TRƯỜNG ĐAI
• HOC
• s ư PHAM
• HÀ NÔI
• 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

NGUYỄN THỊ CẨM VÂN

X Â Y DựNG CÔNG

cụ ĐÁNH GIÁ

TRONG DẠỸ HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4
THEO HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG L ự c

KHÓA LUẬN TÓT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Người hướng dẫn khoa học:
ThS. Nguyễn Thị Duyên

HÀ NỘI, 2016


LỜI CẢM ƠN
Để khóa luận tốt nghiệp hoàn thành và được phép bảo vệ, chúng tôi
đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của nhiều cá nhân và đơn vị.
Nhân dịp này, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành, sâu sắc đến:
- Giảng viên hướng dẫn Thạc sĩ Nguyễn Thị Duyên - ngưòi đã tận
tình giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu giúp nhờ đó tôi có


Nguyễn Thị cẩm Vân


DANH MUC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Học sinh

: HS

Giáo viên

: GV

Giáo dục phổ thông

: GDPT

Tiểu học

: TH


MUC
• LUC
•
MỞ ĐẦU............................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài......................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu.................................................................................. 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu................................................................................. 3

1.4.4. Một số công cụ đánh giá ừong dạy học môn Khoa học lớp 4 ở tiểu
học theo hướng tiếp cận năng lực.............................................................. 28
1.5 Thực trạng xây dựng và sử dụng công cụ đánh giá ừong dạy học môn
Khoa học lớp 4 ở tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực........................... 33
1.5.1. Mục đích khảo sát thực trạng.......................................................... 33
1.5.2. Đối tượng khảo sát thực trạng......................................................... 33
1.5.3. Nội dung khảo sát thực ừạng.......................................................... 33
1.5.4. Phương pháp khảo sát thực trạng......................................................33
1.5.5. Ket quả khảo sát thực trạng.............................................................. 34
CHƯƠNG 2. QUY TRÌNH XÂY DựNG CÔNG c ụ ĐÁNH GIÁ TRONG
DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 THEO HƯỚNG TIẾP CẬN
NĂNG L ự c .................................................................................................... 40
2.1. Nguyên tắc xây dựng công cụ đánh giá trong dạy học môn Khoa học
lớp 4 theo hướng tiếp cận năng lực.............................................................40
2.1.1. Nguyên tắc bảo đảm tính mục đích................................................. 40
2.1.2. Nguyên tắc đảm bảo độ giá tri, độ tin cậy....................................... 40
2.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính khách quan..............................................41
2.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính vừa sức................................................... 41
2.2. Quy ữình xây dựng công cụ đánh giá ừong dạy học môn Khoa học
lớp 4 ở tiểu học theo hướng tiếp cận năng lực............................................41


2.3. Minh họa xây dựng một số công cụ đánh giá trong dạy học môn Khoa
học lớp 4 theo hướng tiếp cận năng lự c......................................................44
2.3.1. Xây dựng phiếu hướng dẫn đánh giá theo tiêu chí trong dạy học môn
Khoa học lớp 4 theo hướng tiếp cận năng lực........................................... 44
2.3.2. Xây bài test đánh giá trong dạy học môn Khoa học lóp 4 theo hướng
tiếp cận năng lực.......................................................................................49
2.4. Một số lưu ý khi xây dựng và sử dụng công cụ đánh giá trong dạy học
môn Khoa học lớp 4 ..................................................................................... 56

nhiên, trong thực tế, khi tiến hành kiểm ừa, đánh giá thường xuyên học sinh,
giáo viên vẫn lúng túng trong việc xây dựng và sử dụng công cụ đánh giá học

1


sinh. Các giáo viên thường sử dụng các công cụ đã có sẵn hoặc thiết kế một
số các công cụ đánh giá nhưng không theo quy trình nên không đảm bảo về
chất lượng của công cụ đánh giá. Vì vậy, việc nghiên cứu xây dựng công cụ
đánh giá theo đúng quy trình, đảm bảo chất lượng là cần thiết nhằm nâng cao
hiệu quả đánh giá, giúp cho quá trình đánh giá có tác dụng thực sự tới quá
trình dạy và học.
Ngành giáo dục nước ta đã và đang đưa ra một số cải cách nhằm nâng cao
chất lượng dạy và học, đặc biệt trong chương trình học hiện nay đang chuyển từ
giáo dục theo hướng tiếp cận nội dung sang hướng tiếp cận năng lực của người
học - từ chỗ quan tâm xem học sinh học được những gì đến chỗ quan tâm đến
việc học sinh học được cái gì qua việc học. Để thực hiện được điều đó, nhất định
phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp dạy học theo lối “ truyền
thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn luyện kĩ năng,
hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá kết quả
giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra đánh giá năng lực vận dụng
kiến thức để giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với
việc kiểm tra đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhằm nâng
cao chất lượng của hoạt động dạy học và học.
Với những lí do trên, chúng tôi lựa chọn đề tài “Xây dựng công cụ đánh
giá trong dạy học môn Khoa học lớp 4 theo hướng tiếp cận năng lực” điều
này sẽ giúp cho GV có thể vận dụng các công cụ vào đánh giá HS trong dạy
học môn Khoa học lớp 4 nhằm nâng cao chất lượng dạy - học.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu, đề xuất quy trình xây dựng và áp dụng quy trình để

công cụ đánh giá trong dạy học môn Khoa học lớp 4 cho học sinh theo hướng
tiếp cận năng lực phù hợp với đặc điểm môn học, năng lực của học sinh.

3


NÔI DUNG
CHƯƠNG 1
C ơ SỞ LÍ LUẬN VÀ THựC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DƯNG CÔNG c ụ
ĐÁNH GIÁ TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4 THEO
HƯỚNG TIẾP CẬN NĂNG L ự c
1.1. Môt sổ khái niêm
•

•

1.1.1. Khái niệm đánh giá
Theo Từ điển Tiếng Việt: Đánh giá là nhận định một giá trị nào đó.[5,
tr.287].
Thuật ngữ đánh giá (Evaluation) là đưa ra nhận định tổng hợp về các dữ
kiện đo lường được qua các kì kiểm tra/ lượng giá ( assessement) trong quá
trình và kết thúc bằng cách đối chiếu, so sánh với các tiêu chuẩn đã được xác
định rõ ràng trước đó trong các mục tiêu.
Theo Jean - Marie De Ketele (1989), đánh giá có nghĩa là “thu thập một
tập họp thông tin đủ thích họp, có giá trị và đáng tin cậy, xem xét mức độ phù
họp giữa tập họp thông tin này với một tập họp tiêu chí phù họp với mục tiêu
ban đầu hay đã được điều chỉnh trong quá trinh tập họp thông tin nhằm đưa ra
một quyết định”.
Theo C.E Beeby (1997): đánh giá là sự thu thập, lí giải một cách có hệ
thống những bằng chứng dẫn đến sự phán xét về giá trị theo quan điểm

cho phù hợp.
1.1.2. Khái niệm công cụ đánh giá
Theo Nguyễn Công Khanh: công cụ đánh giá trong giáo dục nói chung
hay đánh giá trong dạy học nói riêng được hiểu là một phương pháp, phương
tiện hay một kĩ thuật được sử dụng trong quá trình đánh giá nhằm đạt được
các mục đích đánh giá. Tính năng cơ bản của các công cụ đánh giá là “thu
thập thông tin” để cung cấp cho GV và HS ừong quá trình đánh giá và tự
đánh giá.

5


Từ khái niệm công cụ mà Nguyễn Công Khanh đưa ra có thể thấy tác
giả đã đồng nhất các khái niệm: công cụ, phương pháp, phương tiện, kĩ thuật
với nhau. Theo chứng tôi, các khái niệm này là khác nhau và được hiểu cụ thể
như sau:
Phương pháp đánh giá là cách thức mà người đánh giá (thường là giáo
viên) sử dụng để thu thập thông tin về đối tượng cần đánh giá (thường là học
sinh) nhằm đưa ra nhận xét, kết luận về đối tượng đó.
Kĩ thuật đánh giá là các thao tác mà người đánh giá thực hiện để thu thập
thông tin về đối tượng cần đánh giá.
Công cụ đánh giá là các yếu tố vật chất mà người đánh giá sử dụng để
thu thập thông tin về đối tượng càn đánh giá.
Như vậy ta có thể thấy các khái niệm trên đều đề cập đến việc thu thập
thông tin. Tuy nhiên, mỗi khái niệm lại đề cập đến một khía cạnh khác nhau
của thông tin đó trong cả quá trình đánh giá.
Như vậy công cụ đánh giá chính là phương tiện để giáo viên sử dụng để
thu thập thông tin về học sinh. Các công cụ mà giáo viên thường sử dụng là:
bài kiểm tra, thang đo, bảng điểm, câu hỏi đàm thoại... Và tùy vào nội dung
GV muốn kiểm tra HS mà GV đưa ra công cụ sao cho phù hợp.

1.1.4. Đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực
1. 1. 4 . 1. Khái niệm đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực
Nguyễn Công Khanh cho rằng: đánh giá học sinh theo hướng tiếp cận
năng lực là đánh giá theo chuẩn đầu ra... nhưng sản phẩm đó không chỉ là
kiến thức, kĩ năng mà chủ yếu là khả năng vận dụng kiến thức, kĩ năng và thái
độ cần có để thực hiện nhiệm vụ học tập đạt tới một chuẩn nào đó. Như vậy,
đánh giá năng lực học sinh theo cách hiểu này đòi hỏi phải đáp ứng hai điều
kiện chính là phải có sản phẩm đầu ra và sản phẩm đó phải đạt được một
chuẩn nào đó theo yêu cầu đã đề ra. Nhìn chung, chúng ta có thể hiểu:
Một là, đánh giá theo năng lực không chỉ là đánh giá việc thưc hiện
nhiệm vụ học tập của học sinh mà phải hướng đến việc đánh giá khả năng vận

7


dụng kiến thức, kĩ năng và thái độ của học sinh để thực hiện nhiệm vụ học tập
theo một chuẩn nhất định.
Hai là, đánh giá theo năng lực phải dựa trên việc miêu tả rõ một sản phẩm
đầu ra cụ thể mà ở cả hai phía giáo viên và học sinh đều biết và có thể đánh giá
đuợc sự tiến bộ của học sinh dựa vào mức độ mà các em thể hiện sản phẩm.
Từ các khái niệm trên, chúng tôi cho rằng: Đánh giá theo hướng tiếp cận
năng lực là quá trình đưa ra nhận xét, kết luận về khả năng vận dụng những
kiến thức, kĩ năng và thái độ vào giải quyết các nhiệm vụ, tình huống trong
thực tiễn.
Như vậy, đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực không chỉ đánh giá kết
quả theo kiến thức, kĩ năng, thái độ như trước mà còn bổ sung thêm cả việc
khả năng vận dụng cả kiến thức, kĩ năng và thái độ vào giải quyết các vấn đề
trong thực tiễn cuộc sống.
1.1.4.2. Đặc trưng của đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực
Đánh giá theo hướng tiếp cận năng lực nhấn mạnh đến việc vận dụng

được học ở nhà trường, vừa phải vận dụng những kinh nghiệm của bản thân
thu được từ những trải nghiệm ở bên ngoài nhà trường. Như vậy, thông qua
việc hoàn thành nhiệm vụ đó người ta có thể đồng thời đánh giá được cả kĩ
năng nhận thức, kĩ năng thực hiện và cả giá trị, tình cảm của người học. Mặt
khác, đánh giá năng lực không hoàn toàn phải dựa vào chương trình giáo dục
môn học như đánh giá kiến thức, kĩ năng, bởi năng lực là tổng hòa kết tinh
kiến thức, kĩ năng, thái độ, tình cảm, giá trị, chuẩn mực đạo đức,... được hình
thành từ nhiều lĩnh vực học tập và từ sự phát triển tự nhiên về mặt xã hội của
học sinh.
Sự khác nhau giữa đánh giá theo tiếp cận năng lực và đánh giá theo tiếp
cận mục tiêu được thể hiện ở bảng dưới đây:

9


Tiêu chí

Đánh giá theo hướng tiếp cận

Đánh giá theo tiếp cận mục

năng lực

tiêu

Mục

- Đánh giá khả năng HS vận dụng - Xác định việc đạt được

đích


giáo dục và những ừải nghiệm của thể.
bản thân học sinh trong cuộc sống
xã hội (tập trung vào năng lực thực
hiện)

-Quy chuẩn theo việc người

- Quy chuẩn theo các mức độ phát đó có đạt được hay không
triển năng lực của người học.

một nội dung đã học.

Công cụ - Nhiệm vụ, bài tập trong tình - Câu hỏi, bài tập, nhiệm vụ
đánh giá

huống bối cảnh thực.

trong tình huống hàn lâm
hoặc trong tình huống thực.

Thời

- Đánh giá ở mọi thời điểm trong -Thường diễn ra ở thời điểm

điểm

quá trình dạy - học, chú trọng tới nhất định trong quá ữình dạy

đánh giá

hành. Đánh giá học sinh tiểu học được thực hiện với mục đích sau:
Giúp giáo viên điều chỉnh, đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức hoạt
động dạy học, hoạt động trải nghiệm ngay trong quá trình và kết thúc mỗi giai
đoạn dạy học, giáo dục; kịp thời phát hiện những cố gắng, tiến bộ của học
sinh để động viên, khích lệ và phát hiện những khó khăn chưa thể tự vượt qua
của học sinh để hướng dẫn, giúp đỡ; đưa ra nhận định đúng những ưu điểm
nổi bật và những hạn chế của mỗi học sinh để có giải pháp kịp thời nhằm
nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động học tập, rèn luyện của học sinh; góp
phần thực hiện mục tiêu giáo dục TH.
Giúp học sinh có khả năng tự đánh giá, tham gia đánh giá; tự học, tự
điều chinh cách học; giao tiếp, hợp tác; có hứng thú học tập và rèn luyện để
tiến bộ.
Giúp cha mẹ học sinh hoặc người giám hộ (sau đây gọi chung là cha mẹ
học sinh) tham gia đánh giá quá trình và kết quả học tập, rèn luyện, quá trình

11


hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất của con em mình; tích cực họp
tác với nhà trường trong các hoạt động giáo dục học sinh.
Giúp cán bộ quản lí giáo dục các cấp kịp thời chỉ đạo các hoạt động giáo
dục, đổi mới phương pháp dạy học, phương pháp đánh giá nhằm đạt hiệu quả
giáo dục.
Như vậy, mục đích của đánh giá trong dạy học ở TH nhằm mục đích
cuối cùng là nâng cao chất lượng dạy và học của giáo viên và học sinh, hỗ trợ
hoạt động dạy và học thực hiện một cách hiệu quả hơn.
1.2.2. Vai trò của đánh giá trong dạy học ở tiểu học
Đánh giá nhằm nâng cao chất lượng giáo dục (bao gồm tất cả các hoạt
động giáo dục, chương trình giáo dục sản phẩm giáo dục...). Chất lượng giáo
dục được hiểu là sự phù họp với mục tiêu giáo dục, nghĩa là xác định được

Công cụ đánh giá là phương tiện để hỗ trợ GV và hoạt động học của HS
trong quá trình đánh giá năng lực. Trong quá trình giảng dạy, để đánh giá
được năng lực HS, GV có thể sử dụng rất nhiều công cụ như: phiếu quan sát,
phiếu đánh giá, bài kiểm tra, thang đo, bảng kiểm, câu hỏi đàm thoại
Bài kiểm tra: là bài thi trong đó, học sinh được tự do ừả lời về một chủ
đề cho trước. Dựa vào những câu trả lời đó của học sinh mà giáo viên cho
điểm hoặc xác định các mực độ kết quả của bài thi.
Một số dạng bài kiểm tra mà GV thường sử dụng: Bài kiểm tra miệng
(vấn đáp), bài kiểm tra viết, bài thực hành.
Phiếu quan sát
Quan sát trong giáo dục được hiểu là việc thu thập thông tin về đối tượng
bằng cách tri giác trực tiếp đối tượng và các nhân tố liên quan tới đối tượng đó.
Để giúp cho việc quan sát có hệ thống, có thể sử dụng các kĩ thuật ghi
chép sau để thu thập thông tin về học sinh trong suốt quá trinh giáo dục:
Phiếu ghi chép chuyện vặtTrong suốt quá trình quan sát học sinh, giáo
viên có thể ghi lại những chuyện vặt bất chợt gặp phải, nó phản ánh những nét
độc đáo về tính cách thái độ, hành vi của học sinh; những tình huống, những
sự cố trong hoạt động dạy học và giáo dục.

13


Phiếu kiểm kê:Trong quá trình quan sát, để nắm được mức độ thành thạo
của học sinh về một kĩ năng nào đấy trong học tập, giáo viên sử dụng phương
pháp dừng phiếu kiểm kê.
Sử dụng bài test: là bài kiểm tra trong đó GV đưa ra các mệnh đề và có
các câu trả lời khác nhau, yêu càu người học phải lựa chọn đáp án phù họp.
Khi sử dụng bài Test để đánh giá HS, GV có thể đưa ra các câu hỏi dựa
vào các dạng câu hỏi như sau:
Câu hỏi dạng đúng - sai

+ Ham hiểu biết khoa học, có ý thức vận dụng các kiến thức đã học vào
đời sống.
+ Yêu con người, thiên nhiên, đất nước; yêu cái đẹp; có ý thức và hành
động bảo vệ mô trường xung quanh.
1.3.2. Nôi dung day hoc môn Khoa hoc lớp 4 ở tiểu hoc
Nội dung chương trình môn Khoa học lớp 4 gồm có 3 chủ đề, đó là con
người và sức khỏe, vật chất và năng lượng, động vật và thực vật. Nội dung
của từng chủ đề cụ thể như sau:
Nội dung chủ đề con người và sức khỏe:
Sự trao đổi chất ở người sẽ giới thiệu cho HS biết một số biểu hiện và
vai trò của sự trao đổi chất giữa cơ thể người với mô trường; một số chất dinh
dưỡng có ừong thức ăn và nhu càu của cơ thể con người, những chất dinh
dưỡng cần thiết để con người có thể tồn tại và phát hiển, chú ý đến vấn đề an
toàn trong vệ sinh thực phẩm để giúp cho cơ thể con người khỏe mạnh.
An toàn ừong cuộc sống giới thiệu một số bệnh do thừa hoặc tiếu chất dinh
dưỡng; bệnh lây nhiễm qua đường tiêu hóa; phòng tránh tai nạn đuối nước.
Chủ đề vật chất và năng lượng
Thông qua chủ đề này học sinh sẽ có những hiểu biết chung về nước
như: tính chất, sự chuyển thể, vòng tuần hoàn và vai ừò của nước, sự ô nhiễm
nước, cách làm sạch, sử dụng họp lí và bảo vệ nguồn nước. Một yếu tố nữa

15


cùng vô cùng quan trọng đó là không khí: học sinh sẽ biết được tính chất,
thảnh phàn, vai trò của không khí đối với sự sống, biết một số cách bảo vệ
bàu không khí.. Ngoài ra, HS còn biết về âm thanh được hình thành đâu, vai
trò của âm thanh trong cuộc sống, biện pháp chống tiếng ồn. Nhắc đến các
yếu tố cần thiết cho sự sống không thể không nhắc tới ánh sáng, HS sẽ tìm
hiểu về vật được chiếu sáng và vật tự chiếu sáng, vật cho ánh sáng đi qua và

và thực vật xung quanh mình, nhu cầu dinh dưỡng và sự chao đổi chất ở động
vật và thực vật...). Thông qua đánh giá các em biết được mức độ năng lực của
mình đã đạt được như thế nào để từ đó điều chỉnh hoạt động học tập của
mình, từ đó giúp các em tiến bộ hơn ừong học tập môn Khoa học lớp 4.
Ngoài ra đánh giá còn khuyến khích học sinh có ý thức tìm hiểu, nâng
cao hiểu biết của bản thân đối với những nội dung liên quan đến bài học và
vận dụng một cách linh hoạt những nội dung đó vào thực tế cuộc sống.
Như vậy, chúng ta có thể thấy nhờ có quá trình đánh giá mà có thể thúc
đẩy, nâng cao chất lượng hoạt động dạy - học của cả GV và HS trong quá
trình học môn Khoa học và các môn học khác ở lớp 4. Do đó, đánh giá sẽ
khách quan hơn, chính xác hơn giúp cho hoạt động dạy học của GV và hoạt
động học tập của HS đạt kết quả cao. Điều này đặc biệt quan trọng, nhất là
trong giai đoạn hiện nay khi mà dạy học theo hướng tiếp cận năng lực học
sinh đang được áp dụng rộng rãi ở các trường tiểu học.
1.4. Đánh giá trong dạy học môn Khoa học lớp 4 theo tiếp cận năng lực
1.4.1. Xu hướng đánh giá trong dạy học theo tiếp cận năng lực
Cùng với sự thay đổi của xã hội, giáo dục cũng phải đối mặt với sự thay
đổi để nâng cao chất lượng dạy và học. Những thay đổi về văn hóa- xã hội,
kinh tế, môi trường và công nghệ dẫn đến nhiều khía cạnh của giáo dục cần
được xem xét lại, trong đó có kiểm ừa, đánh giá. Những thay đổi ừong xu
hướng kiểm tra, đánh giá được thể hiện ở:

17


Thay đổi cách tiếp cận trong kiểm tra, đánh giá học sinh. Đánh giá theo
tiếp cận năng lực hướng tới tạo cơ hội học tập và phát triển năng lực của
người học, đánh giá vì sự thành công của người học. Với cách tiếp cận đánh
giá này, học sinh được xem như cầu nối giữa những kiến thức đã biết với
những kiến thức chưa biết, càn phải ừau dồi thêm. Hoạt động kiểm tra, đánh