Header Page 1 of 258.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
KHOA KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN ĐIỀU DƢỠNG

LƢU THỊ VINH

Mã sinh viên: B00216
KIẾN THỨC, THỰC HÀNH VỀ KIỂM SOÁT
HUYẾT ÁP CỦA BỆNH NHÂN TĂNG HUYẾT ÁP TẠI
KHOA KHÁM BỆNH, BỆNH VIỆN BẠCH MAI NĂM 2013

ĐỀ TÀI TỐT NGHIỆP CỬ NHÂN ĐIỀU DƢỠNG HỆ VHVL

Hà Nội, 11/2013
Footer Page 1 of 258.


Header Page 2 of 258.

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC THĂNG LONG
KHOA KHOA HỌC SỨC KHỎE
BỘ MÔN ĐIỀU DƢỠNG

LƢU THỊ VINH
Mã sinh viên: B00216

KIẾN THỨC, THỰC HÀNH VỀ KIỂM SOÁT


i
Footer Page 3 of 258.


Header Page 4 of 258.

LỜI CẢM ƠN
Trong suốt quá trình học tập và hoàn thành khóa luận nà , tôi đã nhận đ
sự h

ng ẫn, gi p đ quý áu của các th

l ng kính trọng và iết n sâu sắc tôi xin đ

cô, các anh ch , các m và các

c

n. V i

c à tỏ l i c m n chân thành t i:

Ban giám hiệu, Ph ng đào t o đ i học, Bộ môn Điều

ng tr

ng Đ i Học

Th ng Long đã t o mọi điều kiện thuận l i gi p đ tôi trong quá trình học tập và

, đồng nghiệp đã luôn

n

c nh động vi n và gi p đ tôi học tập làm việc và hoàn thành khóa luận.
Hà Nội, ngày 18 tháng 10 năm 2013
Học viên

Lƣu Thị Vinh

ii
Footer Page 4 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 5 of 258.

CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BMI:

Body mass index

BN:

Bệnh nhân

ĐTĐ:


WHO:

World Health Organization: Tổ chức y tế thế giới

ng

ng

iii
Footer Page 5 of 258.


Header Page 6 of 258.

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ....................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................ ii
CÁC CHỮ VIẾT TẮT .............................................................................................. iii
MỤC LỤC ................................................................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG....................................................................................... vii
DANH MỤC BIỂU ĐỒ .......................................................................................... viii
ĐẶT VẤN ĐỀ.............................................................................................................1
Ch

ng 1: TỔNG QUAN ...........................................................................................3

1.1. Đ nh ngh a THA:.................................................................................................3
1.2 D ch tễ học THA: .................................................................................................3
1.2.1. Tr n Thế gi i:....................................................................................................3
1.2.2.T i Việt Nam: .....................................................................................................3

iv
Footer Page 6 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 7 of 258.

2.5.4. Thang điểm đánh giá THA ..............................................................................10
2.6. ĐẠO ĐỨC NGHIÊN CỨU ..............................................................................10
Ch

ng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU .....................................................................11

3.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU: ...........................................11
3.1.1 Tuổi, gi i: .........................................................................................................11
3.1.2. Cân nặng..........................................................................................................11
3.1.3 BMI: .................................................................................................................11
3.1.4. Khu vực sống: .................................................................................................12
3.1.5 Trình độ v n hóa: .............................................................................................12
3.1.6 Nghề nghiệp: ....................................................................................................12
3.1.7.Th i gian

THA: ............................................................................................13

3.1.8. Bệnh k m th o: ...............................................................................................13
3.1.9.H t thuốc lá: .....................................................................................................14
3.2. Đánh giá kiến thức của ệnh nhân THA về kiểm soát HA ................................14
3.2.1. HA mục ti u: ...................................................................................................14
3.2.2.Tổn th


Header Page 8 of 258.

4.2.2.Kiến thức về kiểm soát THA ằng lối sống. ....................................................21
4.2.3 Kiến thức về các iến chứng của ệnh THA ...................................................22
4.3 THỰC HÀNH CỦA BỆNH NHÂN VỀ TUÂN THỦ KIỂM SOÁT BỆNH
TĂNG HUYẾT ÁP ...................................................................................................22
4.3.1 Thực hành về kiểm tra hu ết áp th

ng xu n ................................................22

4.3.2 Thực hành về ùng thuốc điều tr t ng hu ết áp ..............................................22
Ch

ng 5: KẾT LUẬN .............................................................................................24

5.1. Kiến thức của ệnh nhân về kiểm soát hu ết áp ................................................24
5.2. Thực hành của ệnh nhân về kiểm soát hu ết áp ..............................................24
KIẾN NGHỊ ..............................................................................................................25
TÀI LIỆU THAM KHẢO .........................................................................................26

vi
Footer Page 8 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 9 of 258.

DANH MỤC CÁC BẢNG

B ng 3.7: Các ệnh k m th o

ệnh nhân

THA ....................................... 13

B ng 3.8: Kiến thức của ệnh nhân về hu ết áp mục ti u .............................. 14
B ng 3.9: Hiểu iết của ệnh nhân về tình tr ng tổn th

ng c quan đích

trong ệnh THA .............................................................................................. 15
B ng 3.10: Kiến thức của ệnh nhân về kiểm soát lối sống trong ệnh THA 15
B ng 3.11: Kiến thức của

nh nhân về các ếu tố ngu c .......................... 16

B ng 3.12: Kiến thức của ệnh nhân về ch số khối c thể v i ệnh THA ... 16
B ng 3.13: Kiến thức của ệnh nhân THA về l

ng muối trong mỗi ữa n 17

B ng 3.14: Kiến thức của ệnh nhân THA về th i gian ho t động thể lực .... 17
B ng 3.15: Kiến thức của ệnh nhân THA về mức độ r

u ia đ

c khu ến cáo

sử ụng ............................................................................................................. 17


ng xu n t i nhà ........................................................18

Biểu đồ 3.5:Kiểm tra HA th

ng xu n ...................................................................19

viii
Footer Page 10 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 11 of 258.

ĐẶT VẤN ĐỀ

THA là một ệnh m n tính phổ iến nh t tr n thế gi i. Tỷ lệ ng
THA trong cộng đồng ngà càng gia t ng và hiện đang
n

c đang phát triển. T i Việt Nam, xu h

n m 1992, tỷ lệ

i

ệnh

mức r t cao đặc iệt


ẫn đến THA trong

u ia, khẩu ph n n không h p lý

( n mặn, n nhiều ch t éo..), ít ho t động thể lực, éo phì, c ng thẳng trong cuộc
sống, đái tháo đ

ng, tiền sử gia đình có ng

ngu c nà có thể kiểm soát đ

c khi ng

i THA [8][9][12]. Ph n l n các ếu tố
i ân hiểu iết đ ng ệnh và iết cách

ph ng tránh. Đồng th i một ệnh nhân khi đã đ
soát tốt và điều tr đ ng sẽ tránh đ

c chẩn đoán THA nếu đ

c kiểm

c các iến chứng nặng nề tr n. Kết qu điều tr

phụ thuộc r t nhiều vào kh n ng tuân thủ điều tr của ệnh nhân, trong đó kh n ng
thuân thủ chế độ điều tr của ệnh nhân tr

c hết phụ thuộc vào nhận thức, hiểu iết


thuốc nh thế nào là một v n đề c n ít đ
1

Footer Page 11 of 258.

c nghi n cứu. Vì vậ


Header Page 12 of 258.

ch ng tôi tiến hành nghi n cứu đề tài: “Kiến thức, thực hành về kiểm soát huyết
áp của bệnh nhân tăng huyết áp điều trị tại khoa khám bệnh Bệnh viện Bạch
Mai năm 2013” v i hai mục ti u:
1. Mô tả kiến thức về kiểm soát huyết áp của bệnh nhân THA điều trị
tại khoa khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai.
2. Mô tả thực hành về kiểm soát huyết áp của bệnh nhân THA điều trị
tại khoa khám bệnh Bệnh viện Bạch Mai.

2
Footer Page 12 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 13 of 258.

Chƣơng 1: TỔNG QUAN

1.1. Định nghĩa THA:


ng thành

ệnh THA, Tâ Ban Nha là

30%(1996), Cuba là 44%(1998), Pháp là 41%(1994) [17][19].
1.2.2.Tại Việt Nam:
- Số ng

i mắc ệnh THA cũng chiếm một t lệ đáng kể và cũng ngà càng

t ng l n. Th o kết qu nghi n cứu của viện tim m ch quốc gia Việt Nam thì t lệ
mắc ệnh THA của ng

il n

n

c ta n m 1960 là 1%, n m 1976 là 1,9%, n m

1990 là 11,5%, n m 1992 là 11,7%, n m 1999 là 16,06%, n m 2001 l n t i 23,2%
[13].
- T lệ THA t ng
ng
3 ng

i

THA,


+ Dà th t trái phát hiện đ

u hiệu thực tổn:
c tr n lâm sàng, X-Quang, điện tâm đồ, si u âm.

+ H p các động m ch võng m c lan rộng ha khu tr .
3
Footer Page 13 of 258.


Header Page 14 of 258.

+ Prot in niệu hoặc Cr atinin hu ết t

ng t ng nh

- Giai đo n 3:
Bệnh THA đã gâ ra tổn th

ng

c quan khác nhau iểu hiện:

+ T i tim: su th t trái, có thể NMCT, đau thắt ngực, …
+ T i não: Xu t hu ết não, ệnh não o THA, tắc m ch não,…
+ T i đá mắt: xu t hu ết võng m c và xu t tiết, có thể có phù gai th .
+ T i thận: su thận
+ T i các m ch máu l n: có thể có iến chứng phình tách động m ch hoặc
vi m tắc t nh m ch.
1.3.2 Điều trị THA

Điều tr THA là một điều tr suốt đ i
Triệu chứng c n ng của THA không ph i l c nào cũng gặp và không t

ng

xứng v i mức độ nặng nh của THA.
Ch có tuân thủ chế độ điều tr thích h p m i gi m đ

c đáng kể các tai iến

do THA.
1.3.2.2 Điều trị cụ thể [1]
Chế độ điều tr không ùng thuốc (tha đổi lối sống)
- Tác ụng: Làm gi m hu ết áp, làm gi m các ếu tố ngu c , làm gi m t n
số và số l n ùng thuốc.
- Gi m cân nặng nếu thừa cân.
4
Footer Page 14 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 15 of 258.

- Bỏ thuốc lá.
- H n chế r

u: l

ng r


ùng thuốc h hu ết áp v i các ệnh nhân THA không có nguyên

nhân, nếu THA thứ phát ph i điều tr ngu n nhân.
- Điều tr thuốc ằng một trong các nhóm thuốc
+ Thuốc l i tiểu: nhóm Thiazi , nhóm l i tiểu quai.
+ Thuốc tác ụng l n hệ giao c m: thuốc ch n β giao c m, thuốc ch n α giao
c m, thuốc ch n c α và β, các thuốc tác ụng l n hệ giao c m trung
+ Thuốc ch n k nh Canxi: nhóm Dih rop ri in , nhóm

ng
nzothiz pin ,

nhóm Diphenylalkylamine.
+ Các thuốc tác động l n hệ r nin – angiot nsin: Thuốc ức chế m n chu ển,
các thuốc kháng thụ thể Angiot nsin
+ Các thuốc giãn m ch trực tiếp
+ Các thuốc h áp
+ Các thuốc h áp đ

ùng th o đ
ng

il

ng t nh m ch
i.

- Điều tr phối h p thuốc
+ Phối h p l i tiểu v i ức chế m n chu ển hoặc ch n β giao c m

Do th

-

Do thuốc

ng đến sự tuân thủ điều tr của ệnh nhân [3][10]:
Kinh tế

thuốc.
Khách quan

Th i gian
Bệnh nhân
Nhận thức
Chủ quan
Thái độ

D ch vụ tế
Khách quan
Tuân thủ điều tr
của ệnh nhân

Th

C s vật ch t

thuốc

Chủ quan


kiểm soát hu ết áp c n th p h n nữa, ch đ t 8% số ệnh nhân đ

c điều tr

[17][19].
Bảng 1.1: Tỉ lệ ý thức, điều trị và Huyết áp được kiểm soát [19]
Tỷ lệ ý thức, điều trị và huyết áp đƣợc kiểm soát ở ngƣời lớn
tuổi từ 18 đến 74 ( NHANES)
Tỉ lệ phần trăm
1976-1980

1988-1991

1991-1994

1999-2000

Ý thức

51%

73%

68.4%

70%

Có điều tr


ệnh nhân không hiểu iết về ệnh THA

THA khá cao chiếm 47,6%, t lệ hiểu iết về ệnh khá

khi m tốn v i 9,5%. Kết qu qu n lý tốt BN đ t 78%, trong số BN qu n lý tốt tỷ lệ
kiểm soát đ t r t cao chiếm tr n 90% [3]
N m 2005, tác gi Ông Thế Vi n tiến hành nghi n cứu hiệu qu qu n lý và
điều tr ngo i tr BN THA t i ệnh viện B ch Mai th

rằng, số ng

i iết mình

mắc ệnh THA ch chiếm 42,4%. Tỷ lệ tuân thủ điều tr là 80%, trong số BN tuân
thủ điều tr thì t lệ khiểm soát HA là 95,5%. Tỷ lệ BN không hiểu và ch a nhận
thức đ

c ệnh chiếm 92,6%, ch có 7,4% hiểu iết về ệnh và điều tr đ ng [6].
N m 1999, Ph m Gia Kh i và cộng sự điều tra

rằng, tỷ lệ ng
Trong số ng

i
i

THA là 16,05%, số ng

ch tễ THA t i Hà Nội th


2.4. CỠ MẪU
Th o c mẫu lâm sàng thuận tiện, tổng số đối t

ng tham gia nghi n cứu là

36 ệnh nhân.
2.5. THU THẬP VÀ XỬ LÝ SỐ LIỆU
2.5.1. Các bước thu thập số liệu
- Các ệnh nhân THA đ

c chẩn đoán xác đ nh th o thang điểm đánh giá

THA khám t i khoa khám ệnh Bệnh viện B ch Mai
- Khai thác các thông tin th o phiếu câu hỏi phỏng v n.
2.5.2. Xử lí số liệu
Các số liệu đ

c sử lý ằng toán thống k

học sử ụng ph n mềm SPSS

16.0
2.5.3 Kỹ thuật khống chế sai số
- Thống nh t cách thu thập số liệu ( ùng ệnh án nghi n cứu)
- Sai số nh l i l u ý hỏi đ n gi n, câu hỏi ph i đ
- Sai số hệ thống ( o phỏng v n).

9
Footer Page 19 of 258.



≥ 100

Bình th

ng

Tiền THA
THA

Xác đ nh là THA khi:
- Nếu l n đo nga l n đ u là HA > 160/100 mmHg
- Nếu HA < 160/100 mmHg n n th m khám l i để khẳng đ nh th o

ng:

Bảng2.2: Thái độ xử trí khi theo dõi huyết áp
HA tối đa

HA tối thiểu

(mmHg)

(mmHg)

< 130

< 85

Kiểm tra l i trong v ng 2 n m

c sự đồng ý của ệnh nhâm.

- Ch ng tôi tiến hành nghi n cứu t i khoa khám ệnh Bệnh viện B ch Mai
đ

c sự đồng ý của Bệnh viện.
- T t c các số liệu ch phục vụ cho mục đích nghi n cứu, không sử ụng cho
t cứ mục đích nào khác.
- Và ệnh nhân có qu ền từ chối tham gia nghi n cứu

10
Footer Page 20 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 21 of 258.

Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1. ĐẶC ĐIỂM CỦA ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU:
3.1.1 Tuổi, giới:
Nghi n cứu của ch ng tôi gồm 36 ệnh nhân trong đó nam gi i 24 tr
h p chiếm 66,7%, nữ gi i 6 tr

ng

ng h p chiếm 33,3%

Bảng 3.1: Đặc điểm tuổi của đối tượng nghiên cứu


Min

Max

6,36

46

70

Cân nặng trung ình của nhóm đối t

ng nghi n cứu là 57,44 ± 6,36, trong

đó ệnh nhân có cân nặng cao nh t là 70kg, ệnh nhân có cân nặng ít nh t là 46kg.
3.1.3 BMI:
Bảng 3.3: Chỉ số BMI của các bệnh nhân
BMI (chiều cao/ cân nặng 2)

n

%

26

72.2

Thừa cân (>25)



khu vực nông thôn

chiếm 16.7%.
3.1.5 Trình độ văn hóa:
Bảng 3.4: Trình độ văn hóa của các bệnh nhân
Trình độ văn hóa
n
%
Tiểu học
2
5.6
THCS
9
25.0
THPT
10
27.8
Đ i học
12
33.3
Sau đ i học
3
8.3
Tổng
36
100
Số ệnh nhân có trình độ học v n mức đ i học chiếm tỷ lệ cao nh t (33.3%),
trong khi đó số ệnh nhân ch học đến ậc tiểu học là th p nh t(chiếm 5.6%). C n
l i, THCS chiếm 25.0%, THPT chiếm 27.8%, sau đ i học chiếm 8.3%.

100

12
Footer Page 22 of 258.

Thang Long University Library


Header Page 23 of 258.

Số ệnh nhân làm việc trong nhóm vi n chức chiếm tỷ lệ cao nh t 50%, tỷ lệ
công nhân và tự o ằng nhau, chiếm 25.0%.
3.1.7.Thời gian bị THA:
Bảng 3.6: Thời gian bị THA của các bệnh nhân trong nghiên cứu
Thời gian bị THA

n

%



Biểu đồ3.2:THA và bệnh kèm theo
Tỷ lệ ệnh nhân THA có ệnh k m th o chiếm tỷ lệ khá cao (86.1%), c n l i
13.9% ệnh nhân

THA đ n thu n.

Bảng 3.7: Các bệnh kèm theo ở bệnh nhân bị THA
STT
1
2
3
4

Bệnh kèm theo
ĐTĐ
Rối lo n lipi máu
Suy tim
Su thận

n
9
27
14
2
13

Footer Page 23 of 258.

%

THA không h t thuốc chiếm tỷ lệ khá cao (77.8%), tỷ lệ

THA có h t thuốc chiếm 22.2%.

3.2. Đánh giá kiến thức của bệnh nhân THA về kiểm soát HA
3.2.1. HA mục tiêu:
Bảng 3.8: Kiến thức của bệnh nhân về huyết áp mục tiêu
Có biết

Không biết hoặc trả lời sai

n

%

n

%

22

61.1

14

38.9

Có 61.1% ệnh nhân iết HA mục ti u c n đ t đ

c của mình là bao nhiêu

19

52.8

17

47.2

Hô h p

3

8.3

33

91.7

Th n kinh

6

16.7

30

83.3

Thận



ng đến thận, chiếm 86.1% và 13.9% cho rằng có nh

h

ng.
Về mắt, 61.1% ệnh nhân cho rằng THA không nh h

38.9% ệnh nhân cho rằng có nh h

ng đến mắt và

ng.

3.2.3. Kiểm soát THA bằng lối sống:
Bảng3.10: Kiến thức của bệnh nhân về kiểm soát lối sống trong bệnh THA
Kiểm soát THA

n

%

Có

27

75.0

Không