Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

PHẦN THỨ NHẤT:
LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Sau khi rời bàn tay chăm sóc của các cô mẫu giáo cũng như sự chăm
chút của ông bà, cha mẹ. Các em 6 tuổi bước vào một giai đoạn mới là học
Tiểu học, cụ thể là học lớp Một. Bước đầu học chữ, học đọc, học viết nên
các em còn nhiều bỡ ngỡ và tiếp thu kiến thức thật khó khăn. Học vần là
môn giúp các em học được tiếng mẹ đẻ đầu tiên. Các em phải biết nhìn vào
âm – vần – tiếng và đọc lên đúng âm – vần – tiếng giáo viên dạy và cũng từ
đây các em sẽ hiểu thêm được từ – câu – bài văn đơn giản. Với những yêu
cầu ngày càng cao đòi hỏi học sinh lớp Một phải nắm bắt được kiến thức
một cách vững vàng để biến kiến thức đó thành kĩ năng, kĩ xảo trong môn
Tiếng Việt.
Phân môn này có vị trí đặc biệt quan trọng trong chương trình tiểu học nói
chung và trong môn Tiếng Việt nói riêng, vì nó là phần học mở đầu lớp đầu tiên
của cấp Tiểu học. Có học phần này, học sinh mới chiếm lĩnh được một công cụ
giao tiếp quan trọng: chữ viết ghi âm Tiếng Việt. Đây chính là phương tiện để
các em có điều kiện học tốt các môn khác.
Nhờ nó mà chúng ta đọc được tiếng Việt. Đối với học sinh lớp Một, ở lứa
tuổi này, khả năng tập trung chú ý chưa cao, tư duy chưa phát triển nên việc bồi
dưỡng vốn từ cho các em ở giai đoạn này rất khó.
Là một giáo viên trực tiếp giảng dạy, hướng dẫn mong muốn các em học
sinh của mình biết cách đọc đúng, đọc lưu loát, trôi chảy để từng bước tiếp thu
bài học mỗi ngày tốt hơn. Đầu năm học, tôi được phân công giảng dạy lớp 1, tôi
luôn băn khoăn, trăn trở là làm thế nào giúp các em biết cách rèn luyện để các
em đọc thông, viết thạo, các em có được kĩ năng nghe, nói, đọc, viết góp phần
hình thành tri thức mới để các em học thật tốt các lớp trên, giúp các em vững
bước vào đời.
Xuất phát từ những vấn đề trên, với kiến thức và kinh nghiệm của bản thân
được tích lũy trong công tác giảng dạy, bản thân mong muốn góp phần nâng cao

Học sinh chưa hoàn thành (CHT): 19 em, tỉ lệ: 73%.
Đầu tiên tôi tiến hành tìm hiểu từng đối tượng học sinh của lớp mình để
nắm bắt hoàn cảnh, sở thích, khó khăn…Qua tìm hiểu tôi biết được hầu hết các
em gia đình ít quan tâm đến việc học, rất nhiều em chưa qua Mẫu giáo, một số
em trí nhớ còn kém, học đâu quên đó. Do vậy số học sinh chưa hoàn thành là do
lười học ở nhà, ham chơi đến lớp học cảm thấy lo sợ và thụ động.
Mặc khác thôn Phú Thọ là địa bàn vùng ven của thành phố đa số là con
em vùng biển cuộc sống khó khăn chỉ lo kinh tế gia đình. Cha mẹ không quan
tâm đến việc học của con em mình. Một số gia đình mù chữ không dạy được
con. Vì thế, việc học của các em phó thác cho giáo viên chủ nhiệm. Do vậy là
những người làm công tác dạy học nói chung và giáo viên đứng lớp nói riêng
trong nhà trường Tiểu học phải biết giáo dục và hướng dẫn cho các em tiếp thu
được những tri thức cơ bản để hình thành kĩ năng cho các em bước đến những
bậc học tiếp theo.
2. Giải pháp thực hiện:
Từ thực tế đó, tôi mạnh dạn đưa ra một số biện pháp để các em tiếp thu tốt
hơn trong học tập.
2.1/ Đối với giáo viên:
Trang 3


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

* Ngay từ đầu năm, tôi sắp xếp vị trí ngồi của học sinh xen kẽ nhau: Học
sinh hoàn thành tốt – Chưa hoàn thành, Hoàn thành – Chưa hoàn thành, các em
ngồi cùng nhau để các em giúp đỡ lẫn nhau trong học tập.
* Tìm hiểu đối tượng học sinh ở lớp mình, qua quá trình tìm hiểu giúp tôi
nắm bắt tình hình học tập và đề ra phương pháp, hình thức tổ chức dạy học thích
hợp với từng đối tượng học sinh.
* Đặc biệt, trong một tiết học, giáo viên cần phân lượng thời gian phù

hứng thú học tập hơn.
* Ghi nhật kí chuyên môn sau mỗi buổi học. Từ đó rút kinh nghiệm và
điều chỉnh lại hình thức tổ chức, phương pháp dạy học, đồ dùng dạy học,…
trong tiết dạy sau.
Cụ thể khi dạy phần Học vần, giáo viên cần chú ý:
1. Vận dụng linh hoạt nhiều phương pháp, nhiều hình thức tổ chức dạy
học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động học tập của học sinh là một trong
những đặc điểm lớn nhất của phương pháp dạy học nói chung, biết kết hợp sử
dụng đúng lúc, đúng chỗ các hình thức tổ chức lớp học và các phương pháp dạy
học theo hướng tích cực hóa các hoạt động của học sinh.
2. Những phương pháp cần chú ý khi giảng dạy học vần là: phương pháp
dùng lời, hỏi – đáp, quan sát, miêu tả, sử dụng đồ dùng trực quan, bộ chữ rời,
bảng cài, luyện tập theo mẫu, thực hành giao tiếp, trò chơi,….
3. Khi vận dụng từng phương pháp, phải chú ý nhiều hơn đến cách thức
hoạt động của học sinh để tiếp nhận các tri thức tiếng Việt, cũng như việc hình
thành và phát triển các kỹ năng (nghe, đọc, nói, viết).
4. Việc tổ chức hoạt động có thể dưới nhiều hình thức linh hoạt như: cá
nhân, từng đôi một, nhóm nhỏ, nhóm lớn, cả lớp, đặc biệt chú ý đến hình thức tổ
chức dạy học theo nhóm.
5. Chú ý sửa lỗi phát âm cho học sinh.
6. Xác định các cơ sở quan trọng khi lựa chọn phương pháp, biện pháp và
hình thức tổ chức dạy học một bài học vần:
- Đối tượng học sinh để có các biện pháp cá thể hóa trong dạy học;
- Mục tiêu bài dạy theo yêu cầu chuẩn kiến thức, kỹ năng, nhằm đảm bảo
yêu cầu cần đạt đối với mọi đối tượng học sinh.
- Khả năng của chính giáo viên, để cân nhắc các phương pháp, biện pháp,
các hình thức tổ chức dạy học mà mình sẽ chọn nhằm vận dụng, kết hợp có hiệu
quả.
Trang 5


Ví dụ: Cho học sinh nhìn tranh hay vật thật, tập phát âm mới, tìm âm, dấu
thanh mới, tiếng, từ ngữ… hoặc cho học sinh quan sát tranh, nhận xét chữ giống
nhau ghi trên các tranh, tìm thêm tiếng, từ ngữ tương tự.
Trang 6


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

* Luyện đọc âm mới và ghép tiếng :
Tôi đã cho học sinh luyện đọc nhiều hình thức: cá nhân, nhóm, cả lớp. Ở
giai đoạn này, tôi đã hướng dẫn học sinh cách nhìn chữ, nhìn dấu để đọc lên
thành tiếng qua bảng:
Bảng 1:
Gồm 16 con chữ ghi phụ âm đầu (b, v, l, c, n, m, d, đ, t, x, s, r, k, p, g) viết
ở cột dọc đầu tiên phía bên trái. Phía trên đầu 6 cột dọc còn lại ghi các thanh
(“ngang”- không, “sắc”, “huyền”, “hỏi”, “ngã”, “nặng”).
Thanh
\

/

.

?

~

Âm đầu
b
……...

Ví dụ: ở bảng 1.
Khi học bài âm: i – a các em sẽ ghép được rất nhiều tiếng từ đơn:
Thanh
\

/
Trang 7

.

?

~


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

Âm đầu
b
v
………….

ba
vi

bà
vì

bá
ví

Cần có những lời lẽ nhẹ nhàng, động viên, khuyến khích đặc biệt là với đối
tượng HS chưa hoàn thành.
+ Đối với những trường hợp cá biệt (học sinh có giọng đọc khuyết), giáo
viên nên dành nhiều thời gian hơn hoặc phân công học sinh hoàn thành tốt giúp
đỡ (ngay trong tiết học hoặc giờ chơi) để luyện phát âm thêm cho các em.
Trang 8


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

+ Thường xuyên thay đổi không khí lớp học bằng một bài hát, múa, một
trò chơi, một câu chuyện, đọc thơ,…có tác dụng giúp tiết học nhẹ nhàng, học
sinh có hứng thú học bài và giúp học sinh củng cố bài học tốt hơn.

Học sinh hát, múa đọc thơ trong giờ học vần
* Luyện viết chữ ghi âm, dấu ghi thanh mới:
Ở 6 bài đầu, yêu cầu tập tô theo nét chữ nên tôi đã giành thời gian cho học
sinh rèn viết vào bảng con các nét cơ bản thật chuẩn mực và hướng dẫn học sinh
tư thế ngồi, cách giữ vở, cầm bút đưa theo nét chữ in sẵn.
* Luyện nghe – nói:
Đây là giai đoạn đầu nên phần luyện nói theo tranh tương đối tự do theo
chủ đề của bài, không gò bó trong các âm và thanh vừa học nên tôi đã gợi ý học
sinh bằng các câu hỏi giúp các em luyện nói qua những câu trả lời đơn giản với
Trang 9


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

nội dung gần gũi với các em. Tôi cũng biết rằng mục tiêu của phần luyện nói
trong giai đoạn này là giúp học sinh làm quen với không khí học tập mới, không


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

- Kết hợp giải nghĩa từ và giúp học sinh hiểu nội dung câu/bài ứng dụng.
* Luyện viết chữ ghi âm, vần, tiếng nói:
Đối với khâu luyện viết tôi hướng dẫn học sinh hình dáng, đường nét con
chữ, qui trình viết. Học sinh được tập viết chữ ghi âm vần, tiếng mới theo yêu
cầu từ thấp đến cao: tập tô, tập viết bảng con, tập viết vào vở; nhìn mẫu – viết
đúng; viết đẹp, viết nhanh.
* Tiết 1: chủ yếu cho học sinh viết đúng chữ ghi âm, vần mới trên bảng
con:
- Giới thiệu chữ mẫu, gợi ý để học sinh nhận xét chữ mẫu (độ cao, số nét,
…) bằng những câu đơn giản, ngắn gọn (bước này không yêu cầu học sinh phân
tích quá kĩ)
- Viết mẫu (theo khung ô li đã được phóng to trên bảng lớp), vừa viết vừa
nêu ngắn gọn quy trình viết.
- Yêu cầu học sinh quan sát, dùng ngón trỏ viết thử trên không để định
hình cách viết, sau đó viết bảng con. Giáo viên cần chú ý bao quát, tập trung
giúp đỡ học sinh (tư thế ngồi viết, cách đặt bảng con, cách cầm phấn,…)
- Đối chiếu với yêu cầu đề ra để đánh giá chất lượng chữ viết của học sinh
bằng những lời nhận xét nhẹ nhàng, cụ thể, giúp các em thấy rõ thành công và
hạn chế của mình.

Trang 11


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

Học sinh viết bảng con trong giờ học vần.
* Tiết 2: Luyện viết vào vở tập viết âm, vần, tiếng, từ


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

Ở dạng này, yêu cầu cơ bản đối với học sinh là đọc được âm, vần và viết
được chữ ghi âm, vần của bài, hệ thống các bài đã học về các âm và các vần mới
có kết thúc bằng các phụ âm giống nhau.
. âm:
- Tôi cho học sinh thực hành ghép tiếng có âm đầu đã học ghi ở cột dọc
và vần chỉ có nguyên âm đã học ghi ở dòng ngang. Phần này tôi làm mẫu, sau
đó chỉ vào các ô trống và yêu cầu học sinh đọc đúng các tiếng ghép tiếng có
nguyên âm ghi ở cột dọc và dấu thanh ghi ở dòng ngang.
Phần này tôi làm mẫu sau đó chỉ vào các ô trống yêu cầu học sinh đọc
đúng các tiếng ghép được trong bảng 1.
. vần:
- Tôi đã cho học sinh thực hành ghép vần có âm chính ghi ở cột dọc và
âm kết thúc ghi ở dòng ngang; hướng dẫn học sinh quan sát, nhận xét cấu tạo
của các vần cùng loại, củng cố cách đánh vần, đọc vần …trong bảng ôn.
* Luyện đọc:
Phần này tôi yêu cầu học sinh vận dụng kiến thức vừa ôn tập vào việc
thực hành đọc.
Tôi hướng dẫn học sinh luyện đọc từ dễ đến khó: đọc vần, đọc tiếng rời,
đọc từ, cụm từ, đọc câu, đọc bài.
* Luyện nói:
- Ở bài ôn về âm, học sinh luyện tập cách viết chữ ghi âm và chữ ghi tiếng
(là từ 1 tiếng). Sau khi cho học sinh quan sát mẫu chữ viết trong sách giáo khoa
(viết trên dòng kẻ) tôi đọc để học sinh viết đúng vào bảng con, sau đó chuyển
sang viết vào vở tập viết.
- Ở bài ôn về vần, yêu cầu dung lượng viết được nâng cao hơn, viết từ
hoặc cụm từ. Đây cũng là thời điểm để tôi hướng dẫn học sinh làm quen dần với
hình thức chính tả, nghe, viết và cố gắng tạo điều kiện để học sinh viết đúng,

hoàn thành gần nhà nhau giúp đỡ các em học sinh chưa hoàn thành, đọc chậm
trong thời gian truy bài đầu buổi học mỗi ngày, kể cả ở nhà. Bên cạch đó, các
em học sinh chưa hoàn thành còn được phụ đạo vào khoảng 15 – 20 phút vào
mỗi buổi chiều thứ 2, 4, 5 trong tuần.
@. Hiểu nghĩa của từ - dạy luật chính tả:
Khi dạy các từ ngữ trong bài, tôi thường giảng cho học sinh hiểu nghĩa của
từ. Vì khi hiểu nghĩa của từ các em không những đọc đúng mà còn viết đúng.
Đối với một số từ còn khó hiểu đối với học sinh tôi giảng giải nghĩa từ thật ngắn
Trang 14


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

gọn để giúp các em hiểu và sử dụng từ tốt. Giáo viên có rất nhiều hình thức sử
dụng để giải nghĩa từ cho học sinh dễ hiểu, dễ nhớ như: dùng tranh minh hoạ, đồ
dùng trực quan, hành động, lời nói, ...
Ví dụ:
Từ “ba ba” tôi dùng tranh minh hoạ
Từ “ba lô” sử dụng vật thật
Từ “số ba” tôi viết chữ số ba dưới nhóm ba đồ vật để minh hoạ…
Từ đó giúp các em hiểu từ và nhận biết các đồ vật chính xác qua từ.
Ngoài ra, tôi chú trọng dạy luật chính tả cho các em ngay từ bài 20, âm k và
nhắc nhở xuyên suốt trong trương trình. Trong đó có 3 bài :
g – gh, ng – ngh, c- k. Tôi hướng dẫn các em nắm vững luật chính tả khi
sử dụng để ghép tiếng, ghép từ.
e
k – ngh – gh

ê
i

* CKI: HTT: 10em, tỉ lệ: 38,5%; HT: 12em, tỉ lệ: 46,2%; CHT: 4em, tỉ lệ:15,3%
Trang 16


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

Số học sinh hoàn thành tốt tăng lên, số học sinh chưa hoàn thành giảm
dần. Đến lớp các em nắm được kiến thức. Về nhà, các em học và chuẩn bị bài
đầy đủ trước khi đến lớp. Học sinh biết vượt khó vươn lên (nhất là học sinh
chưa hoàn thành), tăng thêm tình đoàn kết trong lớp học, các em biết giúp đỡ
nhau trong họp tập, cùng nhau tiến bộ qua “Đôi bạn cùng tiến” và biết vận dụng
chúng vào học các môn khác.
Các em rất siêng năng đi học đều và đầy đủ. Trong giờ học, các em thể
hiện được tính tích cực, tính tự giác, học tập sôi nổi. Khi tổ chức trò chơi học tập
các em tham gia rất nhiệt tình, rèn luyện tính mạnh dạn, tự tin, tính đồng đội của
học sinh cũng được nâng lên. Tinh thần học tập và ý thức trách nhiệm của các
em cũng được nâng cao. Các em vận dụng tốt kiến thức bài học vào các môn
học khác một cách sáng tạo.
Đặc biệt là phụ huynh học sinh đã biết quan tâm hơn đến việc dạy học của
con em mình. Phối hợp chặt chẽ với nhà trường trong việc dạy dỗ các em giúp
các em chủ động, hứng thú và tự tin trong giờ học. Thường xuyên liên lạc với
giáo viên để theo dõi tình hình học tập của con em mình để kịp thời nắm bắt sai
sót và khắc phục kịp thời. Chuẩn bị đồ dùng học tập đầy đủ cho các em trước
khi đến lớp. Thường xuyên nhắc nhở các em học bài ở nhà giúp em nắm vững
bài cũ để tiếp thu bài mới tốt hơn. Dự họp phụ huynh đầy đủ nhằm nắm được
tình hình học tập của các em.
IV. Kết luận:
Giáo viên hiểu được đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, sức khoẻ của từng học
sinh, giáo viên trực tiếp sửa sai uốn nắn điều chỉnh sai sót kịp thời, để tổ chức
cho các em học tốt đạt hiệu quả cao nhất trong giờ học. Giáo viên động viên,

Người viết

Bùi Thị Kim Anh

Trang 18


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

Ý kiến của Hội đồng Sáng kiến cơ sở trường Tiểu học Phú Thọ
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………..
Điểm:…………..
Xếp loại :………
TM HỘI ĐỐNG SÁNG KIẾN TRƯỜNG TIỂU HỌC PHÚ THỌ
Trang 19


Một số biện pháp để nâng cao chất lượng giảng dạy môn học vần

CHỦ TỊCH HỘI ĐỒNG