cực học tập cho HS có vai trò quan trọng trong quá
trình dạy học, đặc biệt, trong tình hình hiện nay, việc dạy học lấy HS làm trung tâm
đòi hỏi ở ngƣời HS yêu cầu cao là phải tích cực, độc lập, tự giác. Tính tích cực, tự
giác, độc lập giúp HS tự tin, chủ động trong hoạt động học tập, giúp HS không
những nắm vững các kiến thức Lịch sử mà còn giúp các em hiểu rõ bản chất của
Lịch sử thông qua hệ thống các sự kiện có liên quan mật thiết với nhau. Do vậy, để
đáp ứng đƣợc với yêu cầu đổi mới phƣơng pháp trong dạy học nói chung và DHLS
nói riêng thì việc áp dụng PPDH nhằm phát huy tính tích cực, độc lập tự giác, sáng
tạo của HS trong quá trình học tập là điều vô cần thiết và quan trọng góp phần nâng
cao hiệu quả dạy học.
Từ đó, chúng ta thấy đƣợc việc đổi mới PPDH là điều hết sức cần thiết,
phƣơng pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác chủ động sáng
tạo của HS, phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học, bồi dƣỡng phƣơng
pháp tự học, rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, tác động đến tình
cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS.
Bảng so sánh kiểu dạy học truyền thống và dạy học phát huy tính tích cực của
học tập của HS: [28, Tr.12]
PPDH truyền thống

PPDH phát huy tính tích cực của HS

Cung cấp nhiều sự kiện, GV đƣợc xem Cung cấp những kiến thức cơ bản, đƣợc
là tiêu chí cho chất lƣợng giáo dục – nhớ lựa chọn phù hợp với yêu cầu trình độ
tốt, thuộc lòng.

của HS nhằm vào mục tiêu đào tạo.

GV là nguồn kiền thức duy nhất, phần Ngoài bài giảng của GV trên lớp HS
lớn thời gian trên lớp dùng cho GV đƣợc tiếp xúc với nhiều nguồn kiến thức

giá cao do đó HS không chỉ nhớ nhiều,
biết rộng mà phải đào sâu suy nghĩ vấn
đề đƣợc đặt ra và ghi nhớ một cách
chính xác những nét cơ bản không cần
chi tiết.

Việc ghi chép đƣợc đơn giản hóa, làm Các vấn đề thu nhận ngoài việc ghi chép
sao cho dễ nhớ

còn đƣợc thể hiện ở các bảng biểu, mô
hình, các phƣơng tiện trực quan quy ƣớc
giúp cho HS trên cơ sở nhớ kỹ, hiểu sâu
vấn đề.

Các môn học chỉ dừng lại ở câu hỏi, bài tập, Ngoài câu hỏi kiểm tra bài tập thực
thực hành một cách thụ động. Việc đánh giá hành, HS đƣợc tự đặt vấn đề câu hỏi để
kết quả học tập đƣợc đo lƣờng bằng trí nhớ.

trình bày trao đổi, đƣợc nêu ý kiến của
riêng mình. Sự đánh giá kết quả học tập
căn cứ vào hiểu biết của HS, đòi hỏi HS

12


phải lập luận.
Việc dạy học lý thuyết không gắn với Việc dạy học lý thuyết để nâng cao trình
thực hành, nhất là các môn học về khoa độ nhận thức của HS, làm cơ sở để vận
học xã hội và nhân văn.


phong phú và đa dạng. Trong đó, âm nhạc là một loại hình nghệ thuật phản ánh
Lịch sử một cách rất đặc trƣng.
Âm nhạc làm vui tai con ngƣời, làm cho cuộc sống thêm tƣơi đẹp, nên ngày
nay, các nhà sáng chế phát minh đã không ngừng tìm cách đƣa âm nhạc vào nhiều

13


mặt sinh hoạt khác của con ngƣời. Âm nhạc có nhiều vai trò trong đời sống xã hội,
có sức ảnh hƣởng lớn. Nhƣ Sô-xta-cô-vits viết “Âm nhạc nâng con người lên, làm
cho con người cao quý, củng cố phẩm chất, niềm tin vào sức mạnh bên trong của
bản thân” [35].
Trong DHLS âm nhạc là một trong những nguồn tài liệu tham khảo rất cần thiết cho
việc nâng cao hiệu quả dạy và học bộ môn Lịch sử ở trƣờng phổ thông, nhằm phát huy
tính tích cực, tƣ duy độc lập sáng tạo của HS. Nhƣ Mác Tuyên viết: “Âm nhạc làm cho
những sự kiện lịch sử và những mốc năm tháng của thời gian trở nên sinh động. Mặt khác
các em rạng rỡ, mắt các em bừng sáng, con tim các em rung động, sự hào hứng tăng lên
gấp bội, cho dù tiết học lịch sử thường được xếp vào những tiết cuối cùng của buổi học”
(trích “Âm nhạc nhịp cầu tâm linh với lịch sử” –16, tr.92).
Việc sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS nhằm phát huy tính tích cực
của HS có vai trò, ý nghĩa quan trọng trong việc thực hiện nhiệm vụ của bộ môn
trên cả ba mặt: giáo dƣỡng, giáo dục và phát triển.
* Về giáo dƣỡng:
Việc sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS giúp đảm bảo tính toàn diện
trong DHLS ở trƣờng phổ thông. Âm nhạc qua kênh truyền âm thanh, với sự truyền
tải chọn lọc đã trở thành thanh khí, có tác dụng cảm hóa và rung động rất mạnh. Âm nhạc
đi thẳng đến tâm linh, khiến ngƣời ta dễ hòa nhập và cuốn hút. Qua âm nhạc các em hiểu
đƣợc lịch sử dân tộc ta là lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc gắn liền với quá trình
lao động và sáng tạo ra văn hóa, nghệ thuật.
Phát huy tính tích cực của HS giúp các em tái hiện lại bức tranh lịch sử của

các bài hát hoặc đoạn nhạc sinh động thì rất dễ dàng tác động vào tƣ tƣởng HS, hình
thành thái độ cảm xúc đúng đắn cho HS. Nhƣng ngƣợc lại, nếu nhƣ GV không thể
hiện đƣợc xúc cảm khi thể hiện một ca khúc hoặc mở một bài hát hoặc đoạn nhạc
không đúng nội dung liên quan đến bài học trong DHLS thì mục tiêu bài học sẽ
không đạt đƣợc đầy đủ, làm cho HS thấy nhàm chán, căng thẳng.
* Về phát triển :
Việc sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS hƣớng đến mục tiêu phát triển
kĩ năng tƣ duy, phân tích, so sánh, đánh giá, liên hệ các sự kiện với thực tế; rèn
luyện kỹ năng khai thác thông tin về diễn biến, nhân vật, tính chất, ý nghĩa của các
cuộc chiến tranh và cách mạng... qua các tác phẩm âm nhạc.

15


Sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS cũng góp phần quan trọng vào việc
phát triển kĩ năng thực hành cũng nhƣ năng lực nhận thức của HS. Qua các đoạn
nhạc và bài hát có chọn lọc, HS phải huy động tri giác, trí tƣởng tƣợng hình dung ra
các sự kiện mà đoạn nhạc và bài hát nói tới. Sau đó, HS phải vận dụng tƣ duy để
phân tích, rút ra mối liên hệ giữa các sự kiện, hiện tƣợng lịch sử mà âm nhạc đã
phản ánh. Do đó, âm nhạc góp phần phát triển toàn diện HS.
Nhƣ vậy, việc sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS nhằm phát huy tính
tích cực của HS có vai trò, ý nghĩa rất quan trọng trên cả ba mặt giáo dƣỡng, giáo
dục và phát triển. Nó giúp cho HS không chỉ “biết” mà còn “hiểu” về Lịch sử Việt
Nam thông qua các tác phẩm âm nhạc cách mạng, đồng thời giúp các em phát triển
cảm xúc, phát triển tình cảm, trí tuệ, nhận thức sự phát triển của xã hội một cách
thống nhất, có mối liên hệ hữu cơ giữa các lĩnh vực của đời sống xã hội, hiểu đƣợc
tính toàn diện của lịch sử. Sử dụng âm nhạc cách mạng trong môn học góp phần vào
việc phát huy tính tích cực chủ động học tập của các em vì các em phải huy động
kiến thức đã học các môn khác để hiểu sâu sắc sự kiện lịch sử, giúp các em vận
dụng một cách thông minh, sáng tạo trong học tập.

với đời sống xã hội.
Trong bối cảnh của thời kì đổi mới, giáo dục cần phải phát triển và đáp ứng
yêu cầu của xã hội, các nhà nghiên cứu đã đƣa ra các tiêu chí quan trọng trong đổi
mới phƣơng pháp dạy và học nhƣ sau:
- Tiêu chí hàng đầu của việc dạy và học là dạy cách học;
- Phẩm chất cần phát huy mạnh mẽ là tính chủ động của ngƣời học;
- Công cụ cần khai thác triệt để là công nghệ thông tin và đã phƣơng tiện.
Việc đổi mới PPDHLS theo hƣớng phát huy tính tích cực của HS đƣợc thể
hiện qua những đặc trƣng cơ bản sau:
Một là, dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động của học sinh và chú trọng
rèn luyện phương pháp tự học. Tham gia vào các hoạt động học tập, ngƣời học
đƣợc đặt vào những tình huống, đƣợc trực tiếp quan sát, thảo luận, trao đổi, làm thí
nghiệm, đƣợc khuyến khích đƣa ra các giải pháp giải quyết vấn đề theo cách của
mình, đƣợc động viên trình bày quan điểm riêng của mỗi cá nhân. GV là ngƣời tổ
chức và chỉ đạo HS tiến hành các hoạt động học tập phát hiện kiến thức mới, vận
dụng sáng tạo kiến thức đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực
tiễn... Qua đó, ngƣời học không những chiếm lĩnh đƣợc kiến thức và kĩ năng mới

17


mà còn làm chủ cách thức xây dựng kiến thức, từ đó tính tự chủ và sáng tạo có cơ
hội đƣợc bộc lộ, rèn luyện.
Sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS là một trong những PPDH giúp GV
có thể hƣớng dẫn HS tự tổ chức các hoạt động ngoại khóa với các chủ đề/ nội dụng
Lịch sử cụ thể.Từ những hoạt động đó giúp HS không chỉ hiểu bài, lĩnh hội kiến
thức một cách dễ dàng mà còn biết liên hệ vận dụng kiến thức của âm nhạc nói
chung và âm nhạc cách mạng nói riêng vào trong quá trình học và tiếp thu kiến thức
lịch sử. Nhƣ vậy, HS có thể phát huy tinh thần tự giác, chủ động, sáng tạo trong quá
trình tự học, tự tổ chức.

Sử ca là những bài hát bằng lời, hát lên để tôn vinh, tự hào, ôn lại truyền
thống oanh liệt hào hùng vẻ vang của cha ông, tổ tiên dân tộc ta, để kêu gọi chúng
ta sống có trách nhiệm đối với đất nước và cũng để nhắc nhở cho các thế hệ kế tiếp
hiểu, trân trọng những giá trị lịch sử truyền thống của dân tộc mình. Với giai điệu
nhạc trong sáng, lành mạnh, hào hùng… ca từ lời hát đơn giản có nội dung, có ý
nghĩa. Cả hai yếu tố trên hòa quyện vào nhau tạo nên một cảm giác, tối cao hơn thế
là tình cảm tự hào, lòng tự tôn về dân tộc có thể tạo một cuộc sống yêu đời, bao
dung, có trách nhiệm với cộng đồng” [36].Sử dụng âm nhạc phù hợp với nội dung,
đối tƣợng HS sẽ tạo đƣợc hiệu quả cao trong dạy học. Tuy nhiên đối với hoạt động
này GV có thể gặp khó khăn trong tổ chức, khó có thể làm cho tất cả HS đều hứng
thú với chủ đề/ nội dung bài học. Điều này đòi hỏi sự linh hoạt và nghệ thuật sƣ
phạm của GV. Cần động viên, khuyến khích kịp thời để đảm bảo tất cả HS đều chủ
động tham gia một cách tích cực.
Bốn là, dạy và học coi trọng hướng dẫn tìm tòi giúp HS phát triển kĩ năng giải
quyết vấn đề và nhấn mạnh rằng HS có thể học đƣợc phƣơng pháp học thông qua
hoạt động. Dấu hiệu đặc trƣng này có thể áp dụng ngay cho HS nhỏ tuổi nếu có tài
liệu cụ thể và sự giúp đỡ của GV, đặc biệt có hiệu quả với những HS ở các lớp cao
hơn vì HS đã có khả năng làm việc độc lập, tự giác, tƣ duy lôgic, khả năng phân
tích, tổng hợp đánh giá đã phát triển.
Việc sử dụng âm nhạc cách mạng trong DHLS là một trong những PPDHLS
giúp GV có thể hƣớng dẫn HS tự tìm tòi, khuyến khích sự học tập tích cực để tìm
lời giải đáp cho nhiệm vụ/ vấn đề mà GV đặt ra. Bên cạnh đó, ngƣời dạy cũng cần
phải có sự hƣớng dẫn kịp thời giúp cho sự tìm tời của ngƣời học đạt kết quả. Nhƣ
vậy, HS sẽ đƣợc thoải mái tìm tòi và sáng tạo theo ý tƣởng của mình sao cho phù

19


hợp với nội dung bài học và đảm bảo đƣợc tính chính xác của vấn đề; GV chỉ đóng
vai trò là ngƣời hƣớng dẫn giúp các em tự tìm ra những cách làm và có những ý