MỤC LỤC
Lời cam đoan...................................................................................................... ii
Lời cảm ơn ........................................................................................................ iii
Mục lục ............................................................................................................. iv
Danh mục chữ viết tắt ....................................................................................... vii
Danh mục bảng ............................................................................................... viii
Danh mục hình .................................................................................................. ix
Danh mục đồ thị ................................................................................................. x
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Đặt vấn đề ...................................................................................................... 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ....................................................................................... 2
3. Ý nghĩa khoa học của đề tài ............................................................................ 2
4. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài ............................................................................ 2
Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU .................................................................. 3
1.1. Cơ sở khoa học của đề tài ............................................................................ 3
1.1.1. Khái quát chung ................................................................................. 3
1.1.2. Vị trí Demodex canis ký sinh trên chó trong hệ thống phân loại
động vật học ...................................................................................... 3
1.1.3. Đặc điểm sinh học của Demodex canis ký sinh trên chó .................... 3
1.1.4. Đặc điểm dịch tễ của Demodex canis gây bệnh trên chó .................... 6
1.1.5. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh do Demodex canis trên chó ........ 7
1.2. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước ................................................. 14
1.2.1. Tình hình nghiên cứu ở trong nước .................................................................... 14
1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài .................................................................... 15
Chương 2 NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU .......................... 19
2.1. Đối tượng, vật liệu và địa điểm nghiên cứu ................................................ 19
2.1.1. Đối tượng nghiên cúu................................................................................................ 19
2.1.2. Vật liệu nghiên cứu .................................................................................................... 19
2.1.3. Địa điểm .......................................................................................................................... 19
2.1.4. Thời gian ......................................................................................................................... 19
iv

3.2.6. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo nguồn gốc (nội, ngoại) ...............35
3.2.7. Kết quả chó mắc bệnh Demodex canis theo kiểu lông (ngắn, dài) ....... 36
v


3.2.8. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo các tháng trong
năm .................................................................................................................................... 37
3.2.9. Sự phân bố vị trí vùng da nhiễm Demodex canis trên cơ thể chó
nuôi nhiễm bệnh .......................................................................................................... 39
3.3. Mô tả bệnh lý, lâm sàng của chó do demodex canis ........................................... 41
3.4. Ứng dụng phác đồ điều trị demodex canis trên chó .................................... 45
3.5. Biện pháp phòng ........................................................................................ 48
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .......................................................................... 50
1. Kết luận ........................................................................................................ 50
2. Kiến nghị ...................................................................................................... 50
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................ 52

vi


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết chữ đầy đủ

D. canis

Demodex canis

D. injai

Phần trăm

TT

Thể trọng

-

Đến

vii


DANH MỤC BẢNG
STT

Tên bảng

Trang

Bảng 3.1. Tỷ lệ mặc bệnh ngoài da trên chó nuôi ở địa bàn Hà Nội .................. 27
Bảng 3.2. Tỷ lệ các loài Demodex gây bệnh trên chó ........................................ 29
Bảng 3.3. Kết quả chó mắc bệnh doDemodex canistheo các lứa tuổi ................ 31
Bảng 3.4. Cường độ nhiễmDemodex canistheo lứa tuổi chó ............................ 32
Bảng 3.5. Kết quả chó bị nhiễm Demodex canistheo tính biệt........................... 34
Bảng 3.6. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo nguồn gốc chó
(nội, ngoại) ....................................................................................... 35
Bảng 3.7. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo kiểu lông (ngắn, dài) ....... 36
Bảng 3.8. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo các tháng trong năm ................ 38
Bảng 3.9. Sự phân bố vị trí nhiễm Demodex canis trên cơ thể chó .................... 39

DANH MỤC BIỂU
STT

Tên biểu

Trang

Biểu đồ 3.1. Tỷ lệ mặc bệnh ngoài da trên chó nuôi ở địa bàn Hà Nội ............... 28
Biểu đồ 3.2. Tỷ lệ các loài Demodex gây bệnh trên chó ...................................... 30
Biểu đồ 3.3. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canistheo các lứa tuổi ............ 31
Biểu đồ 3.4. Cường độ nhiễm Demodex canistheo lứa tuổi chó ......................... 33
Biểu đồ 3.5. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo tính biệt................. 34
Biểu đồ 3.6. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo nguồn gốc (nội, ngoại) ... 36
Biểu đồ 3.7. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo kiểu lông (ngắn, dài) .... 37
Biểu đồ 3.8. Kết quả chó mắc bệnh do Demodex canis theo các tháng trong năm ....... 38
Biểu đồ 3.9. Sự phân bố vị trí nhiễm Demodex canis trên cơ thể chó ................. 40
Biểu đồ 3.10. Kết quả điều trị Demodex canis ................................................... 47

x


MỞ ĐẦU
1. Đặt vấn đề
Từ lâu, chó được con người thuần hóa và coi như là người bạn gần gũi, thân
thiện. Chó dễ nuôi, trung thành với chủ, các giác quan rất phát triển, thông minh,
nhanh nhẹn và có tính thích nghi cao với điều kiện sống khác nhau. Do vậy, chó
được nuôi phổ biến ở khắp nơi trên thế giới, phục vụ các mục đích khác nhau.
Việt Nam là một nước nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa, nóng ẩm, mưa
nhiều, có điều kiện thuận lợi cho hệ động vật phát triển vì thế bệnh do ký sinh
trùng nói chung và bệnh do mò bao lông nói riêng tương đối phổ biến ở trên chó.

Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học bổ sung và hoàn thiện
thêm các nghiên cứu về đặc điểm dịch tễ và bệnh học của bệnh do Demodex
canis gây bệnh trên chó trong điều kiện chăn nuôi hiện nay ở Hà Nội.
4. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài
- Kết quả nghiên cứu của đề tài là những minh chứng về tác hại của
Demodex canis trên chó, đồng thời là những khuyến cáo có ý nghĩa cho những
hộ gia đình nuôi chó ở Hà Nội và các địa phương khác.
- Kết quả nghiên cứu có thể ứng dụng để chẩn đoán và phòng trị bệnh do
Demodex canis, góp phần khống chế bệnh trong thực tiễn.

2


Chương 1
TỔNG QUAN TÀI LIỆU
1.1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
1.1.1. Khái quát chung
Bệnh mò bao lông ở chó (Demodicosis) là một trong những căn bệnh
ngoài da phổ biến ở chó gây ra bởi ngoại ký sinh trùng có tên khoa học là
Demodex canis. Mò Demodex canis ký sinh trong bao nang lông và tuyến bã
nhờn của da. Chó nhiễm mò bao lông Demodex canis thường biểu hiện như:
Ngứa, tổn thương ngoài da, rụng lông, thường xuất hiện quanh mắt, hai chân
trước hay toàn bộ cơ thể, viêm da sâu có dịch rỉ, có mủ, mùi hôi tanh, đóng
vảy.Demodex canis là một lớp nhện nhỏ có 4 đôi chân được nhìn thấy trên kính
hiển vi có hình con sâu.
1.1.2. Vị trí Demodex canis ký sinh trên chó trong hệ thống phân loại động vật học
Theo Triệu Nguyên Trung và cs. (2013), vị trí Demodex canis ký sinh trên
chó trong hệ thống phân loại động vật như sau:
Giới: Animalia.
Ngành: Arthropoda.

một tấm dưới miệng. Xúc biện có hai đốt, đốt cuối ngắn. Kìm hình trâm, dẹp,
mỏng. Cơ quan sinh dục đực ở mặt lưng phần ngực của con đực. Âm môn ở mặt
bụng, trước lỗ sinh dục của con cái. Trứng hình thoi.

4


1.1.3.2. Đặc điểm vòng đời phát triển
Vòng đời của Demodex canis xảy ra trên da chó, được chia làm 4 giai đoạn kéo
dài khoảng 20-35 ngày. Trứng – ấu trùng – tiền nhộng – nhộng – Trưởng thành.

Hình 1.2. Hình thái và các giai đoạn phát triển của Demodex canis

Hình 1.3. Vòng đời, vị trí kí sinh và sự truyền lây của Demodex canis

5


Theo Nguyễn Văn Thanh và cs. (2012), toàn bộ vòng đời ghẻ mò bao
lông đều phát triển trên cơ thể chó. Thời gian phát triển từ trứng đến con ghẻ
trưởng thành khoảng hai tuần, tùy thuộc vào điều kiện sống của ghẻ và thời tiết,
mùa vụ trong năm.
Theo NaroAier TK (2013) cho biết: Toàn bộ vòng đời phát triển của
Demodex canis trên cơ thể con chó. Các con cái trưởng thành đẻ trứng trong da
chó và phát triển thành ấu trùng ba đôi chân. Những ấu trùng phát triển thành
protonymph và protonymph này dần dần phát triển thành nymph và phát triển
thành con trưởng thành. Vòng đời phát triển của Demodex canis mất 18-24 ngày
trong nang lông hoặc tuyến bã nhờn.
Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996), mò bao lông phát triển trên da
vật chủ. Ấu trùng có ba đôi chân, chắc chắn có ba giai đoạn thiếu trùng. Mò

Bệnh do Demodex canis trên chó xảy ra tất cả các mùa trong năm (Bùi
Khánh Linh và cs., 2014).
Tsai Y-J và cs. (2011) cho biết: Tỷ lệ nhiễm Demodex canis cao nhất vào
mùa đông.
Theo Chen Y-Zvà cs. (2012) cho biết: Tỷ lệ Demodex canis theo mùa cho
thấy cao nhất là tháng ba vàthấp nhất là tháng mười hai.
Theo Fondati Avà cs. (2010), Demodex canis đã tồn tại với số lượng nhỏ
trên da của hầu hết các con chó khỏe mạnh.
Barriga O.Ovà cs. (1992) cho biết: Chó có hiện tượng suy giảm miễn dịch
trước khi có biểu hiện triệu chứng lâm sàng do Demodex canis gây nên.
Khi sức đề kháng của chó giảm rất dễ cảm nhiễm Demodex canis (Phạm
Văn Khuê và Phan Lục, 1996).
Ở nước ta, do điều kiện nóng, ẩm gần như quanh năm nhất là vào mùa hè
và mùa thu nên rất nhiều chó ngoại nhập vào Việt Nam thích nghi khí hậu rất
kém, do đó chúng rất dễ bị stress, nó ảnh hưởng rất lớn đến sức đề kháng đây là
nguyên nhân để Demodex canis phát triển và gây bệnh.
1.1.5. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh do Demodex canis trên chó
1.1.5.1. Biểu hiện lâm sàng
Khi nghiên cứu về bệnh lý lâm sàng, các tác giả đều cho thấy: Bệnh thể
hiện ở nhiều mức độ từ thể nhẹ đến nặng.

7


+ Thể nhẹ: Xuất hiện các hạt viêm hình tròn đường kính 2-10 mm ở một
khu vực tách biệt như chó bị rụng lông ở mặt, quanh mắt, hay chân trước, hoặc
cả 4 chân.
+ Thể nặng: Chó ngứa ngáy nhiều, da viêm đỏ, có mụn mủ, có máu và
dịch vàng rỉ ra từ những vùng nhiễm bệnh, lâu ngày chó có mùi rất hôi, cũng có
những con chó bị nhiễm trùng kế phát làm thành lớp nhầy màu hơi vàng ở ngoài

lớp nhú nang lông có sự xuất hiện của bạch cầu trung tính, oeosinophils, tế bào
lympho và đại thực bào.
Sudan Vvà cs. (2013), biểu hiện lông rụng, da ban đỏ ngứa, da khô, dày và
nhăn nheo và sừng hóa.
NaroAier TK (2013) cho biết: Hai dạng của bệnh được phân loại trong
những con chó bị ghẻ do Demodex canis gây ra:
(A) Dạng vảy: Màu da của con chó trở thành màu đỏ màu đồng.Rụng lông
và một số điểm không có lông trên da của con chó.Làn da trở nên dày lên và
nhăn nheo.
(B) Dưới dạng mụn mủ: Đó là kết quả của nhiễm khuẩn thứ phát.Mụt nhọt
hoặc hình thành ổ áp-xe và đôi khi rỉ máu, từng mảng vảy bong tróc. Da của con
chó trở nên thường khô, giòn và có đầy đủ các mảng vảy.
1.1.5.2. Tác hại gây bệnh của Demodex canis
Mò phát triển rất nhanh ở nang lông và các tuyến bã nhờn của da, cuối
cùng làm các tổ chức này bị teo đi, đồng thời gây rối loạn các chức năng hoạt
động sinh lý của da. Bên cạnh đó nước bọt và chất thải của mò sinh ra làm cho cơ
thể vật nuôi nhiễm độc, ngoài ra mò còn mở đường cho các vi sinh vật sinh mủ
xâm nhập.
Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996), mò bao lông Demodex
canis chui vào nang lông và tuyến nhờn gây viêm mãn tính, biều bì phồng lên
nhanh, lông rụng, vi khuẩn khác xâm nhập vào, thường là staphylococcus
chiếm chỗ và gây thành nốt mụn mủ hoặc apce. Ký chủ có thể bị nhiễm độc
gầy mòn dần rồi chết.
Sakulploy R and Sangvaranond A (2010) cho biết: Gần đây Demodex
canis gây ra viêm nang lông và nhọt ở chó.
Mueller R.Svà cs. (2011) cho biết: Trường hợp bị Demodicosis nặng có
thể có hạch to, hôn mê và sốt do nhiễm khuẩn da kế phát nặng, con vật đau đớn.
9



10


dầu ôliu trên vùng bị bệnh giúp tăng sinh tế bào và phục hổi tổn thương nhanh hơn.
Griseofulvin và ivermectin được coi là thuốc được lựa chọn cho các ghẻ gây bệnh.
Gupta Mahesh và cs. (2013). Một con chó đã được trình bày với thông tin
bệnh: Ngứa trầm trọng trong 2-3 tháng qua, rụng lông xung quanh mắt, tai và
chân sau và được kiểm tra nguyên do D. canis. Con chó đã được điều trị bằng
ivermectin 0.2mg/kg/tuần, tiêm dưới da tiêm trong 4 tuần, amitraz bôi tại vùng bị
bệnh hai lần một tuần trong một tháng và chống histaminics cho một tuần. Thuốc
mỡ bôi tại vùng bị bệnh trong 15 ngày và axit béo omega cho một tháng. Sau khi
bắt đầu điều trị trong vòng một tuần tình trạng đã được cải thiện và hồi phục
hoàn toàn sau 30 ngày điều trị.
Mueller R.S (2004) cho biết: Amitraz (0,025-0,06%) tắm mỗi ngày 1 lần
liệu trình 7-14 ngày, và hàng ngày uống ivermectin 300 microg/kg thể trọng,
milbemycin 2 mg/kg thể trọng và moxidectin 400 microg/ kg thể trọng. Khuyến
cáo để điều trị Demodicosis toàn thân ở chó. Ivermectin và moxidectin dùng điều
trị ngày đầu ở liều thấp hơn và bệnh súc phải theo dõi tác dụng phụ có thể có
trong quá trình điều trị.
Johnstone I.P (2002) cho biết: Hai mươi ba con chó và ba con mèo bị
nhiễm Demodicosis toàn thân và đã được điều trị hàng tuần bằng doramectin với
liều 600mcg/kg thể trọng, tiêm dưới da. Tất cả chó và mèo sau khi được điều trị
có biểu hiện thuyên giảm rõ. Thời gian trung bình cho đến khi có kết quả của
việc cạo mẫu da đều âm tính là 8 tuần (khoảng từ 5 đến 20 tuần). Mười con chó
có biểu hiện tốt sau khi điều trị đầu tiên, năm con không thành công và bảy con
cần được điều trị lần thứ hai của doramectin hoặc được duy trì để thuyên giảm
bằng cách tiêm hàng tháng. Thời gian tới khi kết quả xét nghiệm cạo mẫu da là
âm tính cho con mèo là 2-3 tuần. Tiêm dưới da doramectin hàng tuần là hữu ích
trong việc điều trị Demodicosis ở chó và mèo. Không có tác dụng phụ toàn thân
của thuốc đã được chứng minh.



gamma amino butyric acid (GABA) ở tế bào thần kinh trước synap. GABA đóng
vai trò như một chất ức chế dẫn truyền thần kinh và ngăn chặn sự kích thích sau
synap của nơron thần kinh bên cạnh trong tuyến trùng hoặc các sợi cơ ở động vật
chân đốt . Doramectin nói chung là không độc đối với động vật có vú vì chúng
không có kênh chloride glutamategated và các hợp chất này không dễ dàng vượt
qua hàng rào máu-não, nơi mà các thụ thể GABA gây độc ở động vật có vú.
Khái quát gen MDR-1: Gen MDR-1 (Multidrug Resistance-1) là gen kháng
đa thuốc, chức năng chịu trách nhiệm sản xuất một protein vận chuyển (Pglycoprotein) đại diện cho một hàng rào não, ngăn cản các loại thuốc và các chất
độc khác đi vào não. Trong con chó khỏe mạnh bình thường đối với các mô não và
hệ thống thần kinh trung ương được bảo vệ từ nồng độ cao của các chất độc hại
(chẳng hạn như thuốc) lưu thông trong máu. Các gen kháng thuốc đa dạng 1 (gen
MDR1) đóng một vai trò quan trọng trong các rào cản giữa các mạch máu và mô
não. Nó mã hóa các protein P-glycoprotein mà là một thành phần của màng tế bào
trong rào cản máu - não. P-glycoprotein làm cho tất cả các loại chất độc hại (chẳng
hạn như các loại thuốc như ivermectin) từ các tế bào não được đưa trở lại vào máu .

Hình 1.4.Cơ chế hoạt động của gen MDR-1
Junquera P. (2014) cho biết: Doramectin là một lacton macrocyclic bán
tổng hợp thu được từ các sản phẩm lên men của vi sinh vật đất Streptomyces
avermitilis. Nó có tính năng khá tương tự như của ivermectin. Hoạt phổ gần
giống hệt nhau.
Grandin Tvà cs. (1998) cho biết: Tiêm doramectin ít gây kích ứng hơn so
với ivermectin.

13


1.2. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC



1.2.2. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
Izdebska J.N (2010), ba loài Demodex đã được tìm thấy: D. canis, D.
corneivà D. injaitrên mẫu phẩm da của 39 con chó khỏe mạnh. D. canis đã được
tìm thấy trong da của 17 chó (tỷ lệ gần 42%, với cường độ11, phạm vi cường độ
1-312), chưa có biểu hiện triệu chứng, với cường độ lớn nhất trên mí mắt và trên
môi. D. injai đã được tìm thấy trong hai con chó bị tổn thương da (tỷ lệ gần 5%,
với cường độ 188, phạm vi của cường độ 155-221), trong khi đó D. cornei đã có
mặt ở ba con chó (tỷ lệ trên 7%, với cường độ 12, phạm vi của cường độ 8-15).
Một trong những con chó này, sự lây nhiễm của cả hai loài, D. cornei và D.
canis, là cao nhất.
Theo CAPC (2015) cho biết hình thái của ba loài Demodex sp. gây bệnh
trên chó: D. injai thân dài, mảnh, tổng chiều dài là 330-370 micron, D. canis thân
hơi dày, tổng chiều dài là 180-210 micron, D. cornei thân ngắn, tổng chiều dài là
90-140 micron.
Sakulploy R and Sangvaranond A (2010) cho biết: Có 3 loài Demodex mà
có thể gây ra Demodicosis ở chó, D. canis gây viêm nang lông và mụn nhọt ở
chó, D. injai gây ra da nhờn của chó, D. cornei có thể gây ra bệnh ngứa trên da
chó.
Theo Rojas M. de và cs. (2012), Demodicosis chó là một bệnh nặng ngoài
da và rất phổ biến ở chó. Chó có thể bị ảnh hưởng bởi ba loài Demodex, chúng có
thể gây ra các triệu chứng lâm sàng. Ba loại hình thái của Demodex đã được
phân lập từ những con chó Tây Ban Nha. Nghiên cứu hình thái và đặc điểm sinh
học quan sát thấy có ba loài Demodex với một số đặc điểm khác biệt và có thể
được xác định là Demodex canis, Demodex injai, vàD. cornei.
Demodicosis chó là một bệnh da liễu ký sinh dưới da phổ biến gây ra bởi
Demodex sp. khác nhau. Chó có ba loài Demodex được công bố, bao gồm D. canis, D.
injai và D. cornei. Đa số các trường hợp lâm sàng của chó Demodicosis là do Demodex
canis gây nên (Sakulploy R and Sangvaranond A, 2010; Singh S.K và cs., 2011).

những phát hiện trong hàng loạt trường hợp này, các giống terrier có thể có nguy
cơ cao đối với sự phát triển của D. injai gây ra bệnh rụng lông và da nhờn, và
quan sát dưới kính hiển vi thấy bã nhờn tăng sinh.

16


Hillier A and Desch C.E (2002) cho biết: Demodex canis đã được phát
hiện trong 4 con chó qua phương pháp cạo sâu dưới da và soi trên kính hiển vi.
Theo Badescu A.C và cs. (2013), nghiên cứu 120 con chó bị bệnh có triệu
chứng lâm sàng, được chẩn đoán giữa tháng 1 năm 2012 và tháng 12 năm 2012,
Demodex canis được tìm thấy qua phương pháp cạo sâu dưới da và soi trên kính
hiển vi. Kết quả: Tổng tần suất nhiễm ký sinh trùng trong nhóm nghiên cứu là
40,83%. Không tìm thấy mối tương quan có ý nghĩa thống kê với giới tính hay
tuổi tác của chó.
Tsai Y-J và cs. (2011) cho biết: Demodex canis đã được tìm thấy ở chó từ
các khu vực phía bắc của Đài Loan. Một phân tích các mẫu liên quan cho biết
7,2% (73/1013) tỷ lệ nhiễm D. canis. Tỷ lệ nhiễm cao nhất vào mùa đông, với tỉ
lệ trung bình là 12,5% (32/255). Tỷ lệ nhiễm dao động không đáng kể theo
tháng, giới tính, tuổi tác, và giống (P
18