Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

Tên đề tài làm sáng kiến: Sử dụng phương pháp dạy học liên hệ thực
tiễn thông qua câu chuyện pháp luật trong giảng dạy một số nội dung giáo
dục công dân lớp 12
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Luật Giáo dục năm 2005 đã xác định: "Mục tiêu của giáo dục phổ thông là
giúp cho học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ
và các kỹ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội
chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân..." (Điều 23 - Luật Giáo
dục năm 2005).
Đổi mới phương pháp dạy học ở Trường phổ thông là nhiệm vụ giáo
dục của toàn ngành trong giai đoạn hiện nay. Đổi mới phương pháp dạy học
nhằm giúp học sinh phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn
luyện thói quen và năng lực tự học, tinh thần hợp tác, kỹ năng vận dụng kiến
thức của học sinh. Tạo cho học sinh có niềm tin, niềm vui, hứng thú trong học
tập.
Đối với môn Giáo dục công dân, đây là môn học trang bị cho học sinh
những kiến thức phổ thông cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh về thế giới
quan khoa học và nhân sinh quan tiến bộ, về các giá trị đạo đức, pháp luật, lối
sống. Mặt khác, đây là môn học hình thành và phát triển ở các em những tình
cảm, miền tin, hành vi và thói quen đạo đức, pháp luật, giúp các em có được
sự thống nhất cao giữa ý thức và hành vi.
Để thực hiện được điều đó, các môn học, hoạt động giáo dục trong nhà
trường đều có ý nghĩa, vai trò nhất định. Trong đó, môn Giáo dục công dân
1


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12


công dân 12 nói riêng là một vấn đề được nhiều người, nhiều tác giả cũng như
các cấp lãnh đạo quan tâm và đã có một số sáng kiến như, sáng kiến kinh
nghiệm "Sử dụng phương pháp liên hệ thực tiễn thông qua câu chuyện pháp
luật trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12" của Nguyễn Thị Hồng
(trường THPT Thanh Khê - Đà Nẵng); Sáng kiến kinh nghiệm "Nâng cao ý
thức và thích học môn Giáo dục công dân" của Trần Ngọc Tuấn; "Tình huống
Giáo dục công dân 12", do Trần Văn Thắng chủ biên, Nxb Giáo dục, năm
2008.
Nhìn chung các tác giả chưa đi sâu vào việc sử dụng các câu chuyện
pháp luật trong dạy và học môn Giáo dục công dân 12 để gây hứng thú cho
học sinh. Sách giáo khoa Giáo dục công dân 12 hiện nay chỉ còn phần công
dân với pháp luật, với nhiều kiến thức mới và khó đối với học sinh, để giúp
học sinh hiểu và vận dụng được kiến thức vào thực tiễn, trước hết người giáo
viên phải tạo sự đam mê và đưa ra những câu chuyện thực tế trong đời sống
cho học sinh đối với môn học. Vì thế, tôi xin được mạnh dạn đưa ra một biện
pháp trong việc nâng cao hứng thú cho học sinh bằng cách sử dụng các câu
chuyện pháp luật.
3. Mục đích của đề tài
Nhằm khắc phục sự nhàm chán, tạo ra hứng thú trong học tập môn Giáo
dục công dân lớp 12 bằng việc sưu tầm, chọn lọc các câu chuyện pháp luật
phù hợp với nội dung từng bài. Đồng thời, đánh giá được thực trạng việc học
tập môn Giáo dục công dân 12 của học sinh ở trường Trung học phổ thông.
Thông qua đó hình thành một số kĩ năng giải quyết các vấn đề pháp luật trong
đời sống thực tiễn mà các em sẽ gặp.
3


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho những ai quan tâm đến vấn đề nâng

thực tiễn của học sinh, giáo viên đưa ra các câu chuyện, tình huống liên quan
đến thực tế cho học sinh giải quyết và thu kết quả.
Phương pháp phỏng vấn, giáo viên đặt câu hỏi trực tiếp cho học sinh về
những vấn đề liên quan đến đề tài và ghi lại ý kiến.
Phương pháp thống kê phân loại, đây là phương pháp người nghiên cứu
thu thập số liệu và thống kê phân tích để phân loại được kết quả của các đối
tượng học sinh tiếp thu bài học khi vận dụng phương pháp nêu trên.
7. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
Đề tài đã góp phần trong việc phân tích, đánh giá hiệu quả vận dụng
phương pháp liên hệ thực tiễn trong dạy học môn Giáo dục công dân lớp 12.
Đề xuất một số kinh nghiệm vận dụng trong đó có phương pháp liên hệ
thực tiễn thông qua câu chuyện pháp luật trong dạy học một số nội dung môn
Giáo dục công dân lớp 12.
Đề tài có thể xem như là một tư liệu tham khảo cho giáo viên trong việc
đổi mới phương pháp dạy học.

5


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

B. NỘI DUNG
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN
1.1. Một số vấn đề lí luận về phương pháp liên hệ thực tiễn thông qua câu
chuyện pháp luật
1.1.1. Khái niệm phương pháp liên hệ thực tiễn
Liên hệ thực tiễn là phương pháp tạo ra những điều kiện thuận tiện cho
các học sinh được nghĩ đến những vấn đề đang diễn ra trong thực tế có liên
quan đến bài học. Trên cơ sở đó, học sinh được bộc lộ thái độ, ý kiến, cách
làm riêng của mình, hoặc so sánh, đối chiếu với nội dung bài học để hiểu sâu

sẽ tác động thực tiễn đến suy nghĩ của học sinh và nó có ý nghĩa giáo dục thiết
thực.
1.3. Cách tiến hành phương pháp liên hệ thực tiễn thông qua câu chuyện
pháp luật
Bước 1 đối với giáo viên cần chuẩn bị các câu chuyện pháp luật có nội
dung phù hợp với bài học. Giáo viên phô tô, in nguyên văn câu chuyện pháp
luật hoặc tóm tắt lại câu chuyện cho ngắn gọn, dể hiểu, dễ đưa vào bài học.
Giáo viên đặt câu hỏi theo cách “Cùng suy nghĩ” sau câu chuyện giúp học
sinh làm căn cứ trả lời.
Bước 2 đối với học sinh cần đọc câu chuyện mà giáo viên cung cấp theo
từng cá nhân hoặc theo nhóm từ đó phân tích và trả lời câu hỏi ở cuối câu
chuyện mà giáo viên đã nêu (từng cá nhân trả lời hoặc đại diện theo nhóm) tuỳ
cách tổ chức của giáo viên.
7


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

Bước 3 giáo viên lắng nghe, phân tích và tổng hợp các ý kiến của học
sinh đã thảo luận hoặc tự tìm hiểu về nội dung câu chuyện pháp luật để đưa ra
kết luận nội dung chính xác nhất giúp học sinh nắm vững bài học.
Chương 2 CƠ SỞ THỰC TIỄN
2.1. Thực trạng của việc vận dụng phương pháp dạy học liên hệ thực tiễn
thông qua câu chuyện pháp luật trong giảng dạy một số nội dung giáo
dục công dân lớp 12
2.1.1. Thuận lợi
Nội dung chương trình Giáo dục công dân lớp 12 liên quan chặt chẽ đến
các nội dung cơ bản của pháp luật. Học sinh được học tập các nội dung này và
vận động vào cuộc sống thực tiễn. Sử dụng phương pháp liên hệ thực tiễn
thông qua câu chuyện pháp luật rất phù hợp với nội dung bộ môn.

Bên cạnh những mặt thuận lợi khi vận dụng phương pháp liên hệ thực
tiễn thông qua câu chuyện pháp luật trong giảng dạy thì trong quá trình vận
dụng phương pháp này cũng gặp một số khó khăn nhất định.
Để vận dụng có hiệu quả phương pháp liên hệ thực tiễn thông qua câu
chuyện pháp luật trong giảng dạy bộ môn Giáo dục công dân lớp 12 thì yêu
cầu người dạy và người học phải sưu tầm được nguồn tài liệu. Tuy nhiên, nội
dung giảng dạy pháp luật của chương trình lớp 12 rất rộng nên việc sưu tầm
tài liệu cần phải chọn lọc. Việc chọn lọc câu chuyện pháp luật cũng rất mất
thời gian đối với cả giáo viên và học sinh. Nếu sưu tầm không có chọn lọc thì
tài liệu đôi khi không sử dụng được do không đúng trọng tâm bài học hoặc
quá dài. Bên cạnh nội dung rất rộng của môn học ảnh hưởng đến vấn đề thời
9


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

gian sưu tầm tài liệu thì việc dành thời gian để cập nhật thông tin hàng ngày
cũng rất cần thiết. Giáo viên phải đầu tư thời gian để cập nhật các câu chuyện
pháp luật mới nhất, có tính thời sự và liên quan đến nội dung bài học. Do đó
việc đầu tư thời gian không thường xuyên hoặc không sắp xếp được thời gian
là một khó khăn của việc sử dụng phương pháp này.
Mặt khác, do môn Giáo dục công dân lớp 12 không phải là môn thi tốt
nghiệp nên tâm lí học sinh ít quan tâm sâu sắc như những môn học khác.
Chính vì học sinh có thái độ thờ ơ với môn học nên giáo viên đã gặp trở ngại
rất lớn trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học. Để gây hứng thú và kích
thích cho các em học tập tích cực bằng phương pháp này thì đòi hỏi giáo viên
phải nổ lực hết mình trong giờ dạy, đây cũng là khó khăn chung cho bộ môn.
2.2. Kinh nghiệm của việc vận dụng phương pháp dạy học liên hệ thực
tiễn thông qua câu chuyện pháp luật trong giảng dạy một số nội dung
giáo dục công dân lớp 12

Ví dụ: Để dẫn học sinh vào bài 1 "Pháp luật và đời sống", giáo viên có
thể sử dụng 1 trong 2 câu chuyện sau: Dùng kim khâu lốp ngập đầu cháu
bé 40 ngày tuổi.
Ngày 10/11, dư luận trong cả nước xôn xao với thông tin về một người
phụ nữ dùng kim khâu lốp ngập đầu cháu bé 40 ngày tuổi. Vụ án xảy ra tại
huyện Võ Nhai, tỉnh Thái Nguyên. Thủ phạm là người phụ nữ quê ở Thái
Nguyên, vì ghen tuông nên đã đến nhà tình địch với mục đích giết chết
con riêng của chồng và cô gái.
Người phụ nữ này đâm mạnh khiến kim loại cắm vào vùng rìa thóp
trước, ngập sâu vào trong đầu cháu Minh hơn 8 cm, xuyên qua một số vùng
11


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

chức năng của não. Điều may mắn là cháu bé Nguyễn Nhật Minh đã được các
bác sĩ Bệnh Viện đa khoa Trung ương Thái Nguyên mổ cấp cứu.
(Báo Khoa học và đời sống, ngày 16/11/2009)
Hỏi: Thái độ của em như thế nào khi nghe câu chuyện trên?
Vụ Vedan xả chất thải ra sông Thị Vải
Tháng 9/2008, Bộ tài nguyên môi trường đã phát hiện ra vụ việc sai phạm
của công ty Bột ngọt Vedan (Công ty TNHH Vedan Việt Nam). Theo đó thì
công ty Vedan đã hằng ngày xả nước thải bẩn (chưa qua xử lý) trực tiếp ra
sông Thị Vải (Đồng Nai) suốt 14 năm qua kể từ khi đi vào hoạt động (1994):
khoảng 45000m3/1tháng.
Hành động này gây ô nhiễm nặng cho dòng sông Thị Vải, gây chết các sinh
vật sống ở sông này và ảnh hưởng trầm trọng đến sức khỏe người dân ven
sông...
(Tạp chí Công an nhân dân, số 07/2009)
Hỏi: Em có suy nghĩ gì trước vụ việc trên?

Hoàng đạt năng suất 3ha/ngày, tương đương sử dụng 80 công lao động, tỉ lệ
hao hụt chỉ 1% so với thu hoạch bằng tay 2-3%...
(Báo Tuổi trẻ, ngày 7/5/2005)
Hỏi: Em có nhận xét gì về tấm gương "Hai lúa"?
Giáo viên: Qua câu chuyện trên, chúng ta thấy anh Nguyễn Đức Hoàng
(mới học hết lớp 5) nhưng đã sáng tạo ra một sản phẩm có giá trị rất lớn. Hơn
nữa, sự nghiệm thu của hội đồng khoa học và công nghệ An Giang đã thể hiện
sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và các cấp chính quyền đến quyền sáng tạo
của công dân. Sự quan tâm đó sẽ được chúng ta tìm hiểu rõ hơn trong những
quy định của pháp luật về "Quyền sáng tạo của công dân".

13


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

Ví dụ 2: Để dẫn học sinh vào phần 2c "Vi phạm pháp luật và trách
nhiệm pháp lý" bài 2"Thực hiện pháp luật", giáo viên có thể sử dụng câu
chuyện pháp luật. Vụ việc 3 cô giáo bị kỷ luật ở CôTô.
Ba thí sinh Nguyễn Thị Nga, Trần Thị Lương và Đinh Hoàng Quỳnh
Trang đã được tuyển dụng làm giáo viên ở các trường Tiểu học Đồng Tiến,
Trung học cơ sở Cô Tô. Đến năm 2011, Uỷ ban kiểm tra Huyện uỷ Cô Tô đã
nhận được đơn thư tố cáo những sai phạm trong quá trình tuyển dụng viên
chức năm 2009, cụ thể là có 3 giáo viên đã sử dụng bảng điểm bất hợp pháp
để dự tuyển. Sau đó, Uỷ ban kiểm tra Huyện uỷ Cô Tô đã tiến hành kiểm tra,
phát hiện 3 cô giáo này có hành vi vi phạm. Cụ thể, đối chiếu với bảng điểm
ghi kết quả học tập lưu tại các trường Cao đẳng mà các cô đã theo học, phát
hiện kết quả học tập không đúng với bảng điểm đã nộp để xét tuyển (cả 3 đều
có hành vi sửa bảng điểm cao hơn thực tế). Ngày 26-8-2011, Hội đồng kỷ luật
viên chức huyện đã tiến hành xem xét kỷ luật đối với các trường hợp vi phạm

Biên) để điều tra về hành vi vu khống.
Theo tài liệu điều tra, do mâu thuẫn vợ chồng, tháng 4/2010 Minh cùng
vợ đã ra tòa ly hôn. Tòa xử để vợ người đàn ông này được nuôi 2 con. Sau ly
hôn, vợ Minh đã chuyển trường học cho con khiến anh ta khó khăn trong việc
thăm hỏi. Nghi ngờ việc chuyển trường của con mình có vấn đề không minh
bạch, Minh đã làm đơn tố cáo Giám đốc Sở Giáo dục Đào tạo với nhiều thông
tin không chính xác. Người đàn ông này còn đưa thông tin sai sự thật lên một
số trang điện tử và nhắn tin vào máy điện thoại của nhiều lãnh đạo Thành phố
Hà Nội.
(Báo Công an nhân dân, ngày 14/2/2012)
Hỏi: Hành động của người đàn ông trong câu chuyện trên đã vi phạm
quyền gì của ông Giám đốc Sở Giáo dục và đào tạo?

15


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

Giáo viên: Trong câu chuyện trên, chúng ta thấy hành động (làm đơn tố
cáo Giám đốc Sở Giáo dục Đào tạo với nhiều thông tin không chính xác.
Người đàn ông này còn đưa thông tin sai sự thật lên một số trang điện tử và
nhắn tin vào máy điện thoại của nhiều lãnh đạo Thành phố Hà Nội) của người
đàn ông đã vi phạm quyền được pháp luật bảo hộ về nhân phẩm và danh dự
của ông Giám đốc Sở Giáo dục và đào tạo. Pháp luật sẽ xử lý nghiêm minh vi
phạm trên.
Ví dụ 2: Để làm rõ tri thức cán bộ, công chức, viên chức vi phạm kỷ
luật phải chịu trách nhiệm kỷ luật phần 2c "Vi phạm pháp luật và trách nhiệm
pháp lý" bài 2 "Thực hiện pháp luật", giáo viên có thể sử dụng câu chuyện
pháp luật:
Giáo viên Trường Tiểu học An Hiệp 2, huyện Châu Thành, UBND huyện đã

Trường Đại học khoa học xã hội và nhân văn Thành phố Hồ Chí Minh.
Năm học 2010 - 2011, TW Đoàn TNCS Hồ Chí Minh phối hợp với Bộ
Giáo dục - đào tạo, Báo Tuổi trẻ, VTV6, Đài Tiếng nói Thành phố Hồ Chí
Minh, Ngân hàng Đông Á tổ chức cuộc thi "Nét bút tri ân". Sau khi nhà
trường phát động, Hoa đã mạnh dạn viết và gửi dự thi tác phẩm "Ông Bụt của
đời con". Tác phẩm của em đăng trên báo Tuổi trẻ, phát trên VOH, được bầu
"Tác phẩm hay nhất của tháng" (26/1 - 25/2/2011), lọt vào vòng chung kết và
giành giải Nhì cuộc thi.
Từ năm lớp 7 em đã có bài viết đăng ở các báo Nhi đồng, Thiếu niên Tiền
phong, Hoa học trò, Mực tím... Năm 2011, em đạt giải C "Cây bút Tuổi Hồng"
do Báo Thiếu niên Tiền phong tổ chức.
Đặc biệt, từ lớp 9 đến nay em đã làm thơ với trên dưới 50 tác phẩm ca
ngợi tấm gương nghị lực vượt khó, về vùng quê bình dị nơi em sống, về những
người sống quanh em với tình cảm chân thành, trong sáng...
(Báo Công an Nghệ An, ngày 1/9/2011)
17


Sáng kiến kinh nghiệm giáo dục công dân 12

Hỏi: Qua câu chuyện trên, chúng ta học được gì ở tấm gương Nguyễn
Thị Thanh Hoa?
Gợi ý trả lời: Chúng ta thấy một nghị lực phi thường của cô gái khuyết
tật Nguyễn Thị Thanh Hoa. Hoa đã bỏ qua mặc cảm để tự vươn lên bằng
chính nghị lực của mình, Hoa đã khẳng định mình vẫn là con người có ích cho
xã hội "tàn nhưng không phế". Qua đây, thể hiện rõ mọi công dân đều có
quyền học tập, sáng tạo và phát triển không phân biệt, đối xử. Nhà nước và
pháp luật Việt Nam luôn tạo điều kiện để mọi công dân có quyền học tập và
phát triển, để đưa đất nước ngày càng đổi mới. Một cô gái như Nguyễn Thị
Thanh Hoa là một tấm gương cho chúng ta học tập.


Số học sinh có

Số học sinh

hứng thú với

thái độ bình

không hứng

môn học

thường với

thú với

môn học

môn học

12A

45

4,4%

26,7%

68,9%


12C3a

34

7%

34,8%

58,2%

12C4a

33

10%

30%

70%

12C4b

28

8%

22%

70%

thường với

với

môn học

môn học

12A

45

62%

26%

12%

12B

43

65%

20%

15%

12C1


33

70%

20%

10%

12C4b

28

75%

15%

10%

12C6

34

72%

16%

12%

2.4. Kiến nghị và đề xuất
Qua tổ chức thực hiện cũng như qua kết quả nghiên cứu bước đầu từ

C. KẾT LUẬN
Có rất nhiều phương pháp dạy học môn Giáo dục công dân , bao gồm các
phương pháp dạy học truyền thống (Trực quan, giảng giải, vấn đáp...) và các
phương pháp hiện đại ( như đóng vai, liên hệ thực tiễn, dự án...). Mỗi phương
pháp dạy học đều có mặt mạnh và mặt hạn chế riêng. Các phương pháp sẽ phù
hợp với từng loại bài riêng, từng hoạt động trong tiết dạy.
Do đặc trưng của môn học Giáo dục công dân lớp 12 nên việc sử dụng
phương pháp liên hệ thực tiễn thông qua câu chuyện pháp luật là rất cần thiết.
Thông qua những câu chuyện pháp luật các em được tiếp xúc với thực tiễn
nhiều hơn và phân tích để hiểu sâu sắc nội dung bài học. Học sinh biết vận
dụng kiến thức và thực tiễn biết đánh giá thực tiễn và phát huy được tính tích
cực trong học tập. Quá trình vận dụng phương pháp liên hệ thực tiễn thông
qua câu chuyện pháp luật trong dạy một số nội dung môn Giáo dục công dân
lớp 12 đã đạt được những kết quả nhất định. Đa số học sinh trong lớp thấy
hứng thú với phương pháp học mới này và thấy hiểu bài. Lớp học sôi nổi, học
sinh phát huy được tính chủ động, sáng tạo trong học tập.
Bên cạnh những thuận lợi vận dụng phương pháp này giáo viên và học sinh
còn gặp phải một số khó khăn nhất định như quỹ thời gian hạn chế, tài liệu
tham khảo trong nhà trường chưa nhiều, một số học sinh còn thờ ơ với môn
học...
Như vậy, để phát huy được tính tích cực của phương pháp liên hệ thực tiễn
thông qua câu chuyện pháp luật và khắc phục được những hạn chế là yêu cầu
đặt ra cho mỗi giáo viên khi vận dụng vào bài dạy. Muốn phát huy tính tích
cực cũng như khắc phục hạn chế của phương pháp này đòi hỏi cả giáo viên và
học sinh phải nỗ lực hết mình trong quá trình dạy và học. Đây cũng là yêu cầu
trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học nói chung và của bộ môn Giáo
dục công dân lớp 12 nói riêng.
22



11. Phùng Đình Mẫn - Trần Văn Hiếu - Hồ Văn Liên - Phan Minh Tiến Trương Thanh Thuý, Những vấn đề cơ bản về đổi mới giáo dục Trung
học phổ thông hiện nay, Nxb, Thừa Thiên Huế - 2003.
12. Lê Đức Quảng, Phương pháp và tư liệu giảng dạy môn Giáo dục công
dân, Nxb, Giáo dục – 1998.
13. Sách giáo dục công dân 12 - Nhà xuất bản giáo dục - 2011.
14. Sách giáo viên giáo dục công dân 12 - Nhà xuất bản giáo dục - 2011.
15. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình, sách giáo khoa
lớp 12 - Nhà xuất bản giáo dục -2008.
16. Nguyễn Văn Tuyến - Nguyễn Đức Ngọc, Tư liệu Giáo dục công dân
12, Nxb, Giáo dục - 2008.
Các báo.
1. Báo VietNamnet.vn, 30/11/2009.
2. Báo Thanh niên, 25/5/2012.
3. Báo Khoa học và đời sống, 16/11/2009.
4. Tạp chí Công an nhân dân, số 7/2009.
5. Báo Tuổi trẻ, 7/5/2005.
6. Báo Quảng Ninh, 22/5/2012.
7. Báo Công an nhân dân, 14/2/2012.
8. Báo Công an Nghệ An, 1/9/2011.

24