ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

PHAN THỊ HIÊN

DÂN BIẾT, DÂN BÀN, DÂN KIỂM TRA
TRONG PHÒNG, CHỐNG THAM NHŨNG
Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nớc và pháp luật
Mã số

: 603801

LUẬN VĂN THẠC SỸ LUẬT HỌC

Ngời hớng dẫn khoa học: PGS.TS Trịnh Đức Thảo

HÀ NỘI - 2008

MỤC LỤC


Trang
M U
CHNG 1: NHN THC CHUNG V DN BIT, DN BN,
DN KIM TRA TRONG U TRANH CHNG THAM NHNG

3
9


22

1.3.2. Chủ tr-ơng của Đảng về dân biết, dân bàn, dân kiểm tra trong
đấu tranh chống tham nhũng

23

1.3.3. Chớnh sỏch phỏp lut ca Nh nc v u tranh chng tham nhng

27

1.4. Kinh nghim ca mt s nc, vựng lónh th trong khu vc
v trờn th gii v da vo dõn chng tham nhng

33

CHNG 2: THC TRNG V DN BIT, DN BN,
DN KIM TRA TRONG U TRANH CHNG THAM NHNG

43

2.1. Lch s dõn bit, dõn bn, dõn kim tra trong u tranh
chng tham nhng

43

2.2. Thc trng v hỡnh thc v kt qu dõn bit, dõn bn, dõn
kim tra trong u tranh chng tham nhng Vit Nam hin nay

48


75

75
78

3.1. Nâng cao nhận thức trong toàn Đảng, toàn dân về vai trò dân
biết, dân bàn, dân kiểm tra trong đấu tranh chống tham nhũng

78

3.2. Hoàn thiện cơ chế, chính sách nhằm huy động nhân dân tham
gia đấu tranh chống tham nhũng.

81

3.3. Động viên các nguồn thông tin từ nhân dân cung cấp, tiếp nhận
và xử lý thông tin

86

3.4. Thực hiện công khai, minh bạch để nhân dân biết, kiểm tra,
giám sát các hành vi tham nhũng

89

3.5. Tăng cường đạo đức truyền thống của dân tộc

91



qua được đưa ra ánh sáng chính là nhờ chúng ta làm tốt quy chế dân chủ, quán triệt
phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”.
Tuy nhiên, nhìn chung quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm ở nhiều
nơi, trên nhiều lĩnh vực; tệ quan liêu, mệnh lệnh, cửa quyền, tham nhũng, sách
nhiễu, gây phiền hà cho dân vẫn phổ biến và nghiêm trọng mà chúng ta chưa đẩy
lùi, ngăn chặn được. Phương châm “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” chưa
được cụ thể hóa và thể chế hóa thành pháp luật, chậm đi vào cuộc sống. Nghị quyết
Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII (tháng 6 năm
1997) đã nhấn mạnh, lúc này, để giữ vững và phát huy được bản chất tốt đẹp của
Nhà nước ta, phải phát huy quyền làm chủ của dân, thu hút nhân dân tham gia quản
lý Nhà nước, tham gia kiểm kê, kiểm soát nhà nước, khắc phục tình trạng suy
thoái, quan liêu, mất dân chủ và nạn tham nhũng. Khâu quan trọng và cấp bách
trước mắt là phát huy quyền làm chủ của nhân dân ở cơ sở, là nơi trực tiếp thực
hiện mọi chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, là nơi cần thiết thực hiện
quyền dân chủ của nhân dân một cách trực tiếp và rộng rãi nhất. Có như vậy mới
phát huy được sức mạnh tổng hợp của nhân dân, hạn chế tình trạng tham ô, tham
nhũng, làm trong sạch Bộ máy nhà nước từ Trung ương đến địa phương, củng cố
niềm tin vào Đảng, Nhà nước.
Góp phần vào công cuộc xây dựng đất nước vững mạnh và trong sạch, năm
2006 Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng được thành lập do
Thủ tướng Chính phủ làm Trưởng ban, một Phó thủ tướng làm phó ban Thường
trực được thành lập và đã tiến hành những hoạt động bước đầu. Tại các tỉnh, thành
phố trực thuộc Trung ương cũng đều thành lập Ban Chỉ đạo phòng, chống tham
nhũng do Chủ tịch uỷ ban nhân dân đứng đầu, có trách nhiệm chỉ đạo, phối hợp,
kiểm tra, đôn đốc hoạt động phòng, chống tham nhũng trong phạm vi tỉnh, thành
phố trực thuộc Trung ương. Điều này mang đến niềm tin, sự hy vọng của nhân dân


đối với quyết tâm đấu tranh phòng, chống tham nhũng mà Đảng và Nhà nước phát

đối với hành vi tham nhũng của cán bộ, công chức của Hữu Thọ - Trợ lý Tổng Bí
thư (Tạp chí Xây dựng Đảng số 8 - 2003); Cần có cơ chế để quần chúng nhân dân
có điều kiện đấu tranh chống tham nhũng của TS Thanh Tuyền (Tạp chí Dân vận
soó 3 - 2002)…
Tuy nhiên, ở lĩnh vực “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống
tham nhũng thì rất ít công trình nghiên cứu, đề cập đến; nếu có cũng chỉ ở phương
diện chung nhất là phát huy dân chủ góp phần hạn chế tham nhũng hoặc chỉ là một
phần nhỏ được đưa ra trong các bài viết. Mặc dù vậy, những công trình khoa học
đã được công bố là tài liệu tham khảo có giá trị để nghiên cứu, hoàn thiện luận văn.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
+ Mục đích nghiên cứu của luận văn: trên cơ sở làm sáng tỏ những vấn đề lý
luận và đánh giá thực trạng “dân biết, dân bàn dân kiểm tra” trong đấu tranh chống
tham nhũng ở Việt Nam hiện nay, luận văn đề xuất một số giải pháp nhằm đảm
bảo “dân biết, dân bàn dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng, góp phần
hoàn thiện khung pháp luật và hạn chế nạn tham nhũng ở Việt Nam hiện nay.
+ Để thực hiện mục đích trên, trong khuôn khổ luận văn thạc sỹ luật học, tác
giả tập trung vào những nhiệm vụ sau:
- Phân tích cơ sở lý luận về “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh
chống tham nhũng.
- Phân tích, đánh giá thực trạng “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu
tranh chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay.


- Đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong
đấu tranh chống tham nhũng.
4. Đối tƣợng vàphạm vi nghiên cứu luận văn
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là những vấn đề lý luận và thực tiễn về
“dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam
hiện nay. Từ đó, đề ra một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả trong công
cuộc đấu tranh chống lại nạn tham nhũng.

đề “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam
hiện nay. Vì vậy, có những đóng góp khoa học mới như sau:
- Phân tích những đặc trưng “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh
chống tham nhũng.
- Chỉ ra được những hạn chế trong quá trình thực hiện “dân biết, dân bàn, dân
kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng ở Việt Nam.
- Đề xuất các giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả “dân biết, dân bàn, dân
kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng.
7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần lời mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
được chia làm ba chương. Nội dung như sau:
Chương 1: Cơ sở lý luận về “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh
chống tham nhũng.


Chương 2: Thực trạng về “dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” trong đấu tranh
chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay.
Chương 3: Những giải pháp, kiến nghị nhằm đảm bảo “dân biết, dân bàn, dân
kiểm tra” trong đấu tranh chống tham nhũng.

CHƢƠNG 1: NHẬN THỨC CHUNG VỀ DÂN BIẾT, DÂN BÀN,
DÂN KIỂM TRA TRONG ĐẤU TRANH CHỐNG THAM NHŨNG
1.1. Các khái niệm chung
Phương châm dân biết, dân bàn, dân kiểm tra được đề ra chính thức từ Đại
hội Đảng toàn quốc lần thứ VI - Đại hội của sự đổi mới. Đó là cơ sở quan trọng để
chúng ta có thể thể chế hoá trong các quy định pháp luật, đảm bảo giá trị thực thi
trong đời sống. Tìm hiểu các khái niệm này sẽ mang đến một cái nhìn toàn diện
hơn khi đặt trong bình diện phòng, chống tham nhũng ở Việt Nam hiện nay.
Trước hết chúng ta tìm hiểu khái niệm thế nào là “Dân” để có sự thống nhất
trong cách hiểu các khái niệm tiếp theo.

- T phớa nhõn dõn: Dõn bit cú ngha l ngi dõn cú quyn c bn bc,
tỡm hiu mi k hoch, mi d ỏn, d tớnh ca Nh nc liờn quan n quyn li
v ngha v ca h, cng nh liờn quan n tng lai, vn mnh ca dõn tc.
- T phớa nh cm quyn: Nh nc cú ngha v phi thụng tin, ly ý kin
gii thớch cho nhõn dõn thụng hiu mi quyt nh m Nh nc s ban hnh
hoc sp ban hnh nhõn dõn khụng ng ngng nh t nhiờn b chp lờn u
nhng gii phỏp do Nh nc n phng ban hnh mt cỏch c oỏn.
Trong công cuộc đấu tranh chống tham nhũng, dân có biết thì mới có thể
tham gia một cách có hiệu quả. Nó cũng giống nh- khi ta đi trong bóng tối, nếu
có đ-ợc nguồn ánh sáng dẫn đ-ờng thì sẽ nhanh đi tới đích, không phải tự mò
mẫm. Những thông tin về chống tham nhũng nói riêng và các lĩnh vực khác có
liên quan đến chống tham nhũng dân phải đ-ợc biết để từ đấy mới có thể
giám sát, phát hiện ra tham nhũng.
Dõn bn: l khõu m nhõn dõn thc hin quyn lm ch ca mỡnh bng
cỏch tham gia ý kin khi tip nhn thụng tin. C th l v ng li, ch trng,
chớnh sỏch ln... ng v Nh nc phi thu thp ý kin úng gúp thụng tin tho
lun rng rói trong nhõn dõn.
Dõn bn cng cú nhiu loi: Dõn bn hiu sõu sc, nõng cao nhn
thc; dõn bn xõy dng; dõn bn lm; nhiu lnh vc dõn bn nh kinh t, xó
hi, an ninh quc phũng, v ch trng, bin phỏp; dõn bn nhiu ni, trờn nhiu
phng tin... nhõn dõn nõng cao v phỏt huy trớ tu ca mỡnh thụng qua bn
bc, dự nhõn dõn bn bc loi no thỡ cng phi cung cp thụng tin v hng dn
ni dung, phng thc nhõn dõn bn.


Từ cơ sở dân biết để đi đến dân bàn thì mới phát hiện ra được những thiếu
sót, những điểm chưa hợp lý để từ đó bổ sung, sửa đổi hoàn thiện.
“Dân kiểm tra”: là việc quần chúng nhân dân và cán bộ kiểm soát để phát
hiện sai lầm của người lãnh đạo và bày tỏ các cách sửa chữa sự sai lầm đó. “Dân
kiểm tra” bằng cách trực tiếp kiểm tra, phát hiện hoặc thông qua các hình thức dân

nước, đó là hành vi phạm pháp để phục vụ lợi ích cá nhân”[34]...
THEO QUAN ĐIỂM CÁ NHÂN, ÔNG RICKSTAPENHURST
(CHUYÊN GIA QUẢN LÝ KHU VỰC CÔNG CỘNG) VÀ ÔNG
SHAHRZADSEDIGH (NHÀ TƢ VẤN CỦA VIỆN PHÁT TRIỂN KINH TẾ
NGÂN HÀNG THẾ GIỚI) THÌ “THAM NHŨNG, THEO NGHĨA ĐƠN
GIẢN NHẤT LÀ SỰ LẠM DỤNG QUYỀN LỰC, ĐA PHẦN LÀ ĐỂ ĐẠT
ĐƢỢC LỢI ÍCH CỦA MỘT NHÓM MÀ NGƢỜI TA PHẢI TRUNG
THÀNH VỚI NÓ. THAM NHŨNG CÓ THỂ DO LÒNG THAM THÚC ĐẨY,
DO ƢỚC MUỐN DUY TRÌ HOẶC TĂNG THÊM QUYỀN LỰC, HAY MỘT
CÁCH KHÁ VÔ LÝ LÀ DO NIỀM TIN VÀO MỘT CƠ MAY MÀ NGƢỜI
TA CHO RẰNG CÒN LỚN LAO HƠN. TRONG KHI THUẬT NGỮ
“THAM NHŨNG” THƢỜNG ĐƢỢC ÁP DỤNG PHỐ BIẾN NHẤT CHO SỰ
LẠM DỤNG QUYỀN LỰC CÔNG CỦA CÁC CHÍNH KHÁCH HAY CÔNG
CHỨC NHÀ NƢỚC, THÌ NÓ LẠI MÔ TẢ MỘT HÌNH MẪU ỨNG XỬ CÓ
THỂ THẤY HẦU NHƢ MỌI LĨNH VỰC CỦA CUỘC SỐNG” [34]. TRONG
KHI ĐÓ, ÔNG PETTERLANGSETH (CHUYÊN GIA CAO CẤP VIỆN
PHÁT TRIỂN KINH TẾ, NGÂN HÀNG THẾ GIỚI) VÀ ÔNG JEREMY


POPE (GIÁM ĐỐC NGHIÊN CỨU TRANSPARENCY INTERNAL,
BECLIN) LẠI QUAN NIỆM: “THAM NHŨNG CÓ THỂ ĐƢỢC ĐỊNH
NGHĨA NHƢ LÀ SỰ LẠM DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
I. VĂN BẢN CỦA ĐẢNG
1. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ III Ban Chấp hành Trung ương khóa VII, Nxb Chính trị Quốc gia.
2. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ IV Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Nxb Chính trị Quốc gia.
3. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ VI Ban Chấp hành Trung ương khóa VIII, Nxb Chính trị Quốc gia.
4. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ VIII Ban Chấp hành Trung ương khóa VII, Nxb Chính trị Quốc gia.
5. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Hội nghị lần thứ IX Ban Chấp hành Trung ương khóa XI, Nxb Chính trị Quốc gia.
6. Đảng Cộng sản Việt Nam, Bộ Chính trị: Chỉ thị số 30 - CT/TW, ngày 18/02/1998 của Bộ Chính trị về xây dựng và thực hiện Quy
chế dân chủ ở cơ sở.

21. Quốc Hội: Luật Khiếu nại - Tố cáo của nước CHXHCN Việt Nam năm
1998.
22. Thủ tướng Chính phủ: Chỉ thị số 04/TTg - 3X ngày 9/9/1964 của Thủ
tướng Chính phủ về việc tổng hợp tình hình tham ô, lãng phí, quan liêu.
23. Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Pháp lệnh Thực hiện dân chủ ở xã, phường,
thị trấn.
CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO KHÁC

24. Ban Dân vận Trung ương: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra”
một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, 1997.
25. Ban Dân vận Trung ương: Mô hình “dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm
tra” ở cơ sở, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 1998.
26. Ban Dân vận Trung ương: Mô hình thực hiện “Dân biết, dân bàn, dân
làm, dân kiểm tra” và vấn đề xây dựng quy chế dân chủ ở cơ sở, Nxb Chính trị
Quốc gia, 1998.
27. Ban Dân vận Trung ương: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra” ở
cơ sở, Nxb Chính trị Quốc gia, 1998.


28. Ban Dân vận Trung ương: 75 năm công tác dân vận của Đảng, một số vấn
đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, 2006.
29. Ban Dân vận Trung ương: Tập bài giảng về công tác dân vận; Nxb Chính
trị Quốc gia, 2001.
30. Ban Dân vận Trung ương: Tư tưởng dân vận của Chủ tịch Hồ Chí Minh;
Nxb Chính trị Quốc gia, 1995.
31. Ban Dân vận Trung ương: “Dân biết, dân bàn, dân kiểm tra” và vấn đề
xây dựng Quy chế dân chủ ở cơ sở, Nxb Chính trị Quốc gia, 1998.
32. Ban Dân vận Trung ương: Quy chế dân chủ ở cơ sở, ý Đảng, lòng dân;
Nxb Chính trị Quốc gia, 2005.
33. Ban Dân vận Trung ương: Sơ thảo lịch sử công tác dân vận của Đảng

49. Thanh tra Chính phủ: Báo cáo công tác thanh tra 6 tháng đầu năm 2007.
50. Thanh tra Chính phủ: Những điều cần biết về pháp luật khiếu nại - tố cáo,
Hà Nội, 1999.
51. Tuấn Khôi: Tố cáo - kênh quan trọng phát hiện hành vi tham nhũng, Tạp
chí Nhà nước - Pháp luật số 208, năm 2007.
52. TS. Trần Hậu Thành: Cơ sở lý luận và thực tiễn xây dựng nhà nước pháp
quyền xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; Nxb lý luận chính
trị, Hà Nội, 2005.


53. Ủy ban Thường vụ Quốc hội: Báo cáo ý kiến cề báo cáo của Chính phủ về
việc tổ chức thực hiện Luật phòng, chống tham nhũng.
54. Văn phòng Trung ương: Thông tin chuyên đề số 27.
55. Văn tuyển Đặng Tiểu Bình, Nxb nhân dân,1994.